Google 


This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 


1 


^i&A^<-^^ - - 


TH 


V, U.,^-\i^ 1 


('ORPV.S. 


SCRllTORVM ECCLESFASTKJORMf 


LATINORVM 


^^^H 1 Erin'VM CIWSIUU ET IMI'EN8I.-: 


^^ii 


^^H ; ACAUKMUB IITTEIUKVM CAESAEKAE 


^^^H VINUOUOTtHNSlS 


^^M ■ 


■ 


^^H '1'VU1,0PM:a OHrai a ilKgENSIONE 

^^^H loHAiJNis nni!Mi:it 


1 


^^H 


^^H Al'Vll C. ..HBOLM I.,u™ mui.U.rol,»» ii;j|,Em«t | 


^^^^1 


«i>cccivxxxv. 1 


._ ' ■■ ' J 


— - -— — ' 


. ■-.■-■««•f.-ff^- ^*- ^•" 


'• f* Z ■^■^.'^ •• 


7 tf . » r» • V' 


v 


CORPVS 
SCRIPTORVM ECCLE8IA8TIC0RVM 

LATINORVM 


EDITVM CONSILIO ET IMPENSIS 


ACADEMIAE LITTERARVM CAESAREAE 


VINDOBONENSIS 


VOL. X. 


SEDVLII OPEEA OMNIA EX RECENSIONE 
lOHANNES HUEMER. 


VINDOBONAE 

APYD C. GEROLDI FILIYM BU3LI0P0LAM ACAD^MIAE 

MDCCCLXXXV* 


X 


8EDVLII OPERA OMNIA 


BECENSVIT 


ET COMMENTABIO CRITICO INSTRVXIT 


lOHANNES HUBMER. 


ACCEDVNT EXCERPTA EX BEML&II EXPOSITIONE IN 

SEDVLH PASCHALE CARMEN. 


VINDOBONAE 

APTS C. GEBOLDI FILIVM B3LI0F0LAH AOADEIOAE 

HDOOCLXXXT. 


r5V/m 


STANFORD LIBRARY 

MAY28 iyb? 
Bfecks 


A 
•-* 


J 


"-•— .. . 


*jk 


PROLEGOMENA. 

I. 

Sedulius, de cuius uita et scriptis alio loco *) fusius tracta- 
uiinuS; postquam saecularibus studiis colendis uim inpatientis 
ingenii non utilitatL animae sed inani uitae dependere, litte- 
rariae sollertia disciplinae lusibus infructuosi operis non auctori 
seruire sibi uisus est^), ad Christi miracula uersibus descri- 
benda ob hoc maxime accessit, ut alios exhortationibus ueri- 
tatis ad frugem bonae messis inuitans si quando infirmitatis 
humanae uitiis forsitan lacessitus inpugnaretur, uerbis propriae 
disputationis ammonitus metueret et qui furta prohibuisset 
fur uideri uereretur et qui rectae soliditatis iter ostendisset 
procliuioris lubrici periculosa sectari et clipeo dominicae pro- 
tectionis armatus inimicae iaculationis tela facili repulsione 
contemneret^. Volumen confectum, cui nomen paschalis 
CARMiNis inposuerat *), poeta Macedonio presbytero, rerum 
suarum patrono, obtulit perlegendum, qui Sedulio respondit 
ac praecepit ut carmen in rhetoricum transferret sermonem 
causis, id quod dolendum est, non adiectis ^). Neque uero opera 


^) cf. De Sedidii poetae uita et scriptis commentatio. Vind. 
1878. — £odem spectant quaestiones qnas postea institnernnt : C. L. 
Leimbach, UeheT den christlichen Dichter Caelius Sedulim und dessen 
Carmen paschdle. Goslar 1879 et G. Boissier, Le carmen Paschdle et 
Vopus P, {Journal des Savants, sept. 1881). 

') cf. epist. ad Maced. p. 3. 

*) cf. ib. p. 4. 

^) cf. ib. p. 12. 

^) cf. ep. ad Maced. alteram p. 171. 

X. a 


u 

8ua poeta siue Macedonii censura tetrica deterritus siue morte 
praematura impeditus ipse edidisse uidetur, siquidem Carmen 
indigestum et in cartulis scriptum postea Turcium Eufium 
Asterium exconsulem (consulem anni 494 p. Chr. n.) ordinarium 
atque patricium ad omnem elegantiam ordinasse et ad legen- 
tium utilitatem publicasse testimoniis ^) in codicibus uetustis- 
simis exstantibus docemur. Idem Sedulii et musarum amicus^ 
cum ecclesia Bomana canonem librorum sacrorum esset condi- 
tura Sedulii 'ueracis poetae dicta" iterum edidisse et Gelasio 
papae dedicasse uidetur^ id quod ex epigrammate illo dedica- 
torio *) concludimus ^). Gelasii uero decretum de libris reci- 
piendis uel non recipiendis, quod anno 495 uel 496 prodiisse 
harum rerum sciti contendunt, Sedulii carmen in hunc modum 
approbat et coUaudat (c. 34): Item uenerahilis uiri Sedulii 
paschale opus^ quod heroicis descripsit uersibus^ insigni laude 
praeferimus. Qua summi pontificis approbatione carminis 
Seduliani laus iam antea peruulgata magna cepit incrementa 
ab eis praecipue, quos antehac Sedulii imitationem Yergili- 
anam utpote poetae gentilis improbasse est uerisimile. Omnia 
abhiuc fere saecula Sedulii seruauerunt memoriam. Atque 
non multo post Asterii editionem Liberius et Bellesarius 
(uel potius Liberius Bellesarius ut arbitror) *) Sedulium 
uersibus acrostichis ac telestichis satis tricosis exornauere et 
laudauere, quorum carmina etiam nunc in codicibus Sedulianis 
permultis leguntur (cf. infra p. 307). A saeculo sexto usque 
ad decimum et postea quantopere Sedulium auctores imitati 
sint uel quanta cum laude citauerint ex testimoniorum con- 
gerie infra (p. 361 s.) composita uideri licet: quae ii qui rei 
litterariae medii aeui magis gnari sunt facile augebunt. Nam 
poetam, quem iam Chilpericum regem imitatum esse Gre- 


^) cf. comment. meam p. 31 seq. Testimonia eo loco prolata in 
permultis aliis codicibus, quos infra enarrabo, leguntur. 

^) cf. infra p. 307. 

^) cf. comm. meam p. 34 sq. 

*) cf. comm. m. p. 51. Praeterea notandum est in codice Mon- 
tepessulano 362 s. IX Bellesarium Sedulii discipulum nominari cf. infra 
p. 307. 


m 

gorius Turonensis^) testis est, laude eximia cum aliis 
poetis sacris praeferunt: Venantius Fortunatus c. VIII 
1, 57 (ed. Leo): 

Qtiod tonat AmbrosiuSj Hieronymus atque coruscat, 

Siue Augustinus fonte fluente rigat^ 
Sedulius dulcis, quod Orosius edit acutus: 

Begula Caesarii linea nata sibi est. 

Idem in libro primo uitae S. Martini u. 15: 

Primus enim docili distinguens ordine carmen 
Maiestatis opus metri canit arte luu^ncus. 
Sinc quoque conspicui radiauit lingua Seduli. 
Taucaque perstrinxit florente Orientius ore^ 
Martyrihusque piis sacra haec donaria mittens 
Prudens prudenter Prudentius immolat actus. 

Isidorus Hispalensis, cui hi uersus adscribuntur *) : 

Si Maro, si Flaccus, si Naso et Persius horret, 

Lucanus si te Papiniusque tedet: 
Pareat eximio dulcis Prudentius ore 

Carminihus uariis nobilis ille satis. 
Perlege facundi studiosum carmen Auiti. 

JEcce luuencus adest Seduliusque tibi^ 
Ambo lingua pareSy florentes uersibus ambo 

Fonte euangelico pocula larga ferunt. 

Neque rarius Sedulii auctores eruditissimi ecclesiae Bri- 
tannicae mentionem faciunt uelut Aldhelmus Beda AI* 
cuinus, quem a Carolo Magno in scholam Palatinam adscitum 
esse constat, Gallicae ecclesiae uelut Theudulfus, episcopus 
ille Aurelianensis, Ermoldus Nigellus, Smaragdus 
abbas, louas Aurelianensis alii^inter Germaniae doctores 
aeuo Carolino illustres Bhabanus, abbas Fuldensis: horum 


*) Historia Francorum p. 237 (ed. Arndt et Krusch): Scripsit 
idios libros idem rex (sc. Chilpericus) uersibuSy qwm Seduiium secuius; 
sed uersiculi iUi nulla paenitus metricae conueniu/nt ratione. 

«) cf. Fahricius hihl. med. et inf. lat. V 301 M., Reifferscheid 
B. P. L. I 291. 


a* 


aliorumque testimODta hic eDumerare supersedeo '). Quanto 
studio uero medio quod dicuot aeuo Sedulius iectitatus cnltus 
prepagatus sit praeter aucloruro testimonia modo memorata 
catalogl bibliotliecariim autiquissimi, qui uostium saeculum tuie- 
runt non pauci'), demoQStrant. Satis euperque ei liia apparet 
Sedulii opera, poetica praecipue, in bibliothecis Italiae GaUi&e 
Germaniae Angliae celeberrimia inter opera pretiosissiuia fuisae 
adseruata. Ex quibus librie manuscriptis multi perierunt, 
multi adhuc exstant. In tanta codicum multitudine ad Sedulii 
opera recensenda antiquissimi et optimi hi sunt selecli; 
H Codex Ambrosianus R. 57 Sup. membranaceus formae 
octauae palirapsestus, ex quo Angelus Maius primus eruit edi- 
ditque fragmenta oratiOBum pro Scauro Tullio Flacco, aaeculo 
septimo eseunte litteria uncialibua scriptus (ef. A. Peyron, M. 
T. Ciceronis pro Scauro etc. p. 216 aq. et Eeiiferacheid B. P. 
L. II p. 87). Liber (siue acedulae) qnaternioLibus tribus con- 
stat foliorum 23, uersnum in singuiis paginis plemmque 
terdenorum bipartitorum. Folio primo supei-scriptum legitur: 
142 Liber sci columani de bobio. Incipit a u, IV 128, desi- 
nit ia u, V 438, sei priores enim quateniioues iiiterierunt. 
Tn fine uniuscuiusque fere folii scriba litteris seminncialibus 
utebatur, ut in spatio coartato siugulos uel binos uersus seri- 
ptura continua conficeret; sunt autem his litteris scripti uu. 
IV 140, 141, 154, 155, 168, 169, 196, 211, 224, 263, 264, 
277, 278, 304, 305. V 38, 39, 66, 67, 80, 81, 121, 122, 135. 
J.36, 149, 150, 163, 164, 178, 179, 192, 193, 248, 249, 250, 
277, 278. 303, 304, 317, 318, 331, 332, 347, 348, 361, 362, 
376, 376, 389, 390, 403, 404, 417, 418. Polia hic iliic laeera 
et a Cioeroniani fragmenti editoribus male uti nidetnr tractata 
seripturam praebeut partim deprauatam partim minutam, ut 
ceitis quibuudam locis niiul nisi litterarum uestigia appareant. 
Cetenim iam prius iDeptus quidam seiolus folia margine in- 


') cf. inilJoem I, comm. m. p. 56aeq. 

') cf. L. Deliale, Le Gabinet des tnanttscr&s H p. 450 sq. Bt cata- 
logom catalogorum perutilcm quamquam non plennm in Mua. Bben. 
1882 p. 486 aq. 


1 

I 


feriore decurtato lacerauit, Itaque desiderantur uereus V 
206, 207, 431, 432; noDaullarum litterarum uestigia taQtum 
exsfcant ut V 220, 221, 235. 248, 249, 250. ScriptaB est 
oodes seriuone qui dicitur unlgari, in quo soUemnis eat per- 
mutatio uocalium e et oe, e (oe) et i '), ■( et y, o et m {um) 
et iu primitiuis uerborum syllabis et in iiualibus; h modo ad- 
ditar, modo omittitur, praeterea c pro ch, qu, t, u pro 6, t 
pro d, f pro ph, g pro i ponitur; n m d superflue adiciuntur: 
quas scripturae minutias ortbographica^, cum ad leotioDes 
recte iudicandas lilirique ueram aestimationem pertineajit, dili- 
genter adnotaui. 

Codei uarias eipertua est correcturas, quae loeis nonnullia 
eiceptia iitterarum ductu facile distingnuntur. Correiit primus 
is qni codicem scripsit uel qui librum contulit, cum hic illic 
litteras et syllabas omissas reficeret ') et archetypi proprietatea 
orthographicas mutaret. Malto plura corresit manua seounda, 
quae non solum arehetypi scriptnraa, quae ab usu scribendi 
reoedebant, commutauit, sed etiam menda grauiora ei eiem- 
plari quodam emendato correxit. Vereus V 323, 344 et uoca- 
bula a librario omissa supp!euit manus alia, cui etiam gloasas 
-([Qaadam (cf. «. IV 263 uidmtwr 295 pmpura V 103 smuil 
■t'93 partem aiistralem 237 uideam 68 qmd [?]) attrihuerim. 
Correctornm manus qiiam saepe hic liber passus ait, ex notis 
p&tebit. Discernere autera quid sit librarii, quid primi cor- 
rectoria uel poateriorum cum nou ubique potuerim, quid 
scripserit librarins enucleare studui et signo M^, quid es eor- 
rectnra profectum sit M^ uel corr. m. 2 iudioaui. Atque 
eandem rationem in ceteris libris sum secntus. Codicem totum 
Mediolani eicussi. 

Ex eodem uel simillimo fonte fluxit codei pretiosissimue 
tibliothecae uniuersitatis Taurinansis E. IV 44. insignitus, T 
qui in eadem olim bibliotheca Bobiensi adseruabatur. Polio 
enim primo legitur: 139 Liber scti columbani de hobio. Liber 
matilas ab iuitio et quoudam cnm libro E. IV. 43 signato 

•) 8:ngularis eat fotma seAieKgat = ne diligat V 410. 

') Etiasi Vl. IV 143 ab eodem iibrario additm esse oidttDr. 


yi 


(Cerealis) coniunetus nunc foliis cousfcat 28 ita ut f. 3— 2T 
tres quaterniones efflciant. et eontinet f. 1 — 2 Epistulam ad 
Macedonium a uerbis: ab scripturis celsiorihtts (cf. p. 6, 6) 
osqne ad finem, f. 3' — 26' pasehalis Carmiiiis libros V, f. 
26''— 27" hymnum I, f. 28 praefationem ad p. C. (cf. U a.) 
cum inscriptione et subscriptione. Scriptns pst liber ab uao 
librario uel, si tamen a duobus, certe a duobus per nioes 
operi incumbentibus duplici seripturae genere fol. 1 — 2' 
uncialibus^ 2' — 8' et eiceptis quattuor uersibus ultimis 9^ 
capifalibns , 9' ultimi quattuor nersns uncialibus , 9' u, 

I — 18 capitalibuB, f. 9' u. 19 — f. 28' uncialibus litteris 
(cf. Pasini, Codices htbl. Taur. II p. 244, Peyron I. c. p. 214 sq., 
Zangemeister et Wattenbach, exempla codicum Latinorum 
litteris mai. script. I p. 4 tab. XVI). Ei nnciali scriptura 
conicitur librum saeculo fere VII esaratum esae. Correctus & 
manu s. VIII, ut Reifferseheidio (cf. B. P. L. II p. 136) 
uisum est et infra argumentis comprobabitur. Conlatoris 
mnnere functum esse Abnndantium quendam subscriptio Ubri 
III et IV testatur haec: ego auvndantivs istvm librvm 
coNTVLi FEHCiTEE (cf. p. 64 flt 112). At in fine libri I et 

II scriptura langobardica scriptum tantum esstat: contuii [cf. 
Reifferscheid , commentariolum de laiinorum codicum s«&- 
scriptionibus p. 1 s.). Duos eorrectores fuisse es scripturae in- 
dieiis apparet, ex quibus unus leues librarii errores oorreiit 
et archetjpi proprietates abstersit, alter lectiones antiquas 
radendo et corrigendo ex libro alios ordinis (cf. infra cod. 
A) codicem modo deprauauit modo auxit supplendo ea, quae 
librarins omiserat aut incendium quodam tempore deleuerat. 
Quae cum ita sint, inprimis lectionibus primae manus inuesti- 
gandis operam dedi, ceteras omnes signo T^ uel corr. m. 2 
indicaui. 

Scriptus est codex T eodem quo M sermone uulgari id quod 
eiemplis libro quinto depromptis eonfirmabo : u, 1 uirtutes = 
uirtutis MT, 7 hac hora = hanc horain MT, uenU — ueni 
MT, 19 suum uerbum = suo uerbo MT, 25 labans = lauans 
MT, 28 traditur = tradUor MT, 69 traditus = traditur MT, 
34 adaue = atque MT, 35 smcxit = sanxit MT, 63 mina- 


tem T= minaccm MT, 126 crucis — trucis MT, 64 horiora = 
oriora MT, 110 sequentem = sequmte MT, \&2 patulis=: 
paluli MT, 197 quod — qtto MT, 226 anticum = anHquum 
MT, 408 modiquoque MT, 268 faetis = fractis MT — 71 
plus=pius MT (I 279 pallurus = paliurus T), IV 213 
taeet = tacetts MT ; aceedit I 329 cautus = catus T, I 19 
face = fauce T etc. F. 28 legitur praefatio paachalis car- 
iBJnis cum inscriptione rorko ') prefatio operis sacri 
LreBoavM sovi et veteris testamenti et in fine robeo 

IMCIPET RATRVM OPVS ID EST EX VE8TER TESTAMENTI LIBEK 
PEIMV8 ET EX NOVO QVATTVOR QVOD SEDVLIVS INTER CAR- 
T0LA8 SVAS SPAR8AS HELIQVID ET BECOLLITI ADVNATIQVE 
8VHT A TVSCIO HVFO ASTERIO VC ET EXCONSOL ORD"PATRI- 
CIO SVPRA8CRIPT0RVM EDITORE LIBRORVM {cf, de haC SUb- 

Bcriptione Peyron ). c. p. 215, 0. Jahn, de subserlptionibus 
antiquis [acta soc, litt. Lipa. 1851 p. 327 sq.], Haase, index 
lectionum uniu. Vrat. 1860, Roifferscheid, commentariolum 
etc, 1. c, meam commentat. p. 31 sq.) "), Ipse contuli, locos 
quosdam I. Mueller a me rogatus itemm inspesit. 

Codex Gothanus I 75 membranaeeus formae quadratae F 
saeculo VIII litteris anglosaionieis scriptus foliorum 122 


') cf. meam comment. p. 31 adn. 1, Wattenbacliii coniectnra pco- 
bBtur fortasse hac narborum interpretatione : robeitm = robum = rufum. 
') Verba ad poetam apectantia. et maltiB codicibnB peniolg-atai baec 
fere snnt: 
Hoc opus Seduiius inter i P incerta Reg. 1 

caTtolag H, chatlulas EKP, lcar- 
c«r(«taa dispeTsum reliquit, quod t^i^ p ^ retiquid KEr Reg. 1 
-( MTi. H quoF 

oc P 

eUegancia P, eUffantiam EGHOR 
ac twrcio Q torcio D, furcio (t ex 


recoBectum adu,natum atque ad 
omnem elegantiam diuulgatvm 


est a Tttrcio Eufio Asterio a. i 


exeontuie ordinario atque pairii 


i)p 


rufo {0 


corr.) EFH 


, ruffo 


Bag. 


1, rwfino 


be, om. 


G 


TC- P, 


T.c E, 


yc F, M 


GHT, 


«cRD« 


:, quintow 


icario Oh, 


quinlo 


V. c- d, 


quinto e, t 


aro claro Reg. 1 


consule 


FOe 


adq- P, . 


ac G 


patrio P, palritio 


T 


bibliopegae graui iniuria mutilatorum ita ut iu margiDe uon 
eolum Bingulae litterae sed uerba etiam sitit abscisa. Continet 
a f. 4'— 6" Sedulii uu. II 42—207, f. 7'-9^ u. IV 138- 
308, f. 9'' — 11'libr. V cum capitulis libri quinti (f. 9"); 
nersuH plerumque spatio non intermisso ae recipiunt. Post 
uersus paschalis earmiais sequitur hymnus II; a medio f. 20* 
litteris minutis atque recentioribus (s. IX) scripti leguntnr 
aereuB quidam hymno II adnexi {ef. infra p. 168) et snb- 
BCriptio: explicit erMNvs sedvlh poefQ uel redthorl de 
I ^tiuitate etc. decantatus. qui uidelicet hymnus metro iam- 
^mco td^ral fertur essc conpositus, quod genus m&ri rec^it 
ianibum locis omn'i sportdeum uero tantn inparib; ut sunt 
etiofft (mbrosiani illo g\ trui^ri decantati, Sedulius uer^fieus 
^rimo laicus in italia philo \ didicit, postea cum atiis metroia 

eroicu madiedonio consulaviel In acha/ia libras snos ^ripsit 
tn tempore ualentiniani S theodo': in math ttersus ■ncc- 

TS MAR IC- IN LVCn-CCC- IN lOH ■ HJ SVNT SIMVL vm - 

cccc- neisus '). Inde alia manu scripti leguntnr hymni hi: 


') cf, Beda da re metr. 
eiBtiint: 

Eediiliua uersiflcus primo 
laicus in Itcdia pMlosophvm 


diAidt; pofiea cum aHis >n«f ro- 
TVm generibus hermcum metruyu 


JUacedonio cowsidenfe doctiit. In 
Achnia Ubro^ smos acripeit tem- 
pore imperatoruvt Tlteodosii et 


. 956, 27 E. Hoec pluribus codicibnB 
ineipU ars Stdulii poet? giti privto 


1 


GH 


G metricuiti heroicum E, me- 

tTum eroicum F generibus om. 

GH aliM sociis F, oMts eorMO- 

ciis heroicTm b 

consulanle >'G'H, eonsaluUinte K 

deinde P 

c» ecripsit ¥, conseripsit b m 

FGHb 

imp. om. PGKb fSii Arcadii 

CO mtnorts Th. C, wmoKs 

Th. 

ualentimani et iheadosii FGHR 

ualentini F, ualetiani filii 

Coratemtini C , fiiH eorutantH paas O 


vidi 


f. 20' [A]ltt(s audor ovmitm . , f. 21'' Bmedicamvs dm nato; 
f, 22'' contra haereticoa: {Arri]us et SahelUus [hae^retioi in- 
pudici . . ; f . 23* EDiTvs a sco elario i'ictav epo hytrmitm 
dicat tiifha fratrum hymnum cantus personet ete. ; Sequuntur 
ab alia manu scripti vehsvs bellesarii BcoLASxiot (cf. infra 
p, 307); f. 23 Sedulii hymnusT. cum glossia interlinearibus et 
marginalibus ; f. 25" mapiT liber aldiielmi epi orammatici 

DB VIHGHN t METRIOA TYRONEH NVNC PROMVNT CARMINA 

CA8T0S etc. ; f, 69'' post ueraus : Bex humilis xps suspensus 
crimine nullo stauerit atque kumili slolidum uirtute --' ear- 
men illud de uentis (cf Antli. 1, 484 ed. Bies.]; f. 70" Dilc- 
ctissimo et honorabili sco fratri Victurio Hilarus (sic) epi- 
scopus uohis Romae . . f. 71" incipit prologvs ad cundem 
de raUone pascJiae . . f. 77' Explicit prologus sd uieturi ad 
papam hylarium de ratione paschae. mcipit cyclos uicturi . . 
t. 106' Explicit cycJus uiciuri pi-r annos quingentos triginta 
duo qui expticitus a capitc repetitur. deo gratia — f lOC" 
Xiomino uenerando mihi patri Stefano episcopo dyonisius — 
f, 107' -nicipiunt Canones apostolorum cf. Jakohs, BeHr&ge 
oder Merktviirdigkeiten der kereoglich offentlichen Bibliothek 
in Gotha II 134 ff. Correetna est textns Sedulii pluribua 
manibus, ex quibus seeundn sciipturam raanus primae imita- 
batur, tertia es codiee diuersi generis mutta iutruBit, quas 
tamen lectioues plerumque uno eodemquo signo m. 2 indioaDJ, 
cum nnins primae maniiB sit auctoritas. Earo adiectae sunt 
glossae pretii fera nuIliuB. 

EiuHdem fere saeculi est cod. Basileenais IV. 17, qui A 
in bibliotheca uniuersitatis Basileeiiais nunc adseruatur, formae 
miuoris, littens anglosaxonicis scriptus. Ex iudice 
uetere folio primo inscripto liber olim cOQtinebat foliis 64; 
Queda de s. Martino. Ite apologia Sedulii reth. It' uita $. 
Eulalie uirg., nnnc tantum f. 11 — 64 eistaat, qnibua Sedulii 

Sicut m catttlogo Hlustrium hitTonimus in chathalogo PH de 
repeWnus, quem beatus Riero- rell. cf. ooiciu. nicam p. 21 a., infra 
nymiU inchoauit, Faieriitg 
dJMtpitiMS B1I8 perfecit. 


carmeQ mutilum in fine (lib, I — V 227) continetur. Hunc 
librum e monasterio 8. Martini Turonensi in Germaniam esse 
transportatnm ueri non disaimile esse uidetur (cf. Wattenbaeh, 
GeschichtsquelUn^ p. 224). Habuit liber scriptorem ualde 
inscium, qui artia metricae ignarus ueraus uno tenore scripsit 
et esemplaris uel eiemplarium lectiones discrepantes i signo 
interiecto plerumque iuxta posuit '). Colloeationem uerborum 
ad libitum mutasse uidetur. Qnaedam covreiit manus prima, 
eompluria altera coaeua. In libro quamquam perspicue acripto 
(I et u litteras non facile dinoscas. Scripturae proprietates 
partim cum eodicibus MT communes partes discrepantea et 
singnlares ') diligiter adnotaui^). 


') cf, I 22 iiblis l iem I 353 formam l carnem 1 356 nosses t 
itesdi III 167 largior l agnoa agros IV 112 in naa alno IV 131 
uiduauerat t arna urba — I 80 angiislo mihi caile coartato uiatn, ia 
eieoipUTi haud dubie fnit aiigmto; I 155 io eieinplari fait spes ^lata 
bibendi mucndique fuit, habet codex ; uiuendiqae solo fuit, IV S25 
parteqiui, fult qua, II 97 cv,r mnt treu dona, Init cur tria doria, II 123 
ivcttm plangoremque cf. infra p- XXVIII, III 281 specie ore, fnit ore 
cf. etiam I 180. 

') cf. I 38 leisis I 73 infussam 1 109 annonso II 33 missertus U lU 
ballatibus II 14U ussus II 137 possita III 315 Cessareum IV 93 oaint — 
at contra II 71 fuhise III 95 dimisis — pnetSTBa 11 3 abiecias •pm 
abicias Hl 99 diescende pro discede I 3ti6 longua pro longa II 225 
uentuosa pro uerUosa II 291 longuius pro longius ITI 172 ftuiens pro 
fiuena III 339 muttdialis pro mundalis IV 266 liongo pro longo I 219 
pdlliorus pro paliurus . . . 

'j Inter fragmctita latiuu bibliotbecae MoQBcensiB dno folia nersns 
Sedulii continore animo teiiigno GuilalmuB Meyer mihi nuper indicauit. 
Cum litteTis merouingicis tum numpro DCCLXXI folio alteri sdpicto 
mihi peranaBi fra,gmeDta ad s. VIII pertinere. Atqne dolendum tantum 
tin. n 133-362, 275— 287, 289-300 hodie exBtare, nam liber einsdem 
generis et ordiuiB erat qno cod. A, nt lectioues II 292 uiui = A, sopuZ- 
tis = A 276 inquid (indiq; A) Batia deraonatraQt. NonnuUa a codice A 
alieoa et Hingularia esse e lectionis mrictate, qnam G. Meyer mecam 
commnnicauit, edoceberis; II 2T6 fradiderit — inquid 278 t,t wb mos 
jimycAB iK TSMPTiTioBBM 280 agit 284 Knguet — temptatio 285 artum 
289 sectare quodque 290 alet 295 conspicuus — ad sua — iustus 296 
«(^os — ad leua 297 exercit — mUlit 299 turba. 


i 


km ad codices Baeculi uoai deacribeDdos accedamuB; Bunt 
uero hi: Codex K aro 1 i ruhe n sia 217 , olim Augiensia, K 
ibrmae quadratae s, IX escunte scriptus ') ooatinet f, 1 — 39 
luuenci historiam etiangelicam, f. 40 Sedulii epistulam ad 
Macedouium, deinde f. 41" adnotationem illam ad Sedulii opera 
pertinentem Hoc opus etc. cum carmine Asterii, tum SeduUus 
Jilacedonio*) epistulo. premissa preshltera XVI dehinc uersuum 
prologo lecturos inuitaHS paupertaiem exilis ingcnii olerum 
C07iparat uilUati, ex cuius carmine de singuUs utriusque 
testamenti miraeulis haec sunt capita notata. Seqnuntur 
«apitula librorum (ef. infra p. 147), f. 43'' mciPiT vebsvs 

BELLESARIl SCOLASTICI — f. 44 INCIPIT PRAEFATIO PASCIIA- 

Lis CARM1NI8. PoBt praefatioEem leguntur illa ad Sedulii 
nitam spectantia (cf. supra p. VII); item de luuenoo quae 
tradidit Hieronymus iu libro illo de uiris illustribus cap. 84 — 
f. 44' Sedulii liber primus incipit, qui desinit f. 65', Eiusdem 
hymni f. 65" — 67" Htteris miDutis scripti nisi multo cum 
labore non leguntor, cum folia scabendo eint lacerata et 
soriptura radendo sit deprauata ac fere euanida '), Secunda 
inaaus praeter primam multa correxit, item tertia, quae glos- 
sas et latioas et germauicas multas initio, raras sub finem 
adiecerat, Ipse contuli auctoritate libri ei Ludwjgii apo- 
grapho cognita. 

In eodem libro e diuer^is esempjaribus excussi iterum ^ 
leguntur Inuencus et Sedulius, atque f, 68" Hic luc svkt 

EVANOEUA -IIII. VERSIBVB Q. VETTI AQVILIHI IWENCl VC 


*] epistola Macedonio DEOF (Machedonio) B , epigtola maeedonia 
JjA pbrm E' permissa R laiurus (?) P prolongo 

hctulo D papertale P Jwleris P, !u>lerum D in- 

taaitati R miracul.: P eunt capita H capUiila 
frtiotata DB, sunt capita prfnotata cuaptata Reg. 1 


') In folioto qnodiLm libro iDserto legitar: AdaV^ istu eodicem 
tcripsit. 

■} Intor liiuerHa ECribarQm teatamina, quae f. 6T* exetant, inneDl- 
nntnr nomiua propm aelati: erhart. rttTathart. wtiprehta ■ mangnam. 


r-KBI — f. 106" INCIPIT LIBEB -VC- SEDVLH 0PV8 PASCHALE 

— f. 118 EXPL LiBER -m. SEDVLn opvs PASCHALE. iuaprr 
LiBER CENTO PROBE. At quaternioiium et folioruni ordo adeo 
eat tnrbatua ut inter luuenci et Probae carminii Sedulii uersns 
bodie legantur ita: f. lOl" — 106 (lib. II— 231) — f . 122' — 
129" (lib. I 231—368, lib. II) — f. 162'- 169' (lib. III, lY 
1_98) _ f. 106'— 112* (lib. IV 98 — 308, lib. V). Carmen 
ab eadem manu qua pars superior est scriptum, ab eisdem 
etiam correetum. In bibliotbeca aatis clara monasterii Augi- 
ensis Sedulii luuenci Probae compluria exemplaria exstitisse 
ex uetere catalogo anno 822 confecto docemur, qui legitur in 
libro illo Neugarfci, episcopaius Constant. I p, 543 sq. 
Z Codex Turicensis C.68 olim Sangallensis ') s. IX exeunte 
scriptus fol. 127 coatiuet post folia priora, ex quibus unum 
manu reoentiore scriptos eihibet nonnuUos uersus bymui 
Seduliani II (u. 39 — 110) et carminis Cypriaai de resurrectioue 
u. 1 — 16, alterum canonem euangeliornm rbythmice compositum 
(ef. Baxtsch, Zeitschr.f. rom.PMl. II 216, Duemmler, Anmger 
f. Xnnrfe deutseh. Yore. XXVI 80 ; W. Meyer, Der ludus de 
Antichristo p. 91), incipientem quam inprimis spedosa gua- 
driga, desiiientem sexaginta et per duo numerum — prae- 
fationem et carmen luiienci (f. 3' — 71"), deinde f. 71' — 79" 
Sednlii librum I u. 16 — 368. Huius folii partem inferiorem 
explent carmina uaria: Principium lani etc. et Prima dies 
Phoebi sairattis nomine fulget (cf. Biesi Antb. lat. 488 et 
640); f. 79"* epitaphium Alcuini legitur (ef. Duemmler, Poet. 
lat. aeui Carol. I p. 350, Studia Vind. 1880 p. 72), f. 80- 
aequitur litteris uncialibus scripta Sedulii praefatio, quam 
excipiunt paBcbalis carminis libr. II, III, IV, V; aequitur 
f. 110" praefatio ad centonem Probae cura carmine eiusdem 
Bsque ad f. 124", deinde carmen acrostichum ac telestiehum 
lokannis celsi rimans misteria celi, quod eistat etiam in 
eodice quondam Sangermanensi nune Petropolitano Q. I, 15 
9. IX (cf. Neues Archiv VI p. 510); f. 125' uersus Sedulii 
in carmine a manu prima omisai V 104—176, 196—201 ab 

') cf. Weidnmnn, Qe/Khkhte der StifUbibliothtk St. OaHm p.4S8. 


i 


eadem manu scripti, quae i. 1 ueratis Cyprianos exarajierat; 
f. 126" fabulae V et IX Aviani cum inscriptioae cominum 
ASKNVS PELLE LEONiB iNDVTVS (cf. Aviaui fab. ed. Froohner 
p. 10). Litteras ex parte euanidas njaous reeena euppleuit 
inprimis f. 74' (u. I 127-138), f. 76" {u. 249—255, 268— 
278), f, 77" (u. 295—300), f. 78* (u. 334—346) al. Pt lecti- 
onem uariam supra lineam posuit. Cum eadem manus, quae 
in f. 1 carmiua supra euarrata seripsit, multa correxerit mul- 
tasqne glossas adiecerit, lectiones priorea uon facile est ubique 
difltinguere. 

Codex Sangallensis 877 raiseellaneus forraae quadratae r 
61 parte ut uidetur a monacho Sangallensi Kuadkero ') s. IX 
scriptus post uarios grammaticorum praecipue libros coutinet 
p. 117 — 203 Sedulium (cf. G. Scherrer, Versieicknis der Iland- 
sehrifhn der StiftsbibUothek St. Gallcn p. 305). Atque p. 117 — 
123 leguntur capitula in tres libros digesta (cf. infra p. 147), 
p. 124—125 fragnieutum libri I paechalis operis siue in- 
scriptions, p, 125 — 132 epistula ad Macedonium cum carmine 
Aaterii (Hoc opus etc.) et praefatione illa prosaiea {Sednlius 
epistola Macedonio praetnissa etc); p. 130 inoipit paschale 
carmen libris V diuisum; p. 201 legitur hvmnus II, p. 203 
hymni primi n. 1 — 14, quatemio enim XIII. quattuor foliis 
constat. Sedulium excipit Donatus minor p. 204: incipiunt 
feliciter primae partes artiitm Sonati grammatici urhis Ro- 
mae. In pagina nouiseima (163) quaternionis decimi radendo 
Htterarum uestigia tantum sunt reiiqua. Liber diuersis maui- 
bus est scriptua atque quaternioues XI etXIIetXIK {u. III 
87 — V 438) litteris mitiutis, lectiones uariantes et gloasae in 
hac parte multae leguatur. Discrepat scriptnra hymnorum 
(fine alterius exeepto), quae cum scriptura epistulae facit. 
.Secunda manus suppleuit uersus, quos prima omiserat I 294 — 
297, IV 184, V 196-202; desunt adhue V 104. 176, quam 

') V^S- IS^ t^r iBgitor nomen Bnadkeri, qaem anno 879 diploma 
quaddiLDi scripeiBse dooet Wartmann, Urkundmbuch der Abtei Sl. GaUen 
II p. 221. Eandem otiam TuriceDsem et alteruin SangallenEem, quem 
infra describam, eicuBsisse ia sCndiis YindobonoDsibiiB IS80 p. 71 BUBpi- 


lacunam manus altera iudicauit in marg. uerans 102 hic..,, 
dimissue XIIII (of. Enpra cod. Z). Libnim a me rogatus 
iterum iterumqae inspeiit IdteDsobn liberalitate grata mihi 
mente recolenda. 

InterUbros Gallicosuetustate et auctoritate eminent: Codei 

E bibliothecae scbolae medicinalis Mon tepessulanus 362 (er 
iibris oratorii coUegii Treeensis) membranaceiis formae qna- 
dratae s. IX acriptus. Coutinet f. 1" — i'' epistulam ad Mace- 
donium, deiude praefationem illam prosaicam Sedulius epistola 
etc. et nersus Bellesarii (II'J cum adnotatione Hoc opus etc. 
P. 5, 6, 7 manu recentiore (s. XIV) scripta *) continent car- 
meo Asterii et iterum praefationem prosaicam capitula lihri I 
paschale earm. lib. I u. 1 — 92, f. 8' — 36' reliquos uersus 
carminis per IV libros digestos, deinde bymuos duos et Bellesariv 
carmeti (cf. infra p. 309 11" et II'). Sequitur f. 39' praefatio ad 
loueuci carmen Matheus instiluit ulrtutum tramite niorcs etc. 
et carmen ipsum usque ad f. 93''; a f. 94* — 267* Lucani 
Pharsaliu leguntur {cf, catalogue des d(5part. I). Correctus est 
liber a manu secunda, quam secuta est alia. Praeter eapitu- 
lorum inscriptioues et in margine et supra llneam glossae ") 
permultae inueniuntur. Ipse contuli. 

F Codei Parisinus latinua 9347 olim Kemensis (f. 2" in 
ora summa: lAber sci Itemigii uolumen IIII et f. 2' in ora 
infima Bemigius Constanti, f. 18 lib sci remiuii) membrana- 
cens formae maxituae s. IX scriptus coutinet praeter luuencum 
Prosperum Sammonicum Aratorem Venaatium FortuDatum 
carmiua quaedam adespota (cf. Duemmla^, Nettes Archiv IV 
120 et Studia Vind. IV 171 ff.) Seduliimi, atque f. 1*' ad- 
notationes ilJas ad poetae uitam pertinentes Sedulius uersi- 
/icws etc; sequuntur quaedam alia eadem fere quae ez 
codiee Vindoboneosi 85 edidi in Zeitschr, f. osterr. Gymn. 
1876 p. 503, historia de Arrio haeretico, f. 2" hjmuus 11. 
F. 3 epifitula ad Macedouium incipit, quam excipit argumeutuot 


') Lectioaem huius nianus inaetermiei. 

') In hia r. 1 nomen Yegetii, f. 9 Caasiodori citatur. 


I 

I 


qnoddam libri primi f. 4". Genilorem nati atqwe jilium patris 
peto quoque sanctum spiritum trinitatem in substantia una 
cui semper stta seruauit factura uti possim (ex possmwts) 
proferre dc pluribws pauca uerbis ticet rud^ms — quis enim 
cuncta fari poterit quae Saluator nostra causn fecerat. Enoch 
ergo ete. Sequitur Hoc opus etc. cum cartniBe Asterii inter- 
posita inscriptione paschalis carminis Liij prim', deinde 
paschale earmen quattuor libris connprehensum cum hymDO 1 
et 3iibseriptione kieronimus in chathalogo Sedulius uersificus 
etc. — uersus Bellesarii (cf. infira p. 307 II' et IP). Paginae 
eolumoarum biDarum undequadragenorum uersuum; duae ma- 
nns correxeruat et glossas inter lineas et ad margiaem adie- 
ceruat. In fine libri bi uersus leguutur: Christe deus nostre 
ienedic conuiuia mensae \ quaeque tuis seruis mitissime dona 
dedisU I per te sint ienedicta qutdeni. tu largiior almus. 

Codex Parisinua latinus 14 143 (S. Germani a Pratis 1455, Q 
olim Corbeiensis) membranaceus formae octauae s. IX scriptus, 
cuius catalogus uetus monasterii Corbeiensis iam meutionem 
facit (cf. Delisle, Le Cabinet des mss. 11432 a. 282), continet 
f. 1* hjmnum benedicamus domino cum neuniis; f. 2 lacerum 
in ora summa habet uerba scriptoris k) mf: hunc librum in- 
choauim''^ V ID IVL. In pagina altera eiusdem folii a duorum 
glossatorum manibus leguutur nonuulla de uita et scriptis 
Sedulii Sicut scs hieronimus dicit in cuthalogo iiironm iUu- 
sirium. Iste Sedulius primo latcus fuit et in acJtaia docuit 
seeulares disdplinas. Fostea uero totum se ad detm contulit 
ei omne studium, quod ante habuerat in illis secularibus 
disciplinis, conuertit ad diuinas scripturas. Scripsit ergo 
Kbntm hunc de uetere et nouo testamento eto. (cf. F) — deinde 

IHCIPIT AES SEDVLII POETB QVI FRI . . . PHYLOSOPHHM 
DIDICIT P08T.. GENEHIBVS EROICV METRVM MACEDON. . . IN 
ACHAIA LIUROS fiVOS SCRIPSIT. . , TIIEODOSIO ET M(l!en<. . . — 

f. 3 fragmentum epistulae ail Macedonium (ab. . . nutrimentum 
guod in me etcj cum glossis plerisque, quod exeipit f. 6' hoc 
opvs etc. cum carmine Asterii (incipivnt veesvs eivsdem), 
Sequitur sedvlivs epistola etc, deinde paschale carmen 


librifi quinque compreheiisuai — f. 50* Lymn. I — f. 52" car- 
miDa Bellesarii (P et II') inscriptione erasa — f 54" iterum 
SeduUus uersificus atc. — f. ^^*' hyranus II — f. 55'' — 59" Pauli 
Diaeoni carmen de S. Banedicto (cf. Buemniler, Poetae l, aeui 
Car. I 34) — f 60" Einhardi rhjthmus de passione Christi 
martyrum Marcellini et Petri (cf Duemniler 1, c. II p. 126) 
— f, 60—68" de gradibus sacerdotum et clericoruni et epi- 
scoporam — f. 72'— 82 carmen ineditum de S. Quiiitino (cf. 
Diiemmler, Ncucs Archiv IV 262). A dnohus scriptoribus 
glossae Bunt adiectae (rarae sub fiuem); duarum mannura cor- 
recturas eipertus est liber, quae ad aliud exemplar pertinent, 
Capitula in margiue adsunt. 
H Codei Parisiuna latinus 13 377 (S. Germani a Pratis 1312, 
olim Corbeiensis 244) membrauacens formae octauae et f. 150 
s, IX acriptus eontinet ox indice f. 1 sermonom S. Augustini 
in cathedra S. Petri ') (= Pulgent. p. 358 ed. Ven.) — f. 2— 
12* uitam S. Demetrii raartyris — f. 12"— 15" sermonem 
Augnstini de omnibus sanctis apostolis (= Masimi Taurinensis 
hom. p. 305 ed. Rom.) cum subscriptione : Quicnmqti£ hos ser- 
nwnes legeris memento in orationibus iuis Hilill qui eos in 
qwodam Ambianensi libro iniicntos in honore sconi aplom prout 
potuit in hoc lihro de salute anime sm descripsit. porro hec 
utcumqus scripta ut melius rescribat qui irtsumpserit laho- 
rcm. h^c in exemplariiii a deo haheat retrihutionem. Sermones 
uariis iisqne recentioribus manibus sunt scripti. A f. 16 
radendo et conglutinando corrupto usque f. 18' pertinet epistula 
ad Macedonium; seqaitur Hoc opus etc, f. 18* inscriptio car- 
minis lihri I, quam excipit carmen Asterii et SedMlius epi- 
stola etc. cum capitulis. Paschale carmen Ubris qaattuor com- 
prehensum pertinet usque ad f. 52 med., inde hymnus I cum 
uersibus Bellesarii (II' et 11*) et adootatione iiieronimvs in 
CATHALOQO Sedulius uersific.us etc. legitur, tum litteris minntis 


I post raauTam legitar: ... vr cobbbii boko clBVIT 

n I CEPtT DB9TITVI MOBILrn.TB BVI I THKT B REflTI- 

« P4CE. AM FiiT ATOVSTiNvs «Ti dtfectrit m semine iion 


I 


a manu recentiore seriptus hymnuB II. cum neumia et Felix 
nimium aetas contenta fideUbtis eic. — f, 56" haec Augustini 
ex sacris epygrammata didis {= in epigram. Prosperi cf. A, 
Mai clasa. auet. V 386) — f. 56" incipivnt t.eYgrammata 
Prosperi (f. 80—82 poema ad uiorem exatat, quod Paulino 
Nolaco uulgo adsciibitur p. 738 ed. Mign.) — desinunt iti 
f. 82 cum subscriptione explicit epigirammatvm sci pro- 
sPEEi. F. 82" esplent eseerpta ex Bedae historia eccles. Au- 
glorum (III 151) — f. 83' incipivnt catitvla libbi bedae 
DE AETE METRiCA — f. 107" incipit Alcuiui grammatica seu 
dialogus inter Franeum et Sasonem, qui «sque ad f. 148" per- 
tinet. lnde uaria Aleuini praecipua carmina aequuntur cf. 
Duemmler, Foet. lat. aeu. Car. I p. 632, p, 300 e. LXXXII 
p. 303 e. LXSSV 2. Concluditur liber oratioue Eugenii Tole- 
tani f. 149" Res ds inmensi qui constat machina mundi. 
Glossae et correcturae a duabus manibus sunt profectae, quae 
etiara uersus euanidos suppleuerunt. 

Saeculo nono uel decimo scripti eunt: 

Codex Berneusis 267 membranaceus formae qcadratae B 
f. 33 olim liber saneti Beuedicti monasterii Floriacensis (cf. 
f. 18" lii>er sancti Benedicti abatis fioriacesittceno et 33'' 
in marg. scripsit monac \ [benejnedicti patris \ unus) con- 
tinet pasebalis carminis in quattuor libroa diuisi lib. I un. 339 — 
368 lib. II u. 1—25, 102—177 lib. lU 189—339 Ub. IV et 
V u. 1 — 56, 95—438 hymQ. I et II cum scholiis iuterline- 
aribus, quae tamen a f. 45 desinnat. Scriptura f. 1—18 fere 
euanida nisi summa oculomm intentione non legitur. Non- 
Dulla corresit manus prima eompluria manus altera atramento 
uitido (cf. Hageni catal. cod. Bern. p, 300; Halm, Vereeick- 
niss der alteren Bandschriflen latdnischer Kirckenvdter in 
den BMiotheken der Schweis p. 51). 

Codex Carnotensis 58 (es librig monaaterii S. Petri Carno- C 
tensis ordinis S. Benedicti congregationjs) membranaeeus for- 
mae quadratae continet post dialogum S. Gregorii et traetatum 
de quattuor quae fiunt in ecclesia sacramentis f. 39 Sedulii 
carmen libris IV diuisum cum inscriptione ihcipit aes sb- 


Dvm POETE qui primo laiiMS etc. (cf. iofra OttobiaDHm 35). 

Seqnitur epistula ad Macedonium nsque ad uerba dum pro- 
fusius, reliqua epistnlae leguntur 7T; inde f, 41 qrammatici 

POET^ DE MIEACVLIS VETERIS TESTAMTI. DlSSentit teitUB 

et ordo capitulorum ab iis, qoae infra ex uetustioribus libris 
edidi ef. / Bc enoch translato. II de ahraham et sarra, 
V de uirga in draconem cuersa. III de loih et eius iixore. 
IIII dc igne no» ardente in ruio. VI de siccato mari rvbro. 
VII de man {n ex corr.) caelesii etc, Ordo foliorum ualde est 
turbatus: f. 83 et 81 hymnns I cum carminibus Bellesarii (II' 
et ir-), f. 87 hjmni II u. 1-61 leguntur. De Alcuini uita 
Antiebristi et reliquis, quae in codice eistant, cf. catalogm des 
manuscrits de la ville de Chartres 1840 et Pertz, ArcMv VIII 
p. 386. Codicem ex atio exemplari manus aecunda conexit, 
ad quam accessit tertia (cf, IV 100). GlosBae permultae in epi- 
atula ad Macedonium et in hymno I. leguntur, 

E Codes Sangallensis 197 foimae quadratae, paginarum 398, 
qui nunc est cum quattuor aliis conglutinatus (cf. Scherrer, 
Verseichnis der Nss. der StiftsbiUiothek von St. Gallen), conti- 
net f. 369—397 Sedulii paschale carmen in trea libros diuisum. 
luuenci carmen excipit epistula a. M., quam sequitur hoc opus 
etc. et carmen Asterii, deinde ScduUus epistola Macedonio. . 
cum capitniis libri I et II ab H et K uis fere discrepantibus ; 
f, 372 paschale carmeo incipit. Paginae binia columnis diui- 
sae uei-suum aunt quadragenorum. Cum quaternionis septimi 
folinm ultimum sit auulsum, hjmni I. duo tantnm uersus es- 
stant, In eodem folio scribendi lusus deprehenduntur, qui 
lusibus librarii cod. P sunt similea, In margine inferiore 
quorundam foliorum IJtterae fere euanuere, Manus secunda 
oorrecturas atramento distinctas addidit. 

Saeculo decimo adscribuntur: 

S Codei Sangallensia 242 pag. S72, qui nunc cum dnobus 
aliis eat conglntinatus, continet post Aldhelraum p. 168 — 243 
Sedulii pascliale carmen Ijbris quattuor diuiaum et hymnum 
primum. Hic liber glosais cum latinis tum theotiscis et uotis 


muaiciB ') est apeciosus, quae p. 194—205 sunt rariores 
uel rarisaiinae; pagioae 202—204 ab alia manu scriptae esse 
uidentur. Is qai codicem correiit litteras euanidas et uergus 
omissos Euppleuit. Paginae uersiium sunt uicenorum quinorilm 
(Cf. Scherrer 1. c. p. 89) *). 

Codex Monaeensis latinus 18628 (quondam monasterii T" 
S. Quirini Tegerns. 628) membraaaeeus formae quadratae 
continet f. 16 Bellesarii carmen (IP) cum inseriptione libri 
primi: inripit prepatio libri itvivs — f. 17' a manu 
glossatoris in catalogo uirorwm illustrium quod in libro, quem 
ieatus hiermimus inchomit sed paterius discipulus eius per- 
fecit, ibi legitur quis fuerit iste sedulius. fuit enim primo 
laious seculari sapienttae deditus. postea ad deum conuersus 
seripsU hunc Jibrum quasi per dyrocheum id duplicem refe- 
ctionem de ueteri et nouo testamento (cf. infra p. 316 et comm. 
meam p. 22 sq.). Sequitur epiatnla a. M. et carmen libris 
quattuor comprehensum cum glossis marginalibus et interline- 
aribus (cf. Anzeiger f. Kmde deutsch. Voreeit 1876, 8), deinde 
f. 66 — 69 hymui duo, f. 70" koc opm Sedulius etc. cum car- 
mine Asterii (u. 1 et 2), f. 70'' prologua oentonia Probae (cf. 
Eiesii Antb. lat. 735) et carmen Bellesarii (II') leguntui. 
Capitula in margine et inter uersus esstant. Correctus est 
liber a glossatore (cf. catalogum codd. m&nuscr. bibliothecae 
regiae Monacenais II 3, 191). 

Codex bibliotheeae publicae ciuitatis Trenericns 1464 D 
membranaceus formae maximae f. 245 s. X inferior^) continet 
f. 1—114 Prudentium cum glossis germanicts, f. 115 — 168 


') cf. Schubiger, SdngerseMle p. 6 aq, 

') Pioeter libroH descriptoa in bibliotheca cBleberrinia monnsterii 
SangalleDais etiam alios per mediam aeQum eutitiase ei neteie illo 
bibliothecae catalogo (cf. Weidmaiin 1, c. p. 364, 392) et fragmentis ad- 
hoo exstantibnB docemnr uelut.i cod. 44 6. TTII p. 182 nerBUH I 17 — 24 
oontinet; cod. 120 s. IX p. 1 uers. III 1— 14; cod. 1395 s. 5 uerB, 1 
362—368 n 1-22, S7— 88, 30-66, 104— 141| cod. 873, quem JodocnB 
nefonaelrr a. 1508 Boripsit, f. 141—207 Sedalii p. carmen cam 
hymno I. 

*) cf. carmen qnod in folio 1 exstst ap. Miraenm opp. dipl. I. 396. 


Boetiom. f. 169 EugeDi Toietani carmen (cf. studia Vindob. 
1883 p. 168), f. 169—170 epistulatn a. M. et [h]oc opus se- 
dulius etc. cum carmine Asterii et praefatione prosaica illa 
Sedtilius epistula Macedonio etc. Capitula (ad I et II 1 — 282) 
c«m cod. H et K faciunt. F. 172'— 195* continent paschale 
carmeD, i. 195' carmina Bellesarii (II' et IP) et hymn, I u. 1 — 
100 (u. 100—105 et hym. II deaunt folio uno auulso); f. 197 — 
198 horologium, f. 198—232 Aratorem, f. 232—240 Auienum, 
f. 241 — 245 disticha Catonis, f. 245 fragmentum earminis Ea- 
geniani (ef. de hoc libro Langeni quaest. BoetiaDas quae sunt ia- 
ter Bymholas philologorum Bonneusium iu honorem Fr. Kitschelii 
collectas p. 263 — 268). Margines qnorundam foliorum adeo 
1 aecLsi sunt, ut singulae litterae aut uocabula desint. Capitula 
atramento rubro scripta partim inter lineas partim in margine 
leguntur, sub finem desiderantur. Qlossae rarae apparent. 

E codicibus Eomanis, qui Areualo editionem anno 1794 
paranti praesto fuerunt, saeculo decimo adscribuntur : 

Codex Vaticanus Ottobjianus 35 membranaceus formae 
octauae f. 81 contiuet Sedulium et luuencum (cf Areuali prol. 
p. 48, Eeifferscheid B. L. I. p. 594). Atque f. 1—3 legitur 
epistula a. M. cum adnotatione hoe opus seduUm etc, car- 
mine Asterii, praefatione capitulorum SeduUtts epistola etc. 
Sequuntur indicia titulorwm XXIII singulis sequentibus 
capituUs siue coaptata. Versus SeduUi de Ckristo A solis etc. 
P. i" — 33 p. carmen quattuor libris conprehensum, eodem folio 
carmen Belleearii (II") — f. 3i>'' hymn. I cum subseriptione 
Incipit ars Sedwlii poetae etc. (ef. snpra p. XVII) — f. 35'' in- 
cipit glossa de prosa SeduUi — f. 36 aenigma poeticum — 
f. 36" — 81 luueuci carmen legitur. Lectionea huius libri om- 

Rom. niQmqne Uomanorum ex Areuali commentario reeepi. De 
Ottobiano 2 (cod. Ottob. 36 s. XV) cf. Areu. p. 48. 

.«B. i Codei Vaticanus Eeginensia 333 membranaceus formae 
quadratae auctore BeifferBcheidio (I. c. p. 382) s. X seriptus 
continet post luuencnm f. lOl"— 162" Sedulii p. carmen quat- 
tuor libris diuisum. Seqnitur Domino sacro sca bcatissimo'' 
at^e apostoUco et in toto orbe primo omtmtm saeerdotim 


XXI 

papae mgilio Arator subdiaconus — f. 163 hoc opus sedu- 
lius etc. cum carmine ABterii et praefatione capitulorum 
SeduUus epistola etc. — coaptata Iheronimus in cathalogo 
scriptorunt didt et carminibns Bellesarii (II* et IP) (cf. Areuali 
prol. ad luueDcum 2, 48 ad Sedul. 3, 66). 

Godex Vaticanus Reginensis 166 membranaeeus formae ki 
octauae continet post epistulaa quasdam Apollinaris Sidonii 
f. 42 — 45" Sedulii ep. a, M. cum glosais et hoc optis ete. — 
f. 46 Prudentii psych. initium — f. 50 paschalis carm. lib. V 
u, 110—438 hjmn. I Bellesarii carmina, carm. 716 u. 1 — 8 
Anth. Lat. (ed. Kies.), hjmn. Sedulii II u. 1—36 {cf. Areu. 
prol. ad Sed. p. 44, Keifferscheid. 1. e. p. 406). 

Codicis Vaticani Reginensia 1560 miscellanei f. 10— "< 
23 8. X seripta contiflent Sedulii Carm. I 121—368 II 1— 
300. — P. 9 (s. XI auctore Mau) epistulam a. M. a uerbi? 
nec ieronimi usque ad finem eshibet (cf. Areu. I. c. p. 44). 

Saeculo undecimo scriptus est codes Vaticanus Regi- k. 
nensis 300 membranaceus, qui poat Aratorem f. 41 — 77 Se- 
dulium continet atque f. 41 epistulam a. M, cum subscriptione 
finit prologus scdulii presbiteri \ hoc opus sedulius inter car- 
tulasetc; seqnitur carmen Asterii et post praefationem Inc^ 
saerum opus ex ueteri testamenio quodpoeta incilat se ad scri- 
bendum Cum sua gentiles etc. — P. 76 desinunt Sedulii car- 
mina qnae excipiunt f. 77 carminu Bellesarii disticha Catonis 
(ef. Baehrens, Poet. lat. m. III 212) Eugenii metrum de decem 
plagis (ef. Areuali prol. p. 43, Reifferscbeid. 1. c. p. I 314). 

Areualo auctore (prol. p. 42) eiusdem saeciiii est codes 
Vaticanus (ueteris bibliothecae) 1665, qui praeter Aratorem ^ 
Sedulii p. c, lib. I hyniDOB epistulae a. M. fragmentum (usqne 
ad nerba de eottidianac uero misericordiae) continet. Cetera 
desnnt folio uno auulso uel pluribue. Post hymnum I leguntur 
duo ueraus qui Seduiio sunt abiudicandi: 

Haec ttia perpduae quae scripsi dogmata uitae, 
Corde rogo, facias, Ckriste, manere meo 
(cf. meam comm. p. 46). De Vat. 2 (Vatic. 3178 s. XV) cf. " 
Areual. p. 40. Ei recentioribus libris ab Aniealo excnssis 


anno 1761 foras edita codice pareDtis Bui, qiieui is Plin. 
paneg. 25, 5 et 49, 8 antiqnam et landandae netustatiB mem- 
branas designat, uhus eat qui liber hodie desideratus paachale 
carmen epigramma Asterii hymnum Sednlii primum continebat. 
Idem uir doctus a Petro Burmanno Secundo aeeeperat codicem 

n. A.lmeloTeenianum maioris formae, quo iam Cellarius editur 
QSus fueiat, °ob antiquitatem et scholia quaedam maxime 
commendandum'. In libro desiderabuntur cuneta a lib. I 181 — 

o. IV 113 (cf. Arntz. prol. ad ed. p. 16). loh. Frid. Grunero, 
qui anno 1740 Sedulium edidit, contigerat, ut editione Tor- 
naesiana anni 1565 cum notis mss. Erici Beuzelii, ex ms. 

it. Cantuariensi, codiee Nansii et codiee Vuleanii ne per 

II. primnm quidem librum integris uteretur. Chr. Cellarlus in 
exomanda editione ann. 1704 (repetita 1739) adhibuit codicem 

m. Lipsiensem hibliotb. uniu. (s. XIII). Horum codicum leetiones 
ei editionibus prolatas, si quae in rem esse uidebantur, in 

.b. commentario notaui; item ex C. Barthii Aduersariis in qui- 
bos excerpta duornm codicum Sedulianorum deprehenduntar 
non spreui sed nonnulla memoratu digna recepi. Arntzenio 

■t. praesto fnerat etiam editio Georgii P a b r i c i i ') (anni 
1562), cuius margini C. A. Dukerus lectiones nariantes ei 

h. antiqua lani Parrhasii') editione et Theodori Poelmanni 

I^; cel Pulmanni schedis adseripserat. Poelmanni lectionea 
nariae Arntzenio ei mss. depromptae uidebantur, cum noanun- 
qnam in schedis librorum scriptorum mentio fieret (cf. adnot. 
ad V 276). At quam nulla illi niro doeto babenda sit fides, 
paucis illustrat Noltius, Germania XX 130. Poelmannus iam 
antea Sedulium cnm uariis lectionibus una cum ceteris poetis 

*) Foetarum Qeteiam ecclesiasticoTum opera chriBtiana et opGram 
reliqniae atque fragmenta theaaurua catholicae et orthodoxae ecclesiae 
et antiquitatis religiuEa.e ad utilitateni iuuciitutis schoksticae collectus 
emendatua digeetus et conimeutario quoque eipositus dilig^entia et atudio 
Georgii Fabricii Cbemuicensis. Basileae per lob. Operinum, 

') Prodiit haec editio Mediolani aiino 1501 dedicata ciailis et ponti- 
flcii iuris coneultias. Insubriaaqne regio senatori domino Michaeli Riceio 
Neapolitano patricio. Inspeii banc editionem in bibliothecai Marciana 
Venetiis. In fine huins editionis nonnulla de Sedulii et Prndentii genere 
dicendi et uersificandi addita Bunt. 


cbriBtianis ediderat, quae editio prodiit Basilcae 152S, repetita 
cum epietula dedicatoria ad BeiDfaardum Lorichium JEada- 
marium Marpui^i Konis luliis auDi 1537. Inscriptio est: itt- 
venei Bispani eiumgeUcae historiae libri IIJZ. Caelii Sedttlii 
mirdbilium dvoirtorum sive paschalis carminis libri IIII itna 
cam hymnis aliquot, Aratoris in acta apostolica libri dm. 
Venantii Honorii Fortwnati hymni duo per G, Cassandrum 
vntegritati suae restituti. Omnia per Tkeodorum Foelmanwm 
Craneburgensem recognita. Basifeae, Beoepi praeterea loction^ 
praecipnas Fahricii etConradi Histii Spirensis ') editionum, sp 
item Aldiaae (anni 1501), ex qua desoriptus est cod. Vati- ai 
canuB Eeg. 5 a. XVI {cf. Areu. prol, p. 47) '). 

Sedulii carmiBibus emendandis praeter editores inprimis 
stndnit Thomas WopkensiuB {cf. Thomae Wopkensii Ad- vt 
uersaria criiica in Ciceronem Sallustium etc. collegit Carolns 
H. Frotsciier Lips. 1835 uol. LE p. 300—352), qui postea 
obsernationum suarum aduersariii emendatiora ad Amtzenium 
tranamiait (cf. Arntz. edit. prol, p. 21). Qui multis quidem 
locie lucem adtulit, ptura coniecit, sed cum eius coniecturae 
magis ad sermonem Sedulianum corrigendum qnam ad libro- 
riorum errores detegendoa pertineant, eas in commentarium 
quidem recepimus, sed a textu remouimus. Item Cornelii 
Valerii Vonekii coniectnras {cf. Spedmen crit. in vor. vi 
auctores 1744 p. 177 et lectioms lat, 1745 p. 43, 59, 114— 
122) carminibus recensendis spreuimus omnes, qui Grunero recto 
iudicante ad innouandum nimia procliuis et de corrigendis 
quam intellegendis ueterum Ecriptis magis fuit eollicitus. 


Sedulii codices quotquot aut 


t inuestigaui aut a priori- Amiistreim) 


^) RecenBnm edltiDDum mnltarnm non Dmaium propoiiQit Arenalns 
1. e. p, 58—70 aeq., Bronet, manuel dw l&iraiTe V 258 Bq. Onuiinm anti- 
quiBBima est Nicolai Cappneoti: Celii Sedtilii presbi/teri, Mirabiiivm 
diuinorum libri guingue cum hymno et carmine degiaco eiasdem, 
lehan Petil. Ven-andantur Parrhisiis in uia ad Diinm /acoftMi» snb 
Leone argenteo et in monte IHm Bilarii sub speoilo. Sine anoi nota 
pBriaiis in quavto ei offlcina ABcensiuna piodiit. 


bus editoribus eicussos liabui ad unuin Etrcbetypum exemplar 
saeculo ut uidetur sexto sermoue uulgari scriptum redire mibi 
certiasimum est. Quod commune archetypum litteris quadratis 
seriptum fuisse ex elementis permutatis CG, CT, FP, EI, 
CI U euincas, cum R S permutatae rursus ad scripturam 
ScOtticam dacant cf. III 219 calidi—gelidi I 142 iMcedens— 
ingrediens II 12 noncentos — Tiongentos III 129 lucentia — lu- 
gentia III 40 cradiens — gradiens II 182 uistera—uiseera 
III 263 fructibus—frugibus 1 133 fkxos—plcxos II 128 fre- 
mitus—premitus IV 82 caparnae^cafamae V 266 fatesaunt — 
patescunt V 211 elegit — eligit B. I 31 tivnditus — umditus 
Ep. 12, 9 facienie—fauente. 

SermoDis uulgaris proprietas, cuius uestigia in oomibus 
codicibus etiam receatisBimis restant, bomines medii aeui ia- 
dootoa fallebat, doctos inducebat, ut emendarent uel gloseis 
interpretarentur quae a eermone usitato recederent. Qua re 
singnlaris guaedam lectionis uarietas est nata ut IV t' sine 
nomine mixtum uulgus, ubi libri aut maestum aut mixtum 
uel utrumque eihibeut. Mixtum, quod in sermone uulgari 
maestum sonuit, leetionem genuinam esse luueaci loco simili 
h. e. III 760 satis comprobatur. Neque iectioaes horas et 
a/uras (V 425 aetherias euectus abit sublimis in oras) ad 
duo arcbetypa ducunt, cum o et au sermone uulgari non 
distincta fuisse inter omnes constet; oeque aliter de discre- 
pantibus V 90 uires et uis est lY 260 tutus et totus V 342 
sojpitus et sopitos etc. iudicabis. 

Praeterea cum Sedulii carmina per medium aeuum in scholis 
legerentur, quin magistri loeos ohscuros illustrauerint atque 
hic illic stilum auctoris emendare studuerint, non est dabi- 
tandum. Quod ut tibi persuadeas uelim conferas locum V 41 
Pactus grande nefas quauis mercede: codices pleriqne nuno 
eshibent pama, cuius originem ex codicis A duplici lectione 
parua gwis cognosees, cum antiquissimi lectionem gonuinam 
seruarint. Sciolus quidam aeui Carolini singalare illud qutmis 
uerbo parua illustrauit et commutauit. 
r Ad commune arcbetjpum proxime aceedit et antiquitate et 
" auctoritate quamquam neglegenter ab inscio quodam acriptus — 


id quod feliciter factum esse infra edoceberis — codex T 
eiuBque geraellus ^) decnrtatus M. Hi cuutra reliquos omQes 
aut ueram scripturam indicaut aut integram prae se feiunt, 
cf. V 137 suhlime cadauer \ Ostendit populis, quanto de cidmine 
lapsm I Pridem discipulus — tartareum discenderit usque 
profundum: MT soU discendere aeruarunt, quod reliqui ex 
ratione uersus uarie in descendit ad uel at, in desceYiderat 
correxerant. At es Prosa p. 283, 3 patefecit ex quanto cul- 

ne sit prolapsus satis claret discenderit quod in sermone ' 
uulgari in formam discendere ') abierit esse uerum. V 21 humi~ 
lemque magistrum se faciens praeter M et T in kumilem 

I tninistrum libri eommutauerunt, quod sermoni trito magis 
conneniret; lectionem magistrum Prosae uerba doctor disci- 

' pulis Dominus sese, famulis pedes abluens, incUnauit confirmare 
mibi quidem uidentur. Lectionem ueram iu epistula, a. M. 
p. 8, II exemplar contra exempla reliquorum T soius seruauit; 
ueque III 80 a leetioue codieis T effigiem reddit recedendnm 
e putaui, quae ab reddens Qon multum, ab repetens, quod 
pleriqne praebent, plurimum distat. At codices T et M uariis 
mendia sunt dcprauati siue librorum iiicuria siue quod ueri 
similius eiemplarium ei quihus fluiemnt uitiis, cf. praeter 
uitia M et T communia iara supra enarrata uersus in T omissos 
I 294 — 296. u. II 230 transpositum, ordiuem uerborum tur- 
batum V415; III 147 errauit librarius in uerbo sanum quod 
cum clanm uerbo praecedentis uersus commutauit, in uerbis 


■) Conspirant T et M in DersibnE omisBia V 333, 344, in 
aerbis otniBEis hoe IV IGO lanti V 2o2, in a^gibuB male diaisiB Y 119, 
124, in leationibuH preuis e. g. i curare IT 143 carnibus IV 169 «ndam 

IV 185 et IV 240 fecit V 49 (m IV 157 merentar V 237 de corpore 

V 233 corpore V 291, in rebus ortbogtaphicis : rauiis IV 144 habit IV 
147 aderiseente IV 178 dixerunt 194 (ftojianiis V 17 labans V 25 arentis 
V 90 ndl 104 al. — disaonant In leulBdmis scilicet ortbographicia e. g. IV 
146 itnperitim M imperio T 198 itia M uiam T 265 prolaes M prolae 
T defaetilms M defitibus V 20 caeiebrai^ M eelebTnns T 67 enetww M 
iH etwis T 98 expuere M expoere T 379 didimos M, dydimo T. Qnae 
cnm ita eint, ualde est dolendum eodieem M non ijitegrum eistare. 

') Similiter libjariua eiempkriB, ei quo fragmentum MonaceUBe 
flatit, II 276 trndent iiro tradere Bcripait. 


itnpenosa sa 

scripsit; y 2 


I 245 i 


iri, pro quo imperio sacri syllaba sa altera neglecta 
32 de contra metrum additum est. Ter, quod for- 
, uerbo corpore fallit 

dificat, nisi corde pio, nisi pecfore caslo {cor- 
pore T Reg. 1) 

V 291 Fonte renascentes membris et sanguine Christi 

(corpore M'T') 

V 350 Quem nos dettato porfamus pectore Christum (c(w- 

pore MT' et al.); 
cf. praeterea II 36 prophela pro properata II 116 parmlorum 
contra metrum pro paruontm V 136 fallax pro falx 157 ^m 
pro tuum 197 quod pro yuo 263 qui pro quia 390 ludens pro 
recludens 416 pacem inguid onmes habete pro pacevi omnes 
iriquit habete. 

la eiemplah codicis T uel potius iu ipso archetypo glossae 
uel duplices lectioaes fuisse uideutur cf. II 122 

Milia plangoremque dedit tot matribus unum 
T praebet luctumgue, luctum plangoremqne A, uude colliga- 

luctum 
mus iu archetypo commuui plangorenigue esstitissa — II 148 

Parto redduntiir nato mox praedicat agmis 

T A, alii pro parto, quod metri neeesaitas eiigit, exhibent edito, 

quod es arohetypi iuterpolatione Fartu (cf BCDF^G H'L') 

edito fluxisse uidetur. 

Correctus est T ex esemplari codiei A cognato cf. I 168 

polo (pu a m. 2} T populo A, II 19 facie T (corr.) faciae A, 
I 42 pedorem T'P pudorem T^A, II 84 et T' {sed corr. m. 2) 
sed A, II 280 aget T' agat T'A, III 49 caruasa T' carbassa 
T^A, III 292 uerlum T' uerbo T"A, IV 58 artis T' atris 
T^A, V 49 fecit T' fecerat T'A. Quae si reete diaputata sunt, 
satis elucet codices astiqaiBsimos M et T duces quidem essa 
in crisi institueuda, at non satis certos, a quibus recedendum 
erat, quotienscumque causa erroris erat in aperto. 
A Codices saeculi octaui r et A, mutilus uterque, leetionea 
mplures codiois T uel MT conflrmant contra reliquos intert; 


pol&tos, cf. V 225 conspicuos pomis non decipientibus hor- 
tas (deficientihis reliqui), lectio codicum MTrA comprobatur 
rsa p. 290, 1 interque beatos frondibus ramos ac nullis 
ultra pomorum decipientes insidiis serpens — V 390 ut 
lateat sab nube doli (lateat MTY"', in A uersus non essfcat) — 
I 202 tantumque ardore cakntes {Tn} — I 288 hic 
esi iUe lapis reprobum quem uertice gestat {reprobum Tr'A, 
reprobus rell.) — I 242 hcu miseri qui uana colunt (uana 
TA/"', /«wfl plerique). Satspe A cum T facifc cf. p. 6, 6 elata 
TA eleuaia rell., p. 6, 7 ad (pro at) TA I 71 ■instavrans 

T'A I 335 comitatur TA IV 252 prignantis TA (prignatis 
M) V 166 fallax M'TA I 329 cauii TAL' pro cati — cum 
M facit A V 68 porregit (porriget T') — I 195 depositum T' 
cum r praebet (depossitus A) II 52 prae filiis hominum TA 
natia (filiis) /'. 

At uterque errores multos et lectiones ab archetypo diacre- 
panteg easque ab interpolatione profectas prae se fert cf. IV 
203 planta MT planus AI' IV 278 lacrimis MT lacrimis- 
gue I"A IV 281 infernis MT inferis /-'A IV 303 in solido 
MT in solito AF I 268 rogans T rogas TA IV 265 defaeti- 
bus M defitibus T defoetibus AF IV 241 missilae M missil%e 
T misile TA, 

Codex A, qui mulfcis et uariis mendis laborat '), interpo- 
lationem saepius admisit duplici modo, cf. praeter u. V 176 
iuterpolatum 1 353 dignatus sumere formam, i carmm in 
marg. (cf. Pros.) II 239 tractare, l gestare in marg.; II 81 
gerens, reliqui alens uel halens «el hahens — II 174 non 
honorauerit pro non numerauerit (quod fortasse ex errore 
profectum esfc) — III 96 confirmat pro mundauit III 117 
tribuerit pro tenitarat efcc. At multo magis interpolatio in I' 


') cf. I 144 exuitat pro extat I 168 populo pro polo 1 180 leuis 
aereos l orbita I 268 Ungua pro ligna II 14 miscere pro ttescire II 14 
coNHHicta pro cum uicta II 16 twrepariftiZt aorte pro inreparabilis horae 
II 55 — 56 membra summus pro sumimtg membm II 100 «etnper pto 
sempar^ III 138 conglrietam pro constTiclum IV 47 luetratata pro 
_ imtraio IV 71 donec donat pro donec cf. IT 163, 260 et supra p. X. 


grassata esse nidetnr cf. I 202 audente TA ardente F I 267 
censiisque TA ce^tmimque F V 260 odiosa T (non esatat ia 
A) exossa V^ IV 174 ad guam TA ad guem F et alii, Quae 
eum ita sint, neque unum ex altero neque utrumque ex 
eodem libro prognatoa esae apparet. Codieem l' complurea cor- 
rectorea expertum esse iam diximua, ex quibua unus ex eiem- 
plari T simili correxit cf. supra I 267 censumque eorr, in 
emsusque (= T) IV 146 itnperio*:^ {sa male deletum) imperio 
T, A propius ad T accedere ex uitiis communibus colligaa 
cf. I 213 fuerunt TA pro furuerunt I 203 imagine TA pro 
imagineae I 257 genitum TA pro gemi7iU7n I 274 uirique 
TA pro uerique, 

Itaqne codices A et J" per ae satis suspecti multum tamen 
ad lectiones antiquissimorum recte iudicandas ualent, 

KLPZ Codices saeculi noni in duos ordinea diacedunt, ex quibuB 
unu3 K efc LPZ efficitnr (cf. IV 58 »• spargitur (ad eraa,) 
KLPZ V 319 dicet ELPZ' V 430 '"per (sit a m. 2) KL 

PZ V 385 flre (r s. 1. a m. 2) KLPZ V 396 nam s. \. K' 
LZP' III 129 languentia) et codicibus s. VII et VIII co- 
guatior eat cf. V 350 qucm nos deuoto portamus pectore 
Christum (corpore MT'K'L'PZ'), in reliquis eorrectum eat 
es sententia pectore, quod Prosa firmatur 297, 9 quem nos 
tota mentis et pectoris deuottone portamus — V 397 quibus 
omnis in illa (i/Jo MT'KL'PZ') IV 295 aequi MTKL'PZ 
atque E cum MT omittit u. V 344 et cum TA exhibet 
9, 11 licentiae 7, 1 dum 12, 2 te (om.) II 36 properata 
1 286 querentem cf. etiam I 174, 358 II 296 '). Multo artius 
LPZ LPZ et patria et lectionibus inter se cohaerenfc cf. IV 184 in 
marg. add. m, 2 III 265 grande IV S et (om.) IV 237 lapida 
IV 271 intrat V 75 malit 204 facit 209 tamen s. l 310 
dmn, qui confirmant lectionem codicum antiquiasimorum MT 
contra reliquoa cf. IV 203 uix unus reducl conuersus tramite 


^) Cum LZ conaentit K I 84 agnos H 
11 aSl sHccedent IV 918 adcedere IV 194 t»rbabai 
ada.1. 


H 339 mililet 
m LP IV 259 


I 


planta {planla MT'P'L'Z') V 41 quauis (cf. supra p. X3VI) 

IV 281 infemis; IV 162 pariim lectione scribta a nero 
scriiat distaiit; cum TA lectioae II 115 paruulorum, cum 
A faciunt lectione praua IV 273 quartus dies pro quarto die. 
Archetypi proprietatem scribendi singularem quam maxime 
una cum antiquissimia Beriiarunt: id quod in quauis pagina 
deprebendas. Quamquam P ') et Z a manu prima eodem hiatu 
laborant cf. V 196—201, tamen Z cum L cognatiorem esse 
apparet his I 78 uno om. L'Z' 111 tumere L'Z' 113 ededit 
L'Z' 119 ut L'Z' 174 ante" LZ, deitate" LZ 301 in s. 1. 
L Z, n. II 48 in marg. add. L Z". Neque unus ab altero flusit. 

In altero ordine codicum saec. IX, qui libris E et FGHEFGH 
constat, interpolatio multo latius eat graasata. lam in codice 
E uers, I 213 additum legimns, qni deinde in recentiores 
libros ahiit ; aersum esse interpolatum es Prosae uerbis satis 
elucet. Veraum I 59 codex G' ia hunc modum eshibet 

Qui colit inueniet centenum germine fructum 
cf. praeterea III 59 damantibus EFGH (lacrimantibus lectio 
uera) — I 242 fana EFGH — I 325 sequantur EPGH — 
II 153 proprio-sereno EFGH — V 190 coUigit EFGH — 

II 162 senseruntque F'GH (senserunt E eum reliquis) — 

V 10 clarificabo FG'H (clariftcemque E eum antiquissimis) — 

III 15 gestc^ant B^FGH" — III 210 mnlto FGH — I 185 
merito qui et FGH; interpolationes eodicis A receptae sunt cf. 
II 160 limfasque EFGH (lim in ras. E) — IH 96 confirmat 
EFH, cam L et Z duplicem lectionem confirmat mundatiit 
a manu prima receperint — III 149 diffusso FGH difusso A 
— at IV 2 mixtum recte scripserunt EFGH 9, 8 hdbitet FG 
etc. Sed discrimen statuendum est inter EP (ef descriptionem 
bornm librorum supra p. XIV sq.) et GH ef. 5, 13 uoluntarius 
s. 1. EF, ad qnos accedit R — 5, 14 libertatis uiam EF 
uiam lihertatis GH 9, 4 transmittere dacumenta EP docw- 
menta transmittere QH cura aliis 11, 1 ego ad haec EF ad 


') Consentit P' cnm T" 
a praecipne nars. V 207 et 2 


a uersibng I 994-296, disflentit 


haee ego GE 11. 9 acdpiens GG otA. F6 V 160 speetare 

EF sperare GH IV 225 qua EF gwa GH III 203 messes F 
eiim optimia, E menses false cum A, annos GH ex inter- 
polatione. 
). IX-X E codicibus quos saeeulo IX uel X adecripsimua B oum 
K oognationem quandara prae se fert cf. 1, 3 cctisura KK, 

thetricq K trit^ B 3, 7 anhditos KRS 6, 4 paulolum KE 
8, 5 ursini KRS 8, 7 «(«eMO?em KR et alii (omittit cum 
K BubscriptioEera libri tertii) — B cum E ef. III 285 clarum- 
que BE IV 41 et om. BE III 203 menses BE — C cor- 
ruptisaimus horum est cf. 2, 9-operis pro iuris 4, 1 ad pro 
id G, 3 ac pro at 11, 6 collocutionilAis pro conlationibus 11, 

10 alios saluos pro sa^Mos 12, 1 faceres pro cfficeres III 164 
CMMrfogMe pro functaque, quamquam etiam bonas lectiones 
praebet cf. I 195 depositum V 278 insaturata. Cum Carno- 
tensi cognatus est Cantuariensis, quo Grunerus usus erat cf. 
I 253 II 70 III !64. 

B. X Inter codices saeculi deeimi multis raendis e^t deprauatua 
Sangallensis S, quem Mc illic cum KR facere iam supra dixi- 

bHKt 

mus, cf. I 108 negauU I 164 diem t iucem I 215 beato I 297 
una manens semper II 3 portauit II 135 trahit II 138 et 

11 101 deitate V 350 pondere (leetio antiquissimorum MT 
corpore supra) — non paueis eodex D cf 4, 10 incitans 9, 11 
})otuisset II 265 ore uerbo I 98 paucos cum K L' I 275 nar- 
rare cum KL' II 2 portabat (etiam KL') 11 105 redire (etiam 
KL alii) II 164 fugisti IU 68 dbseqmum m 218 quae redit 
a cuncUs, non est data copia mensis alit Eeddita qu^ cunctts 
n. e. d. c. m. III 320 in aula IV 72 afferre IV 133 ded^ 
IV 227 de pnteo IV 308 additum (ut in 0) cui sanctus sem- 
per conregnat Spiritus aegue — cum Monacensis T plerumque 
A sequatur interpolationibus perpaucis admissis cf. 3, 12 xtenas 
h.T 5, 8 hlandimento uiderint kT I 55 semita A.T' I 142 
incedens T A {incidens) IV 34 uacuas AT IV 124 non T' 
(S) IV 196 carens T IV 226 hauserat T V 166 sijcciesque 
ut T. 


p 
I 


£ codicibiis Eonaanis ab Areualo eihibitls Beg. 1 non- 1^ 
null^ lectiones babet communes cum T '} et A cf. II 122 
hictmique T Reg. 1 II 245 corpore T Reg. 1 I^J ai4 TA Rag. 1 
n 272 negmius T Keg. 1 2, 9 deus oni. A Eeg. 1 5, 3 cognoftit 
A Reg- 1 I 47 profana T Reg. 1 alii I 98 potentem TP K^. 1 
I 133 fiexus T' Eeg. 1 cf. I 301 II 148 m 224 IV 239 V 
274, 375, 425; at iam uersum iuterpolatum I 213 ex E rece- 

sul, 

perat, quocum facit etiam in umu I 235 {de rorc E de Reg. I) 
I 251. Nouauit I 328 ostenfant II 28 w II 39 nascendo... 

IV 174 facilis V 13 increpuissc 219 lihera. Etiam codei 
Beg. 4, qnamquam ad ordinem KLPZ prope aceedit {cf. 11, 10 
I 274, II 88), uariis mendis est deprauatus et iuterpolationi 
DoununqMam patuit ef. I 281 acutus I 282 iuuet I 289 an- 
gfAxis II 12 nongenitor II 69 ereator n 97 est om. II 158 
Ifiuit II 198 ardet II 223 tranerd ueque aliter de codice 0*) 
iudtcari est aequum, qni partim lectiones antiquissimorum firmat 
(ef. IV 260, 76 V 137, 166), partim interpolationes et errores 
non paucos prae ee fert (cf. n 239 III 117, 294 IV 309, 

V 212, 404 H I 32, 36...). 

E codicibus s. X inferioribus, quos raro laudaui, antiquissi- re 
monim proprietatem maxime seruauit b, qui haod raro ad A 
et K proxime accedit cf. 7, 5 qtti dmi I 88 arare I 366 
d^euimus HI 263 fructihus III 290 adhunc (= T) IV 71 
donat (i donec) V 383 et 384 — reliqui hic itlic uerum aer- 
aamnt, saepius a nero aberrarunt uel consulto noua et falsa 
intulerunt. 

Codices saeculi X et XI, item bis recentiores forsitaji onmes 
omittere potui: sed in scriptore tam uetustis libris tradito 
utile uidebatur uniuersae fere lectionia per diuersoa librow 
diffusae quasi historiam propoauisse. Itaque cum omnea Sedulii 
codices ad unum esemplar redeant, contigit, ut editorum recen- 

') Couspirat ciim T etiam Reg. 3 decnrtatus H 1 13 w( 28 populin 
vtundi 89 et (om.) 10, 10 mTginitatis; disaentit H I 8 per quam I 21 
wMiifHS I 100, lOT etc. 

^) Cam codice C cemmnnein habet inBcriptioDsm Incipit ars 
SeduUi... cf. supra p. XYII. 


tisaimorum iieque Aroualus, qui codicibus Romanis usus 
erat, ueque Loosliornius, cui Monaeeuses soli praesto erant, 
JQ grauiores errores sit inductus, quamquam ueuter perspeierat, 
qua ratione crisis Seduliaua stiscipienda esset. Falsi sunt prae- 
cipue leetionibus illis speciosis, quae a uiris doctis profectae 
iam s. IX, ut supra demonstratum est, in carmeu inrepserunt, 
quae quidem nt suo splendore causam emendatioais satis produnt 
ita uetustiBsimorum librorum integritatem simplicem testantur. 
Si eodices antlquissimi saec. VII efc VIII a librariis dili- 
gentius easent eicussi, reliquoa neglegere poteramus. Ut ueram 
lectionem iuuestigaremus et detegeremus, tot tamque uarios 
fontes adiimus '). 

In orthograpbia carminum constituenda libros in uniuersum 
secutus sum, at ex formis uulgaribus eas recepi quae cum 
aeuo Seduliano conuenire uidebantur, Quae es posterioribus 
saecnlis inrepserunt tantum non omnia escussi, cum ex libris 
uetustissimis iisque sermone uulgari scriptis minima quaeque 
in notis adposuerim, ut tandem aliquando uera imago eiprimi 
poaset orthographiae quam dicunt per saeculum V et VI 
usitatae. 


II. 

UacedoDius presbyter, ad quem Sedulium earmen suum 
direiisse supra diximus, poetae imperauerat, nt 'paschalis car- 
minis testum in rhetoricum tranaferreb sermonem' ^). Opus 
officio purae deuotionis confectnm Sednlius ad eundem Mace- 
donium cum epistula dedicatoria misit, in qua causam iniunctae 
proninciae his tangit uerbis: utnm quod (sc. carmen) placuerit 
ideo geminari aolueris, an quod offenderit, ut potius arbUror, 
slilo censueris liberiore describi: sub dubio uideor fluctuare 

') Be TeliqniB codicibna per Germaniam Franciam Britiianiam 
Italiam Hispanitim diffusis, quos aat coasnlto spreui aut in taata copia 
Librorum adire son potui, dubitu, num magiia de iis posBint Bperari- 

') cr. epiatulam altetani p. 171. 


I 


iudicio, Ratiouem operis geminati explicat atque recusat ita '} : 
Siquidetn muUa pro metricae necessUatis angusHa priori 
commcntarw ttequaquam uidetUur inserta, guae postmodum 
littguae resolutio est adsecuta, dederimus Mnc aliqttam forsitan 
obtrectatoribws uiam, dicentque nonnulU fid&» tratislationis 
esse corruptam, quia certa ttidclicet sunt in oratione, quac 

non hahentur in carmine nostri prorsus a sese I-SkIU 

non discrepant , sed quae defuerant primis addita simt 
secundis. Nec impares argummto ttel orditie, sed stilo uidett- 
i«i" et oratione dissimiles. Atque de inBcriptione libri addit'): 
Priores igitur libri, quia uersu digesti sunt nomen pa8cualis 
CABMiNis acccperunt, sequentes autetn in prosam nuUa cursus 
uarielate conuersi, pasciialis designantur opehis tiocabulo 
nuncupati '}. Igitnr cum paschali opere carmen eiplieetur, 
nemo Infitiabitur illud ad ratiouem carminis receuseudi rectu 
iuatituendaoi plurimum ualere, id (juod qui aute nos Sedulii 
operibus operam dedurunt plerique aut negleieruut aut noii 
^atis perapexerunt. 

Fascfaale Opus aeuo sequeute quamquam non eadem gua 
Carmea tameu aliqua auctoritiite fuisse, e testimoniis aeul 
Carolini colligi licet. Atque apud Bedam (bist, eccles. genti;^ 
ADglorum V 18) legimuB: {Aldhehims) scripsit et de uirginitate 
lihrum eximium, qiiem in exemplutn Sedulii gemitiato 
opere et uersibus hexamctris etprosa conposuit. Item Bbaba- 
oam Maurum Sedulii eseinplo ductum carniina sauctae cruuis 
laudi dicata etiam sermone pedestri circumeciipsisse, ex 
ipaius uerbis constat*), Temporibua sequentibua Opus in 
minore pretio babitum esse, ei eo coUigas quod raro est de- 
scriptum. Libri manuscripti, qui nostra saecola tulerunt, 
saut bi: 

') ibid, p. 172, 2, 

') ib. p. 173, 16. 

') cf. etiam A. Ebert, Ldt. des Mittelaltere I ]>. 363. 

') cf. praef. libi. II caim. a. crncis'. Mos ap»d ueteres fttU, ut 
gemino Btilo propria coKderent opera, quo iocundiora el ittHioTa sita 
legentibus forent ingtnia ... tJl de eeteris taceam, guid aliud Prosper 
OC uenerandvs uir SedviiM fecisse eemuntur? 


P Codej ParisiDUs latinus 12279 (ei bibliotheca mss, Cois- 
lijiiajia, olim Segueriaua, quam Hearicus du Cambout, dux 
Je Coisiiii, Hisnasterio S. Gennaui a Pratis legiiuit a. 1732 — 
in f. 3' legitur Wigeridus scae Mariae Virdum) membranaceus 
formae quadratae s. IX smptus cootinet f. 1 — 9 brauem sk- 
piauatiou&m super miangelium lobannis, f. 9 — 10'' S. Gregorii 
Bpistulas IV 30, IX 75, IV 2, I 5 (10* Gregorius Narai VI ef. 
TT 492 ed. Beued,) — 10'' sci Gregorii ia tibro XVI moralium 
lob de Hbero arbitrio (altera pars paginae uacua); f. 11 — 47 
Bedae commentarios super Marcum, f. 47" iNciprT epistoca 
SEDVLi PRE8B1TERI. Post Bpistulam ad Macedoniura et prae- 
fationem sequuntnr capitula libri I. (Capitula, quae singulis 
libris praemittimtur, cum libro sequente R fere conspirant; in 
margine uersuum inscriptiones desunt). Sedulium f. 59' ei- 
cipit epistula 'gislae et richtrudae ad Albinum' (cf. laff^, Mm. 
Aicvin. p. 530), item alia (cf. ib. p. 588); f. 6I'— 119" Alcuini 
eommentarii super lobannem; f. 120" nacuum; f. 120" ineipit 
expositio allegorica uenerahilis uiri Bedac pracsbiteri in libro 
beati patris 2'o6J(8ic); f. 124' ineipiunt explanatioues alle- 
goricae Bedae de sex bnina saeculi aetatibiis, f. l^^" de trina 
opinione fidelinm quando neniat Dorainus; f, 125' de die iudicii, 
f. 126 de ortu et obitu patrum, f 127'— 131" Theodulfus de 
baptismo, f, 131" incipit opuseulum de actione misaarum, 
quod esplicit f. 147" {HXnLYCYQ). Sequuntur epistulae: 
ad Timotheum, ad Philomenem, ad Titum. Testus a duabus 
manibus neglegentissime ') est scriptus; librarius alter (a f. 58") 
priorem neglegentia uincit. Hunc munere suo non perfunetum 
esse et libro quinto in fine mutilato (a uerbis quod ei .. . = 

■] cf. 181, 21 simul pro sinum 189, 2 ealtis pro eultibits 2(10, 1 
hospitaiitatis pio hospilalia^SOl, 19 dfC pro de cuiusSOS, I ambiguas doms 
inifiq; pro ambias doUs inierfici 213, 10 dominus oni, 215, 14 froffili 
pro frvgali 217^ 2 portanies ad rertun pro poteatates at iterujn 221, 
wi' jiTO cui 228, 13 indemepti et iiyiunifafejn pro indepti et tnp«ni- 
tatem 2S4, 2 ih iw, mufatuni pro in diuina tantian 245, 1 corporis 
torporis giaUes pro torporis ^ioes 253, 10 tantum tantum 359, l aitt 
pio a[ otc. 


SXXVII 

V. 380) patet, quamquam liber integer ei praeato erat qood 
er aerbis inferioribus (tale genus — praecepta dei) inepte io- 
Bertis colligas. Correctores expertns est duoa. es quibua «nus 
oiuBdem saecuU esse nidetar, alter ei exemplari empodato et 
codici R simili corresit (m. 2 signatii). 

De fragmento qiiod exstat ia codice Sangallensi 877 s. IX ll 
cf. aupra p. XIII. 

Codex Kbeiuaugieusis 77, qui nunc Turici iu bibliotbeca K 
pagi adseruatur, s. X est scriptus (ut iam Augustino Calmet 
abbati uieum est) contiuet f. 1 et ultimo fragmentum car- 
niiuis tbeotisci (of. Zs. f. tleutsck Alterth.. 1880 p. 111), f. 2— 
52 pascbale opus cum epistula dedicatoria ad Macedonium, 
quod fiuitur adnotatione illa ex codicibus Cariuinis satis uota: 
Boc optis Sedtdius inter cartulas dispersum rdiquU, quod 
rectMectum adunaimi atque ad omnetn elegaatiam diuulgalum 
est aturtio rufio asterio excons orS. atque patricio quod ct 
St^iseguentes dusdem itidicant uersus Sume sacer meritis etc. 
Seqaitnr manu recentissima scripta misiia Sigismundi regis pro 
febricitautibus. Opus diuisum est in libroa quinque; capitnla 
quae in margine et inter liueas legnntur ab eis differunt, quae 
collecta in initio libri uniuseuiusque leguntur. Horum reeen- 
sam spreui, ne librum nimis rebus leuibus onerarem. Scriptus 
et correctus est a librario docto et emendandi studioso '), cui 
duo eiemplaria praesto fuerunt. Lectiones alterius exemplaris 
Lota dlibi indicatae (cf. 193, 10. 200, 4. 203, 23). Uetraetauit 
eodicem manus secunda, quae menda et uocabula omissa hic 
illie refecit, multo plura neglesit. 

Codex flarleianus 3012 (ex libris S. Martini monasterii H 
Wiblingensis) f. 84 s. X scriptus continet poat Augustinl 
retractationem de animi quantitate f. 33" — 71* Sedulii opus, 
quod excipiunt quaedam Hieronymi seripta f. 71"— 84* (cf. 
Zangemeister, Berieht vhcr die Durchforschung der BiUiotheken 
Bf^lands p. 12). Capitula partim litterie uncialibus partim 


') cf. 190, I saerificare Utare 187, 11 agreatia minislri reffis aulid 
m. 16 igraheliHco 230, 10 habUet. 


miniisculis scripta et in initio librorum eoUecta et in margine 
nersunm leguntur neque inter se neqne cnm inscriptioQibus 
radienm P et K eonspirant, Ineipit codex a praefatione Pa- 
nchalibus te dapibus; epistula ad Macedonium in fine legitnr. 
Correctus est liber a dnabus manibus, ex quibus altera radendo 
et oblitterando litteras primae ntanus deieuerat, ut lectiones 
prorsus discrepantes (cf. infra XLIII) inferret. Quae cum ita 
sint, primum librariom inprimis respesi. Librum in meum 
Bsum contulit IT. Sedlmeyer, a me rogatas iterum inspexit 
H. Schenkl. 
B Codei Bruxellensi8miaeellaneu95649— 56G7 s.SIutuide- 
tur scriptus (cf. Bulleiins de Vacademie de BnixeUes 1843 
tom. IX p. 362) continet f. 166'— 183' Prosam Sedulii (quae 
pars numero 5664 est signata) uersuum 31 uel 32, marginea 
bibliopegae incnria decurtati aunt. Prosa incipit a uerbo quam 
decutit (= lib. II p. 212, 9), desinit in fine libri V uerbis: 
uniuersa lihrorum. explicit vuosa sEDVLn. Capitula quidem 
et inscriptiones non leguntnr, at initia capitum uel spatio 
uersibns intermisso uel litteris initialibus in maius didnctis 
indieantur. Correetus est a manu altera non multo posteriore, 
quae m. al. in commentario est signata. F. Schroeder in meum 
usnm coatnlit. 
1 , luretus, qui primus pascbalis operis editionem a. 1585 
parauit, codiee nnnc deperdito usus est, quem a Pithoeo uiro 
doctissimo acceperat. Audiamus, quae luretus ipse in Addendis 
editionis proferat: Damws igitur mmc prinmin hoc opus 
paschaU ex tenehris erutum, %n guibus multa saeeula diliimt, 
idque heneficio Fetri Pithoei Turecon^Ui clarissimi, qui fecit 
copiam exemplaris. In iactura oodicis neque mihi mnltum 
inuestiganti neque prioribus editoribus qui bibliothecas masi- 
mas adierant contigit, ut editio quidem a lureto ipso confecta 
inueniretur. Kecusa eat edttio in nonnullis editionibus biblio- 
thecae Patrum, ex quibu3 mihi quidem praesto erant editio 
I. par. Colonienais a. 1618, Parisina a. 1654 cum notis lureti 
Qait. iu appendice additis, editio Gallandii de Prosa emendanda 
satis meriti (a. 1773), qui Parisina a. 1624 ae Lngdnnensi 
Aiet. nsus erat, denique Areuali, qui praeter editionem Qalladianam 


xxxviin 

aliasque ParisiDam antiquissiiuam anni 1589 contalerat. Ex 
lectionibus quamquam paucis ex editionibus excerptis satis 
cognosces, quam multa uitia per saecula in opus inrepserint. 
At per aeuum medium plures quam hodie Prosae libros manu 
scriptos exstitisse ex catologis uetustis docemur, cf, catalogum 
s. XI scriptum bibliothecae nunc incognitae apud L. Delisle, 
Le Cahinet etc. p. 479): 96 lAber Sedulii prosaice; bibliothecae 
Cluniacensis (s. XII et XIII) : 530 Volumen in quo continetur 
Sedulius metrice et prosaice^ quoddam eligiarum^ opus Victoris 
de concordia discrepantium sententiarum in compoto, expositio 
sancti Augustini de tabernaculo, Tulli Leucorum s. XI. in 
armario Sancti Apri fuit : Sedulius prosaicus vol. I (cf. Docen, 
Neuer Utt. Anz, 1807 p. 66). Inter libros, quos Madal- 
winus ecclesiae Pataviensi a. 903 dono dederat, fuit carmen 
paschale Sedulii in uetus et nouum testamentum cum prosa 
ipsius (cf. A. Czerny, Die Bibliothek des Chorherrnstiftes St. 
Florian p. 233) *). 

Codicibus K et H ante me iam usus erat E. Ludwigius, 
qui a. 1880 paschalis operis librum quintum multa oum laude 
edidit. 

Prosae codices quotquot exstant in duos ordines discedunt 
auctoritate multum discrepantes, quorum unus codicibus PK, 
alter HBI libris efficitur (fragmento G exiguo in examen non 
uocato). Quantum uero codices unius ordinis ab altero diffe- 
rant, cum capitulorum discrepantia et capitum ordine (cf. libri 
V cap. 2, 3, 4 p. 233, 234, 193) tum ex lectionibus perspici- 
tur his inprimis inter se conlatis: 


*) Legitur praeterea in Labbei bibliotheca noua p. 23 Vidimfis 
quoque eiusdem (sc. SedtUii iun.) seu potius antiquioris exemplar operis 
pascJialis quatuordecim prioribus capitibu^s initio mutUum in cuius 
fine erant adscripta Hoc opus etc. — Sume sacer meritis etc. — Haec 
placuit adscriberey quod diligentissimi Francisci lureti soUertiam 
fugerint Sequuntur in eodem codice laus domnae Bunomiae sacrae 
uirginiSf conflictus ueris et hiemiSf Commodiani instructiones et alia 
compluray quae suis lods repraesentabimus. 


^^^^^ 


^^H 


I. 


■*■ ^^^^^^^^^^B 


PR (uera lectio) 


EI (•>) ^H 


180, 8 fungmtem 


fidgentem ^^^^H 


182, ^pWceret 


filium non feriret ^^^H 


188, 23 mtu traxerit 


nutu (natu v) retraxerit ^^^H 


193, 15 autem 


^^^1 


194, 23 ostentant 


ostendunt ^^^H 


196, 6 spaiiantur 


sparguntur ^^^H 


confitendo '^^^H 


210, 22 fuerit 


^^H 


212, 1 baptieandus 


haptieatus H &apfi'0a^uruft^^^| 


HBI (V) ^H 


313, 11 cum 


^^^H 


217, 7 posuerit 


(iefOjumf ^^^H 


220, 5 d»tare( 


largiretur ^^^H 


222, 5 discipulis se 


discipulis suis _^^^^^^H 


287, 22 2Mi« 


^^^^^M 


230, 1 arbor est 


arborem ,^^^^^^^H 


232, 6 uidelicet 


^^^^^^^H 


233, 1 deAiMc 


inde] ^^^1 


235, 17 prouidus 


profidus ^^^^M 


236, iSiJfflnte)" 


pariter ^^^^^^H 


244, 1 sicut ex uno—tractibus 


^^^^^^^H 


25^, 13 stercorilus 


^^^^^^^H 


255, 15 i)ora(e 


parare ^^^^^^^M 


265, 8 aemularum 


nebiilarum ^^^^^M 


272, 14 »HO(iera(Mr 


^^^H 


280, 1 ignorantiae 


ignorantiae meae ^^^H 


290, 9 totus 


cundus ^^^H 


291, 10 rteguissima 


samissima ^^^H 


293, 11 S(wramen(a 


sacrata ^^^^H 


294, 9 ocerio 


acerud ^^^^H 


298, 13 ante 


ante mortem ^^^H 


302, 2 praerogare 


prorogare. ^^^^ 


Quae cum ita siat, non est 


duhium, qttia codlBes alterioB 


^^ ordinis ex eiemplari interpolato et glosais aucto (cf. (^^i 


XLt 

JlUUm Aofi /*rif$t depnuerit n$hularum <) $a$ui$9inia cuneim inort$m 

parceret, posuerit, aemularum, nequissima, totuSy ante) 
prognati sint. At nonnuUis locis hic ordo ueram scripturam 
integram aut seruauit aut indicauit cf.: 

HBI(t;) uera lectio PR 

193, 20 dixit esse dixisse 

211, 6 potuit fuit 

232, 15 caneMium canticum 

226, 13 uirus uirtus 

239, 19 frigentibus frigentis 

241, 7 uocibus uocis 

220, 10 habitans haibitant P, hdbitet E. 

lam ex his dlscrepantiarum exemplis elucet duos codicnm 
ordines ad unum archetypum redire % quod scriptura quidrata 
6t continua scriptum fuisse litteris CG, CT, IT, FT, IL, EP) 
permutatis et inepte diremtis (inprimis in P et H) *) satis 
patet. Librarius archetypi in finalibus ptaecipue syllabis lit- 
teras m, (n), t, s modo neglexerat modo peruerse addiderat, 
uocales e, i — o, t* saepe permutauerat. 

Ex arohetypo fluxit codex (x) litteris anglosaxonicis *) com- 
pendiose saeculo septimo uel octauo scriptus, quem eadem fere 


') Fortasse nebtUonum erat scriptura. 

') cf. 193, 20 dixit esse et dixisse, qiiae e commuiii lectione 

dix €886 uel dix ee — canentium et cantimm, quae e communi lectioue 

cantiwn fluxisse uidentur. 

') cf. 194, 13 inguita pro inculta P; 211, 12 interior pro inferior 
FEH; 238, 12 martidetalis pro marcidae tabis P; 267, 2 edaces BH, 
4Bdates B; 258, 1 glaudis pro claudis P 266, 21 fatUiem pro faeiem P. 

^) ef. e. g. 180, 19 uinitori nam netri piAdians P ninitor in amne 
tripudians B uinitori nam necllll HI; 199, 6 praesenti annuntiauit H; 
208, 13 quin et (pro qui nec) P; 218, 2 pignaculis altum P; 223 10 quod 
eiMum PHB; 284, 9 pro uiia (prouida) B. 

^) Littei^ae r s saepe permutatae cf. 178, 12 deoespitis — deceT" 
pUis 179, 13 saporeos — arhoreos 189, 14 inclinatus — inclinatur, non 
raro a u cf. 187, 4 traduntury truduntur 195, 9 tu>a^ — tuus; etiam 
€t u 187, 3 uincti ~ cuncti ; c e ct 258, 22 eum. — cum (saepe) ; a o 
iW, 1 aperiens — tfp&riens 176, 12 caLomo 195, 6 sacramenta — sadrfp' 

iiimt6. 


XUJ 


menda habaisse, qiiae codieem A SQpra (p. Vlll) descriptum 
iniiasernDt, facile euiDCitur cf. 181, 6 enitar v, enitear PK, 
emetar H; puto in eodice x fuisse enidar, quod correctura 
eistat in v {an a lureto?), deprauatum est aJiter in PR, 
aliter in H; praeterea cf, seribendi proprietates has: 235, 
17 profidus (prouidua) 225, 4 abuiditate (auiditate) 232, 14 
ferbisse (femisse) 266, 21 fautiem (faciem) 246, 20 cptofinos 
{cofinos), exuriem (esuriem) 209, 3 conssistens, 5 ressjjopso 
238, 15 abssoluere. Quse pleraeque omnes ad P pertiQeot, 
quem etiam autiquitate ad nrehetypa prosime accedere supra 
iam dictum est. Idem solus ueram lectionem seruauit uel 
indicauit contra reliquos inprimis in priore librj parte cf. 
171, 9 prouintiam P' promiica P"RH (et I ut arhitror, 
quod luretus emendauit) 173, 8 oblocum P, obliquum R, obio- 
quium V (ras, in S) 173, 19 utramque P, utram RH(I) 
177, 12 sociefate P\ societas P'RHGii 177, 14 i>on'emus P, 
ponimus RHGv 178, 16 introUe V, introistis B, introitis H 
{it in ras. m. 2, cnm H codicem lureti coDspiraase ueri simile) 
204, 10 deligueras P delinqueres RHr . . . Codicem R emeu- 
datum esse eoque ab antiquissimis lougius distare paucis exem- 
ptis confirmabo: 220, 10 habitans UBv, habitant P, hubitet 
R {quamwis praecedeute) 208, 16 Israhel populo (ifri) P, Isra- 
hel H, israhelitico R) 237, 6 torua R, turba rell. 180, 19 nini- 
tori nam netri pudians P, recte litterae diductae sunt in R 
mnitor in amne triptulians et sie eaepe, Ei mendis codicis 
et consensu reliquorum emendationes a docto librario profectae 
peraoscuntur. 

£ codicibus ordinis alterius optimus est H, pessimus I, B 
medium inter utramque locum tenet, tamen ita ut codicem 1 
sit propior. 

B eum I lectiones deprauatas communes habet permultas 
cf. 213, 5 ei eaeli 215, 8 et om. 218, 20 fraude et 221, 3 
cf quoniam — caelestia om. 223, 4 pericula praelia 5 perpete 
224, 7 dum tam 225, 3 namque 6 beatitudinis 17 hacc super 
234, 8 specie quoque 240, 15 prodibat 241, 8 plangebant 
344, 8 guia om. 17 quasi qui 245, 2 sopitam 6 et om. 8 nil 


246, 12 maxime antiqtfa 258, 13 diuina cognosci etc. Cum 
mnlta menda codicis B sint propria (cf. 214, 7. 215, 2. 216, 
1, 4, 16, 19. 217, 2, 7. 218. 2, 15, 219, 2, 15, 17. 220, 3. 
13. 221, 7. 222, 1, 2, 10. 224, 7, 10, 20. 225, 9, 14. 226, 
3, 6, 8. 227, 12. 229, 3, 4, 6. 230, 12, 18 etc), multo plura 
codicis I, quorum magnam partem Turetura detersisse ueri- 
simile est, hos libros ex eodera fonte flumse putaie miDime 
Ucet, quamqam ambo ab arclietypo Batis longe distant. At cor- 
rector libri H, quem signo H^ indicauimus, exemplari usus 
eat I consimili, ut I et H" ex codice qnodam (y) ualde deprauato 
prognatos esse persuasum babeamiis. Itaque codicum cognatio 
hoc atemmate a Ludwigio lucohato, a me perfecto depiugitur: 

Arch. 


AD APPENDICEM. 

In appendieem recepi primo epig^ramma Asterii et carmina 
Liberii et Bellciiarii uel Liberii Bellesarii, de quibna iam supra 
p. II uerba fecimus. Neque nostra editione exciudendum een- 
suimns centonem Vergiliannm illum, quem Martenius, primns 
eum carmen ederet (cf. Ampliss. coll. IX p. 126) Seduli» 
adscripsit his uerbis : In peruetusto codicc Corheimsis moria~ 
sterii (ante annos nougentos esaratum dicit p. 14), unde lu- 
uenci librum in Qenesim ^) emimus, extat ahsgue utlo auctoris 
nomine Sedulii presbyteri ScoU operis paschalis liher I, cwi 
tamguamparseiusdemnulla interposUa dictione, nulladiuisione 
nullogue titulo praemittitur sequens de nerbi incarnatione car- 


') Cf. Cjpriaai Opp. III p. 983 ed. G. Hartel; R. Peiper in praef. 
ad Alcimi Aviti opp. p. LXIII. 


men. Liber nuDC ParisinUB miEcellaneus 13047 (olim Sauger- 
manensiB 841, cf. L. Delisle, InvetUaire des mss. de St. Ger- 
main, Paris 1868 p. 86; G. Hartel iu praefatione ad Cypriani 
opp. III p, XXII; H. Omont in Mevue de phUeioijie, nomelle 
serie IV 1880. p. 67) b. IX scriptus coutinet post Cypriani 
(cui uulgo adscribitur) carmefl de resurrectioue mortuorum ad 
Felicem f. 113 — 115 centonem inseription* nulla, quem f. 115* 
— 122' Sedulii paschalia carmiuis liber I eum subscriptioae 
ExplicU de uetus testafnentum excipit; f, 161—163 Sedulii 
hymnus I legitur (cf. infra p, 116 cod. 11). Ex eo, quod cen- 
tonem illum Vergiliauum sequitur Seduliani carminis frag- 
inentum, Martenius perperam collegerat centonem etiam ad 
Sedulium pertinere, cum pari iure cavmen ad Cyprianum, 
cuiua opusculum in libro praeeedit, referas (cf. meam de 
Sedulii scriptis comment, p. 45 et Peiperum I, e. p. LXIII). 
Librum iu meum usum accurate eicussit A, Ive, 

Litteris aeuo Carolino renatis homines doctos Hbris et sacris 
et profanis explanandis multam operam dedisse res eat satia 
«iplorata. Inter Sedulii eommentatoros longe principem locum 
tenetKemigins Antiasiodorensis, is quem 'Eipositionem in 
OpuB carminis paschalis' codice Monacensi 19456 s. X (ex 
parte etiam in Mon. 22307) adseruatam confecisse in libello 
Ueber ein Glossenwerk eum Dichter SeduUus (Wien, 1880) 
ostendi '). Cum hac Hemigii pxpositione conspirant 'glosule 
super Sedulium et Catoaem", qaae in codiee 144 s. X — XI 
bibliothecae collegii GoDTiile and Caius Cantabrigiae exstant, 
Spoeimine eodicis a Boberto Bensly librario liberalissime ad 
me dato edoctus sum Monaceusem Cantabrigiensi nou solum 
antiquitate sed etiam auctoritate praestare cf, p. 316, 1 sed 
Faterius disctpulus eius perfecit Mon,, sedpatereim discipulus 
p. Cant. — Seueritatis ■»■ grmiditatis Mon. Seueritatis ■»- aui- 
ditatis grOuiditatis Cant. Ad idem Bemigii opUs i'edire nide- 


') Bemigiam AntiesiodoFensem eipOBitionis auctorein fuiBec qudc 
confirnjtttur tpBtimonio nouo ei catalogo netero bibliotLecae Clunlacen- 
sie ptolato (cf. Delisle, Le Gabvnet p. 458 a.) : 5i0 Vdlumen i» qm conti- 
nstur Bemigius in minore» partes et maiores, et expogUia etus in Se- 
duJtwm et Catonem, kabena in medio cenam Ctfpriani. 


■tur, quod uetas catalogus (s. XI) bibliothecae de Puy profert 
(cf. Delisle 1. c. p. 443): '30 Deinde commentum Sedulii Bede 
Calonis lll'. At haereo utrum ad RemigiuHi referendam sit 
necne quod legitur ia catalogo uetere bibliotbecae S. Amandi 
(ef. Delisle I. c. p. 452): '130 SeduUi pasckaie carmert eum 
glossis siiper idem' et in catalogo libroruni Friderici archi- 
episcopi Sali8burgensi9 : glosarium super Sedidium egloga 
(cf. Endlieher cat. codd. mss, p. 197), ProrBus diuerea a 
commentario Remigii sunt glosaae, quae in codice Lauduiiensi 
468 s. IX exstant, quarum specimen a Matheio biblio- 
thecae praefecto mecum communicatum hic propouo: Ez 
epistola Sedulii glossae. Seueritas, guasi seua iteritas id 
esf dwritia. Praerogatiwum id est priuilegium propria 
dignitas benefieium ante donatum excellentia meritorum 
lous gratia honor auctoritas optima seientia. Prm^ogans 
enim ante impendens, prerogatum antecedem beneficiis. 
Suffultus — sustentatus admtus a swffulcio. Inmensum — 
inmensuratttm. Pelagus inteipretatur latitudo maris sine 
litore. Tiro tener miles dicitur qui nouo tempore uenit ad 
militiam uel secundum Isidomm tiro fortis dieitur. lAnter — 
nauictda et dicitur guasi litus terens uel eo quod Hnquitur 
manu. Deuotum — tioluntarium uel Ubenter. Naufragia — 
nauium fractiones hereses. — Glossae a carmine separatae in 
eiemplari, es quo codes Vat. Ottob. 35 s. X (cf. supra XX) 
flazit, fuisse uidentur tcf. Reifferscheid B. P. I p. 595): Incipit 
glossa de prosa ScdulU. Dominus dictus est quod dominetur — 
Meatus opulentus potens. abundans, reliqna in Ottobiauo desuot. 
Neque glossae, quae in Monaeensi 14420 e. XII f. 145 leguntur, 
cum Remigii commentario eongruunt neque quae in eodice 
Bruxellensi 56G5 s. XII f. 182—185 exstant ad Remiginm 
pertinere uideutur cf EuUetins de Vacademie royale Brux. 
t- X. .p. I p. 368: Incipiunt glosae interpretatione Sedulii 
iieSioris. glesae id est inierpretatioaes seu claues soripiw 
rarum •). 


'} Addntrt litterae 'PculeiniaBe il. c. 'A la fio des gloasea SDrSedalius 
se lit de Icl nieme uiie pi^ce qai d^bQte ainei et qui off» AeBiktdieatioDB 


Selegi, ne librum nimis rebug fiitilibns onerarem, es Remigii 
expositione illas uotas, quae uel ad uerba poetae explauanda 
uel ad codicum lectionea conflrmaudas pertineant, neque prae- 
tentiisi quibus litteris medii aeui satis adhuc obscuris lux 
adferatur. Atque edendia eicerptis nisus sum solis libris 
Monacensibus, quorum alter (B) Monac. 22307 (olim Wind- 
berg.) s, XI f, 143—152 espositioais fragmentum usque ad 
I 226 (cf. catal. codd. Mon. et meum libellum p. 7), alter (A) 
Monac. (ol. Tegerna.) 19466 s. X opus integrura continet (cf. 
m. lib. p. 6). Qui quidem liber praeter eipositionem Eeinigii 
in opus pascbale (f. 2" — 158") et in bymnos (f. 158" — 164') 
continet explaaationem eiusdem in Bedam de arte metrica 
et de scbematia et figuria ineditam (f, 164" — 174'). Sub- 
scriptio libri eet: Ego froumundus c^i hunc libelluni scribfre. 
sed pueri nostri quos docui mw iuuamine perscripserunt qui 
h^c serutaris ne adtendas uitia sed deuotionis aoluntafcm ct 
ora pro nobis ad deum amen. Uterque liber, qui es eodem 
arcbetypo fluxit, correctorea expertus est. Equidem dacibus 
quamquam non certis usus in receusenda expositione pauca 
mutaui ueritus, ne ex emendatore Remigiomastix existerem: 
quod tu mibi uitio non uertes. Librariorum denique incuriae 
et Prosae et E^ipositionis indulsi, cum rerum ortbographicarum 
discrepantiam fortasse saepius admitterem. 


Postremo restat, ut gratias agam maximas G. de Hartel 
magistro dilectissimo et studiorum meorum semper patrODo. 
a quo quantopere in Bcriptura constituenda et emeudanda 


qui ne eoat pas sans iateret pour 1' histoire Iitt«riure: Uiloutissimo et 

eruditiseiuia filio Feraclo Ca.1ni&nus multa in Sedulii pB,5cliaili carmine 

coriupta quod ouac apud uos duplici legitur editione CDQScriptnni. 
Quattnor Biqaidem quos ante nersibns condidit LibelioB, lursns eosdem im- 
peranto Macedonlci io theoricnm sermonem stilo liberiote transtulit. CniuE 
operiB primttm p&rtem in codicibus aeBtiiB babetiE corrnptam, Becundam 
penitUB ignoratiB. Ei quibuB pauca tibi cognoscendi gratia, qnantum 
epistolaris aQgustLa potuit, transmittere curaui. Suirent dea d^tails Bur 
la versiticatiDD, lea figoies etc. puis ane analjse des quatres livres dit 
carmen paschalB'. 


XLVU 

adiutus sim liber ipse Prosa praecipue haud paucis locis ab 
illo emendata uel coniecturis ornata testatur. Nec minorem 
gratiam debeo ministeriis publicis et bibliothecarum praefectis, 
qui mihi inmensam materiam conquirenti consilio suo adfu* 
erunt et codicum excutiendorum copiam fecerunt, deinde uiris 
doctissimis quorum apographis Sedulianis uti mihi licuit ut 
C. Schenkl, qui Sedulii hymnos e duobus codicibus uno 
Parisino altero Leidensi, H. Bradshaw, qui hymnos ex libro 
perantiquo Cantabrigiensi descriptos suppeditauit; denique 
mente grata recolo eos, a quibus codices totos in meum usum 
«xcussos uel inspectos esse supra docui, lam longo errore 'in- 
mensum paschalis carminis pelagus' emensi litus tangamus 
gratum, si hoc opere aliquid profecisse uidebimur; nam 
«xperientia roboratum ad nouum laborem inuitat — luuencus. 

Scripsi Vindobonae Idibus Nouembribus a. 1884. 

lohannes Huemer. 


TABVLA. 


O"»^'» ■**-»■* '^ - 


I. Sedulii pasohalis carminis libri V cnm bjmnis. 

Epistola ad Macedoninm 1 — l^ 

Paachalis oarminis praefatio 14— 15 

Paschalis carminis libri Y 16—146 

Oapitnla 147—154 

Hymnus I 155—162 

Hymnns II 163^-168 

11. Sedulii paschalis operis libri quinque. 

Epistola ad Macedoninm (altera) . . ; 171—174 

Pascbalis operis praefatio 175—176 

n. Paschalis operis libri V 176—303 

» 

IIL Appendiz. 

I. Carmina ad Sednlium spectantia 307—315 

II. Excerpta ez Remigii ezpositione in paschale carmen 316—35^ 

IV. Indices. 

I. Indez scriptorum qui uel citauerunt uel imitati 

sunt Seduliura 361—371 

II. Index uerborum et locutionum 372—412 

Addenda et corrigenda 413—414 


SEDVLH 


PASCHALIS CARMINIS 


LIBRI QVINQVE CVM HYMNIS. 


X. 


NOTARVM INDEX. 


Libri saecnli VII: 


M — Mediolanensis Ambros. K. 57 (fragmentum; 


). 


T Taurinensis E. lY. 44. (mutilus in 


initio). 


Libri saeculi VTTI: 


r — Gothanus I 75 (mutilus). 

A = Basileensis 0. IV. 17. (mutilus in 


fine). 


Libri saeculi IX: 


j 1 Earolinihensis 217. 


Z — Turicensis C. 68. 


P = Sangallensis 877. 

E = Montepessulanus 362. 
F — Parisinus 9347. 


G — Parisinus 14143. 


H — Parisinus 13377. 


Libri saeculi IX uel X: 


B — Bernensis 267 (mutilus). 


C Carnotensis 58. 


R — Sangallensis 197. 


Libri saeculi X: 


S — - Sangallensis 242. 
T — Monacensis 18628. 


D Treuericus 1464. 


— Vaticanus Ottobianus 35. 


(Ottob. 2 8. XV) 
Reg. 1 Vaticanus Reg. 333. 
Reg. 3 — Vaticanus Reg. 166 (mutilus). 
Reg. 4 — Vaticanus Reg. 1560 (mutilus). 


Romani 

ab 
Areualo 


Libri saeculi XT et XI iuferiores 


raro 


ezcussi 


laudati: 


et 


Reg. 2 Vaticanus Reginensis 300 (mutilus). 
V = Vaticanus (ueteris bibl.) 1665. 
(Vat. 2 s. XV) 


adhibiti. 


d* 


b = Bernensis 286. 
p = Bernensis 546 s. XI — Xll. 
c = Vindobonensis 307. 
d = Vindobonensis 85. 
e = Monacensis 14569. 
f = Monacensis 14693. 
g = Graecensis 1585 s. XII. 
a = Admuntensis 472 s. XII (matilns). 
1 = Laurentianus plut. XXIV c. XII s. XII. 
m = Marcianus cU XII c. VII s. XII. 
cod. Arutz. = codex Arntzenii. 

Alm. = Almeloueenianus cf. supra p. XXIIII. 
Cant. = Cantuariensis cf. supra p. XXIIII. 
Lips^. = Lipsiensis cf. supra p. XXIIII. 
Barth. = codices Barthii cf. supra p. XXIIII. 
Parrh. = Parrhasius cf. supra p.^ XXIIII. 
sched. Poelm. = schedae Poelmanni cf. supra p. XXIIII. 
Spir. = editio Spirensis a. 150L 
Ald. = ed. Aldina a. 1501. 
Wopk. = Wopkensii Aduersaria critica. 
Vonck. = Vonckii coniecturae. 
Pros. = Prosa uel Paschale opus Sedulii. 
Fabr(icii) Cell(arii) Grun(eri) Arnta(enii) Areu(ali) editionos raro citatae. 


EPISTOLA AD MACEDONIVM. 


Sancto ac beatissimo patri macedonio pjresbytero 
SEDVLivs iN CHRiSTO SALVTEM. Priusquam me, uenera- 
bilis pater^ operis nostri decurso uolumine censeas et rite 
forsan seueritatis obiurges^ utpote qui nulla ueteris scien- 
«tiae praerogatiua suffultus tam inmensum paschalis pelagus 
maiestatis et uiris quoque peritissimis formidandum parua 


In nomine dl summi apolagia sedoli rethoris A^ liUeris minutiSy 
Incipit prologus sedulii amacedonQ presbiterii Eeg. I, Incipit epistola 
sedulii poetae eximii ad macedonium presbyterum Beg, 2, Incipit 
apollogeticus prologus sedulii retboris a, Incipit apologicus prologus 
Sedulii retboris dj Incipit prologus /*; cf, subscr, 1 sancto] do- 

mino Mm,f domino sco B' (= Bern. Aa 90 s, Xf, 4) EFRh, domino 

meo A^Oy domino meo sco CKV ac beatissimo <m, B', ac uenerabili 

K patre K pfpitero -4, presbitero BfCFBS, prestro E, 

prbo F, praesbitero -ff, prbiro K, prbe T, ow. Spir. Poelm,^ abbati 
Fahr. 2 Sedulius Caelius Beg. 1 a m. rec. Christo] dno P 

(m mg.) §, dno xpo b; Domno meo patri macedonio presbitero Beg. 3, 
tit. om. D: cf. epistulam Prosae praemissam 3 decursu AB' cf. 

s. V. Leonis indicem Venant. Fortwn. censeas A, censura KB 

VL 6 llt» 

€t rite AKO^B Beg. 1 ST, et rifce FH, ritu B\ et more w, et ritu 

C^JDE Alm.f thetric^ K {< at. &ritj m. 2 in mg.), trit^ (m ras. m. 2) 
22; fort. censura tetricae f. seueritatis cf. Mart. XII 70, 4 4 for- 

sitan AO^cf Spir. Poelm., forsam j3 seueritate Ah, seuereque 

Fdbr. utpute (u, corr.) A, utput^ K qui# (a eras,) K 

5 subfultus A ego tam B' pascalae A pilagus A 

pelagus paschalis b 6 maistatis A, magestatis B'P maiestatis 

pelagus CO etiam uiris m quoquae A paruo Beg. 2 Poelm* 

X. 1 


Seduli 


tiro lintre cucnmrim; huius apud te facti eausas eipurgein, 
ut euni me non audacem foiase probaueris sed denotum, in 
pectoris tui portum blauda tranquillitate reeipias, quem guber- 
nante Deo laetaberis nulla pertulisse naufragia. cum saecn- 
laribus igitnr atudiis occupatus aim inpatientis ingenii, quod s 
diuinitatis in me prouideotia generauit, non utilitati animae 
sed inani uitae dependerem, et litterariae sollertia disciplinae 
lueibus infructuosi operis, Eon auctori seruiret ; tandem miseri- 
cors Deus, rerum conditor, clementius fabrieam sui iuria aspexit 
et stultoa in me mundaDae aapientiae diutius tiaberi sensusi» 
indoluit ac fatuum prudentiae mortalis ingenium caelesti 
sale condiuit. moxque ut eordis oculos jnterior caligo dese- 
ruit, per sentes dumosi rnris errantia in berbam florei 
reuolui ueatigia totoque nisu melioris arbitrii cultum i 


lulustrati 


1 tjro CSEFEESTb liotri A 

/J aput Pi» faoti iipnd te A oauaBfts A eipnrgem] ei- 

ponam ud eipromftin coni. Woph, post v. ras. in E 2 andaoflni 

non ACO faiBse s. l. 6' 3 blandum A tranquilitate F 

blaod» tranquillec[UB g recipias me (me in mg. add.) G gnber- 

uantB domino Seg. 1 c 4 laetauerig A naufrigiH A 5 ocu- 

patns AP patientis (ia a m. 2) Pc, inpacientis plerique; ci ef ti 

permutationes i» cudd. B. IX — X jwm infre^uenles nisi ubi momenti 
esge uidebatJiT non notimi qaod] quam lApsiensis s. XIII, guem 

GeHarius Grwnerus Amti. secuti swnt 6 dininara me IC 

prouidentia» A animi A 7 literariae AK, literaliq F, litte- 

Hhwri^ B', litteratoriae Seg. 3 SV solertia AK diBeipliaae 

Bi^krtia C 8 luBsibaB A nauctori PT, auctori* Bb 

uruirem (t am. 3] K, desemiret PT; auctori Deo deseruiret Aid. Spir, 
Poelm. miBBerioor» A 9 deue om. AP Eeg. Ibc, ea^nx. K, 

J. (. F; cf. Carm. I 60 et Pros. ani inria f. Ab, ani f, i. Reg. 2 

Vad iuris ex guria P, operis Cg 10 et adnltos A, et stnltua 

B" mundane plerigue habere AK* II indol.nit (e wel o 

eras.) A, indocnit P fa>tnam B' 12 condidit A intior A, 

intereoT C galigo K deserit 13 domosi A, tnmoHi 

B ruriaereutia B' (a m. 1} orbi ST florei. K, fioridi V 

Ald. ciepitis A 14 rouocaoi ^gm' inlustrato K' eorr. 

m. 3, illnstrati CD 


ail Macedoah 


I 


pectoriB Deo dicani, BOn praesnmptioDe uiriam &arcin3in teD- 

tae moiis arripiena, sed onus Chjiati, quod leae nimis est, 
fanmili pronua deuotione conplectene, culpa me scilicet arbi- 
tratus sileotii non carere si studiosae mentis officium, quod - 

luanitati detulissem, uerifcati denegarem: eum et diuina reue- 
renter adseri et immana possint bonestB tractari, angebar alia 
lursus animi procella turbati et aegros anhelitus illa mihi 
aaepe ratio conmouebat, qua me noueram nel tua, pater bea- 
tissime, uel aliorum, quos gratia similiter caelestis inlustrat, 

) quiddam profecisse doctrina, quamquam ipsi cuncta monstrantes 
aliquem credatis igniCQlum in me posse lucere; sed torpor 
cordis obtunsi tamquam silicis uena scintillam tenuem uix 

7 cf. Verg. Aen. IX 814 12 cf. Ver^. Aen. VI 7 

1 pectaris C, pectoriB F dedicaui A pBOcione P 2 honns 
A quia f leuae i' 1. est n. T, Diniis laae aat |J 3 deuoti.onp 
A cnlpam' {e a ta. 2} K i inuti silentii b quam A 

5 detatUssera C, detulliescm F 
V reuerenter (e^ ex u) A 

hoDeste/" A, oneste P 

angebar ergo i. G, augebar»» rnisus H i 

irf mdetUwr 7 anclielitQH A, anhelit' (t in * 

F, anhelitoa KR, haahelitoH S mihi s. l. FO' 

ratio saepe F3 Alm. commoaoijat ratio A 

eroa. ?) K qu-a (i eras.) E, q,u' F, qnia H (1 qna s. l.) 0'PS 

Seg. i 3, que p noueram me Eeg. 3 d 9 post similiter ras. 

tH P, om. A c^lestia similiter D c^lestia B illnmioat 

Vad, illnstrarat Foelm. 10 qnidam P, qmddam F proficiBBC 

AES doctrina P, doctrina™ K carere a m. 3, d. carere g 

qunnqnam ASt, quaqd P', qnaqnam pterigue noa ipsi padg 

codex Barthii {add. mihi) cnacta s. l. FP monsttranteB A 

monstrantea cuncta g 11 credetis B' aliqnpd T tniTior A, 

torpor mei a 12 ohtnnai cordis b obtonai A, obtu«si (n eras.) 

CFS, ohtunsi (n corr.) E, obtensi 0', obtnmsi §, obtasi 6 iftwi. 
j)iw. tanquam ATh uenas AT^, per uenas CJS EFOF Seg. 3, 

•p. nBD&m V p. nenas silicis b Md. teaaeia ex ~am E* 


posaunt § Ald. 

:bar (A eras.-) A 

raua alia K'T Bom. 

3. 171. 3) E, anelitus 

8 saepe om. T 

commabehaui (ant 


i 


4 Sednlii 

emittit, et id ipsum parui fomitig Dutrimentum, quod ia 
me potuit doni caelestia oleo permaiiere, nefas esse penaabam 
mati tenacitate silentii cum nullo partiri, ne uuius talenti 
creditam quantitatem dum nitor cautius custodire, culpa 
defosBae pecuniae non carerem. inuidiae siquidem maculam s 
de sese non abluit qni alteri conferre denegat, quod cum 
dederit non amittit. inter diuersas tamen anxiae trepidationis 
ambages ad iacleadnm huius operis fuudamontum ob hoc 
masime prouocatus accessi, ut alios exhortationibus ueritatis 
ad frugem bonae messis innitans, si quando infirmitatis humanae lo 
uitiis forsitan lacessitus inpugner, uerbis propriae disputationis 
ammonitus metuam, et qui furta prohibni fur uideri uerear, 
et qui rectae aoliditatis iter ostendi procliuioris lubrici peri- 
Gulosa sectari et clipeo dominicae protectionis armatus inimicae 
iaculationis tela facili repulsione contemnam. cur autemis 

1 ef. Verg. Aen. I 176 


1 emitteret A id] ad C Alm., onu P§ 2 poEsit dono g 

permanare fo&r. patabam § Fabr. 3 raata S, mitti g 

tinacitate A, tenaci^ g nec ^ 4 creditam K' creditam mihi 
quaiititatem cieditam jJ qnant&litatem g dum cred. q. n. 
V Ald. nito cautia KP 5 peccuni^ P 6 smett 

A, ae K' corr. m. 3, 8e« S altari C conferri E', offerre 

B' (a m. 1) K}R 7 amittat AG, amittet f inter has d. Reg. 3 


ad 


. rc 


i B 


Fabr. 9 ftccefisit F' alics] aliqaos c eiortatioDibae AS 

CEBRS 10 fructa ^ raeuBiB V, inentie coni. Wopk. 

incitauB D infirmitatea P* hamanae inflrmitatis VAld. 

aliquando g 11 nitiia] nictus neceBaitate A, uitais necessitate b 

Alm. Poelm., uictiH c fot E' corr. m. 3, foraan OVa, foram 

p inpugcar E corr. m. 3 12 ammonitua ACDFGSK^P 

KST: cf. G. Loewe, Prodrom. corp. gl. l. p. 369 me tueac coni. 

Barthitts metuam' *qui G ut qui 0' Eeg. 1 (a m. 1), et om. c ' 
prohibuit P uerer (a a m. 2) K 13 Bolidatia K} corr. m. 3 
oBtendidi 8 pericul» (o eras-) R 14 clepeo A, oly.peo H, clip- 

p«o g inimici F 15 eontempnara A et aiii 


Epistola ad Macedonium. 5 

metrica uoluerim haec ratione conponere, non differam breuiter 
expedire. raro, pater optime, sicut uestra quoque peritia 
lectionis adsiduitate cognoscit, diuinae munera potestatis stilo 
quisquam huius modulationis aptauit^ et multi sunt quos 

5studiorum saecularium disciplina per poeticas magis delicias 
et carminum uoluptates oblectat. hi quicquid rhetoricae 
facundiae perlegunt^ neglegentius adsequuntur, quoniam illud 
haud diligunt: quod autem uersuum uiderint blandimento 
mellitum , tanta cordis auiditate suscipiunt , ut in alta 

lomemoria saepius haec iterando constituant et reponant. horum 
itaque mores non repudiandos aestimo sed pro insita consue- 
tudine uel natura tractandos, ut quisque suo magis ingenio 
uoluntarius adquiratur Deo. nec differt qua quis occasione 
inbuatur ad fidem, dum tamen uiam libertatis ingressus non 


1 hoc F, hac Poelm. haec uoluerim EFBSh post non ras. X 

a 

uerbi in K defferem A differam breuiter expedire ACEHKOP 

T (explicare T) 6, breuiter expedire n. d. B'DFGB 2 Bicut—adsidui- 

tate in mg, add, F? tua nonn» editt. 3 asiduitate S cogno- 

uit AGP Beg, 1 b\ agnouit K^ cognouit corr, m, 2 diuin^ ex 

diuino B munere E^ pietatis Poelm. 4 modolationis 

A qui K} corr, m, 2 5 saecularium studiorum V per] 

ad A dilicias AE^K 6 uoluntates P oblectant K, de- 

lectat p hii ^, hi quoque Poelm, quicquit P rethoric^ 

plerique 7 perlegent Ald, negle«gentius A adsecuntur 

JDFGOSj adsequntur H 8 chaut -4, aut P dilegunt A 

uorsuum A blandimento uiderint AT 9 tota c adsiduitate 

A ut] et c 10 K ^, haec PfEHK^PB% hoc reU. et] 

ac T reponunt B constituunt et reponunt c eorum V 

11 repudiendos AHy r. esse Beg. 1, respuendos |5 12 quisq- JB', 

quisquis a magis suo adg 13 uoluntarius] s, l, EFB, un- 

cinau, CeU» Arntz., om, Alm, Ald, uoluntarius magis § a deo 

m defert A qua quis occasione DB Beg, 2. 3 T Alm. , qua 

quisque o. C, quis qua qua quis o. F, quis qua o. G^, qua occasione 

quis K {<am, 2% qua occasione quis HBeg. 1 cd, quisquam qualibet 
0. 0, qualib& quis o. P, qua o. quisq; b, qua quisquam o. g 

• • • • 

occassione J., ocasione P 14 libertatis uiam EFV, uiam ueri- 

tatis p 


6 Sedulii 

repetat iniqaae seruitutis laqueos, quibus ante fuerat inretitus. 
hae aunt, pater egregie, nostri operis causae, non superuacuae, 
sicut didicisti, sed eommodae: quae si probabili ratione noa 
displicent, benignitatis tuae donentur fauoie, qno pauluium 
ab scripturis celsioribus uacaus humilioribus te quoque libeuter 5 
inpertias. non semper aquila supra nubes elata peruolitat, 
sed etiam remigsioiibus aliquando pennis discendit ad teiram. 
saepe belliger miles armis quibus adauetus est dimicare 
delectatur et ludere. at forsitan ut ab hac te molestia perle- 
gendi carmiuis iu occultis abducas, talibus me blandaeio 
orationis uocibus adloqueris : cur, inquiens, adfabilis amice, 
quem gratia purae dilectiooia ampleetor, dum me profusias 
niteris uenerari prae eeteris et fidi propositi sedulitate secta- 


1 repnetat A laqueos iteratum deinde eraa. in E, -os corr. in F 
aate A^FG'KFV Beg. 1 , antea rell. inretitus fuerat A in.retit' 

G 2 ogregiae A noatre B' a m. 1 noatri operiB CDHKPb, 

operiB BOBtri relt. 3 probali (bi a m. 3) K 4 diBpIicent tibi 

V Abi. benegaitatis A tuae s. l. B} fabore A fauore tuae 
F painlum A-P, padolum KB 5 ab] de A a CBEb. ad 

K* corr. m. 3 acribturia T uaOftnt 2", et quo — uaees c 

t; r 6 noa enitn Cm senper A supra TS Alm. cf. 

Carm. HZOS, super Tell., per seAeii. Poelm. elata TA. alta f, eleuata 
reU., om. g oolitat g 7 renaiesionibiiB T, remiaioribus AP 

pennis aliquando h discendit T' (c corr. ex t) AKP cf. Eimsch, 

Itala u. Yvlg\ p. 463, deaoendit reil. terras OGT ad t. desceniiit 
fi 8 sepe TA alii, saepe etiain Alm. beltliger (g eras.) A 

niilia TE} dimieari K, laedere coni. Vossius (init. orat. V 

p. 32i) 9 dilectatnr AF' et ludere] inludere T, etiara I. Fabr., 
et etiam 1. eoni. ^rwfe. s,i TA, an DEF^GBK^O^PTb, nf, Og 

foraitam T, foraam p, forsan adg ab boc T, ab 'ao ASG 

mole&te iam T 10 occultas A, ocultis P obducas T, subducas 

K talibuB (t ex s corr.) T blandis A, blaude CFRK}T 

plandiorrationia 2^ corr, m. 3 blandis orationis sermonibus b* 

11 adloqueris T, alloquaris p inquies Spir. Foelm. al. ad- 

fabUis T 12 gratia. (e eraa.) E ampletor (c a m. 2) T, com- 

plector a profundius icMA. Poelm., pfnaaiuB post fldes (sic) in A 
13 nitiriuB T' corr. m. 3 uenerare K oiteris T fedem uel 

fidem T", fides A, fidei 0', fide«. (lis eras.) 6, flda cod. A Arevali, Soata 
g fidos pr. eedulitate amicoB Spir. Poelm. alii praeponitis T", 

praepoaiti eorr. m. 3, ppoasiti A eidulitati T' -te cotr, m. 3 


fipiatolB 


ris: alios tamquam neglectos offendas, qui dum Biut doctrioa 
uon iopares et uaa mecum soleant religiosae iidei societate 
coniungi, me potiasimum ac solum eligas uel seceruas, cui 
deuotionis tuae dict» conmittaa ? habes antistitem plenum 
areuerentiae sacerdotalis Vrsinum, qui ab aetatis primaeaae 
tirocinio regis aeterni castra uon deserens uiiit inter barbaros 
pius. inter bella pacatus. accepit testimonium beati iam 
meriti euangelicae sacramento doctriuae. legimus enlm: beati 
pacifici, quoniam ipsi filii Dei uocabuntur. habes 
loLaurentium diflicili couparatione preshyterum, qui substantiam 
Eui patrimonii sic amauit, ut ecclesiis et egenis nniueraa 
distribuens tanti census effusione nihil perderet: sapientia 
peruigil, lenitate placabilis, quo et serpentis astutiam cum 


J Matth. 5, ! 


1 aliua - negleotua r" corr. m. 2 offendaB TA SF'GSOP, of- 

fendis JS, offendiB rell. dum TAE}b'f, con S a m. 1, cuin 

reU. 2 celegioDe T^A, re«l!gio8ae S 3 et — coninngl om. 2" 

in mg. add. m. 2 olegaB T 4 acripta t' habes autam 

EO Beg. 1 T antestitem T'A GK 5 reuerentia R Baoer- 

dotaleB T' qui dam AV itatis T' corr. m. 3, aet. su»e 

SCBSb, fiuae eras. in K primiu^ (ti a m. S) T, pcimae AE' (ue 
8. l.m. 3) 6 tyrocinio TSCEFQHPSST, tyrioinio D dis- 

BBrene T, deaserena P, deeerena^" (dil a m. 3) S 7 pins ex priua 

1" pacoatus S accipot T, accipit A testimunium T' corr. 

fn. 2 8 beatitatem meriti coni. Wopk. moceti A eotangelic^ 

(n ewm.) T, eugilo^ S, et euangelicae Poelm. pec e, sacramantum 
eoni, Gruner. doctrina Hy ligimns T* corr. m. 3 9 fili T 
ipai om. AJDEGEEBT uocanuntnr 2^ wt uidetur habes inqnit 

S, habes autem OT 10 iaurentio T' corr. m. 3 difloili AF 
ppiterfl A, prbirQ S, prBbtem B, presbitecum FGEP snbstantia 

(- am.S)K 11 Bui m ras. £' erogauit VAU. Fabr. ooleaiB 

r', eolesiis A, ecdaesiiB E, ^cclesiiB H eginis T 12 tanta 

£> censas .il oifensione A, de efFusione b nil Tb perdece' 

<tam.2)T, perdederet^, perdiderit Z' awr. m. 5 13 quii ('I ) 

X, qui c secentia (p a m. 2) T, per serpentis JF" aatacia. 

(~ am,3, c ex d vt vid.) T, adstutiam K' 


lege custodiat et columbae simplicis animum non amittat. 
babes quoque meum Gallianum aeque presbytenim, non in 
Ijbris saecularibua eruditum sed placida bonitate mitissimnia, 
catholicae regulam diacipEnae factis potius edocentem quam 
sermooe monstrantem. quid Vrsini dicam quoque presbyteri s 
annosam patientiam et in Christi famulatu non deficiendo 
inuenalem senectam? quidue Felieem referam uere felicem, 
saeculi huius inimicum, cui erucifixus est mundus? sunt et 
alii memorabiles uiri quam plurimi, quos ad hoc Buscipiendum 
idoneos esse constat; ofticium. nec Hieronymi, diuinae legisio 
interpretis et caelestia bibliothecae cultoris, exemplar pudeat 


i cf. Paal. epLst. ad Gal. B, U 


S) T semplicis A 
non amittiit om. A 


, Bi 


nplicitatem coni. 
amittat ammum 


amitat TP, a 


mittat (i 


) E, amittit (i. 


m T Beg. 3 cu 
rum A sic fer 


m. quoquB T Beg. 3 c 
n. editt, galianum i» equ^ 
e semper, presbiterQm FG-HP, 


I custodia (t a 
W(9k. animam 
Alni. sdied. Poelm. 
exa.) F 2 me" 

galliemiTO T^A, Gall 
(S am.2) T prpiter 

tifbem ff 3 litteris eont. Wopk. set — mitissimum tH mg. add. 

A placide A^, placita f beDignitate G 4 regDl& P> 

eorr. m. 2 quam si T pOHtaa S dictis P,eg. 3 edn- 

omtBm y corr. m. 2 5 nrsini (ei a m. 2) TEFO, ursini KRS, 

xaaa.niASCGPTUg.l.a VTb, aisidscked. Poelm. qnoqueow.jl 
qnoque dicam EOT§ 6 annosam] adnos 2" corr. m. 2 eapieiitiam E 
corr. w. tU., satiantiam DK, sapientiam Alm. Seg. 2. 3 SV ipo T' 

corr. m. 2 famulatum deficiendum T" corr. m. 2 defioienti5 E {ex 
corr.) F^b sched. Poelm., segu. ras. 2 lUt. in F 1 iuuinalem T', 

iuuenalem AKPRb', iuuenilem rAl. felice (~ am, 3) T, fc»licem (1 

eras.) K felice'nim (e s. l.am.2)T 8 Mua (u s. l. am.2) A 

hains muadi F crucifiisuB T mondus T' corr. m. 2 9 memo- 


rabilis T, memoraleB AM' 
ent) A qaoa om. D 
ED Bom. praeter 
ex M corr.) A, ieronimi D 
behliohicae A, biblioteci! DFO 
pla reli. pudeat te Alm. 


BUBcipendum (i a m. 2) T, BQScipiend (ex 
10 iduneus T' coir. m. 3 constat esse 

hieronimi T cum pler., hironimi (e a m. 2, 
D 11 intorpetris 2" corr. m. S 

cultores T eiemplai T, exem- 


EpiBtoU 


d Macedoi 


I 
I 


imitari atque ad generosas quoque feminas et praeelarae in- 
dolis fama subuiias, iu quaruin mentibus sacrae lectionis 
inatantia sobrium sapieutiae doniicilitim conlocauit, propriae 
disputationis documenta transmittere. quis non optet et 

sambiat eiimio Syncletices, sacrae uirginis ae ministrae, placere 
indicio, quae superbi aanguinis nobilitatem sic humilitate 
pioueiit ad gloriam, ut in caelestis patriae senatu Seri mere- 
atnr adlecta? uere dignum in quo Dominus habitet templum, 
ieinniis castigatum, orationibns refectum, puritate mundissi- 

lomum. scripturas autem ecclesiastici dogmatis ita sitiens epo- 
tauit, ut uisi seius licentia defuisset posset et docere, licet 


1 emittari A , eniitari F, imitate K' adque TF^ a,i s. l. 

K ""narOB" (ge— as a m. 3) T preolare T indoles {e corr.) 

T 3 snboexaa T' eorr. m. 3 Bacr^ ( , a m. 3) T 3 snb- 

preniQni T' ui uid., eorr. m.S^ aubrium A eapienti»* C, sapienti 

Seg, Z a m. 3 conlocaunit (ka auberat) T 4 transmittere 

docQiDBntft CEFS Bojit. pntet A, optat K, obtft P 5 non am- 
biat AAlm., ambi& E, anabi^t g eiimiu T' eorr. m. 3 

sincIjtioiB T ci expwtx. m. 3, BinclitiB AS, sincleticis CDE^GFVT, 
sinclytioe JE', Binolioitis (is i« ras. m. 3) F, sincliticis B'HIt (ele m. 3), 
Bfnditicis K, sincIitiHS 0, ejnglctici;) Eeg. 3: ef. de Sedidii poet. uit. 
et seript. p. 24 ac] e T, et CEFBST miniBtre T et aiii. 

miniatrae CliiiBti Fabr., m. Dei notm. editt. plaoire T' corr. m. 3, 

placare F' 6 snporui T' corr. m. 3 umilitateni (li a m. 3) 

T Dobilitate flic liumilitatem A 1 proneset T' corr. ra. 3, pro- 

duiit F' saenatua T', sauatu K'', fort. senatnm 8 ad- 

Iflctat T, anlathdeta A, athleta in ras. C, adleta 5" iti mg., all&a 
FG, anthleta 0, alleta Reg. 3, adieota l, allecta reli. babitet T C 

FGKTb, habitace' (t a m. 3) S, liabitat rell. 9 geiuniis 2" 

eorr. m.2, ieiunls A, e ieiuniis F3 caBtum F'R'S "ratioai- 

buB (q a m. 2) T refertum AE^G'0 Rem. purotate T' eorr. 

m. 3 moniliaBimnm T' corr. m. 3, mitiasimQm F', dignissimum 

S 10 etiam BDEGKOPWS, om. A edisiastici 2" corr. m. 3, 
aecliastioi A, upostolioe F dooniatis P ita ex eta uf md. T' 

sdenE A ee potauit J, seputanit A, optaoit S' 11 licenti^ 

(,, a m. 2) T, liceatiae AK, lioeotia reU.; nisi aeini licentia coni. 
Wepk. fnesset T' eorr. m. 3 poaae et T, posaet A, potuiaset 

-JB etiam et GDHK (et a m. 3) PBT edocere B'EFGO 


Seg. i 


t edoce 


I etiam Sem. 


10 


ledulii 


in membria feminei corporis animus sit uirilia. de cotidianaa 
uero misericordiae dispenaatione reticeo, qnam sic esereet ut 
sileat, sic largitur ut lateat. indicat tamen eius babitus pau- 
per ubi cenaas profieiat diues. et ut magnitudo tantae pru- 
dentiae gemina resplendens lampade plus luceret , habet s 
germanam nftmine meritoque Perpetuam, annia inparem, factis 
aequalera, aeuo teneram, probitate grandaeuara, quae dum 
nominis sui dignitate paseitur, sic uiuit ut nequeat amittere 
quod uocatur. inluatris maritali potentia, inluatrior religione 
diuina, proximam uirginitatis continet palmam in coniugii lo 
foedere manens pudica. cetera, praeter conspicuoa utpote 
nuptae conuenientes ornatus, quae de sorore diximus, in huius 


1 faeioeuei T' 


cntadiane T', < 
(i tras.) A 
(r a m. 2) T 


jttidian^ H'Pr 
quam] quod F 


[' Bit] sed T' cottiiiana ex 

2 diBpensationem T, die|]eiiBatioti» 
ejeroit T' corr. m. 3 3 lagitor 

iudicat Faelm. in lextu panper h. T 4 tenfiua 

jifiei& A, iniflciat A', refalgeat Poelia. in mg. 
2 ut om. A tanto T et alii jidenciQ P 

■r. m. Z, germana AKR', germina FPE' lapod^ 

i mg. habes S, liabet nam A, b. ot DKR (s. I.) 

6 germana (" a m. S) T, germiaam S merito 

perpetua T 7 ^no ea; eo T" proaitatem 

grandeuam T et oltt, grandeam A qai T' 

2 paBCitur {i corr.) T uiuit] ui, in ras. 3 

nequB*' (at a m. 2) K amittere. (t eras.) A, 

9 qu^ ex quod T', qo H uooator T' eorr, 

a FH relegione AK' 10 proiima F 

wirgiwt&tis T'^ {ut uid) EF^G^^OFBeg. 3 Alm.h, uirginitati rdl. 
coutenit T' corr. m. S, conteuet A couiugi F 11 federe T' 

corr, m, 2 permanonB Foelm. perpadica Barthiits Adv. Xll 

19 oitera T' corr. m. 2 conspicuo (s a m. 3) T ut pote. 

(t erOT.) T, utpnte AK 12 nnbtq ( . a m. 5) T, uupt.ae (i cras.) 

F, om. A coBuenientis T ornatiG (u a m. 2) K omatiia 

poit conBpicuDB iH A quae iam Arev. cwm Bom. tit uidetur sorore 

eiuB T liuius (s a m. 2) T in liuius quoque in ras. W 


diuis T' corr. m. 2 
5 gemena T" corr. 
pluB luceret T in ( 
S^T. Foelm. 
nomineque EFT 
(m exy. m. 2) T 
B Buae K' corr. m. . 
litl. F, Beriiit A 
ammittere E'KB 
m. 2 inluBtris e 


Epistola ad Macedonium. H 

quoque moribos inuenimus. ad baec ego congrua rursus ita 
responsione perfungar: ne quaeso, domine mi pater, quem 
diligere te profiiteris abicias, quem fouere adsoles inuidiose 
deterreas. nuUum siquidem ex his omnibus uito, de nullius 

«meritis aut instructione diffido; sed in te cunctos aspicio. 
quosdam conlationibus adsiduae disputationis ad meliora ue- 
xisti : quosdam placidae maturitate doctrinae desiderio sanctae 
conuersationis implesti: quibusdam exemplum factus es ad 
salutem: alios intra septa tui gregis aspiciens oues fecisti: 

loalios enutristi; omnia omnibus factus es, ut omnes saluos 

10 cf. 1 Corinth. 9, 22 

m 

1 inaenimus (mns in ras., fuit es ?) T, inueni*as A Hec P, hoc 

(?) 0, hoc Ald, sched. Poelm. ego ad haec EF, ego ad h. ergo 

Beg. 3 congr//////uar (r a m. 2, eadem exp, r^) T ita rursus con- 
grua -4, rursus congrua G rorsus T* corr. w. 2, om. GP itaq; F^ 

onu GF 2 perfungar ita C ne s. l. T* quesso A domine 

om, C, mi domine ADEFHKSTb mi om. JB^, 8. l. E quaem 

• 

(exp. m. 2) T 3 dilegere T^A te in ras. E}, om. Beg. 2 

Ald» abiecias A post quem ras. plur. litt. in T adsolis {corr. 
m. 2) TK, adsole«s (a eras.) F inuidios^ (^ a m. 2) T, n inuidiose 
E} 4 nec deterreas c deteras cod. Barth. omnibus his D 

5 meretis ex meritis T^, -is in ras. C* aut] a A structionem 

(in a m. 2) T, inst*ructione A, institutione a deffido TP, defido 

AF cunctis T, cunct«B C cspicio P 6 nam quosdam f 

n bu 

consolationibus A, colloc«tionibus C, conlationis (bu am.2)K adsidu^ 
(^ a m. 2) T dispotatiouis (o, ex u) T ad in B' miliora 

nixisti T* corr. m.2 7 placid*e (a eras.) T, piacite A maturi»- 

tate (e eras.) T disidirium T^ corr. m. 2, desiderii K 8 implisti 

T^ corr. m. 2, impleuisti A factus — ^intra Utteris minutis scripta add. 
T» 9 inter B septa T et alii, post septa ras. in K *ui (t 

am. 2) T gregis tui DH aspiciens] om. CDEFOPT, ac- 

cipiens GHK^ (in ras.) B^S Poelm.; alios accipiens intra septa gregis 
tui oues f. Beg. 3 10 alias T, alios saluos C, alios in fide Ald» 
enutriuisti AE, nutriuisti F, nutristi K Beg. 4 omnibus om- 

nia CK ♦♦omnibus (in? eras.) F factis T e' (s a m. 2) 

Ff om. T ut om. T omnis T 


12 


ledulii 


, plTirimorum iactura uerborum; ■ 
lougae delDceps escUBationiH amba^es, uec pigeat poBt tanti 
gurgitis emensa discrimina fluctuanti adhuc paginae auctori- 
tatis tuae ancoram commodare. quatuor igitur mirabilium 
diuinorum libellos, quos ex pluribus pauca conplexus usque 5 
ad passiouem et resnrrectionem ascoQsionemque Domini nostri 
lesu Cbristi quatuor euaugeliorum dicta congregans ordiuaui, 
contra omnes aemulos tuae defensioni commendo. huic autem 
operi fauente Domino paschalis cahminis nomen inposui, 
qnia pascha nostrum immolatus est Christua, cui honor etio 


effeceris T, efficerei (s o m. 2) A, faoeres C cessit T, cesBet 

; ^eg. 4 pluriinnm T fort. recte, pluri*um G, plurium P, 


plurium Beg. 1 cf. Wolfflia, Lat. 
iactura EGT Alm. ceBBit (n . 

ceBset noDc $ 2 lunge T" coi 

(o esB t) T debceps 1, QH 


[. Toinan. Comp. p. 70 uerbornm 

i m. 2) T, eBSB& (n o m. .2) KP 
r. m. 2. loQgae om. deincepa 

eicaaeationia A amliagiB T^ 


nec s, l. A*, ne BE^RP pieat (g a m. 2) K te B' (g. i.) 

CEFGK^OPRST cf. supra p. 8 portandi T, potanti (r a m. 3) 

A, pwtanti B'E, p P 3 mersa T cf Epist. II adhuc fiuotu- 

anti EFBS paginem T 4 .ancoram (o eca u) T, anchoram 

plerigtK accomodare Ald. Podm. tertio T, tiea G^B.EP'Sr, 

qnBttuor EF, qnatuor P Igitur m. diuinomm libellos 0: cf. de Sedidii 
poet. Mt(. et script. p. 41 ergo editt. 5 tibellia T quis ael 


t ras. am. 2) M 
pler. 7 quattnor 

euangeliorli FO 


ordenaui T, aduuaui 


WofA. 6 BBceuBionSq; (e, 

dni iu ipo 'T ut uidetur, dni ni iliu ]:pi A eu: 
EFRT euangeiiorum T, ////aenangeliorui 

Beg. 1 Sp {a m. 1) cfg, ouangelistarum rell. 
cod. Barthii, curaui Poelm. 8 aBmalus T eninloB omnes A 

commendo " "^' A hic T autem om. F 9 oarinini nom 

editt, cf. Aviani fdb. praef. p. 4 Fr. fauentora T, faciente AE^F' 

do Gf paacalia TS, phaacalis A ideo nomen C^ Poelm. noaui 
nomen ideo eod. Barlk. posui T 10 ^ ^, qnod DK, qui (i 

in ras. m. at.) E pacha T, paaoa A, pasca S nostroni 3" ai 

id. cni eat DE" (». l) GBeg.l.i 


Epistola ad Macedoniam. 13 

gloria cum Patre et Spiritn sancto per omnia saecula saecn- 
lorum. Amen. 


1 gloriaque Beg. 4 patre & filio P sco spn* (s? eras,) T 

• • • • • • 

(82 a n». ^) , s. sp. Poelm. , cu spu sco P Beg, 1 in concta scJa 

Cfj in secula §g secula secnloram T explicet epistola se- 

DOL/// AD MACEDONEO PBE FELICITER T, finit prologUB A^f FINIT PRO- 
L06YS SEDYLIlM** (PRBI ?) F, FIKIT PROLOOYS SEDTLH PRAESBITERI H, 

EXPLiciT PROLOOYS SEDYLii 8, EzpUcit cpistola Sednlii ad Macedonium 
Meg, 4, explicit praefatio Beg, 1 h, prologns finit md 


14 Sedulii 


SEDYLn PA8CHALIS CAEMINIS 


PRAEFATIO. 

Paschales quicumque dapes conuiua requiris, 

Dignatus nostris accubitare toris, 
Pone supercilium si te cognoscis amicum, 

Nec quaeras opus hic codicis artificis: 
5 Sed modicae contentus adi soUemnia mensae 

Plusque libens animo quam satiare cibo. 

2 cf. Verg. Aen. I 83, luvenc. I 796 3 cf. Mart I 5, 2; 

Prud. Psych. 287 

EOBEO PRETATIO 0PERI8 SACRI LIBRORVM NOVI ET VETERI8 TESTA- 
MENTl Tf INCIPIT PROLOGVS SEDVLH DE PA8CHALI CARMINE (7, INCIPIT 

PREFATIO LIBRI PMI F, INCIPIT PRAEFATIO PASCHALIS CARMIWIS GJSK 

LB, incipit prologus Sedulii 0, incipit prefacio sedvlh 8, incipit 
EivsDE pref pascaus carminis T, Incipit prologus metricus Sedulii 
catholici poetae F, praefatio paschalis carminis beati Sedulii poetae 

JB^g. 2 1 pascalis jT', pascales T^LSZ, passchales A quicumqe 

e«n 

T dapes T*, dapis corr. m. 2 cvrvA C 2 dignatus] us in 

e 

Ttts, Z^ accubitarere (re^ in ras. m. 2) T, acubitare A, acubitare 

F, accubitare ex adc. Z toris TA FHLPZ, t»oris (h eras.) jK, 

thoris relL 3 si me Burm. coni, cognoscis] g ex n A, cogno- 

scas Bem. 4 ne TH Bom. praeter Beg. 1, nec (c in ras.) JF, ne» 

(c eras. Q, ne" (c a m. 2) KZ cf. v. I 51 et Pros. queras T et 

alii opus] u in ras. OZ, opes A, opes L o. hic queras L 

cudicis T arteficis T 5 modite T, modice CGKL adeas 

A, adi m ras. Z^, di in ras. sullemnia T, solgnia F, solemnia 

GKLSZ, solem«nia H, solempnia T mese T 6 plus qui T, 

-q;*» C lebet T libenti animo nonn, eddU, ctm Parrhasio et 

schedis Poelm. animum T satiari A, saciare ex saturare C, 

saturare DF^GHKLPSTZ, saturari F^OB ceuum T 


PaschaL Carmii]. Fraefatio. 15 

Aut si magnarum caperis dulcedine rerum 

Diuitiasque magis deliciosus amas, 
Nobilium nitidis doctorum uescere cenis, 
10 Quorum multiplices nec numerantur opes. 

IUic inuenies quidquid mare nutrit edendum, 

Quidquid terra creat, quidquid ad astra uolat. 
Cerea gemmatis flauescunt mella canistris 

Conlucentque suis aurea uasa fauis. 
15 At nos exiguum de paupere carpsimus horto, 

Eubra quod adpositum testa ministrat, holus. 

11 cf. Ovid. Ars. am. I 91 13 cf. Ovid. Met. Vin 670 

15 cf. Verg. Ecl. VII M 

7 aut TA Beg. 1 h Pros.j a*t (d? eras.) Z, et f, ut ?, at relL cf. 
Sdlv. G III 10—11 aut etiam si quis se cogit ut faciat, facit tamen 
ore non mente; VaMen, Ueher zwei Elegien des Propertius p. 7 
si] 5. l. B^ dulcidine TAZ^ 8 diuiciasque K8 diliciosos 

T, diliciosus -4, dilitiosus KZy delitiosus FGLP amas] a^ ex u 

A 9 nouiliiim T doctorum] dominorum Vonekius conL 

uistere T cenis TZ, c^nis uel caenis reU, 10 multepletis 

T nec] non &: cf. Ind. s, v., uel Cannegieter, coni. nome- 

rantur T, adnumerantur Heinsius coni. 11 iuenies T qaid- 

quid T, quicquid rell. notrit T, mittit Heinsius coni. 

aedendun T 12 terea T, caerea C, c^rea GP, caetera Poelm. 

Fdhr. 13 gematis B flauiscunt TL^Z^, flauescent cod. 

Arntz. mella T\ mala Arev. coni. canistris] catinis Nehriss. 

coni. cf. de Sedulii poet. uit. et script. p. 99 14 conlutentqui T, 

u e 

coUucantq; A, coUucentq; CD, collocantque 6 uassa A 


T B 


15 ad T, ad F, t vn ras, Z^ capim' L {corr. m. 2), carpimus 

Z» ortum T, orto K 16 adpositum FGKLBZ Beda, am- 

ib 

positum T, appossitum A, appositum rell. testa] est T olus 

T (ib a m. 2), olus T^GS explicit T, explicit praefatio HB, 

EXPLICIT PEEFATIO K,- EXPLICIT PREFATIO Z, EXPLICIT PROLOQVS 

METRicvs Beg. 1 


LIBER PEIMVS. 

Cnm SR^ gentiles studeant figmenta poetae 
Crrandisonis pompare modis, tragicoque boatu 
Bidiculoue Geta seu qualibet arte caneadi 
20 Saeua uefandarum renouent contagia rerum 

Et sceierum monumeuta canant, rituque magistro 
Plurima Niliacis tradant mendacia biblis: 

18 cf. AuBon. Idjll. XX 2 


EOBEO IKCfPCT BATHVM OPTS W E8T EX VBSTEE TESTAMEHTI 
tlBEE PEIMVS ET EX KOTO «TATTVOB etC. T cf. Ffoleg., INCIPIT PRE- 
FAIIO LIHBI SEDVLn C, INCIVIT PiSCHiLIS CiRMINIS LlS PBIM DE 
SINGVE VlfilVsa; TBSTiMTI MIBiCTiT F, CiELU SEOVLH nfCIPIT Pi- 

MiHAOraS G, IKCIFIT PASOlIALia CAHMimS LIBEH PBIMTS BB 8IN- 
OVtlS VIHlTSa: TESIiMTI MIRiCTLIS DHL, INCIPIT LIBKR ]'iuiiva 
K, INCIPIT LIBES PRIMV3 SEDTLD P, INCIPIT LIBER PRIMm DE alN- 
GVLIS VTHITHQ.. TESTIMEHTI» HIRiCTLlS E, IMCIPrT SACRVM 0PV8 


HATio T, iQcipit )iaschalis carmiDiH utrinaq: teBtamenti. incip liber 
primnB Bedolii 17 jageDtilia T' cott. m. 3 18 gran- 

diBBoaiB A, grandiasoiiiB (s eras.) KS tragiqoqne (n a m. 3) T 

fnsgeaq A' (t traico m. 3 in mg.), traicoq; S beato K 19 ridi- 

colone] {nlo 2" redica in mg. m. 2, redioulo A, ridiculo F'GHKLZ 
gita T' (e corr. m. 3), uegetB Sang. U (s. VIII p. 133), uegitent A, 
uegeta (ta corr. tn. 3) F, ueg&a (tce corr. m. S) GH, ueg&a K, uegita 
L, negita Z {i in e corr. m. 3), g&ae C Som., gete T cf. attct. gmest. 
gramm. (op. Hagen. Aneed. Helv. y, 186, 26) et de Sedulii poet. uit. et 
Bcript. p. 13 20 Baeua] [eua 3" sae in mg. m. S, saena ex saeue F*, 

ecneua Vonclc. coni. nefaQdarum] da ex do H' Tenoceiit lAps, 
21 monniiieDta T' (monimenta corr. m. 3) L'Z\ muuimenta A, moni- 
menta rell. iansQt T, csneat A, eauunt F, caaunt DO'EST 

ritoque P corr. «i. 3 22 nilacia T' corr, m. 3 tradunt AB 

Seg. 1, tradunt F biblie] 1 bellia A', beMis L 


Paschal. Carmin. Lib. I. 17 

Cur ego, Dauiticis adsuetus cantibus odas 
Cordarum resonare decem sanctoque uerenter 

25 Stare choro et placidis caelestia psallere uerbis, 
Clara salutiferi taceam miracula Christi? 
Cum possim manifesta loqui, Dominumque tonantem 
Sensibus et toto delectet corde fateri: 
Qui sensus et corda dedit, cui conuenit uui 

30 Facturam seruire suam, cui iure perenni 

Arcibus aetheriis una est cum patre potestas, 
Par splendor, communis apex, sociale cacumen, 
Aequus honor, uirtus eadem, sine tempore regnum, 
Semper principium, sceptrum iuge, gloria consors, 

35 Maiestas similis. haec est uia namque salutis, 
Haec firmos ad dona gradus paschalia ducit. 

25 cf. Prud. Perist. X 837 26 Auson. vers. pasch. 1, Paulin. 

Nol. XXIII 44 32 cf. Mar. Vict. praef. 20 

r d 

23 eggo {corr. w. 2) A daui*icis G adsuetus TC^F^KLZ^ 

n odas 

ads*uetus (d? eras,) Ay ass&us P, assuetus rell, tydas (odas a 

m 

m, 2) T, hodas AF 24 chordarum CPBST resonar*»* (unt 

eras,) A decim A, decem ex decim G uererer Poelm. cum 

nonn. editt. 25 st///rchoret T^ corr. m. 2 celestia ACBT, 

cffilestia L uerbis] b a m, 2 F 26 saluteferi» (s era^.) T* 

corr. m. 2 taceant T^ corr. m. 2 27 possim ex possem T^, 

possim ex possum K dmque A thonantem T 28 toto] to 

T dilectet A, delectat F^ (tsBt corr. m. -8), delecter Parrh» Poelm, 

ad mg, Fdbr. Wopk. alii 29 sensos Z corda ex corde F 

dit T^ de s. l. m. 2 30 seruare nonn, dett, iurse L p'#enni 

A, perhenni 6 31 arci///bus (r in ras. m. 2) Z aetbiriis T* corr. 

m, 2, a&heriis ex aethereis JS, &herii8 KTy aetheris Beg. i, aethereis 

r 

ADGL^BS pate P 32 commonis A, comunis B apex soc 

in ra8. T^ una est cu m. 1 cacume* (n eras.) G 33 aequs A, 

a 

aequs G tempore ex tempora JP* 34 sceptrum] s in ras. 2 litt, 

T*, scepum A 35 maistas A, maiestas (i in ras,) K namque] 

°*que A, nanq; h 36 firma dona T* corr. m. 2 grados Z 

pascalia AL^ (h m. 2 add,) Z, phascalia F ducit ex ducis T* 

X. 2 


Sedulii 


Haec mihi carmeD erit: mentes buc uertite cuncti. 

Hanc constanter opem laesis adhibete meduUis, 

Quos letale malum, quod uanis dedita curis 
40 Attica Cecropii serpit doctrina ueneni, 

Seetantesque magis uitam spiraiitis odorem 

Legis Atbenaei paedorera linqnite pagi. 

Quid laliyrintheo, Tbesidae, erratis in antro 

Caecaque Daedalei lustratis limina tectir' 
45 Labruscam placidis quid adhuc praepouitis uuis 

37 cf. Inyenc, I 27, Verg. Aen. YIU 440, Ovid. Ib. 69 
38 cf. luTenc. H 358 40 of. Verg. Aen. VH 375, luvenc I 783 

45 of. Verg. Ecl V 16 

37 boc mihi A mentie T' corr. m. 3 38 lesis s. (. T\ 

leseis A , lesis ELPT adhibite T' corr. m. 3 39 quos (in a 

m. 2) K, queifl Ganneg. coni. laethale T, loetale ADFGBS 

oania s. (. T' 4(1 Atica AC caecropeis T' cicropii corr. m. 2, 

cicropei AKS, cjcropei CH. cecropei F (e, corr.) OL^SZ, c^cropei I) 
aerpit] cepit foJ, Barihii Cell. Grvn. Amte., inserpit Canneg,, carpit 
Wopft., carpsit Schiearts., aepit nonn. ed. ueDemnm (um fere eras.) 

T, nenini A 41 sectautesq;** C aM (" a m. 3) T Bpirautes 
A, spiiatis (n a nt. 3) F, spirantes (i a ta. 2) JLZ odore (~ a m. 2) 

T, hodorem A 42 legeB L, lege e (1, b a m. 2) Z athenei la^i 

praeter A (aetbenei) S (atheneis) T (athaenei) pedoreni T' corr. 

in pndorem m. 2, pudorem A, pe-dorem (n? eras.) F, pedorera (fetorera 
am.S)G, paorem B, fetorem K' (f ex p, t e:e d corr.), f^torem D'£' 
(m TM.) rZ'. pula-em [in tos. scr.) P. foetore B, poetorara S, cf. Fros. 
et Ueber ein Glossenwerk zum Dichter SeduUus p. 47 43 Qaid] 

C|ui cod. Arnts. labeiintheo TCL (e, in ros. 2), laborintheo AJ), 

labirinthao f , labirinteo G [i, t» e corr.) S, laherindeo P, labyrintlieo 
ex labor, S, kbriotheo T 'h^side (, awi.5) T, theaside AFG'H, 

theside CL (de in ras. m. U) PS Rom., teside E, ""eside K errantis 
T, erantes (errati» in mg.) A, errates (i a m. 3) Z anthro G, atro 

Z 44 caecaquae G, caecaq;» (ne eras. ut saepe) C delei ida, 

e, am. S, e, in ras. litt. ae m( uid.) T, dadali A, dedalii TZ, de- 
dalei CFHKL' (lii m. 1) PMS luatrates (i am.S) Z lumiua 

K 45 lahrusqnam A, latbuBcam L placitiB Bwrm. coiU. 

qui K, qni aod. Artitz. quid adhuc plaGidis F nbis A 


Pascbal. Carmin. Lib. I. 19 

Neglectisque rosis saliuncam sumitis agri? 
Quid lapides atque aera coli, quid fana profana 
Proderit et mutis animas damnare metallis? 
Parcite puluerei squalentia iugera campi 

50 Et steriles habitare plagas, ubi gignere fructum 
Arida nescit humus, nec de tellure cruenta 
Liuida mortiferis uellatis toxica sucis, 
Tartareo damnata cibo: sed amoena uirecta 
Florentum semper nemorum sedesque beatas 

55 Per latices intrate pios, ubi semina uitae 
Diuinis animantur aqnis et fonte superno 
Laetificata seges spinis mundatur ademptis, 

47 cf. Hor. Ep. I 16, 54; Claud. de IV cons. Hon. 239 48 cf. 

Prud. Perist. V 68 s. 52 Lucan. VI 581 53 Verg. Aen. VI 638 ; 

Prud. Cath. III 101, Ham. 795 

46 neglictis T^ corr, m, 2 rossis A 8aliunc«am L^ saliunfam 
B sumites T* corr, m, 2 47 lapidis jP corr, m. 2 adque 

T (ue in raa.) -P, aq; K era T et alii ueraculi (aera culi in mg.) 
A coli* T uana (} fana in mg.) L Beg. 1 S profaua] nis 

corr. I». 2 T, profanis ACDFGHB (nis in ras.) SZ\ pfani Z, profani 
Ald, 48 mutis] nudis coni. Burm. dam«nare (p eras.) 

H, dampnare T et dlii, donare coni. Burm, 49 scalentia A, ca- 

lentia G 50 et] om, A sterelis T^ corr, m, 2, sterilesquae A 

i 
plaga,fubg. (i am,2)Z fructtl» (s eras,, '^ am. 2) T 51 *arida 

(h eras.) T, assida (J arida in mg.) A hamus A ne* (c a m, 2) 

r, ne* (c eras.) H cf. Pros. tellore {corr, m. 2) TL 52 libida 

-4, liuida (u corr,) F morteferens (?) T^ corr. m. 2, mortiferi 

1 
eod, Arntz, uelatis (1 s. l. add. m. 2) TF, uelatis B 53 tar- 

tareis — cibis ACDF (thartareis c.) H {ex cybis) OT dampnata 

HT amoen# A, admoena K^ corr. m, 2 uirecta] ui in ras, A 


54 flerentum S beatus A 55 intrare Beg, 1 pios] s tn ras, 

m. al. Z semita A, semina (na in ras.) H}, semine (ne in ras,) R, 

n 

semita T 56 animatur A f*o#nte K bl laeficata T^ corr. 

m, 2 segis T' corr. m. 2 ademtis G 

2* 


Vt messis queat eaae Dei merciaque futurae 
Maxinaa centennm cumulare per Iiorrea frucfcnm. 

60 Omnipotena aeterne Deus, spea unica raundi, 
Qui caeli fabricator ades, qd conditor orbis. 
Qui maris midisonas fluctu aurgente procell»^ 
Mergere uicinae prohibes eonfiuia terrae, 
Qui solem radiia efc luuam cornibua imples 

65 luque diem ac noctem lumen metiris utrumque, 
Qui stellas numeraa, quarum tu nomiiia solus, 
Signa, potestates, cursua, loca, tempora uosti, 
Qui diuersa nouam formasti in corpora terram 
Torpentique solo uiuentia membra dedisti, 

59 cf. Invenc II 756, 795; I 380, II 813 63 cf. Lucan. III 275 
64 of. Oiid. Met. VII 630 66 cf. Ps. 146, 4 

58etF, ut S.I.L mesis Z quaead T (t corr. nt. 3), quiat(?) 
Z" merceaq; futnra D^H^P, nietceaq; futara S; cf. Pros. et Ap- 

pend. ad Cypr. opp. ed. Bartel p. 43, 3; 48, 1 59 maiiniu (a, corr.) 

F centeuo T' nfl con: nt. 2 orrta K 


Qui colit iiiuei 

60 PBECATE) Tinmg., inoip ffatio 

TiK VIAM D, INVOOATIO F Scg. 1 , mmCIO 

L, oH SBDTLi in mg. F, incipit depbecatio 
toris), PEESATio aeuvLri B, intocatio boi 
potens(?) T aeternae 7* & spes A 

61 ceti K fabiicatuc A, f^abricator L 
T' corr. m. 3 post orbia, mergero u 

62 nadiBonas T, undisonaos (n eras.) G, undi*soD 
fluctDBUrgueDte T, f. sargiente L piocellaa (li a w 
gire Z' corr. m. 3 uioina jl uicine— ten'e KS 


g^ermine fructujn G 
mg. G, oBi 


; SEDVLn T 
niundi» (s et 


SEDTLLU 

CO (ihe- 
omne- 
..) B 


adeatqni G 
a phibes exp. 


irbis 


prohibis {corr. 

»1. 3) T^L^Z^ 6i ladifl A e' lunam (t a m. 3) T ooiii- 

buB A itiplea Z 66 inqne] n in ras. T diemj m tn 

Tos. T' nocte T lumen] s, ). C mitiris Z^, oon- 

oedis A e (in mg. 1 metiris) Cant. 66 stiUafl P eorr. m. 3 

67 potos " T corr. m. 2, poteEtatis (e a m. 3) L, potestatis Z' corr. 
m. 3 68 diaerao L iioua— terra T nou///am A' cor- 

pore i', corpora ex corpor^ TZ' teiam A noun i. corpora 

tetra cod. Amte. 69 turpentique T' corr. m. 3 uiuacia f, ui- 

i^entia g menbra GZ, post membra ras. in S 


Paschal. Carmin. Lib. I. 21 

70 Qui pereuntem hominem uetiti dulcedine pomi 
Instauras meliore cibo potuque sacrati 
Sanguinis infusum depellis ab angue uenenum, 
Qui genus humanum praeter quos clauserat arca 
Diluuii rapida spumantis mole sepultum 

75 Vna iterum de stirpe creas, ut mystica uirtus, 
Quod carnis delicta necant, hoc praesule ligno 
Monstraret liqaidas renouari posse per undas, 
Totum namque lauans uno baptismate mundum: 
Pande salutarem paucos quae ducit in urbem 

80 Angusto mihi calle uiam uerbique lucernam 
Da pedibus lucere meis, ut semita uitae 
Ad caulas me ruris agat, qua seruat amoenum 

74 cf. Sil. Ital. III 46 79 cf. Verg. Aen. VI 97 ?/.f,i 

70 uetiti (e corr,) C hominem om. Z^ dulcidine T^ {corr. 

m. 2) AI?Z 71 instaurans T* {corr. m. 2) A meliorem cibum 

T* corr. m. 2 cibo] i in ras. H sachrati T, sacrato fuisse 

uid, in Z 72 infussum A ange AB, ungue Cant ueninum 

A 73 p&ter (r a m. 2) K archa FGBST 74 diluii A 

G^ (?) rabida*s ■ (n eras.) T, rabida DKLPBTZ' cf. Pros. 

pomates (p ex Oj o ea; u, e ex i; s in ras. et n s. l. a m. 2) T, spu- 

i 
manti A, spuraante K (tis corr. m. 2), spumantes L, spumantes Z^ 

jpost sepultum, totum namq; exp. in A 75 una] a corr. F creans 

S misticsi, ACF'H^KLBZ 76 dilecta J. negant ul*JL pre- 

O T T 

sule TCHKy psule Aj presole X, ps«le Z, prsesule Poelm. (praeside 
in mg.)f praestite uel praeside coni. NehrissensiSy sed cf, Fulgent. myth. I 
fabulam quam nuper . . nocturna praesule lucerna commentus sum, Alcim. 

Avit. V 420, 475 77 montraret A 78 toto T iamque T 

labans T, lauans AK}LSZ^h, lauas reU. praeter cg (leuas) uno] 

s. l. L^Z"^ babtismate A mund A 79 pande» TF, pandit* 

A salutare T que TF'K, q: A orbem TZ\ orbem L 

80 post calle, coartato add. A, ca«le (1 eras.) B ui^ (" a m. 2) 

T lucema (^ am. 2) T 81 semite T* corr. m. 2 82 roris 

T* (eorr. m. 2) A «««agat (aqu eras.) A qua] ubi E m. rec, 

quo Ald. 


Sednlii 


Pastor ouile bonue, qua uellere praeuina albo 
Virginis agaua ouis gresque omnia candidua intrat. 

85 Te duce difficilis non est nia; subditar omais 
Imperiis natura tuis, rituqne soluto 
Transit ia aduersas iussu dominante figuias. 
Si iubeaa mediia segetes arere pruiuia, 
Messorem producit hiems; ai currere mustnm 

90 Ternali aub sole uelis, florentibus aruia 
Sordidns inpressas calcabit uinitor uuas: 
Cnnctaque diuinis parebunt tempora dictis. 
Indicio est antiqua Mes et cana priorum 
Testis origo patrum, nullisque abolenda per aeuum 

95 Temporibus constant uirtutum signa tuarum. 

8S Cf. Verg. Ge. I "230 89 cf. Verg. Ge. I 316 91 cf. Ovid. 

Mut. II 29 93 cf. Verg. Ge. 11 182 

83 qui 2" corr. m. 3, quo AC (o m rus. m. 3) BHO cf. Pros. et 
Serv. ad Yerg. Aen. XI 5S4 preuia T, oreuias c alno (u iH 

Tos. m. t?) T 84 agnoa KLZ ouea AO' Eeg. 1 Z', ouat 
BHDn. gresque A [que m j-as.) B 


ditor T, anbdituB K, gnbdit' 


difidlis A enb- 

86 imperis A 8T transait 

Z iuaao T, inan A doiuiua,iite] e in ras. Z 88 medis 

A a^tia r>, segites T'AKL' arre T, arare A, ar*ere K, 

arare b 89 producit T'KLS'TZ, pduo B cf. Fros., producet T' 

cum rell. hjempa T, cliemps A ai» (c eras.) FT curre" 

F, carrire Z^ 90 uernaliB T', uornale D. nernale K aubola 

(s a m.3) L niiis T' corr. m. 3, aellis A, nellis L nali aub 

Bola ue i» ras. Z' 91 sordibaa TF'T, aodidna K, dua m ras. m. 2 

LZ iapraeasaa T, inpaas A, impresBaa BPH calcanit TA F' 

{ut uidetiir) KL'Z niuiator A, nnitor K 92 ditia F, iuBais 

P 93 jcio T (meras yni detetas supplettit m. 3), inditio FT, in- 

dicium Cc fedea 2" corr. m. 3, fidig Z' priorum ea; piomm 

A 94 testis] tea in wij. 2^*, testie est A origo X qne] 

mn. A, s. i. F' abenda E etinm AEFP 95 (raporibas 

T ffiMT. m. .9 conetat T (n a m. 2), exstaat: seAed. Po«2m. 

tuarum (ea:p. m. S) T 


Paschal. Carmin. Lib. I. 23 

Ex quibus audaci perstringere pauca relatu 
Vix animis conmitto meis, siluamque patentem 
Ingrediens aliquos nitor contingere ramos. 
Nam centum licet ora mouens uox ferrea clamet 

100 Centenosque sonos humanum pectus anhelet, 
Cuncta quis expediet, quorum nec lucida caeli 
Sidera nec bibulae numeris aequantur harenae? 
Primus abusque chao meritis uiuacibus Enoch 
Multa per innumeros iam saecula contigit annos 

105 Natura perdente modum: quem iure creandi 

Terra tulit genitum, sed mors miratur ademptum. 

96 cf. Sulp. Sev. Dial. I 9, 7 99 cf. Hostius fr. IV, Verg. 

Ge. II 43, Aen. VI 625, Ovid. Met. VIII 533, Pers. V 2, August 
Ep. 39, Paulin. Nol. XXXII 9, Claud. in Olyb. cons. 55 102 cf. 

Prud. Per. XI 141 105 cf. Lucan. VII 532 

96 ie T corr. m, 2 audacii T* ij exp. w. 2y audaci» L 

r 1 

pestingere F {x a m. 2) reatu (1 a m, 2) T, uolatu uel meatu coni. 

Bwrm, 97 animis] alis cont. Burm. commito A, comitto H 

potentem {corr, m, 2) TP Beg, 1 Z 98 aliquos] paucos DKL^ (s. Z.), 

po8t aliquos ras, plur, litt. in E sim ego m, 2 add., patulos coni, Burm, 
99 centum] c- A *ora (h eras,) T ante ferrea u ercks, in 

A clemet F^ corr. m. 2, met in ras, Z, sonet V 100 cen- 

tinosq; Z^ sonus T^ corr. m. 2, senos E} corr. m. 2 anhilet 

jT* corr. m, 2, ancellet A, anel& JST, hanhel& S 101 expediat G 

102 nec] neu A bibule ACKLT sequantu T s exp, m. 2 

e 

ha»raenae -4, arene E, ar»ne (a eras.) F, harene L, arenae CS 

EXPLICn DEPRECATIO SEDVLn INCIPIVNT CAPITVLA. SEDVLII VIRI ELO- 
dVENTISSIMI C, DE TRANSITV ENOCH E, DE ENOCH DFO, ENARRATIO 

G, ENOCH DE TRANSLATioNE L Expositio de Euoch Beg. 1 

INCIPIT LEBER PRIMVS SEDVUI EPI DE VETERI TESTAMENTO PRIMVM DE 

abs 

TRAN8ITV ENOCH T 103 colorc rubro scr, T primusque (abs 

a m, 2) T, absque AD^K} (corr. m, 2) BS^, abusq; i* absq; corr, 
m. 2, abusq; (b erc u, u corr,) Z meritis T^ meretis corr, m, 2 

Enoc AT, Enohc D, Enoh iS 104 innumeros] s a w. ^ (?) T 

a 

secla AF, scJa B, s^cla (u am. 2) K contegit TA, conti#git (n ? 

eras,) K 105 qug (~ a m, 2) T 106 mirat' LZ adem^um 

(p a m, 2) T, adepmtum E, ademttl P 


./ 


24 Sedulii 

Saucia iam uetulae marcebant uiscera Sarrae 
Grandaeuo consumpta situ, prolemque negabat 
Frigidus annoso moriens in corpore sanguis: 

110 Cum seniore uiro gelidi praecordia uentris 

In partum tumuere nouum tremebundaque mater 
Algentes onerata sinus, spem gentis opimae 
Edidit et serum suspendit ad ubera natum. 
Mactandumque Deo pater obtulit, at sacer ipsam 

115 Pro pueri iugulis aries mactatur ad aram. 
iusti mens sancta uiri! pietate remota 
Plus pietatis habens contempsit uulnera nati 
Amplexus praecepta Dei, typicique cruoris 
Auxilio uentura docet, quod sanguine Christi 

120 Humana pro gente pius occumberet agnus. 

107 cf. Apul. Apol. p. 514 112 cf. Verg. Ge. IV 162 

113 cf. Verg. Aen. VI 764, III 392 115 cf. Prud. Cath. XII 131, 

Per. II 38 

107 saucia] arida coni. Arntz. u&ule CK uiscira T* corr, 

m. 2 Sarrae AP, Sa#rae 0, Sar^ BEBS, Sare T, Sarre Z 

108 grand^uo {^ a m. 2) T, grandeco A, grandeuo plerique situm 

bunt 

T^ m eras. m. 2, sinu cod. Arnte. negabant TAF^, negauit 8 cf. 

Pros. 109 in mg. D annuso T* corr. m. 2, annosso A 

moriens] u. iteratum eras. in T 110 precordia KLPS 111 in om. 

m a 

Z^ tuuere F^ tumere (u a m. 2) LZ trimibundaque Aj tremi- 

bundaq; Z^ 112 algentis TA ^'onerata (h a m. 2) T, honerata 

AFK 113 «dedit (E euan.) L, ededit Z ad] ab T 114 op- 
tulit S ut T {sed u corr.) A(^)Z, at (a corr.) F, at ex ad IC, 

t in ras. C^ post sacer ras. 2 litt. in B ipsum T, istam coni. 

Vonck.'. in Prosa legitur holocaustum 115 mactatur] mox statur 

Vonck. susp. 116 mens* A ui pietate] i corr. T* 

117 nati] fere eua/n. in T 118 tipiciq; CKL 119 auxilio] 1 om, 

quod 

T* ut L corr. m. 2^ ut Z fuso Spir. Poelm. aiii 120 huma 

T, umana F, post humana ras. in S prius A succumberet T^A 
D8 Poelm. Cell. Grun. Arntz., occumber& Ly procumberet Parrh. 


Paschal. Carmin. Lib. I. 

Loth Sodomae fiigieate chaos, dum respicit uxor, 
In statuam mutata salis stupe£acta remansit, 
Ad poenam conuersa suam: quia nemo retrorsum, 
Noxia contempti uitans discrimiua mundi, 
125 Aspiciens saluandus erit, nec debet arator 

Dignum opus exercens uultum in sua terga referre. 

Ignibus innocuis flagrans apparuit olim 
Non ardens ardere rubus, nec iuncta calori 
Materies alimenta dabat, nec torrida uiuens 

130 Sensit damna frutex, sed amici fomitis aestu 
Frondea blanditae lambebant robora flammae. 

Mitis in inmitem uirga est animata draconem, 
Per flexos sinuata globos linguisque trisulcis 
Squamea colla tumens inimicos ore chelydros 
135 Sorbuit et proprii redit in uirgulta rigoris. 

121 cf. Prud. Ham. 725 125 cf. Pseudo - Sulp. Ep. I 2 

129 cf. Verg. Aen. I 176 131 cf. Verg. Aen. II 684, Incerti Herc. 

Oet. V. 1759 133 cf. Verg. Ge. I 244, III 439, Aen. II 475 

134 cf. Verg. Aen. II 381, Ge. III 415 

121 Loht E Sodomis AEO^T (l- e 8. l.) Cant , Sodome CP 

fugente S chos K respicet T uxor] or m. ^ mpph T 

122 statua C a m. 2) T motata A 123 penam ACEK 

quia] % AZ retrorsii . . T I24i in mg, scr, S^ 125 respiciens 
nonn, editt 126 om, T^ suppl. m. 2 exercens opus A ref- 

ferre A 127 aparuit E olim A 128 arderet T ne i^ 

corr, m, 2f ne Z iucta Z 129 materies] e^ corr. m, 2 T, 

h i 

matiries A, materies (s in ras. m. 2) E tor*rida A, torreda L 

uiuens] 1 uirens in mg, A^ in ras. S 130 dampna HT sed et 

T* et exp. m. 2 amica O^X* comitis T' corr. m. 2 estu ST 

131 blandite TCELT lambeba»t P, lambabant B robura 
E"^ 132 in mitem Z* corr, m, 2 immitem H 133 flexus T» 
{corr, m, 2) OP Beg. i, plexos Bem. sinatu T* corr, m. 2, sianuata 
Fy sinuata in ras, E globus TK 134 scamea AE coUa] 
a corr. in Z inimicos ex inimicus L celydros (c in ras,) T, 
hilidros A, chelidros CFHT, celidros DZ, celydros LPBTZ 

135 uirguUta Z 


Sedu 


Sol stetit ad Qabaon mediique cacumiGe caeli 
Fixit aahelantem dilato uespere lueem, 

165 Insolitus frenare diem, nec luna cucurrit 
Ordiue pigra suo, douee populautibus arinis 
FeruiduE iugeiitem giadiua conaumBret hostem 
Couiurante polo: iam tuuc famulata uidebant 
Sidera uenturum praemisso nomine lesum. 

170 Heliam corui quondam pauere ministri 
Praebentes siae more dapes, alesque rapinis 
Deditus atqne auido saturang eaua guttura rostro 
Tradidit inlaBsam ieiunia morsibus escam. 
Nnnc bonua Eeliae, qui perfidus antea Noe, 


S cf. Claudian. (ie ITI Cons. Hon. 98, de bell. Poll. 49 


grabon A aiBdii A. mediq; {i a m. S) L, medio Z 

iorr. m. 2 164 anelantem TF, ancellaotem A, ha°le- 

lanteiD (n a m. 2) E, anelBnte L, an.lantnn (bs am.S)Z dekto 

A diem t lncS S 165 inualidue uel inaolidus c<mi, Wopk. 

rafcanare A, frinare r oocarrit T 166 ennm T'coTr.m.3. boo 
Mi mg. K pupilantibuB i' cott. m. 3 167 infren«ftam C 

conBumpBoerit (i eras.) A, conetim(EC& (ex corr.) E, conBnmer& L, con- 
Baraerit Z' ut md. li>8 polo (pn a m. 2) T, populo A famuliita 

(aiQ in ras,) E 169 post ueatariim ras. plur. litt. in K pmiao 

A, promiBBO "Reg. 1 am. 1 i eau- T {corr. ex besn- ut uid.), ieBBora 

A, ifim CEFOKLTZ, hieafl r, iheBum FR 170 jeliam (he a 

m. 3) T, Helian r quondam corni EGELTZ corttra riwum cf. 

Sedam p. Sii E. penere A 171 «Jaeuentia T', corr. et prae 

add. in vig. T', raddentea Parrh. selied. Poelm. morEB ex niora y, 

mora AS, moca B alisque TAB rapinBe cod. ArtUi. 

172 Jeditus (da supra et in mg. a m. 3) T, daditns F adque T 
Buidns T' corr. m. 3, mi in ras. Z' anidoiHat. (b a m.3) K 

satoraDB L gntnra AE luatco T, rastco K 173 tradedit 

LZ inlesaara A, inlesS F corr. m. 2, intesam plerique ieiuniia 
A marsibua A cieEcam pierique 174 bonJB B haeliae 

TS, helie AEKL. helise F corr. ante* {corr. m. S) LZ, ante 

Reg. 1, ante ea Cell. coni. Noae ER, Hoemo coni. Arev. 


Paschal. Garmii]. Lib. I. 29 

175 Abluit in terris quidquid deliqnit in undis. 
Plenus at ille Deo postquam miracula terris 
Plura dedit meritisque suis succedere dignum 
Heredem propriae fecit uirtutis amicum, 
Aurea flammigeris euectus in astra quadrigis, 

180 Qua leuis aerios non exprimit orbita sulcos, 
Sidereum penetrauit iter curruque corusco 
Dexteriora petens spatio maiore triumphum 
Duxit et humani metam non contigit aeui. 
Quam bene fulminei praelucens semita caeli 

185 Conuenit Heliae! meritoque et nomine fulgens 
Hac ope dignus erat: nam si sermonis Achiui 
Vna per accentum mutetur littera, sol est. 
Vltima labentis miseratus tempora lucis 
Ter quinos quondam regi Deus addidit annos 

179 cf. luvenc. II 548 188 cf. luvenc. III 564 

175 quidquid TELZ, quicquid rell. deliquid T^ (delinquit corr. 

m. 2) EFKLS, delinquid Ay deliquit in ras. H 176 ad T^ 

de 

177 meritisquae (a exp. m. 2) T succe«dere (n eras.) JEj 8ucce,re 

K 178 haeredem E 179 flamigeris E reuectus T r exp. 

m. 2 180 aerius T^ corr, m. 2, aereos l orbita A, aereos C, 

aetherios BPB Cant. expraemit T, expremit Z urbita T^ 

V U T 

corr. m. 2, orbitis A sulcus T^ corr. m. 2, sulcos A, solcus L, 

i 

in ras. I? 181 siderium AReg.l, sidereum H, sydereti P 

chorusco TE, corrusco A 183 non s. l. T^ contegit T^A 

184 praelucent (?) T^ corr. m. 2 saemita T, semita om. A 

185 haeliae TS, helie CET, helye K meritoque in (et om.) T ex 
quo quin restitui in Sedul. poet. uit. et scr. p. 111, meritoq; (et om.) A, 

mertiq,& (ui a m. 2) F, m. qui & GHy merito& {corr. m. 2) Z cf. Epist, 
I p. 10 Habet germanam nomine meritoque Perpetuam post no- 

mine ras. in S 186 ope] e in rae, E"^ pro h. o. aethere 

Fahr. si] in ras. F (ser fuit) sermonis ex sermones KLZ 

h c 

aciui T 187 acentum T motetur A helias sol t^ A 

188 tepa F 189 quandam T deus] s. l. Z^ addi/fc K 


30 


190 Ysns iure sao, patefactaque limiaa claadeDS 
Mortis ab occasu uitam couuertit iu ortum. 

lonas puppe cadeus, coeto sorbeute «oratus 
In pelag:o uon seusit aquas, uitale sepulchrum 
Ne moreretur habens, tutusque in uentre ferino 

195 Depositum, nou praeda fuit, uasfcumque per aequor 
Venit ad ignotaa iDimico remige terras. 

Cum spirante Deo Babylouia aacra negarcnt 
Tres uua CHm mente uiri durumque subirent 
Exitium saeui Chaldaea lege tyranai, 

200 Cuius Achaemeniam rabies accenderat iram 
FIus fomace sua: medios truduntur in ignes 
Nil audente rogo, tantamque ardore caleutes 


197 PaoL Nol. VI 31 198. 9 cf. Verg. . 


. XU 9M 


191 c 


1 2" w exp. 


patefactaqne] q; s. l T', -ts- (eorr.) F* 
hortum T, #ortuni (li er»s.) 


192 puppi AK, puppe L, pupi B ceto (o o m. 3) T, cqto 

I), co&o (u a m. 2) E ef. I^os. moi-atua A 198 pelagos 

T^ t exp. tn. 3, pilagu A Bepulcchum TEK, Eepalchrani pleri- 

gue 194 mocetur T, morixetur A habens. A ferinum 2* 

COTT.m.2 195 depoaituB T-DEFGHtjS-KL^-OTRSTZ', depoB- 

aitQB A, depositnin (1 ub s. l. m. rd.) r, cf. Fros. 196 posl ini- 

mico spat. plw. litt. itt H remigiiiiffi A 197 conspirant* T 

(cum eOTT. m. 2) S. c. iospirante AE (iu s. l. a. m, 2) G' {in f. eras.), 
ef. spbare = inspirare ap. Lactant. II 13, 3 babilouia TA CDE 

FGS, babyllonia KZ, babilonica T 198 du^mque (ru a m. 3) T, 

dirumque ex darumque C, dirnmque 0' sed cf. Pros. 199 eiidium 

T'corr.m.2, exiciuni .KS cMes. TA CELZ, chaldeaDEFPifST, 
chaldei G tiranni AGDS 200 hoiuB S achjmoeniam T 

(chae corr. m. 2), achaemflniara (i a «i. al.) r, aceininia (1 gemina in 
mg.) A, achimeniam CFGH, achemeniam EKLPSTZ, aohf 
B rabiis T' accendaret FtAr. 201 igues] a 

202 ardente (1 andente s, l. n, a}.) r, audente c, nrente Ci>jE^f (audeate 
s, l. m. 2) LZ {in ras.) 0'Pr Rem., andente H ef. Pros. tantttq; 

is.) B, tantoque CEF6"t cf. Pros. oalentia 


add. T' 


Paschal. Garmin. Lib. I. 31 

Cordis imagineae uincunt incendia poenae 

Igne animi. o quanta est credentum gloria! flammis 
205 Ardentis fidei restincta est flamma camini. 

Digna sed inmitem mox perculit ultio regem. 

Nam quod ab humana uecors pietate recessit, 

Agrestes pecudum consors fuit ille per herbas 

Aulica depasto mutans conuiuia faeno. 
210 Pronus ab amne bibit, septenaque tempora lustrat 

Omnibus hirsutus siluis et montibus errans. 
Nec minus et Darii furuerunt iussa tyranni, 

Hebraeumque decus Danihel decernitur insons 
215 leiunis cibus esse feris. sed belua iusto 


213 Ecce etenim sceleri scelus addidit ira furentis 

211 cf. Verg. Aen. I 578 213 cf. Verg. Aen. I 212 

203 imagine TA, imagine ^a F^ imginee Ky imagine«e (a eras.) L, 
imagine^ (^ a m. 2) Z pene A, paen^ Z i04 i*gne 8 

credentium T (sed i foH. a m. 2) rAKLSZ\ i eras. m FH cf. v. 111 

1 id 

313 glona] s. l. r^ 205 fei A retincta A ca»mini8 

(m eras.) G 206 dignus et T' corr. m. 2 immitem rR 

pculi* (t a m. 2) F 207 uaecors rKL, uechors A, uec»ors G 

208 agrestis TA F"^ pecodum T^A LSZ, pecodam FK erbas A, 
erbas B 209 depastum T, depasto ex depastu L, depasta P 

motans A fenum T' corr. m. 2, feno Z, foeno ACDEKLPB8T, 

bt 

faeuo G 210 amnebit (bi am. 2) T que] quem ex quam corr. 

rat 

T^ lust^ (rat a m. 2) T, lustrat AZ (sed t in ras.), lustrans (s. 

Z. lustrat m. 2) r, -ans in ras. B, lustrans rell. 211 hirsutis (corr. 

m. 2) FK, hyrsutus Z syluis F errat rCFGH^OB^T, ober- 

rans A, erra#t (n eras.) K cf. Pros. 212 minus] s. l. I^ dari 

A fuerunt TA, feruerunt F corr. m. 2, furuerunt (} ferue? in mg. 

m. 2) Gy in ras. Z^ cf. Pros. ; uers. post u. 213 in E et Beg. 1 {signo 
traiectionis addito) legitur iusa A tiranni A8 213 om. 

codd. praeter E Beg. 1 TZ^ f {in mg.) , additus est in V manu rec. 
in adscriptus in finepaginae et in D Beg.2 ad marginem, cf. Pros. 
sceleri* (s eras.) E 214 hebreumque TA FGKLT, Ebreumque C8 
daniel J.* (iw mg.) CK, danihel ex denihel L^ decernitor (corr* 

m. 2) TL 215 ieunis T feres T^ (?) bilua T' (corr. m. 2) 

A iusto] beato 8 


Mitis faeta uiro, aanctos ne laederet. artus, 
Coepit amare famem; rabies moUita furorem 
Deposuit saeuisque in faucibus ira quieuit, 
Et didieere truces praedam seruare leones. 

220 Die ubi sunt, natura, tuae post talia leges, 
Qui totiens tibi iura tulit? qui tartara iussit 
Translatum nascire uirum, sterilemque marito 
Fecnndauit anum, sacram praecepit ad aram 
Spoate uenire pecus, muliebres tran^tuiit artus 

225 In simulacra salis, ramos iucendia passoa 

Non ardere dedit, uirgultum soluit in anguem, 
Per pelagus siecauit iter, mirabile nimbis 
Manna pluit, saxo latices produsit ab imo, 
Quadrupedem fari piano sefmone coegit, 

230 Suspensis rapidas elementis diatulit boras. 


216 mitis 3aor r ftiota. (sV eras.) i^ ttiniB 

ae E artuioa Z corr. m. 2 217 cepit AP 


rabiiB 


m. 2 218 saeniaqae] qnae s. l. T' forl, recte om. cf. de Sed. uii. 

et scf. p. 110 m] s. l LZ' 219 dedioeru TA (di ex du?) L'Z', 

dicere F edidicere AliSielmus Recafiitulatio T {in m^.) S 

220 natui-^ Z potalia A, postalia E {t a m. 3) tegis T 

221 qui (f o m. S) rPZ, qmifieas (corr. m. S) L, qnis CM' (e in ras.) 
FGUKT sed cf. Pros. et Petron. c. 58 Dicam tibi, qui de nobis corrit 
et de locD uun monetnr; qni de nobta crescit et minor fit. totieg 
rAES, tiea K, totie"» S post tnlit ras. in r qnis CVRS 
tbartara E 222 atirilemque A, sterelemqne K, storiliq; B 

223 foecundaait AT, f^cuudauit K per- 
re uid,, precepit K 
225 passus T' cott. 
m. 2 22G angem (n a bj 2) rK auem A 227 pelagos 

T^FKL'Z; pikgus A mirabile ex mirauilae (?) 2" njmbiB 

TM. nimbis ex nimbris A, mymbis JF" 228 laticis T' corr. m. 2 

imo] ioto eoni. AnUs. 229 quadrapedum r' corr. m. 3, qnadri- 

pedem AR, quadrupidem Z' plano (o in ras. 3 Utt.) r. pleoo Spir. 

al, «i op. Verg. Ge. I 38S 230 aelimentiB T (le corr. m. S) , eli- 

mentis AZ' "oraB (h a m. 3) LZ 


marita ex -to feeit T' 
■acraq; pdpit A 


) T praecepit a W 
234 muliebria 


Paschal. Carmin. Lib. I. 33 

Per uolucres hominem pasci dedit atque coruscis 

In caelum transuexit equis, iam morte grauato 

Adiecit tria lustra uiro, praedonis in ore 

Naufragio fundauit opem, flagrante camino 
235 Seruauit sub rore pios, per pascua regem 

Pauit ut hirsutam pecudem, rictusque leonum 

Instimulante fame iussit nescire furorem? 

Nempe creatori, cuius quaecumque uidentur 

Seu quaecumque latent et rerum machina sermo est, 
240 Omne suum famulatur opus sequiturque iubentis 

Imperium quacumque trahit sententia nutu. 
Heu miseri, qui uana colunt, qui corde sinistro ^ 

232 cf. Ov. Met. IV 145 235 cf. Paul. Nol. XXVI 270 

239 cf. Claudian. de raptu Pros. II 280 241 cf. Claudian. in Ruf. 

T 1 242 cf. Lucan. IV 382 

8 

231 uolucre« (s eros.) A^ uolucrem h pasci in fng. K adque 

T coruscos T* corr. m. 2, curruscis (is ex us) A 232 aequis 

TAG^L^ grauato* (m? eras,) E, grato (ua a m. 2) LZ 

233 trea T* 234 naufrag o (sic) T, naufragio (o in ras.) L, nafirag*o 

(i eras.) Z, naufrago ADFKOPEST, nauifrago CE (i a m. 2) Spir. 

8Ub 

Fa^. 235 de rore (de a m. 2, sub m. al.) E, de Eeg. 1 pios 

(s fori. am. 2) T gregem T 236 ut in ras. E^ hirsutam 

AL^ {corr. in am), hyrsutam ERSZ pecodem AF^P rictus] 

ri corr. ex li(?) T\ rictos L^Z, uictus Poelm. leonem F^ corr, 

• r in 

m. 2, leonem K 237 stimulante (in a m. 2) T, stimulante Z, 

instigante schedae Poelm. iusit A, iussiit F 238 nimphe A, 

Nemp<H>e E creatori ex creatore EB quae] que T, s. l. FF* 

239 qu*ecumq- (a eras^) F et] & s. l. T* machina ^ A, 

maxima machiua K cf. Pros. I 2 Qt potentis uerbi fabricam condidisti 

i. e. orbem serua Davisius 240 famulantur T iuuentis 

o 

T 241 imperii — nutum coni. Wopk. quacumq- (o a m. 2) F, 

ua 

q:-cumque A, q*cumq; (ua a m. 2) E, quocumque CDGHST Beg. 2 
(sed quemcumque prius fuisse uidetur) cf. Pros. et C. Sittl, Die lokalen 
Verschiedenheiten der lat. Sprache p. 130 trachit A notom 

T, nutu« Ey nutum L (m in ras.) P Beg. 1 242 miseri» 

tfana 

(s ercks.) C, miseris (s a m. 2) G qui* (a eras.) E uana 

r (corr. m. 3), fana CEFGHO Beg. 1 Cant. Fabr. [si]nistro (t se- 

uistro w. 3 s. l.) F 

X. 3 


34 


Sednlii 


Beligiosa sibi sonlpunt simnlacra suumque 
Factorem fugiuDt et quae fecere uerentnr! 

245 Quia furor est? quae tanta animo^ demeutia ludlt, 
Vt «oluerem turpemque bouem tortutoqae draeouem 
Semihomiaemque canem supplex homo plenus adoret? 
Ast alii solem caecatis mentibus acti 
Adfirmant rerum ease patrem, quia rite uidetur 

250 Clara serenatis infuadere lumina terris 

Et totum lustrare polum : cum constet ab istis 
Motibos inatabilem rapidis discursibus i^nem 
Officium, non esse Deum, quique ordine certo 
Nnnc oritur, nunc occiduas dimissus in oras 

255 Partitur cum nocte uices. Dec semper ubique est 
Nec lumen fuit ille manens in origine mundi, 


i cf. Leo, de Senec. trag-. 


245 cf. Verg. Aen. V 670, 465 
obB. crit. p. 215 254 cf. Yerg. Ge. I i 

243 relegioBa AZ\ reUigiOH» T aclnpunt r, se.ulpuut (l eTOB.) 

K Bimulacnt deonim T' suamque oAA. m. 2 244 et] e& V 

que T fecerB ex fecerint corr. T' ue«rentur (ra wl ne era».) 

r 245 qna T aiumia A, animas S46 torpemqne K, 

tor^uraqne {u, corr. m. 3) E, toruumqae Z cod. Arnte. 247 jihomi- 

nemque (semi a m. 3) T, Bemihonemii. (mi a m. S) r, Bemianimemque 
P Buplei A, suhplei K pronna CE^FL^Z (s. l.) O^PS (dub in ras.) 
cf. ProB. homo integer membris e«i oppottitur semiiiomo canis ad- 

horet r, adorat (e a m. 3) K 248 ast i« mg. T' add. solim 

r* corr. m. 3 acti] cti a m.3 T 249 jfirmant T' ad in mg. 

r», affirraaat CDQMPS tenm (x a m. 3) T ee, s. l. r, in 

ras. K rite in ras. B" uidertur (n eras.) T 250 clara] 

cla m mg. T' serenitatis r l Berenatis s. l. m. 3 effundere 

P limiua F 251 constit (corr. m. 3) TZ, constat VAEO 

S,'T Beg. 1 ipBifl C Cant. cui fauet Frosa 262 rao.tibus (n 

eras.) AE stabilem T rapidia curBibns T (corr. bi. 3) A 

253 offitinm K 254 "ciduas L corr. m. 3 dimissus omr\es 

fere, dimiBus AS boraa rDE 266 lumen] semper C it» 

ras. borigine E 


Paschal. Carmin. Lib. I. 35 

Cum geminum sine sole diem nouus orbis haberet. 
Sic lunae quoque uota ferunt, quam crescere cernunt 
Ac minui, stellisque litant quae luce fugantur. 

260 Hic laticem colit, ille larem, sed iungere sacris 
Non audent inimica suis, ne lite propinqua 
Aut rogus exiguas desiccet fortior undas, 
Aut ualidis tenues moriantur fontibus ignes. 
Arboreis alius ponit radicibus aras 

265 Instituitque dapes et ramos flebilis orat, 
Vt natos caramque domum dilectaque rura 
Coniugiique fidem, famulos censumque gubernent. 
Lignee, ligna rogas, surdis clamare uideris, 
A mutis responsa petis, quae iura domorum 

270 Hac ratione regunt, si caesa securibus actis 

265 cf. Auson. Par. 4, 5 269—270 cf. Rut. Nam. I 157 

257 genitum TA sed cf. Pros. solediem ex solemem E 

nouus (Uj corr, ex o?) T urbis aberet T 258 lunae ex 

lumen? T^ ferunt (fe in ras.) A, uerunt fuit, f*erunt (u? 

eras.) F quam] ua in ras. C^, quia Cant 259 stillisque T, 

stelhisq; F litant] ant in ras. T* (at? m, 1) que (a a m. 2) 

T fu^gantur (1 eras,^ a corr, m. 2) T 260 lapidem 

Canneg, hi iungere sched, Poelm. 262 rogu" (s am, 2) T 

exigoam {corr, m. 2) T desicet AE^ unda»s E 263 tenuis 

■ 
TL^PT morientur D, moriatur L^PT ignem {corr, m, 2) 

m 

e 

T, ignis Xr, ignis PZT^ 264 aliis D^ ut uid. arboriis 

X^ ponit** E, ponitur Beg, 4 265 inponit (f institait in mg,) 

A flebilis T^ -es corr. m, 2 266 nt] t a m. 2 E de- 


o 


Uctaque T 267 coniugiq* r, coniugisq- S famulus Z 

t sas 

censusque TA^ censtiq- 7" s. l. m. 5, censtl^q- (us m, 1) E^0\ censusq- (s, 
a m, 2) F cf. Pros. gubernet AK(^), gubernent] ent in ras. 

E, gubern/// (ent a m. 1 fuisse uid.) Z 268 ligneae TS, lignea A, 

lingua A rogans T, rogas r s. l. m. 2y rogas ex rogus J., rogans 

fort, recte cf. Pros. ^surdis (a a m. 2) T, sordis A 270 ac 

rationeni A re^aut, sic Canneg, coni, cessa AF^ (corr, m, 2) 

saecuribus T 

3* 


36 Sedulii 

Ardua pendentis sustentent culmina tecti, 
Aut subiecta focis dapibus famulentur edendis. 
Nonnulli uenerantur holus moUesque per hortos 
Numina sicca rigant uerique hac arte uidentur 

275 Transplantatorum cultores esse deorum. 

Plura referre pudet, sanctoque in carmine longum 
Yel danmare nefas, ne moUia sentibus uram 
Lilia, purpurei neu per uiolaria campi 
Carduus et spinis surgat paliurus acutis. 

280 lam satis humanis erroribus addita monstra 
fiisimus aut potius tales defleuimus actus. 

271 cf. Verg. Aen. II 695 274 cf. luvenal. XV 10 279 cf. 

Verg. Ecl. V 39, Pseudo-Iuvenc. in Genes. 121 

i 

271 post ardua ras. 2 litt, in D pendentes (i a m, 2) Z 

sustinent Ay sustentant D, post sustentent ras, in E 272 subiecti 

T locis K^ famulantur ADFH{& corr. in se) KL^PB{?)ST 

273 uerentur A olus CFLZ, holus (o a m. al.) E ortos 

GL 274 nomina T* {corr. m. 2) rigant*» Z uirique TA^ 

uirideq: -K", uiridiq; LZ Beg. 4 hic F^ corr. m. 2, \q Z 

ta t* 

275 transplantoru (ta a m. 2) F, transp*lantorum (a eras.) A cul- 

toris T 276 refferre A, refere ^* pudit {corr. m. 2) TLZ 

sanctoquin T longum T* longo corr. m. 2 longum est 

Cant. 277 damna A, dampnare HT, narrare DKL {in ras.) S^ 

I 
(s. l.) ne nefas L urant T* 278 lilea L porporei A, 

Ineq; 

porpurei 0, purporei F*^ {corr. m. 2) KZ (e ex i) neu r^, neu#*» (per 

uel ser eras.) A, ne# (u eras.) E uiolara A 279 cardus r 

suTgat] a m ras. T pallurus T, palliorus A^ paliuris F corr. 

1 u u 

m. 2, palioris L {corr. m. 2), palliurus S paliurus surgat D 

acutus Beg. 4 280 in mg. A post satis ras. in S humanis] 

a a m. 2 T herroribus K addita] edita emendare ucHuit 

WopJc. monstrauimus aut A 281 post aut ras. 2 litt. in E 

talis T putius A potius tales CDFH cui fauent Prosa et rimus, 

tales potius rell. deflibimus T, de**fleuimus A, defluimus L corr. 

m. 2 actos T 


Paschal. Carmin. Lib. I. 37 

Nunc coeptam iuuat ire uiam montemque per altum 

Nitentes firmare gradus; properemus in urbem, 

Libertatis opem, radians ubi regia fuluis 
285 Emicat aula tholis, ubi dantur digna petenti, 

Quaerentem spes certa manet, claustrisque remotis 

Peruia pulsanti reserantur limina cordi. 

Hic est ille lapis, reprobum quem uertice gestat ^ % 

Angulus atque oculis praebet miracula nostris: 
290 Cuius onus leue est, cuius iuga ferre suaue est. 
Per digesta prius ueteris miracula legis 

Eettulimus, sancti coniuncto Spiritus actu 

Quae Genitor socia Nati uirtute peregit. 

Per digesta rudis necnon miracula legis 
295 Dicemus, sancti coniuncto Spiritus actu 

Quae Natus socia Patris uirtute peregit, 

Semper ut una manens deitatis forma perennis 

282 cf. Paul. Nol. VI 177 283 cf. Lucan. VIII -289 

290 cf. Matth. 11, 30, Paulin. Nol. XIX 37 

282 ceptam TABKLFTZ iuuet Beg.4, placet ed. lAps. 

283 nitentis TKL^ grados TZ 284: *#opem (in eras,) D, ope* 

(m eras,) E, ope rec, codd, cum nonnullis editt, Libertatis ope radians 
ubi etc. Grunerus cf, Pros, 285 post emicat ras, in S aula' 

tholis (s a m. 2) T, a. stolis A^ a. tolis CE, aulat'* olis F 
potenti 0* 286 querentem Tr\A KPE, qu^rente (corr, in ti m, 2) 

Z^ querentis LV, quaerenti reU, remoj T tis add. m, 2 

287 limine ex lumina B corde Z 288 reprobum TP^A cf, 

Pro8,j reprobus rell. uerticae T 289 angulis JBT, angulos Z, 

angelus JReg. 4 adque TE nis K 290 honus TA 

est leue cuius Cell, lene coni. Arntz. et Burm. suaue] est om. T, 

ras. in B cf Pros. 291 degesta T, degesta Z 292 rettulimus TC^ 

T a 

F^, retulimus rell. acto K 293 que (a a m, 2) T, quae* G 

genitor»* (is? eras.) T natis T v, 294—296 om. T^P^ in mg, adscr* 
m, 2 295 dicimus TL^Z^ (s sl m. 2) Ey post dicemus ras. in L 

c 

dicemus noua sci A conunctu T, coniunto r 296 in mg. E 

in 

297 una manens semper S deitate LZ 


^ 


38 Sedulii 

Quod simplex triplicet quodque est triplicabile simplet. 
Haec est uera fides; hanc spreuit habere salutem 

300 Arrius infelix, qui curua per auia rectum 
Flectere nisus iter, foueam dilapsus in atram 
Conruit et tetri mersus petit ima profundi: 
Tam uacuus sensu, iustae quam tempore poenae 
Visceribus fusis uacuus quoque uentre remansit 

305 Demens, perpetui qui non imitanda parentis 
lura caducorum gradibus simulauit honorum! 
Namque homines inter natum genitore minorem 
Lex carnalis habet, quoniam pater ipse parentis 
Filius ante fuit, mox et qui filius est nunc 

310 Adforet esse pater: sic per genus omne nepotum 
It noua progenies et aui numerantur auorum. 
At Dominus, uerbum, uirtus, sapientia, Christus, 
Et totum commune Patris, de lumine lumen, 
De solo solus^ cui nec minus est Patre quicquam, 

298 cf. Merob. de Chr. 27, Claudian. app. p. 202 ed. leep. 

301 cf. Verg. Aen. VII 35, Prud. Psych. 257, luvenc. III 158 305 cf. 
Verg. Aen. VI 590 311 ci. Ver^. Ecl. IV 7, Ge. IV 209 
313 Ausou. Eph. 3, 82. Prud. Apoth. 278, Paul. Nol. VI 82 

298 qu*sim.. G simplix T treplice (t a m. 2) T, replicet 

Z (corr, m, 2) qdq ^ Y^ quidque Cant. cmn nonnulUs editt 

intreplicabile T, trepicabilis Z corr. m. 2 simplex T {ut uidetur) 

Z Beg. 1. 4 Fdbr. 299 est] om. A fidis T speuit AK, 

spraeuit E 300 infelix Arrius S a*uia E 301 flecte" (re 

a m. 2) T dilapsus TnABE^L' Eeg. 1 Vh, delapsus rell. 

in] s, l. LZ 302 conruit TA, corruit rell. tetri ex detri A 

303 facuus A quam iustae T 304 fussis A 305 quia non 

Reg. 4 306 similauit CO' Beg. 1, 2, 4, simulauit Z 307 ho- 

minis T 308 carualis E^ carnales KL parenti T 309 filiu" 

{utroque loco 8 am. 2) T nuric est Spir, 310 afforet P; adforet 

est pro aderit esse] fort. ecce cf. Pros. pater ex pati F nepote" 
K 311 it] et T fort. corr., in Fahr, progreniis T' corr. m. 2, per- 

genies K 312 ad T', ast H 313 est cod. Arntz, commone 

A 314 cunec E corr, m. 2 minor 0' qui nec minor sched, 

Poelm, patre Z 


Paschal. CarmiD. Lib. I. 39 

315 Nec quo crescat habet, genitus, non quippe creatus: 
Ipse est principium. nam sicut clarus habetur 
In genitore manens, genitor quoque clarus in ipso 
Permanet, et rerum caput est Deus unus ubique. 
Non quia qui summus Pater est, et Filius hic est, 

320 Sed quia quod summus Pater est, et Filius hoc est. 
Sic ait ipse docens: ego in Patre et Pater in me. 
Eursus: ego atque Pater unum sumus. Arrius unum 
Debet scire sumusque Sabellius esse fatendum. 
Iste fidem ternam, hic non amplectitur unam: 

325 Ambo errore pares, quamquam diuersa sequentes. 
Qualiter adsueti uarias producere sectas 
Inpugnant sua dicta uiri, qui brachia nudis 
Ostendunt exerta umeris, nil tradere docti 
Sed tantum certare cati, prudentia quorum 

321 cf. loh. 10, 38 322 cf. loh. 10, 30 325 cf. Paul. 

Nol. XXI 291 328 cf. Stat. Theb. I 413 

p 
315 quod T nam T' Don corr, m. 2 quipe A 316 abe- 

tur T 317 maes Z claros T 318 et (s a m, 2) T 319 post 

est ras, 2 litt. in C 320 in mg. K quod ex quid A 

suraus E^O, summis schedae Poelm. et] quia cod. Arntz. 321 et 

ego Fdbr, cum nonnullis editt. me est CDEF^LFS^T sed cf. Pros. 
322 et pater T pater suraus unum uel ego pater atque unum sumus coni. 
Arntz. si arrius T 323 quesabellius K summusque Beg. 4, 

simulque sehed. Poelm. scire debet b 324 trinam Fahr. cum 

nonnuUis editt. atst hic E, ast hic praeter TAL^Zbcg exhibent 

omnes cf. Pros. et Leonis obseru. crit. p. 215 non] eras, in C 

am 

unum] Uj in ras. K 325 j bo T^ suppl. m. 2 errorem T quan- 

quam A, quaniquam GH (licet s. Z.), quamuis Arntz. sequentis T^ 

» u 

es corr. m. 2, sequentes {corr. vsl. m. 2) L cf. Pros.y sequantur uel se- 

a qua r 

quuntur A, sequantur CDEFGHP Fabr., sequent' K 326 J alite T 

corr. m. 2 assueti CDFGHKPBST 327 '^ipugnant T corr. 

m. 2y impognant CGHT uiri] s. l K^L^^Z^ 328 fstendunt (o 

a m. 2) Ty ostentant ex ostendunt J^, ostentant Beg. 1 Cant. cum 
nonn, editt. exerta ex eztra F^, eztenta f umeris T 

doctl 

cati 8 329 terra certare T cauti H4, ca in ras. L^ sa- 

pientia g 


npMMMMHIipaiMMM 


40 Sedulii 

330 Stulta iacet, quia uana Deo est sapientia mundi. 
Hic loquitur nimis, ille tacet; hic ambulat, hic stat; 
Alter amat fletus, alter crispare cachinnum: 
Diuersisque modis par est uesania cunctis. 
Interea dum rite uiam sermone leuamus 

335 Spesque fidesque meum comitantur in ardua gressum, 
Blandius ad summam tandem peruenimus arcem. 
En signo sacrata crucis uexilla coruscant, 
En regis pia castra micant, tuba clamat erilis, 
Militibus sua porta patet: qui militat intret, 

340 lanua uos aeterna uocat, quae ianua Christus. 
Aurea perpetuae capietis praemia uitae, 
Arma quibus Domini tota uirtute geruntur 


332 cf. Pers. III 87 334 cf. Verg. Aen. VIII 309 341 cf. 

Tertull. de iud. Dom. fin. 


330 iacit T ({ A 331 arabulat] a^ in ras, T hic 

stat] illest A, hictat (s a m. 2) E 332 chrisiare P cha- 

h h 

chinum A, chachinneum Fy cacinnum Hy cacinnum KZ^, cacinnu 

L (h a w. 2), cachinnos E^O 333 diuersique (s a m. 2) E 

uaesania T, uessania A 334 post dum ras. 1 uerhi in E 

sermone] -nis fedt T*, sermones A leuamus] I agimus in mg, A, 

lauamus E corr, m. 2 335 fidisque T' corr, m, 2 eum 

(m a m. 2) T comitatur TA, co«mitantur (m eras.) JBT, comi- 

tentur Beg, 4 336 hlandis A sumam E tamdem 

A "uenimus X, deuenimus R arcem ex artem (?) E 

337 et T, post en ra^s, in S uixilla AL^ choruscant T, cor- 

n 

ruscant A, coruscat P, co*ruscant (r ras.) T 338 en] e corr, uid, 

T micat T tu.ba (r? eras,) L erilis EHKLP, erlis Z. hirilis 
A, erilis Gr, herilis reU. 339 patit X' corr, m, 2 qui** (si eras.) 
A milit& KLZ'T intrat F^ {corr, m, 2) S Cant, 340 Inua P 

xps >- A 341 aurea] splendida G capieutis T, capientes 

f. » 
A praemia] gaudia sched. Poelm. 342 quibus K 


Paschal. CarmiD. Lib. I. 41 

Et fixum est in fronte decus. Decus armaque porto 
Militiaeque tuae, bone rex, pars ultima resto. 

345 Hic proprias sedes, huius mihi moenibus urbis 
Exiguam concede domum, tuus incola sanctis 
Vt merear habitare locis alboque beati 
Ordinis extremus conscribi in saecula ciuis. 
Grandia posco quidem, sed tu dare grandia nosti, 

350 Quem magis oflFendit quisquis sperando tepescit. 

Christe, faue uotis, qui mundum in morte iacentem 3i 

Viuificare uolens quondam terrena petisti 

Caelitus, humanam dignatus sumere formam, 

Sic aliena gerens, ut nec tua linquere posses. 
355 Hoc Matthaeus agens hominem generaliter implet, 

344 cf. Yerg. Ecl. IV 53 345 cf. Verg. Aen. III 167 

346 cf. Verg. Aen. III 85 349 cf. Prud. Ham. 9538. 353 cf. 
Verg. Ecl. VI 36 355 cf. Verg. Aen. VIII 678 

343 est] om, A decus om. TAZ^ crucis decus f armaque 

tua sunt Ay armaque K portu T^ o uel a corr. m. 2 344 mili- 

tiaequae (a exp. m, 2) T, miliciaeque BKS, militiaequse L tue 

AK bonae T 345 propie sedis (ut uidetur) T^ propria corr, 

w. 2, pTopria sedis A, propriae sedis CDFG (c. gl, perpetuae stationis) 

LZOPS{?)y propriae sedes HK (proprie) cf, Pros, his A, cuius 

cod, Arevali s. XV mihi] in mg, A moenibus] in s, l, E^ 

V T 

346 domom A tuis A, tuis L incula TL^ tuus incola 

in ras, Z* 347 alboque (o q in ras,) E, b cwr, in F beari| 

ordine et sched. Poelm. 348 extremus merito A consscribi 

T, merito c. A ciuest-4. 349 set B grandea A 

1 uU is 

350 quaemagis T qumques K} corr. m. 2, quisq; L, quisq 

Z corr, m, 2 tipiscit X* corr, 352 uiuicare BK 353 for- 

^ l carne 

mam C* i carne in mg.) A, forraam Z, carnem Cant. 354 possia 

T, nosses (~ \ nescis in mg,) A, nosses CDGHK (p fere eras,) 

9 t 

T Beg, 4 Spir., no8s& S 355 Matheus T Matheus jET, Matheus 

plerique, post M^jjjj^ ras, in E aiens Beg, 1 Ald. homin^ 

(' a m, 2) T implens ^S^ } implet in mg. 


tS-m ". ■> ff .■ -f :■— . i-m JT' -.-J«. «IMl! 


42 Sedulii 

Marcus ut alta fremit uox per deserta leonis, 
lura sacerdotii Lucas tenet ore iuuenci, 
More uolans aquilae uerbo petit astra lohannes. 
Quatuor hi proceres una te uoce canentes 

360 Tempora ceu totidem latum sparguntur in orbem. 
Sic et apostolici semper duodenus honoris 
Fulget apex numero, menses imitatus et hoias, 
Omnibus ut rebus totus tibi militet annus. 
Hinc igitur ueteris recolens exordia mortis 

365 Ad uitam properabo nouam lacrimasque serendo 
Gaudia longa metam: nam qui deflemus in Adam 
Semina mittentes^ mox exultabimus omnes 
Portantes nostros Christo ueniente maniplos. 

362 cf. Verg. Aen. X 270 366 cf. Paul. Nol. XXXV 450 

Itis 

357 iura ex iure E sacerdocii (s. l. m. 2) S, sacerdotis Iteg. 4 

editt. pler. iuuentii JE 358 morae I^ a del. m, <2, mor*e (a 

eras.) K uolans ex uolens E iohannis TA 359 quattuor 

FGHBT hii A, hi* (i? eras.) E proceris T canentis 

T 360 heu A urbem T 361 si &/// P apostolici* 

{s eras.) E, apostoli*' F sem T^ corr. m. 2, "per L duodenos 

TE^K^I^ honoris T' honores w. 2, honores LZ^ 362 fulgit 

TF^Lf fulget (g corr.) C post apex ras. 1 uerh. in E nomero 

T raensis T imita»t (n eras.) Kj imitat Z, imitatur S 

363 mitit T' corr. m. 2 364 hic T ueteres Z corr. m. 2 

recolens] % a m. 2 T (t fuit ?) mundi T* mortis corr. m. 2 

365 uita C a m, 2) T propera ° K corr. m. 2 nobam T 

serendum T 366 longua A nam] nos sched. Poelm, 

a 

quid C, quod g deflebimus T, defleuimus Ab^ in*dam 

n 

8 367 semi#a K mittentis T' corr, m. 2, mitentes AE 

exsultabimus CF 368 nostro T raanipolos T addito con- 

tuli cf. Prol.j manipulos AC^Z^y muniplos L^ expl. liber pbimvs 

TEEIS TESTAMENT INC. LIBEE PRIMVS NOVI TESTAMEms LEGENTI VITA 

I 

PERPETYA T, finit. Incipit liber pmus SBuangelii A^ Explicit. inoipit 

SECVNDVS SEDVLH PRBI B, EXPLICIVNT CAPITVLA INCIPIT LIBER PEIMVS 


PaschaL Garmin. Lib. I. 43 

IN NOVO TESTAMENTO DE PECCATO PRIMI HOMINIS C, EXPLICIT LIB 8E- 
DTLH VETV8 TE8TAMENTI INCIP NOVI TESTAMENTI LIB PRIMI DE etc. 
D, EXPLICIT LIBER PRIMV8 INCIPIT SECVNDVS E, EXPLIC LIB PRIM* 
SEDVLH VETERIS TESTAMENTI. INCIPIT NOVI TESTAMEITI LIBER SECVNDVS 
DE ADA DIC FGf INCIPIT DE NOVO TESTAMENTO H, pOSt TOS. Va ^^8, 
INCIP DE NOVO TESTAMENTO///// -K, EXPLICIT LIBER I INCIPIT DE NOVO 
TESTAMENTO i, DE NOVA LEGE B, EXPLICIT LIBER VETERIS TESTAMENTI. 
INCIPIT LIBER NOVI TESTAMENTI PRIMVS S, EXPLIC NARRATIO IN VETERI 
TESTAMENTO. INCIPIT QVATVOR EVANGLR LIB -I- DE EXILIO HVMANI GB- 
NERIS T, EXPLIC LIB. I Z, INCIPIT LIBER PRIMVS NOVI TESTAMENTI DE 

PECCATO PRiMi HOMiNis 6, Explicit libcr Sedulii primus ueteris testa- 
menti. Incipit noui testamenti liber primus 0, Explicit liber ueteris 
testamenti. Incipit primus in nouo testamento JReg, 1 


44 Sedulii 


LIBER SECVNDVS. 

Expulerat primogenitum saeuissimus anguis 
Florigera de sede uirum blandique saporis 
Inlecebris letum misero portarat amarum. 
Nec solus meritam praesumptor senserat iram 
5 Mortali sub lege iacens, sed prorsus ab ipso 
Humanum simul omne genus. heu, noxia coniux! 
Noxia tu coniux magis an draco perfidus ille? 
Perfidus ille draco, sed tu quoque noxia coniux. 
Pro dolor! aeterni fuerant duo. crescere posquam 
10 Coepit origo, perit clademque a semine sumpsit. 
Quid numerosa dies, quid tempore proderat illo 
Cernere nongentos ultra feliciter annos 

6 cf. Verg. Ecl. VIII 47 8 Lucan. VII 675 


1 


1 Explorat A seuissimu' T, seuisimus A anges E 

2 flo**rigera P blandisque nonn, edd, blandique inlicebris 

A 3 laetum TC, loetum ABFWPSTZ, loet#* (um eras,) G\ 

luctum R missero A, misero {corr. m, 2) G portat A0\ 

r 

potarat B Reg, 1, potarat (r a m, 2) C, portabat JDE^ (corr. m, 2) FG^ 
(r eras.) KL^^Z (r, b in ras,) PRT Spir,^ po»tat (r eras.) J?, portauit 

8 amar«* (um eras,) G 4 praesumtor TE, presumtor B 
senserat] it corr. C 5 mortalis (s expunx, m, 2) T prursus 

A 6 semul A eu T, cheu A coiux A, coniux (n a m, 2) 

BLZP, coniunx CEFGHT cf, Pros, 8 perfidus ille (m, A 

9 duo fuerunt A posquam T, pqua A, p;quam D, p'qua F^ 

postquam rell, 10 cepit AT, coep**it G cla»demque (n uel u 

it 
eras.) E sumsit TB^C, 8ump*#ut A 11 diis T j)der#t 

o 

C 12 ncentos A, nongeutes iT, nongenitor Reg. 4 felicior g 


Paschal. Ca 


. Lib. II. 


) seoum decimam Bpectare nepotum 
lamque suum neBcire genus; cum uicta supremis 

15 Cursibas estremae sors inreparabiUa horat), 

Sera. licet, ueutura foret longumque per a.eaum 
Vita breuis nihil esse diu cum fine dolorat? 
Nee reducem spes ferret opem primique sepulchrum 
Terrigeuae caeca sorberet fauco uepotes: 

20 Ni pius ille sator culpas ignoscere promptus, 
Reddere diffieilis, sua ne faotura periret 
Quaeque Deo similis uiuens adstavet imago 
Disaimilis de morte foret, ueuiale misertus 

14 cf. ClaudUn. app. p. 202, 15 15 of. Vei'g. Aen. X 467 


a (a corr.) E, 


eoni. Benli-x- (i» mg. * i decimit) . 
eipoctare H^KLFZ Spir. Fahr. al. 


expeetare 


14 n 


:] miscare A, 


Z corr. vt. 3 conuicta T, coniuncta A, cQ uita E, conuicta L, 

cQ (u corr.) a, Z supracmia T (s, in rtu.), subprimia A, aupremis 

ly s. l. m. 2) E, sappremis S 15 eitrfunae T eorr. m. 3, eitrime 

A iDreparabiles F', iuseparabilis Beg. 4 inrepeitbili aoita A 
ore (t « m. 3) T, orae LZ (h eros.) 16 nentura»" Z 

post foret rtis. in B 17 uita. K braenis T nihil TF'GB, 

nil reS. breuislabease P cuin] con C finea A dulure 

y corr. m. 2, docaret Fahr. at. 18 noc] ut g reducit T' corr. 

m. 2 1'orrot] corr. i» F, tovaet d primusque 2" corr. m. 3 
Haepalcrum T' aBepnlchro corT. m. 3, aepulcbTum plenjue 19 terii- 

gioae T, treginae A, iaiaegiDellllll Z caeca] aaeua cotii. Wopk. 

soibire jf' corr. m. 3 fe^e T corr., faciae (^ } faacae in mg.) A, 

face jL, faae P, faace inrae. Z' oepotis T, -a in ras. Ifuit mi') 

F 20 ne 0' prius Cant. igaoscire Z prumptua 

promtas BG, prfltui F, proptns M 21 reddere ex 

difioiliB AB'E'F ne. (c eraa.) E 22 quaequ.o 

T aimiles L adstaret T', astar& S, astubat ADS, adstabat 

uel asijtabat rell. 23 ':milis T' corr. m. 3, diaimilis A ueuial^ 

T, FarTbasius in Addendis obseittauit pro ueniale scripluin aliciibi 


AXZ, 
laddire Z 


uemale 


iDisseratua A 


Sedulii 


Instauraret opas pomisque uetaret acerbia, 
Qiiae mandere patres, natorum horrescere dentea 
Donaretque suis semper placatus, ut unde 
Culpa dedit mortem, pietas daret inde salutem, 
Et uelut e apinis moUia rosa aurgit acntis 
Nil quod iaedat habeos matremque obscurat honore: 
Sic Euae de stirpe aacra ueniente Maria 
Virgiais antiquae facinus noua uirgo piaret: 
Vt quoniam natura prior uitiata iacebat 
Suh dicione neeis, Christo Dasoente renaeci 
Possit homo et ueteria maeulam deponere carnis. 
Haec nentura senes posquam diiere prophetae, 
Angelus intactae cecinit properata Mariae: 
Et dictum comitata fides, uterumque pueilae 


28 cf. Varg. Ec). V 39 


cf. PiiQl. Nul. VI 14 


24 istanrBret T' e 
25 ^tto 2" quae in ihi 


nitavet i'Z' 


; AL'Z 


2 mand&re T, mandaro K parcntia 

ut] ea: un corr. T' iude S' 27 pnlpa 
A inde daret A 28 ut nelnd £ e] om. TAZ>, 

in Tos. 3 litt. EO, in Beg. 1 Cant. neluti e Ald. rossa A 

siirgit& Z it fere eras. luaMs G 29 ni*.! (hi eras.) K 

quod] d corr. F habet T' corr. m. S matrem, qoani coni. 

Woph. honorem 2" m exp. m. 3, honore. Z 30 euuae T, 

euae uel ^ue rell. aaora] pia cod. Aratz. 31 el 32 om. T' in 

mg. add. m. 3 antiijue T', antiqoi Z' iui'"" K eorr. m. 3 

piaret F 1 piaret in mg. m. 3, pemit G (] pianit in 7ng. m. 2) 3, pir& 
K 32 et qnoniiun P Parfh. sched. Poelm. 'dH diciooe* F cis 

T corr. M. 2, neceB LZ re^aaci (a eraf.) F. reaascit d 34 possit 
TFLOYZ'fl ef. Pr^., nosBet P, posaet rell. neteriaqi A macnla 

D, maeolaa ifijj. J carnia] culpae cod. 4rni«. 35senei Ts om..3 
posqnam T, pquiun A cf. s. t'. !) diiero E curr, m. 3, cecinece 

nonn. editt. ptetae A, pfete L 36 angelo P cioinit A 

propheta T corr. m. S, pperate A Cant., properftte E, properat amariae 
K cf. Froe. 37 dictnm eet Ald. fidis PL'Z' ntmmqs 

L nelle aidereum L 


iclial. Can 


, Lib. 11. 


Sidereum mos implet onus, rerumque creator 
Nasceudi snb lege fuit. stupet innuba tBnsos 
Virgo sinus gaudetque suum paritura pareutem. 
lamque nnuem lapsis decimi lia limiue mensis 
Fulgebat sacrata dies, cum uirgine feta 
Promissum conpleuit opua: uerbum caro faetum, 
In uobis hatiitare uoleus. tuue maximus infans 
Intemerata sui couseruaus uiscera templi 
Inlaesum uacuauit iter: pro uirgine testis 
Partus adest, clausa ingrediens et clauaa relinquena. 
Quae noua lux mundo, quae toto gratia caeloi' 
Quis fuit iUe nitor, Mariae cum Cbristus ab aluo 
Processit splendore nouo? uelut ipse decoro 
Sponeus ouans tbalamo, forma speciosus amoena 
Prae filiis hominum, cuius radiante figura 

39 s. of. Claudian. app. p. 201 [cinn. pasoh.) 43 cf. lob, 

i 61 ef. Psalm, 18, 6 52 cf. P»alm 44, 3 

J8 aideum j1, sideriil F &!«■. , Biderimin 5, sjdereum T inpiet 


T compleoit (moi 

89 nascendo Eeg. 1 
m. 3, tensos eum gl. 
40 gaudet'" T eorr. m 
A 41 post nonec 

de] BQb g 


om.) Farrh. hoDua ACF' raremque Z 

etnp.t £, atupit Z^ tenaos 3'' tinsoa corr. 

plenoa R, plenoa CK^ (segu. tensos) ST 


lumine cod. Arntis. Poelm. 

diis T meDses LZ 

faotnm est 0(MAld. 

{' t ooDse.r.u, 


liiniine T, 

Pros. 42 aacri 

OPRS 43 j.mi 

infa°B T corr. m. 2 

46 inleBsumq; A iter] opits P 

reliiiBuieus A 48 in mg. LZ' 

Seg. 1 Z 49 qui" K Maris 

50 Bpelendore K uelud A 

Fair. 51 thalamus T' -os coi 

TA {1 j 

L corr. 


E decimi g. l LZ 

limite (te corr.) E l limite 
mg. Fahr. 


47 claueam D 

que 2" qua m. i 
c Maria COTT. F' 

deoore V Carit., 
m. 3 foimas T 

Eeg. 1 (m. 3) cg, natis (•* filiia) r, nati* flliia G 
natis r«U. radiente A, radienta K 


fort. recle cf. 
foeta ADBF 
tum ff(?) 
n mg.) A 
et] om. A 
3 gratia 

deeora Spir. 


filiis 


48 


ledulil 


Bkndior iu labiis diffusa est gratia pulchris. 
facilis pietaa ! m nos seruile teneret 

55 Peecato domiaante iugum, seruilia summus 

Membra tulit Dominus, primique ab origine mundi 
Omuia qui propriis uestit naacentia douis 
Obsitus exiguis babuit uelamiua panais; 
Quemque procello^ji non mobilis unda profundi, 

60 Terrarum uou omue eolum, spatiosaqne lati 
Non capit aula poli, puerili in corpore plenus 
MaDsit et angusto Deus iu praesepe qaieuit. 

Salue, saucta parens, euixa pueipera regem, 
Qui caelum terramque teuet per saecula, cuius 

63 Nomen et aeterno conpiectens omnia gjro 
Imperium sine fiue maaet; quae ueotre beato 
Gaudia matris Jiabens cum uirgiuitatia houore 
Nee primam similem uisa es nec habere s 


58 cf. Terent. Eua. 11 3, 5, de Phoen. 19 63 of. Var^. Aeii. 

V BO 65 cf. Verg. Aeu. I 279, 009; Anth. lat. 7ia, 2 E. 

53 labia A, labriB Farrh. pulcrliis E 54 setuilae T 

55 peeato A, pecato F, peccato ex peccata E doiuiDan.te (n, corr.) 
H, diUDnante quidam iuH. cunt Parrh. 5G membra summUB A 

priiniqu/// U, prininque V, priniaq; l 67 qui ueatit pr. A pro- 

pria r, ^prilB E enrr. la. 2 ueacit T, ueatiit P douia queniq; 

jieellosi A, dom' P 56 ora. T exaiguia A uelamiue h corr. 

m. 2 59 pcellaaai Al, piocelloHO L, proceltoso Z non ntbilia 

J^ carr. m. 2. mobi in ras. scr. Z 60 non s. l. 2" solo T' 

tolQ corr. m. 2 spatioaaaque A, speciosaque Citnt. til — 62 mansit 
plenua 8' (m textv) b 62 anguato] exigno ad quiuit L 

63 aaluae E eneia Z eorr. m. 2 61 teuet] regit Pmrh. ached. 

Poelm.: Kemigii paraphrasia est 65 numeiL ACEGH (u cott.) PS, 

n.men L, noiaen T ef. Froa. et] om. A, s. l. LZ aetemuni 

T conplectana A giro AEFGEL, iura Wopk. coni. 

m flneq; A que (a am.3) T uontrae E 6T habet T' 

eorr. m. 3 bonoret A 68 uiasa A eat T exp. m. 2, 6 1 

nec primam aut eimilem nisa es Parrh. soct^ntom (qu eras.) E 


ichsl. Ca 


, Lib. II. 


Sola siue eiemplo placuisti femina Christo. 
I 70 TuQC prius ignaris paatoribus ille creatus 

Enituit, quia pastor erat, gregibuaque reMsit 
AgQus et angelicus ceciait miracuia coetua. 

Talia Bethleis dum sigua geruntur in oris, 
Eoi uenere magi saeuumque tyrannum 
75 Grandia sollicitis perturbant nuntia dictis: 
ludaieis nuper populia orientis ab axe 
Frogenitum fulsisse ducem, hoo oaelitus astra, 
Hoc stellam radiare nouam. ferus arbiter aulae 
AeBtnat Hebreae ratus honc Buccedere posse 
80 MoK sibimet, qui primus erat: tunc fronte serena 
Nubila mentis alens clam mandat ubiqne requiri 
Sicut adorandum, quem tractat fraude necandum. 
Qnid foris, Herodes? Christum sermoue fateris, 

83 cf. Verg. Aen. II 595 


6 

J 


1 


i9 eme eiemplo Eok r plncniati placnisti T 70 tnnc (* 

lUBtbeas} A primum A creator C Cant. Reg. 3, i eum no*' 

fwiMi rec. Ti emicuit Poelm. in mg. CellariviB al. qni T7. 

qoia] a in rag. Z^, qui* (a eras.) P 72 angelicoB T uecioit 

G 73 bettiliH A, betheleis F, b&leia LZ signa regum A 

hoTis TR 74 eioi (i, a m. 2) T, eoi (I eoa m mg. 2) r, eo A, 

eoo FBb, eoei R uenire A eiieuami)ue eitimplo A m^is 

uaumque F tTranous T' corr. m. 2 76 post iudsiciB tos. 


it uerb. tn K ab] aub 
f tiE T corr. M. 2, petgeiiitDm 
e caelitus Reg. 4 astra A 


A, sab L asae 

Moniep. («. XVI) 


i 77 jgeai- 
fnlsiBe A 


78 atilla T. stillam Z' radi- 

we] are in ras. E', radiando in mg. le^tur F" 79 in mg. E' 

baestaat T bebrea erntnB T' corr. m. 2 haebrea A, bebrae^ F 

iDOedeTe A 80 geraoa R 81 aibala A gereos A , habeDs 

KL* {ex corr.) OPRS Reg. 1, abena ex alens .E' cwm gl. ooiaiiB, alans 
J (e a «I. :?), habens i*ei halens Z' ex corr. nbiqDej eamque in 

I mg. d 82 adorato dnm T' corr. m. 2 tractet Buna. coni. 

A 83 fares KLZ berodia T, hirodis A in mg 


i A aedo qaod ad n 


1 iSedulit pertinere utdetur 


50 


SBdulii 


Et sensu iugulare cupis, legemquE 
85 Neglegis et legi reguni taa regua minaris. 
Ne tameo iusano careant tua nomiua facto, 
Patrandum aub honore crucis (sed crimine gentis) 
Herodes alins quod tu molire nidebit. 
Ergo alacres summo aeruantea lumina caelo 
90 Fixa m£^i sidusque micans regale seeuti 
Optatam teuuere uiam, quae lege futura 
Dozit adorantes sacra ad cunabola gentes. 
Thensaurisque simnl pro religione solutis, 
Ipsae etiam ut possint specie& osteodere Christum, 
95 Aurea nascenti fuderunt munera regi, 

Tura dedere Deo, myrram tribuere sepulchro. 


89 cf. P&eudo — Claadiui. App. p. 20S T. 17 
Xn 62, luvenc I 285 ft^ A-. *,% ,^'o 


95 cf. Prud. Cath. 


84 et (sed corr. m. S) TOL, sed ABC iu^olare T, gugulare E 

oorr. m. 2, iugula" (a ex e corr.) K, iugure B leugem legendo 

A 85 nei; ligia T, negflegis A, negligis (i, cwr.) C, oni. X' 

r^Dm] rerum K legia A, d&mna ithaA. Poejffi.; uersuin abafttuin 
m. S restitait in Z 86 ue. (c eras.) ES, nec Bey. 4 amen 

P nwnina CEFGHO Reg. 4. numina L, munia ^r. Ald. Poelm. 
87 patrando A (& a m. 2 ut uid.), patrandn (fl corr.) E onore 

F «crucis (et? eras.) E ccemine A 88 hecodis T, hirodii 
A, lierodis L, herudes (-es in ras.) Z, lierodBB^ae mmn. edM. 
tum (m exp. m. 3} T molire" (ia a m. 2) Z, molliro P, moliri 

(i, in ras.) B nidabBt T' corr. m. 2, nideris Z corr. m. 2, uidebit 

{-bit in Tax.) B, uidebis P Beg. 4 Cant. 89 Bummus 2" corr. m. 3 

aeruantia T, seruabant Cant. lumeni 

am. S) Z magis (s expww. m. 2) T 
AZ regaiae LZ 91 obtatem A, 

t (M ras. T', tenuaere G qua P 

A gentig A !)3 tbensauros T 

tbesauri' F corr. m. 3, thesaDris refl. 
reJigione (i, ex e) C, relligione GB^T 
TADE^LO Reg. 1 Z, posBent reU. 


mjnam tAL 
Bflpolc*ro (h t 


T 90 fliam L, fiia (a 

magis idusq; E seqnti 

obtatam DPZ'' tenuere] 

92 ad sacru S conabula 

-is COTT. m. 3, tesauris A, 
rolegione AZ^, "legione L, 
94 ipse TA al. posaiat 
mirrom A, 


tribuere ex tribaecuat JR sepulchram T' ci 
s.) M, sepalobro plerique, sepulto P^oiir, 


PaBchal. Cai 


lin. Lib. n. 


Cur tria doua tameii? quouiam spes maxiina uitae est 
Hunc numerum confeasa fides, et tempora summus 
Cernens euncta Deus, praesentia, priaca, futura, 
I 100 Semper adest aemparque fuit semperque manebit 
In triplici uirtute sui. tunc caelitua illi 
Per somnum moniti coatemnere iussa tjranni 
Per loca mutati gradientes deuia callis 
In patriam rediere suam. sic nos quoque sauctam 

105 Si cupimus patriam tandem coatingere, posquam 
Yeuimus a,d Christum, iam non repetamus iaiquum. 

Ergo ubi delusum se conperit, impius iram 
Rex aperit (si iure queat rei ille uocari, 
Qui pietate caret, propriara qui non regit iram) 

110 Ereptumque gemens faeinus sibi, ceu leo frendens, 
Cuius ab ore tener subito cum labitur agnus, 
In totum mouet arma gregem manditque trahitque 


/0 


100 cf. Verg. Aen. I 609 102 of. Verg. Aen. III 633 

I 110 of. Verg. Aen. IX 339 s., XII 7 a. 


97 Quur ELZ trea T, sttres A quuuiam] nobiB e 

iU*e8t (e mcd. a m. 2) T, uite 3 (le e in ras. m. a) F, uitae . 


torr. m.3 


estjM 


. Beff. 4 


98 tnnc Reg. 4 iidiB P [co 


rr. 


m. 2) Z' 


tempoi 


s A 


99 ds (b corr. m. 2) F fara (eo 


rr. 


m.3) r 


100 que 


om. A 


101 uirtute] deitato 5 sui] i 


in 


nu. E 1 sna 


. l. 


tuno (t 


m ani.S) r, tum A 102 fomn 


m 


,T corr. m. 3, 


somniun 


1 AZ 


contempnere TEal, cotemne" K, 


ro 


».t. s? i 


BB J. 


tj.raDii 


i (r eras.) E 103 per in mg. T' 


notftti^ 


gradieutis T'Z, 


-tia ea; tes G d'uia K 104 


ili 


iia-m.Z) T 


redic 


e A1S'DK-L'Z' 105 contingere tandem A 


jfoupfm TE. 


p'qua 


FSr 


106 V_ nim' F? luim' corr. m. 3 


inicum T' cot 


r, m. 2, 


iniqom AB 107 delussO A, deneum E co 


rr. 


in.3, dilusuQi 


Fcorr 


m.Z 


impius T et (d. 108 siure (i a m. 


2) 


F qnateat 2' 


109 caret 


ex carit K qai s. l. F' 110 erej)- 


tumq» E 


caeuG 


leu 


T' corr. m. 3, lo {&am. S) F tugena 


A 111 arb uri en 


r r' cor 


r. ffi. 2 (in mg. ab oie add. m. 3) >ore 


(U 


<nw.) H 


conlabit 


AR 


112 toto T munit TE'KL'Z' 


ledulii 


MoUe pecus, trepidaeque uoca,iit sua pignera fetae 
Nequiqum et nacuas implent balatibua auras: 

115 Haut secus Herodes Christo stimulatus aderapto 
Sternere conlisas paruoram atrage cateruas 
Inmerito non eessat atroi. qao crimine simples 
Turba perit? eur qui uixdum potuere creari 
lam meruere mori? furor est in rege eruento, 

130 Non ratio; primosque necans uagitus et audens 
iDnumernm patrare nefas puerilia mactat 
Milia plangoremqne dedit tot matribus uunm. 
Haec laceros erines nudato uertice rupit, 
Illa genas secuit, nudum ferit altera pugnis 

125 Pectus et infelix mater (nec iam modo mater) 


117 cf. Luean. II 1 


5 of. Oni. Art. am. II 9 


113 trepidequae P eorr. m. 3, tripidaq; A ques. l. r pignera 
j)I«ri3»e faete A, foote «rf foetae reU. 114 nequ«a,m (i era».) 

A, nequicqniLin B, neqiii>qnam (c eras.) EK, ueqiiaqQBm c, nec 
qnidquam Arnli. et om. B conplflot ZJff ballatibns A, 

ballautibaa Beg. 4 115 ant T, baut FKLZ (h a m. 3) Rem., haa 

A, hand rell. mcae] decns P berodis T, birodis A 116 con- 

liBsas A parnolornm T, parnnioram AP (nl eras.) L, par*n*OTuni 

(u, 1 eras.) Z ef. Pros. et v. III 315 117 imaieiiia.- normulU rec. ad- 


prob. Sartkio Wopk. al. 


nec L, tin ras. Z' cieBsat A atrox 
simplii T, semplei A 118 Cur aic tnrba 

perit iiiidani p. c. T repvgnante Prosa qunr ELZ fii A 

qnji <ai am.3) B nix tum PrZ\ dnm uii S 119 mori] ri tn 

ras. F fttroreat (et corr.) E, post est ros. untMS uerbi in Z 

in »rt ras. Z' 120 piimua T- (que i. l. V) necans in ras. Z" 

n. u. audenaq; in ras. G aagitos LZ non ratio, primisque 

bostia nagitibas audet CeUaritn coni., primosqae uetEins uagitua Von' 
daus, non ratio, patrare nefas (omissts cet.) Sarthiua, p. negana u, 
ue2 primiaqae necana uagitibus audet Amtz. 121 et 122 in mg. C 

itt numoram T, defenAit TFopfc., innumer.Q (a eras.) F andent 

L, -na ifi ras. Z^ mactant (n expUfW. m. 3) T 122 milia tum 

Seg. 1 plangoremque] laotnmqae T Reg. 1, luctam pl. A ef. o. 130, 

fort. tam Inctnmqne uel luctnm tnmque 123 ht>ec K crinia T 

nutnto A, nodato iS rnmpit d 134 genas ecuit T secant A 
feret T 135 et om. Z post infelii, mater om. S iam om. A 


M 


. Lib. II. 


5S 


Orba super gelidum frustra premit ubera natum. 
Quis tibi tunc, lanio. cernenti talia sensus? 
Quosue dabas fremitus, cum uulnera feruere late 
Prospiceres arce ex aumma uastumque uideres 

130 Miseeri aute oeulos tautis plangoribus aequor? 
Extinctisque tameu quamuis infantibus absens, 
Praesens Christus erat, qui saacta perieula semper 
Suscipit et poenas alieno in corpore sentit. 
Ast ubi bis senos aetatis contigit annos, 

135 Hoe spatitim de carne trahens, aeuique meatus 

Humana pro parte tulit, senioribus esse 

Gorde uidebatur senior legisque magistros 

Inter ut emeritus residebat iure magister. 

Nec mora (quas etenim uolitans per tempora mundus 

140 Nouit habere moras?) uaus maiore iuuenta, 

Sex quasi lustra gerens placidam lordanis ad undam 

127 OT. Terg. Aen. IV 408 a., Pnid. PBriat. V 431 139 cf. 

I Verg. Ge. III 110, luvanc. IV 395 


12G orbata A Rem. gilidura A 

n<beniatum K 127 tuiD ex tunc E, 

ceniQnti] enti in ras. G cetaent italia JE 
ex ni y/. dabas ex debaa E, dabae (da 
pmitns A, gemitns L, fremitos Z 


frutra r noera T 

mnc cod. Arnte. m. 1 

128 qaos aidebas A, ae 
n ras.) Z' freraiteB T, 
3, geraitus sched. Poelm. 


129 propiceris ftrcem T arte A^P nideriB T 130 miBO 

b clamoribus 0' aequorj uastam — aethram comi. ArrUi. 

131 que 8. I. r abena I" ccrrr. m. 2 132 qua Wopk. coni. 


133 Bnucepit TL'Z', suBpioit Fo6r. pectore c 

{b a m. 3) F contogit AZ' 135 trahent e 

trachens A, trahit S meatos TZ', meatae (us in n 

mane E, post hnmanaros, 1 uerbi inH ji 8. l, L' 
137 magistiros (e erag.) T, ma*giBtroB (1 eras.) A 
meiitna (e a nt, 2) T residebat ex lesedebat E 
E uolita°s (n a m. 3) Z tartara T corr. i 

S, -n» in raa. F 140 Mt mg. K' nssua 

moiotB ■EFT iaoentate A, senecta cod. Arntz. 
mm. S)T 


134 nbi" eenoa 
leni T' corr. m. 2, 
M.) H 136 bn- 

tnllit pparte A 
138 ntj & S 


4. 


u 


VeDit ut a^ciperet hoc, qaod dare uenerat ipse. 
HuQC Baptista potens ut nidit ab a,inne lobannes, 
Quem matris dum uentre latet nondumque creatua 

145 Senserat obstruso iam tunc sermone prophetes 
Vt nmto genitore fluens, cui munera linguae 
Fost noni taciturna diu spiramiua mensis 
Parto redduntur nato, mox praedicat: agnus 
Ecce Dei ueniens peecatum tollere mundi. 

150 Tollere cum dicit quod non habet, hoc mibi tollit: 
Non mala ut ipse gerat, sed ut ipse nocentia perdat. 
Qualiter in medias cum lui praeclara tenebras 
Funditur et propriutn non obfuscata serenum 
Decutit eipulsas inlaesis uultibuf 

155 Sic delicta fugaus Saluator nostr 

Tersit et adtactu proeul euanescere iussit. 

Tunc uada torrentum simplex icgressus aqnaruni 

In se cuncta lauat nostrae contagia uitae 


142 ftccipere T' eorr. m. .8, acciperit L' 143 babtiia A 

iobaniiJB TAL'Z 144 latit Z', latens Beg. 1 nondniDqne} 

qne g. l. E' 145 obstrnsso A, abstruso b, obetrncto g tnni 

KLPSrZ propbetiB T. proplietea (} tq g. l m. 3) F, pfotia A, 

pphetiB P Reg. 4, pfete. C, jjphet^ 3 tes s. l m. S) F, propbetae GHO 
sehed. Poelm., prophata ed. lAps. 14G et mnto 13 (Laur. 2 s. XV) 
fluiens A, olneDG (cIq tn ras.) h, fraeos c Farrh., sileDB NehTiss. coni. 
147 noni in rog. A, s. l Z tacitnra Ganf. Ald. 148 edito 

TPBS Beg. 1, ffidito Ab, partn BG {ex to) DF'GE'L' reddita 

aiint genito nato f nati a (corr.) e 149 cnin] dnm Parrh. 

sched. Poelm. 150 cnra ii habet mqa A michi B tollet 

TKL'TZ, tnllit A, tolli S 151 ferat PorrA. sched. Foelm. 

152 dtim FK^F Spir. Fabr. 153 fnnditor T pr_oprio— sereno BC 

EFGHS Reg. 1 Cani. cf. ind. sub acc. sufuacat A, offascata T 

oifnBcata (b a m. 3) E, obfuBcata pleriqae 154 deducit 7', decnt& 

Z', diecntit m eipDlsne G inlessis A 165 dilict^ nostra A 
ealnator noster A 156 et] it 2^ corr. m, 3 adtactn L, attactn 

(t, in ras.) Z, adtactn 6, attacto TS', tactu A, a tactn BGDE (tn 
ras. 2) FOFBT, at acta F enaniscere T, euaneBcire S 157 tam 

in Nebriss. coni. nada* K semplei A, supplei e 158 labat 

T, laurtt (d eras.) F t -nat i» mg. m. 3, lauit Eeg. 4 Cant., Iau.it 6 
nortra T' corr. m. 3 


ichal. Cari 


, Lib. II. 


55 


Ipse nihil quod perdat habens, sanctoque liqi 
160 Corpore inundauit latices famamque beanit 
Gurgitis et propriis sacrFLUit ilumina membris. 
Sensenint elementa Deum, mare fugit, et ipse 
lordauis refluaa cursum conuertit in undas. 
Namque propheta canens : quidnam est, mare, quod fngis, 

[inquit, 
165 Et tu, lordanis, retro quia subtrahts amnem? 

Ergo ubi flumineum post mystica dona lauacrum 

Egrediens siccas Dominus calcauit barenas, 

Confestim patuere poli, sanctueque columbae 

Spiritus in specie Christum uestiuit honore 

170 Mansuetamque docet multnmque incedere mitem 


164 cf. Pb. 113, 5 
159 nichil B tergat 

' 160 in oorpore A 


coni. Nolte sed cf, v. 151 liquentiE 

famSq- r (1 limpbaiiiq; m. al.), limphaE' 


qae A, liinphaqBe C, lii 

feeqs FSr, limfamqae KLZ' {«. 


1. 2 E, lymphasq; GH, lim- 
. l.) S' in ras., fonteniqiiB b 
161 proprii B finmina] S a m. 2 T membr* (a eras.) A, men- 

hris BC 162 flenaerantqne r (erq; in rat. m. 3) DF'GR, post 

aensamnt ras. in C, senBere e elimenta T^AZ^ mare s. I. 

S' fugit mare c fnit C 163 lordanes r Reg. 1 a 

m. 1, post lordanis ras. in E reflnana {etpOKa. m. 3) F, reflnans 

LZ', rv&aena Z* iut uidetur) Ajnbros. H 80 aaec. XV, refl nes Bem. 
mntauit ed. lAps. l&j post v. 165 in mg. adiec. A' qnid 

T, -nam s. l. C, qninam cod. Arntz. mare] tibi T regis A' . 

qnare fngiati Beg. 4 fugisti D inqoid TELSZ 165 qnia) quid 
f {in rai.) CDF-KOPBTZ', qui! (d a m. 3) L, qnare B corr. m.2, 
qua. E aubtraiB {h a m. 3) TB, retrahia Z' corr. m. 2 amne. 

E 166 fulraineum B flominai — lauaori CDF^ (in tng. flu- 

miDei add. m. 3) GH {ex corr.) al. mjBtica T, mistica plerigue 

167 dominnB aiecaB B Beg. 1 168 jjost oonfeatim raa. in E polia <s 
expwax. m. Z) T a^que (o uel n eras.) T 169 Bpeciem TBZ' 

(m eras.), B]i&iae P inueatiuit Vondi. coni. honorem T 

170 manBnitumque T, mansnetnmqne | q; A docons f maltnm 

mitemqne incidere A, mitemqne incedei^e, mitem uel hnmilemque in- 
cedere, mitem Wopk. coni. 


42 


M 


Sedulii 


Per uolucrem quae falle caret, Natoque uocato 
Voce Patria tripUci Deus es ratione probatur. 
Quod Pater et Natus, quod Spiritus est ibi sanctus, 
Quo maQet iudignus qui non uumerauerit uaum. 

175 Inde quater denis iam noctibus atque diebus 
leiunum dapibus, sacro Spiramine plenum 
Insidiis temptator adit doctusque per artem 
Fallaces offerre dapes: si filius, inquit, 
Cemeris esse Dei, die ut lapis iste repente 

180 In pauis uertatur opem, miracula tamquam 
Haec eadem non semper agat, qui sasea terrae 
Viscera frugiferis animaus fecundat ariatis 
Et paaem de caute creat. hac ergo repulsus 
Voce prius hominem non solo uiuere pane 

185 Sed cuncto sermone Dei, labefactus et ameas, 
Altera uipereis instaurans arma uenenis 
Cum Domino montana petit cunctasque per orbem 
Regnorum monstrauit opes: haee omnia, dicens, 


177 cf. Verg. (ie- 1 122 
t qnae K 


uelle r 


caret (re a m. 3) T 
tripliciq; S ei] W 

tmg. 173 natoa T 


171 qne T, qni e 
nacato T, cuto A 172 

A probatuB S, uocatur 6 

174 quo. (d eras.) Z honorauerit ADl" (iw ms.) E^OH Cant., oranerit 
(o M» ras. m. 3) C hoooraci unO ¥• 175 adq- T 176 i'inium 
2" eorr, bi. 2, ieinn.uni (i eras.) D, geian.oni E, ienn.um (i eras.) 
3Z 177 isidiis (insi in mg. add. m. 3) T temptatnr T ad.it 
(i eran.) Z arte P 178 ialiaeis T' eorr, -ces ei in mg. add. 

fal m. 2 dapis P" corr. m. 2 inquid TELZ 179 cernBres 

corr in oerDeris K, crederis c dei s. l. K' 180 pau« P 

181 Eax>ea F, saia (a, in ros., f, a m. 2) Z Imoc non Eemper 

agat Dominus Poelm. (corr. in nig.) 182 uiatera T' jtiferiB r, fnigi- 
feri.a P, fmctiferis e Spir. Fabr. at. foecondat A, fecandA; P 

areBtis T, arreatiB A 183 cau.te K' haec T' corr. m. 2 

184 Bolum ACH^T' panem (m expuna:. m. 2) T 186 iancto g 
labefactus] b corr. T amans F', mestua A 186 uiperia 

A isstauraa G Brna ueneuia] T' lubricus artis a m. 1 cf. 

in 189 187 cunctaque (b a m. 2) L 


Paachal. Cii 


. Lib. n. 


57 


I 
l 


Me tribueate feres, si me prostratus adores. 

190 Qnaatum peruersuB, tantum perueraa locutus: 
Scilicet ut fragills regna adfectaret Iionoris 
Qni populis aeteraa parat, mouBtrumque nefandum 
Pronus adoraret, cuiuB super aethera sedes, 
Terra pedum locus est, quem nullus cernit et omois 

195 Laudat in escelsis aubmisBa uoce potestas. 

Ghristas ad haec : tantum Dominum scriptura Deumque 

lussit adorari et soli famularier uui, 

His quoque deficiens congressibus audet iuiquus 

Ter sese adtoUens animo perstare superbo, 

200 Terque uolutus humo fragili coofidere bello, 

Tunc adaumpsit eum sanctam sceleratus in urbem, 

Et statuens alti supra fastigia templi: 

Si natum genitore Deo tete adseris, inquit, 


193 cf. Frqd. Poriat. X 253 
. Verg. Aen. VIII 36S 


199 cf. Verg. Aen. IV 690 


89 mor&ribaBnte L Beris T, feras F' adoris T, adoras 

190 tantum] quantnm ed. lAps. locutnB -r^ A, ioc[iiutUB KL, 

loqaitos Z corr. m. 3 191 fragilis regoa — liaiions TA Reg. 4 b' frsgiles 

' Beg, 1 adf«ectM& F regni — Jionoieg plerigve 

R98 popnlnB ex populis F, popali P parSc {corr. m. 2) CF 

. aAi. C Bep F baetliem A, £tlira R Bedia TL 

C 194 omuBs I" 195 aubmiBa A 197 adoraret 

i JF,. adorare et KL famQlarl et T famulari ^ero A, famulari 

«imi K illi S (in ras., Arnii.) uui e 198 dificiena A con- 

giesibua TA ardet Seg. 4 iuii^ua A, JniquiB K' Cant. 

19 le T adtoUeua] i ex e E perstare' (t a m. 3) T, ptare A 

eg. 4, peatare Z superb .: A 200 terre y terr^'' corr, m. 2 

iDll 

liumo F». l. <n. 2 fragilli A cousidere cod. Arntz. bellum T' 
901 tune ex tum G ec£1 Z', sauctum H 203 aupra] ra in rat. 

E, Buper FR 203 giuitore T te TA, te" E, d4e K, tu 

te cod. ArntB. Parrh. icquid TAL 


Sedulii 


Inpiger e summo dilapaas labere tecto. 

205 Nam scriptura docet de te maadasse Tonantem, 
Angelicts aubnectus eas ut tutior nlnis, 
Ad lapidem ne forte pedenj conlidere poasis. 
quam caeca gerit nigro sub pectore corda 
Mens tenebris obscura suis ! hunc ardua templi 

210 Culmina et ereetae quamuis fastigia pinnae 

Credidit iu praeceps horreacere, maxima aummi 
Curuauit qui membra poli caelosque per omnes 
Yectus in extremae discendit humillima terrae, 
Inferiora petens et non escelsa relinquens. 

215 Diierat, et ualidi confossus cuapide uerbi, 

Quod temptare suum Dominumque Deumque uequiret, 
Victoris fugit ora gemens. tunc bogte repulso 
Caelicolae adsistunt proceres coetusque micantes, 
Angelici Chriato famulantur rite ministri. 

ai6 of. Verg. Aen, I 81 

204 JDjwger T, impier A impiger e (ger e in ras.) R e] s. l. 

X^Z, om. C Bunjo E dilapsufl TnF-PEb; delapaus ABG, 

dimiBsnB CZ/ZT, demisaua E (i delapsus s, I.) SES Eom. cf. Rem. 

205 maiidaBise A mnDdasBeoQaateiu (se in ras.) E thanaDtem T 

206 BDbiectna Reg. i totior T, tuor (ti a m. 2) R 208 geret T 
pectnre T 209 oscnra K 210 fastigia ex f^stigia F ^iTiaa T 
eorr. m, 3 211 crededit T orriBcere T, horrJBeerc Z 
Bummi] nmmi eras. in R 212 curanit T, curauit (^ i caruauit) A, 
curauit F'L'Z', curbuit 6 poli] s. l. ID omuis F'Z' 
213 uiotus K' eitrema T' corr. m. S, eitrimae A discendit 
T^AKLZ, deacedit (n a m. 3) B, deBcendit reH. 2U inferiora terrae 
A pooteDB E et TAiPFLO Reg. 4, ih E, sed rell. cf. 
JPros. relinquel T corr. m. 3, reliquens K 315 ua.lidi (l eraa.) 
S confusus T, coDfussus F', perfoBsus g cospite A, caspide 
Meg. 4 uerbi F 216 dnm dmque TSeg.4, dm dnSq; A 
neqnirit 5, nequiaset ,Heg. 4, requirit PaTTfe. 217 horn T, »ra 7" 
fogitur aTmis amens ('' ) gcmens) A hoEte] ore P 218 caeliCDlae 
T proceria T coetosq- T ini«u)tie TA 219 angelici 
et Ald. rite] iure eod. Arntz. 


220 Protinus ergo uiros ei pisoatoribus aptoa 
Eamanas piscari auimas, quae lubrica niancli 
Qandia sectantes tainquani uaga caerula ponti 
Caecaque praecipites tranant incerta profundi, 
Discipulos iubet esse suos talesque supernae 

225 Conciliat uitae, quos non uentosa loquendi 
Gloria nec uana de nobilitate superbus 
Sanguis alat sed fama tacens, bumilique refulgens 
Mente nitor caelo faciat de plebe propiaqnos. 
Namque stulta potens elegit et infima mundi 

230 Fortia confringens Deus et aapientia perdens. 
Quin etiam celerem cupiena conferre ealutera 
Orandi praecepta dedit, iudexque benignus 
ludulgenda peti breuiter iubet, ut cito praestet, 
Sic dicens: orate patrem, baptismate nostruro, 

235 lure suum; propriumque bomini concessit honorem 
Et quod solus habet cunctos permisit habere. 


^L 


220 piBcatorifc.!): (is eros.) A «ers. on\. Meg. 4 221 piscate 6 
qui e 222 aectantis r corr. m. S cecola L, qnemla A uad» 

caamk CeUariKs 223 caecaquBe (a exp. m. S) T praecipitia 

TE^PJi^VT^b, praecipitea L tranant T, tranant(?) A, tranent Beg. i, 
-a,- in ras. L 224 post inbet ras. 1 werlit xn B talisqne 

Z' 225 coucili& Z corr. m. 3 neDtnea T, nentDoaa A, nen- 

toia in raa, S' 226 gratia ("^ gloria in mg.) A sDperboe L 
2ST alit LZ 228 facit A de*plebe (b eras.) A propin- 

quns T' corr. m. 3 229 nam qui A , n. qui. (a eras.) F, uamqM. 

E, n, quoqne ed. Lips., n, quae Fabr. CeU. al. nalstulta S 

stnlta] infirma Fabr. eliget T 230 post v. 231 in T con- 

fnngens [u, d a m. 3) E, conBtriiigens d prodens fort. a m. 1 

231 caelere (' am.S) T, celebrem P confer.re (e eras.) E 

232 precepta T indeique Vonck. coni. 233 potit (exp. m. S) 
T puit A iubat F' oorr. m. 2 caeto T prestet (e, a 
m. 2) T 234 in bapt, cod. Arntz. babtianate A uestmai 
ed. Lips, 236 in mg. adi. T^ perraisait A haberae A 

R BOBTEE avi Es iH CAELiB T cum TeR. (rAiEa), incipil oralio 

iominica Fater ect. A 


«0 


Bedulii 


Qui dominuin caeli patrem memoramiis, in ipao 
lam Tratres nos esse decet nec ori^ine carnis "■ " 
Germantina traetare odium, ged spiritus igne 

S40 Flagrautes abolere doli moaumenta uetusti 

AtquB nouom gestare hominem, ne forsan ab alto 
Degenerent terrena Deo, cui nos duce Christo 
Pecit adoptiuoe caetestis gratia natos, 
Sanetificetur ubi Dominns, qui cuncta ereando 

245 Sanctificat, nisi eorde pio, nisi peetore ' casto ? 
Vt mereamur eum nos sanctificare colendo, 
Annuat ipse prior, sicut benedicier idem 
Se iubet a nobis, a quo benedicimur omnes. 
Adueniat regnum iam iamque scilicet illud, 

250 Morte uacans et fine carens, cui nulla per aeuum 


237 dmn T exp. ) 
38 noa fratres 4E . 


\. 3, dm A patrera caeU KLPSTZ 

dicet TZ}. dicit L, debet A iam d. i 


fratreB Reg. 4 CBnia E 239 traetarflt T, tractare (' i gestare 

«i mg.) A, tractari L^Z', gestare DE' (ex corr.) F {i tractare m mg. 
ffi. 3), sectare 0', eectftri Beg. 3 dfg hadifl A, odie ex odium 

M 240 flagrantia J' {corr. m. H) Z', fiagrantea {ea in ras.) E" 

obolire T' abolire corr. tn. 2 tDooumenta TE^F^K'!,'^'^', moni- 

menta rell. 241 adqne Tb' forsiUn A 243 facit A 

adoptinoa) -p- ao corr. m. 3 T gloria] l gratia F' 2i4 siuCTi- 

«CETVB MOMEN TYVM T CMtn reU. santificet ur T, sauctifioatnr Sc' 
eod. JrnU. Cant. SjnV. Foelm. Fabr. ins ^ A 245 corpore T 

Beg. t, pectora reli. 246 um F corr. m. 3 mereamor T, meri- 

amor A 247 annuat T, aauet A, anoaat m ras. K, adnuet L, 

•nnuit Eeg. 4, ananet Spir. Poelm. al. prins T corr. m. 2 

aiont] sio P beoedici heridem T (heradem corr. m. 3), -ier iii ria. 

Z* 248 se] sic g iufaeat T' {exp. m. 3} benedicimus 

Meg. 4 249 iovENiiT rbbntm tvtm T cam rell. adueniad 

AE' regnum tuum A, rcguum caeleate Parrh. iamque {nam 

a m. 2) T, iamiam quoqne V eod. AmU. cwii nonn. editt. acili- 

oit r- 250 (orte T corr. ni. 3 nicana K corr. m. 3, uacas 

Z* enmn T et a(. 


PiiBchal. Cai 

Tempora succedant, quia nescit tempus habere 
ContinuuB aine nocte dies; ubi principe Cbristo 
Nobile perpetua caput amplectente eorona 
Victor opima ferene gaudebit praemia miles. 

i Hoc iugibus uotis, hoc noete dieque precemur, 
Illius ut fiat caelo terraque uoluntas, 
Qui nusquam uult e^se nefas hostemque nocentem 
Vtque polo sic pellat humo, ne corpora nostra 
Tamquam uiie solum saeuus sibi uJDdicet hydrus; 

) Sed qui cuncta fouet plena pietate redundans 
OmnipoteuB animas pariter conseruet et artus: 
Altera pars etenim caeli sumus, altera terrae. 

Annonam Gdei speramus pane diurno, 
Ne mens nostra famem doctrinae sentiat umquam 


251 ^i.mponi T e a in. 2 Euccidunt A, succedent EL, 

^ ieat £L'BZb Spir. pDelm.Fabr. aL, BuecedanK?) qaod AE', qai* 
tenipus qnia nsscit Sc 252 continuH C "ne (ei a m. Ji) Z 
■7^ A 253 nubile A perpetniiB T' corr. m. 3, perpetue 

capnd A, caput> K amplectante AR, Bm- in ras. ID 

IVeoionam AB 264 meleB A, milia i'Z' fut voi.vjfTia tva 

sicvT in CAELO ITA ET iK TEEBi T cum reU. (pro ita, eet in ^l, om- 
al.) 255 lio° (c am. 2) T iugibuB hoc Aid. sched. Foeim. 

precibOH Canf. noctu A Beg. 4 dieiuquB T proecemus TZ 
256 ipeiUB cod. Arnts. fiat nolnntas A caeloii; S terraeque 

Z 257 numquam T corr. m. S nocentera] malignum Cant. 

268 ntquae T exp. m. S ot caelo Ald. sit 3" i 

bomo D, post humo ras. in K ne iti raa, K 259 solo T 

nendioet AC^, iadioet JReg. 1, bb uendioA L eorr. m. 3 y drops T' 
-UB corr. m. 2, hiUdruB A, hydto°B EG, he'draB F, idrus KLZ, jdrua PT, 
idros b 26U seqoi E fotienB L corr. m. 2 redundans 

pietate A 262 atq; altera S 263 PiNBM mostbvm cotiuianvm da 
soBis HODiAB T (cottidianuni ueZ cotidianum, hodie reH.) aununam 

3" corr. m. 3 spereraus C^" cod. Amte. diurno pane A 

2M niens ne nd fame T, famen ES' sentiA P umqua. T 


€S' Sednlii 

265 A Chriato ieiuDa, suo qui coipore et ore 

Noa saturat simul ipse manena aerbumqae cibusque. 
Dulcia uam Domini nostris iu faucibus haerent 
Eloqnia exuperaotque fauos atque omnia mella. 
Debita laxari qui nobis cuQcta rogamua, 

270 Nos quoque laxemus; proprii nam cautio uerbi 
Spondantes manifesta tenet, grauiusque soluti 
Nactiraur alterius si soJuere uincla negamua: 
Incipiatque pius dacies millena talenta 
Dimittens Dominus, si nos adfiigere propter 

275 Denarioa centum eonsernum senserit ullum, 
Tradere confestim tortoribus, iuque feroci 
Careero constricti noQ permittemur abire, 
Donee cuucta breuem reddamus adusque quadrantem. 
Non quia nos Dominus, lucia uia, semita pacis, 

380 In laqueos tamptantis agat, sed cum mala nostra 
Deserit, ire sinit. nam quisquis retia mundi 

268 cf. Verg. Ge. IV 101 

365 cena corr. i» ieinna T', ieiunos A snoq/W Z" pectore TToplP 
coni. oroaerboD 26& dbamq- T, cibusq; mi ros. K uerbiq; 

cibiq; Z 367 noq; di c* post nostri ras. 1 uer5i in K, in ncstris g 
fauci<.bn8 (ii eras.) F hereat T eam plerisgue 268 einperant] 

q aditc. T', q; in ras. in K, quf; b exuberaatq; Z^ adque TE 

et dulcia cod. Arnti. 269 et demitte nobis DBBtri sosTitA. bicvt et 

HOB nBMiTTiMvs DEBiTOBiBVs BOsT . . . T, dimitto — dimittimua — no- 
stris TeU. praeter A (Et dimitte nobis debita nostra) laiaii** A 

qni. (d eras) LZ nobia qni cod. Arnts. 270 propria K' cort% 

m. 3 n {a a m. 2) F 271 apordentis TL, BondaDtes P ' 

aoluta TAE- 372 nectimor TL^Z", neccemur A uincia (n eraa.') 

F DegemuB TCH' Beg. 1 ce, negamnB rell. 273 incipitq; i' 

diea S mileDa A thaleQta T 274 demittens T, dimittens 

(i, in ras.) H adflgere K' 275 denarina T cnm aernam T .^ 

nllum] unum cod. Arntz. 276 iodiq; A 277 carctiere T pornLitl^ 
mur TL'Z, permitti^Cur A, permittamur DHB ab.ire (h eraa.) Z ] 

278 brenem] letiem Vonckius coni. quadrante T 279 et se hM 

iNDVCAs iN iGHFTATCOMEH T CHm Tsll. 280 temptanteB K aget 

2" agat corf. bj. 3, agit L'Z^O^P {corr.) cf. Ptos. 281 deseret E' 

COTT. m. 3 qaiaqnis oois retia m; T 


I 


Deliciosa sequens luius et gandia blandae 
Ferditionis amat, Deua hunc, uirtatis amator, 
Linquit, et ingreditur qua se temptatio ducit. 

285 Ab bac ergo pedem retro faciamus et artum 
Corde petamus iter, tenuis qua tjemlta monstrat 
Ire per angustam regua ad caelestia portam. 

Si cupimus uitare malum, debemus adire 
Sectarique bonum; hic quia liberat, ille trucidat; 

290 Hic alit, iUe necat. uam quantum sidera terris, 
Ignis aquis, lumen tenebris, coocordia bellis, 
Vita aepulturis, tantnm bona longiua abaunt 
Diflsociata malis. deitrum quicumque necesse est 
Ant laeuum gradiatur iter. sed deitra bouorum 

295 Semita conspicuos uocat In sua gaudia iustos 
Inque tnos, patriarcha, slnus; at laeua malorum 

286 oE. Paul. Nol. XXI 37 286 cf. Terg. Aen. I 418. XI 524 
S87 cf. luTenc, I 717 296 cf. Verg. Aen. VI 542 


^ dilicioBa .d 28:j bmc P 


Knqnet WO'Z ingreditor T qao A «i T^Z'- 

dnoet T fort. recle cj. Pros. 285 nos bac Cdl suadente 

eod. Lips., ex liac g abducBmua Celt. Grun. Amle., an leferamus ? 

Ingibus haac igitur studiis uiteinaB et arctain Vaehn. Fahr. aL 
286 pe.tainu8 E inter T 287 ad s. l. LZ porta T 

286 SED LtBEHA NOH A MALO T cum. reU. debus (em a m. 3) T 
debemus adfectme j bonum A 299 aectare corr. in lectarique E 

qni A, qaia (a corr. m. al.) E, quia in ras. F cf. de Sed. poel, uit. 
p. 117 leberat L illio truoidat A 290 alet T, ait F' 

IilUc negat ..1 s;dera .»» (terra ? eraif.) I> 292 oita] n 

sepultum] ui t» ras. T baooa A 

C, post longiuB ras. 1 aerbi in K «abirnt (h eras., l a m. S) T, 

ibeunt L, a corr.in Z 293 deeociata Ab\ sociata Z 

Fa 
»4 
m 
TE 
[ 


Beg. 4 cuicumque LZ {corr.) B {c, a « 

Fabr. al., quemoumqae P, unusquisque Ald. 
■ a94utO hauni Tcvmaiiis deitera.d. 
296 inquid T exp. m. 2, inq;////t (t in raa.) F 
TK, patriarca L, patriarch^ g sinoB Z' 

Seg.4 ait P, at ii 


liua T' 


284 liaqoid TBL (d 


64 


Sednlii 


Eiercet poeoas et ad impia tartara mitttt. 
Ergo agnis oniboaque Dei est haec sola uoluntas 
Et boiia libertas: euadere torua cruenti 
300 Ora Inpi uitaque frui per pascua Cbristi. 


297 ■ 


= Verg. Aen. VI 543 


297 aiercit TZ' ad] »t A tartara] om. A mittit] ducit 

ACF (l mittit m. Z s. l.) Beg. 4 Cant. Bem. , mitt& KT Cett. 

298 qae om. T obibusq:* D uolnntas ex noluptaa Z, uolDptaB 

J) 299 turba T, turua A 300 ura (u ex o) T qne om. 

T paaoui (* perpetoa m. 2) ^, paBCiUa (h eras.) B ipi] con- 

tuli. n.ER 1'RIJITS NOTI TESTiMBNTT IKCF LIBEB 8BCTNDV8. LEGBinT TITA 

PERTvA r, liber primua teuang finit A, incrprr LrBen becvmdts he 

IUEACTLIS XPI IIB FILIO EEBTtl C, EXPLICII UBEa I. SOVI TESTAKTr. 
IlfCIMT LIBEB HBCTBIITB £6, BIPLICIT LIB -I- SEDTLn NOVI ICSTAMENTI. 
nfdP TTTTS (ffOS. f.) TBI AOTA IH TINT CTTIT F, EXPLICtT LIB -IJ:- 
mClPIT TEETIVS VBI AftVAM IH VISVM COBTBRTrT G, EIPLICIT PA8CHALIB 
CABMIMIS LIBEB paiMVa. INCIPrVNT CiPITVLA LIBai SECVNDI BITSDE 

OPEBIB. post eapitula mcipit paschalib CARMrms libee bectndts H, 
BXPLICIT LIBEB ■I- ENCipiT HEBB -II- KIj (sed I ftr II , II Ej; III COTT.) 
S Beg. 1 , Eiplicit liber Sedulii primuB noui testamenti. Incipit libei 
n. 0, iNCiPii UBBB sEcviroTs FT , ESPLic LiB PMMvs. pos( copiiida 
libri see. incipit lib SBOTBDVfi B, bxplicit libbb bectndvb. incifii 
LiBGB ni ErvsDEH {corT. m. 2) Z 


LIBEE TEETIV8. 


I 


Frima suae Domiaas tbalamis dignatus adesse 
Virtutia documenta dedit coouiuaque praesens 
Paseere, non paaei ueniena, mirabile! fusas 
In uinum conuertit aquas: amittere gaudent 
Pallorein lattces, mutauit laeta saporem 
Vnda suum largits merum, meiisasque per omnes 
Dulcia noQ nato rubuerunt pocula musto. 
Impleuit Bex ergo lacus hoc neetare Chriatus: 
Quippe ferax qui uitis erat uirtute eolona 
Omnia fruetiBcans, cuius sub tegmine hlando 
Mitis inoeeiduas enutrit pampiuus uuas, 

Fost regulus nato quidam moriente rogabat 
Fletilis et supplei Dominum, quo uiseret aegrum 

11 of. Terg. Ge. I 448 


2 dncuineiit» A' qne €x qnite P S pascire T' corr. m. H 
^'WUeuH L' fuBsas A 4 aminitere P, amiterB K, dimittere 

C(mt. Bpir. gand6.t L 5 laticis TK'LZ^ motanit A 

Oant. Fabr. al. 7 robnerent TL' mnatn T' corr. m. 3, 

mnstDm T 8 iupleuit TE ergD Tl A, '" ergo aei K, ergo Bei 
LZ lacos LZ' hocj tuuc IIK nectari T' corr. m. 2 

al.) oolona C, 

HKL'FIiSZ' Ald. 


uerai T [sed a a n 
as.) FG (1 colona m. 2 


9 jpe r eorr. m. 3 

I eoleDd& DE (lenda m t 

< 10 jnmia T fmctiforans cod. Arevali tecmino A blaDdi 

Z' 11 Qitis r (u eiK m corr.) AI>E'(?)PSZ'(i), .itia (mitia in 

mg.) F inoccidaa* (a am. 3] K inoccidna senntrit H emittit 
Parrh. et $ched. Poelm. panpinus EZ' 12 regulnB ex regulaDi 

C regnlus hinc nato Aidus Fabr. ai. quidem Z 13 fleoilis 

T' corr. m. 2 Eoplei J. Bnbplei K qui FL uiaerit T*L'Z', 

■eret A, ninseret F aegrnm] om. A 


Febre laborantem puerum trepidamque uetaret 

15 Labi animam de sede sua. tunc larga potestas, 
Credenti quae nulla negat nec dona retardat, 
Telocem comifcata Mem, sermone salutem 
CoDcedeus facili: uiait iam filius, inquit, 
Perge, tuus. quantam imperii fert iuasio Christi! 

20 Non disit 'uicturus erit' sed 'iam quia uiuit" 
More Dei, qni cuncta prius quam uata uidendo 
Praeteritum cernit quidquid unlt esse futurnm. 

Inde salutiferis iucadens gressibus urbes, 
Oppida, rura, casas, uicos, castella peragraus, 

25 Omnia depulsis sanabat corpora morbis. 

Ecce autem mediae clamans ei agmine turbae 
Leprosus poscebat opem uariosque per artus 
Plus candore miser: si uis, Domine, inquit, ab istis 
Me maculis muudare, potes. 'uolo' Cbristus ut inqait, 

30 Confestim redit una cutis proprioque decore 
La«ta peregrinam mutarunt membra figuram, 
18 cf. loh. 4, 50 

14 puero T* corr. m. 3 uetiret tripidamqne A 15 aede s. I. 

T uolimtae P 16 credeQtibns nulla A qna T', quia Parrh. 

€l scked. Foelm. post nnlla ras. in L 17 nelocem est V 

couiitatam tidem T exp. m. 2 fide A Bermones A 18 con- 

ceden' (s a m. 2) T facile T {^ corr. m. 2) AE^K^L', facili. Z, fa- 

Cilem post facile ras. 3vel3 liU. in T, ras. in K inqnid T'AJ} 

SLb' 19 tnoB y corr. m. 2 imperii. (b eras.) T, imperifl A, 

iuperii M, Impetio f (1 -tii m. 2) fetit L 20 n dix uictnins zps 

erit A 21 qula cnncta quam nota coA. Arev. 22 ^uioquid T' cwn 

plarisqne uoutnTum A 23 aalntiferis ex salateferifi T iocideDS 
r» corr. m. 2 gteBibos A urbia T' corr. m. 3, urbeni Cant 

S4 opeda A cassae A peragiajia ex petegrans F 25 mem- 

bris Z' corr. m. 3 26 medio DGF {sed o corr. in ^) 0' Spir. 

clamans medi^ A post clamanB ras. in K agmine ex acmine(?) 

F 27 uariusqne 2' attoB (corr. m. 3) TZ 28 mieser A, 

niteni duae v.et. editt. teste Arnts. inquid TELPZ = v. 29 

29 purgaio f poites E, potesi (t eras.) D 30 reddit A, iBiMiit 

E uoa] humana A cui.tis (nc eras.) T decorpore A 

V. in mg. add. K' 3] petigriDa A, peregrina 2> motaueJt 

A menbra C 


Inque suo magis eat uix agnitua ille colore. 

Porte Petri ualidae torrebat lampadia aestu 
Febris anliela socrum, dubioque in funere pendens 
Saueia sub gelidis ardebat uita periclia, 
Inmeususque calor frigus letale coquebat. 
At posquam feaBos Domini mauus adtigjt artus, 
%neus ardor abiit, totisque extincta meduUis 
Eonte latentis aquae cecidit uiolentia fiammae. 

Quin etiam rabidaa nigrorum depulit iras 
Spirituum, ue flatus atroi laceraret iniqua 
Peste bomines operisque Dei ueiaret honorem, 
Qaem norat nou esse Dei; passimque cateraas 
Vt pios innumeras pulso languore aaluti 
Beddidit et uaria populos a clade leuauit. 


34 cf. Verg. Ge. IH 497 


f of. iQvenc. I 807 
['Terg. Ge. IV 190 

i uunque C mtLis A est /////// u. a. Z inqne suo magis 

[nittu A eod. Amts. cognitnB Md. ille] ipse cod. Amte. 

B l&mpsdBsestn (a, ih i eorr., seita am. 3) T toTijuebat Cant. 
1 aneU (h. am. 3) T, anchella. A, tuiila X, anheU P, anila Z' 
5 nitte A 86 quoiiQebat T lo&ale DFHT, I.&ale E 37 ad 
A, rt C pOBquam (t a m. S) T, pqna A fesBCB T' 

l lassog iw »13. F' artoB T' arctus corr. m. 2 

B ingens cod. Arev. abiit T, abiit (i erag.) E, abit rell. ei- 

Ma T 39 latens (ti a m. 2) T, ktent.ia P aque T, atq- E' 

«, 3 cttecit T corr. m. 3, oicidit A 40 rapidas AGS' 

depallit A 41 Spm (na a ta. 3) T, spum A, spiiiitnnm 

flatos F 43 perte T' corr. m. 3 hominesq; peste A 

r. in. 3) T'Z', homions L eorr. m, 3 dei] paBsimqae 

\ catemas I uiierat (aeiaret m. 3} honorem qne //'/// nora non esse dl T 
I mrrex. et ord. m. 3 dei] eui f, renm coni. Nebriss., deum Ald. 

foedaret coni. Vonck. 43 nonerat AF'G', "notat 

k (ig a ffi. ^) Z posaimq; Z' 44 prin» Parrh. Fabr. al. 

LpnlBaa T* corr. m. 3 langore' (a a m. 2) T, langore AE'K'LZ (ftc 

45 reddedit P corr. m. 3, redidit F'b\ reddit Z sal- 

V tunit A, resoluit VI 


iedulii 


Inde marina petens arentes gressibua algas 
Pressit, et exiguae coDBcendens robora cumbae 
Aequoreas intrauit aquas; Dominumque seqnentes 
Disdpuli placido librabant carbasa ponto. 

50 lam procul a terris fuerat ratia actaque flabria 

Sulcabat medium puppia secura profundum, i 

Cum subito fera surgit hiems pelagusque proeellis 
Vertitur et trepidam quatiunt uada salsa carinam. 
Perculerat formido animos, seaeque putabant 

55 Naufraga litoreia iam tenderB brachia saiis. 
Ipae antem placidum carpebat pectore somnum, 
Maiestate uigil, quia non dormitat in aeuum, 

53 d. Varg. Aen. ¥158 56 cf, Verg. Aan. IX 326, IV 522 

46 DNS KARBBi MieATTT T tn mg. ureotas T' corr. m. 3 

giesibus S 47 piaacessit r* eorr. m. 3, psit A, preait K 

eiiguam T corr. m. 2 concendena r (b a m. 2) rnboca T' corr. 

m. 2 ciii S r corr. m. 3, cimbo uel cymbe (ae) plerigue, Seg, 3 

Ijmbae 48 non aeciuoreas Z dnmini (q a m. 2) Z, dnmq; sanm 
A, dominnm D seqnentia T' corr. m. 3, nehentes coni. SuTm. 

49 discipoU Z librast ALZ* nautica discipuli I. cod. AmlB. 

caiuasa T* carbasaa corr. m. 2, carbaasa A pontum T' corr. m. 3 
dO a. r, e F' tarra V .actaque (i eras.) T ta.briB (1 eras., 
s. l. sgr. m, 3) F, labris H, fabris L 51 Bnlcaba.t (n eras.) P 

puppiaecura T profundo Cant. 52 on T, dum C, tmn D, 

cnr K' ciim eorr. m. 3, ^tunc quiAam rec. biemps 'pleriqtie, chemps 

A pilagnsq; A 53 tripidara A, trepidnin F' nnde ealae 

A carinnm A 54 percnlerat ex pactulerat E inimua y 

cMT. m. 2, animas Z», anirao L et seqne (se 3.l.am.2)T 

potabant (o a m. 2) T, pntaba°t A 65 nanfragia 3" {corr. m. S) 

A, oaafrag»a E litotia (e a m. 3) KL, litores Z bracia 

KLZ satiB (I a m. 3) T 56 placido Z, placidaV T 

57 magestatera T" etyrr. m. 2, rtageBtate CP, maiatate A pet- 

Tiigil A q R ^pir. Paelm. ol,, qnae Urbin. s. XV <cf. Arev. 

pratf. i9) dormiat A, dormit* K, domit" LZ eoum 

TA<a. 


il. Cai 


Qin. Lib. III. 


Qui regit Israhel neque prorsus dormiefc umquam. 
Ergo ubi pulsa quies cunctie lacrimantibus uaa 
Vooe Biraul 'miserere citus, miserere, perimus, 
Ausilio snccurre pio', nil uota moratus, 
Exurgens Doniinus ualidis mitescere uentis 
Imperat et dioto citius tumida aequora placat. 
Non erat illa feri pugoax audacia ponti, 
In Dominum tumidas quae surgere cogeret undas, 
Nec metuenda truees agitabant flamina uires: 
Sed laetum exiliens Christo mare conpulit imum 
Obaequio feruere fretum, rapidoque uolatu 
Mouerunt auidas uentorum gaudia pinnas. 

Interea placido transuectus marmore puppem 
Liquerat et medios lustrabat passibus agros, 

63 cf. Verg. &en. I 146 63 ct. luv. V 101 


!s., e ex 1 corr. 

1 licriniaiilibna 

clamaDtibiifi & 


iBcvimantibna TAIOLOPVZ Seg. 1 Cant., 

^9.l.m. 2, clamantibne rdl. cf. Pros. una* (m eras.) T 60 uoce 

mantibDB A aimnl us T' us a m. i {fort. deus fuit cf, Proa.) 


cito ex caetus fec. T', cito AO, 
Farrh. sched. Poelm. 61 aucnrn 

AEQH^LFB mitiscere T' coi 

m. 2, dieto ex dictu G *oit.iui 


I), citus G, cito b, Deus 

nihil A 62 exauvg^na 

3 63 dictum y corr. 

in. 2) B citias miserece 

I uerbi 


, }> (1 femere ! 


eat T 64 post 

pugnfta T eorr. m. 3, pugnans a 
a m. 3) T coopulit T corr. m. 3, 

66 nffic A trucis T' corr. m. 2 

SS obsefinium D Beruira 
freto r' corr. m. S 


acqora (u a m. S) E 
erat s. l. L'Z' 
A tumidasq- ( 

i «onipalit Burgero c cf. v. 67 66 ntec J 

S KL, imii ex humG Z 
1 Bifl. M. 5) Fahr. al. 

2 rapidas Urb. Parrh., subitiw 

pinnaa TAK'L'Z\ penn»8 (i ras.) C, pennas reU. 

BTO DKB AT BOMiKE DEMVKrvH EPFvoiTiT 2" in mg. placidam 2" 

[ eorr, m. 2, placida A, placidt» Z maDiore (r a nt. ^ T puppem 

' corr. in -im, pupira A, -im corr. in L, pnppam D cf. II 22t, 

1 196 71 raedius T' -um deinde -os corr. m. 3 passibus] p ut 

• vid. ex h T, pasibus A 


Cuin procul e tamnlia gemino stridore ruentes 
Frosiluere niri, quos uou mala daemone pauco 
Sed legio uexabat atros, uesuque cruento 
Saeua catenatis geatautes uincla lacertis 
Angebat quoque poena duplex. heu dura furoris 
Condicio! qai uim patitur magis ille ligatur. 
Tunc Domini praeeepta tremens esire iubentis, 
Spiritus infelix hominem non audet adire, 
Effigiem reddit quam Christum ceruit habere; 
Sed pecus, inmunda gaudens lue, semper amicum 
Sordibus atque olido cousuetum uiuere caeno 
Pro meritis petiere suis tristesque phalanges 
Porcinum teuuere gregem: uiger, hiapidus, horrens 


81 of. Hor. Ep. I 2, i 


J cf. Verg. Aen. XII 662 


73 timc ed. Lips. et Imimilo (h fere eras.) T tumilis EF' 

B'Z', tnm.liB K, tumoleB L tetiam.2 cf. Pros. stridorre D 
rueatia r* corr. m. 3 73 prosiliare ex proeiluere GT male mi 

mg. 0, de mala V, ala coni. Vonck. qnes uoa daemonla p, uel non 
taaiaa&gmiDe Wopk.. n. ie daemDDeuWnonmacrad. p. Arev. ef. Bem. 
demune T" corr. m. 2 74 uiiabat T' anr. m. 3 atrui A 

nein^ue (a eras.) Z 75 catieQatis (h eroa.) T gestantia T^Z' 

h\ gestabant CE^FGH' Cant.; Arev.: 
bant uincuk F laciHtis E 


T, du.plei 
cf. Ih-os. 


80 eiigiera - 


(p eras.) C ea T 

condicio] est s. l. add. F' 


■ codd. est geatB- 
\ a m. 2 76 dnpplex 

dnra TAL'Z', dira rell 
oinpa,titar E Jegatnr 

78 praeceptaii L, praecepto Z' tremiens A 

reddit T, reddena E'PBST, reddens ex repetenB 
Z', repetiena A, repetens CDFLO, re' pe'ena (pe' in ras. m. 2) E, 
repetens ( .■ reddena in mg. m. 3) G, repetona E (reddena a m. 3), lin- 
qnens cod. Amte., reoolens Cant, fugiens Poelm. ad mg. Fahr. al., reue- 
rena Cell, renuens Vnger {Stibsic. 118) 81 gaadet T, gaiidiens A 
lati T .amicnm (h eras.) S 82 aque (t am.2) T olidum T' corr. 
m. 3 Qi»Tiare (s? eras.) A 83 p ea: Jo fecit T> petiuere 

A, petire (e am. 3) Z tristisqne phalangia T' (fiorr, m. 3) LZ 

palangea A 84 jroinum 3" eorr. m. 3, porcorll A epidua [i a m. S) 
P hjapidua S horr.euB (i eras.) A, crrens E 


Paschal. Carmin.^Lib. ni. 71 

85 Talem quippe domum dignus fuit hospes habere. 
Hinc alias Dominus pelago dilatus in oras, 
Intrauit natale solum, quo corpore nasci 
Se uoluit patriamque sibi pater ipse dicauit, 
Ecce aderant uiuum portantes iamque cadauer 

90 Bis bina ceruice uiri lectoque cubantem 

Vix hominem, cui uita manens sine corporis usu 
Mortis imago fuit, resolutaque membra iacebant 
Officiis deserta suis, fluxosque per artus 
Languida dimissis pendebant uincula neruis. 

95 Hunc ubi uirtutum Dominus conspexit egentem 
Bobore, peccatis primum mundauit ademptis, 
Quae generant augmenta malis miseroque iacenti: 
Surge, ait, et proprium scapulis adtolle grabatum, 

86 cf. Lucan. II 88 90 cf. luv. I 64 92 cf. Verg. Aen. 

n 369 93 cf. Iuvenc. II 77 94 cf. Verg. Aen. X 341 

85 hospis T^AUZ 86 *inc (h eras,) H, hic K pilago J., pelagi 
nonn. editt, dilatus TF^BZ^h\ delatus rell. horas TAL^Sb 

87 qui K 88 pater] deus codi,. Arntz. dns moktwm svscitavit 
jp m mg. dacauit D ipse dedicauit A, -di- in ras. T 89 ui- 

uum] s. l. Z^ portantis T^ corr. m. ^, portant*s H 90 hee 

T^ corr. m. 2 cuhantes A 91 corpori' (s a m. 2) E ma- 

nen' (s a m. 2) K usum T* m exp. m. 2, ussu A 92 ia- 

centem T^ corr. m. 2 insolutaque ed, lAps. 93 officis A 

flexos A, -u- corr. in F, flexosque b, flexosque g artos T^Z^ 

m 

94 demissis T^EGH codd. Arevdli plerique, dimisis A cf. Pros. splen- 

u 

debant T^ corr. m. 2 uinc»la (u eras.) A, uincla (u am.2)F 95 con- 
spexit dominus uirtutis CGT (sed uirtutis ex uirtutum) Cant. 
aegentem AKL, egere cod. Arntz. 96 rubure T* corr. m. 2, ro- 

hure A peccatis om. A, pecatis K confirmat ACDEFHKP 

TO Ca/nt. ante mundauit ras. in L, confirmat mundauit Z cf. 

Pros. et V. I 57 adgptis C a m. 2) E 97 gerant A auc- 

menta A, augmenti D, aumenta Z mali* G, mal** H, mali L^ 

Z^ misseroque A iacenti ex iacentem P 98 grauatum 

TAZ^, grabattum HL^PT 


72 


lednlii 


Inque tuam discede domum. ntl iusaa moratus, 

lOO Cui fuerat coneessa aalus, uestigia linquens 

Tandem aliena suis laetatur uadere plantis 

Vectoremque suum grata mercede reueiit. 

Principia iuterea synagogae filia clauso 

Functa die superas moriens amiserat auras. 

105 At genitor, cui finis edax spem prolis adultae 

Sustulerat, eanctos Domini lacrimausque gemensque 
Conruit ante pedes, uii uerlia precantia fari 
Singultu quatiente ualens 'miserere parentis 
Orbati, miserere senia, modo filia' dicens 
HO 'Vnica uirgineia nec adhuc matura sub annis 
Oeeidit et misero patris mihi iiomen ademit. 
Adfer opem lapsamque animam per membra refunde. 


106 cf. Yerg. Aen. XI 150 107 of. Varg. Aen. VII 237 


99 diBoode T' descende corr. m. 2, disoide Z' corr. m. ,3, dieioende 
A, diecende DKL, dsBcede P, deecende reU. iusa A 101 aliena] 

otn, A plantas F'Z' (?) 102 Tieotoremiiue] ijue a. l. LZ, nio- 

toremqi T, fertoremque d mercide T'A reuiiit T'EH', uesit 

A 103 pEiHCiEis sTNiQoOAE HLtl svsciTAT T" in mg. prinoepi» 
T" corr. m. 3, prinpiB {ci a m. S in ras.) K sjEagoge T, fiinagote 

P, Btnagoge uel Einagog^ reU. feli& T filia dauid claaso (exp. et 

cUaao add. m. 3) K claas. H 104 defuncta A d.i.% (a? 

eriH.) T die s. m. in ras. scr. uid. in A aQpera«a (ta eras.) 

G, supBra.s (n eraa.) B amisBera,t A 105 adgenitor TZ' 

fincB T^h' odai] c. gl. mandacator P lOG bcos (o a m. S) T, 

aci A lacrimatnsq; A, lacrimasq; LFZ gemensque] g^emen tn 

rag. T Ifuit lacrim V) 107 pedis T' corr. m. 3 praecantia T et td., 

precMti.a (o eras.) C 108 singulto T qnatiante AKT mis- 


109 se 


y corr. m. S, uitgines C 
A 111 liocoidit E, w!oid& K'L^P 

mihi A, miiii patria Ald.^ Arev.-- elega 
pattia milii nomen ademit adimit 

112 poit lapsamqne ras. 1 «erW \n F 


3 dicena (s. i. m- S) ^ llOuirgeneis 
adliuc (c in raa., fnit n ?) T, adimit^^ 


I esset Occidit: heul misero 
., Bdteniit (h eras.) Z 


Qni totum praeatare potes'. baec inquit: et auctor 
Lucis ad eitiDctae pei^ebat funera greaaum 

115 Vix populo atipaote moueDS, permiitaque turbis 
Ibat inundaDtem mulier perpessa cruorem, 
Quae raagnas tenuarat opes, ut sanior easet, 
Eihaustaque domu oec pro&ciente medella 
Perdiderat proprium pariter cum sanguiue censum, 

120 Ast ubi credentis iam sano in pectore coepit 
Diues adease ddes, mediis inmersa cateruis 
Nititur auerai uel filum tangere Christi. 
Posteriusque latens subitam furata aalutem 
Estrema de ueate rapit siccisque fluentis 

125 Damnauit patulas audax fiducia uenas. 
Senserat ista Deus, euius de fonte cucurrit 
Quod uirtus secreta dedit, furtumque fideie 


113 cf. Verg. Aen. VI 117 113. 114 Prud. Periat, V 37 


I, 113 totnm] totam Votiefc. coni. cf. indicem s. u. iwtast A 

Hiiqiiid rZ'i'Z^& 114 ad] ab T eitineta A, eitinct^ S 

pera^bat f greaeo (u a i ') T 115 jtVLiBKBM 4 iltxv 

EiKSViNu SAKAT T' in mg. st apante (1 ertu.) A 116 iinin- 

I dantem] ex inundam u! uid. corr Z Qote (dan am. 3) E flaorem 

. Arev. 117 qui A tannerat T FS'LT'Il'Z^, tribuerat 

, tribnebat 0', erogarat 6 (1 tenuarat 3 ig.), eipendit Parrh. 
["■118 eianBtaque TAG'b, eiauetaque FK domum T' corr. m. 3, 

domtt AK'L'Z, dorao rell. mBdilla T" {cott. m, 3) L', mede.lB 

■ er<ts.) EFHKS, nnddila P, medela D 119 perdiderat ex reddi- 

\ dent BOTT. F? et proprium T con D' Banguinf T' corr. 

120 post ast ros. in P in] om. LZ, s. l. scr. P, om. 

I Fabr. post pectore ros. in K cepit C 121 media A, 

\ 'aediit* (q; eTOs.) f in^a (ar a m. 3) M 122 fiUum (i eras.) 

yi 123 Bubita (• o m. 2) T, subito V (corr.) furata. (m 

«ros.) T, tn«rata (tu eras.) A 124 rap't« (is eras.) E 

S BUiauit coA. Arev., stagnauit Bwrrn. coni. cf. I 43 126 faate 

corr. m. 2 cocunit T' eorr. m. 5 de] in noi»i. ediH. 

7 aecraeta T, operata e fldelem [exv. m. 2) T 


74 


SeduHi 


Landat et egregiae tribuit sua uota rapiuae. 
Veiitiim prat ad maesti lugentia culmina tecti 

130 Deflentemque domum, moriens nbi «irgo iac«bat 
Extremum aortita diem, trepidusqiie tumuitus 
Omnia lamentis ululans implebat amans, 
Funereosque moiios cantu laerimante gemebant 
Tihicines, plangorque frequens confuderat aedes. 

135 Ponite soUicita eonceptos mente dolores, 
Hie sopor est, Saluator ait, nec funus adesse 
Credite, nec somno positam lugete puellam, 
Diserat et gelida conatrictum morte cadauev 
Spiritus igne fonet, uerboque inmobile corpua 

140 Suscitat atque semel genitam bis uiuore [ 
Obstipuere aninais, inopinaque uota i 


129 cf. Verg. Aen. U e!l5 134 d. luTenc, II 400 136 cf. 

Verg. Aen. IV 501 141 cf. Verg. Aen. III 141 


128 aegregiae T dona Fabr. sed cf. ». Ul 129 mo«ti T, 

mflBti uei m^ati Teil. Incentia T, laDg*entia K, languentia li'Z, 

langnestia P, Ingientia T colmine P limiua Fodm. et ei. 

lAps. 131 eitrimum A tiipiduBq; A£' Ifiorr.), rapidusiiue e in- 
plebat T 133 funereQeque X'P'&' /wmodo^/acamto (modo et a a 
m.a, domum a m. 1 fmsse vid.) T, modus P^Z", meloa c canta (u 

a m. 2) F, eanti K, cante L lacmoabili C* laorimante) 3, modu- 

lante Arnte. coni. gemebiT 7, ge,bant .d, gemebat O'^', gerebant 

CJ}E'GK"r' Canl. Eeg. 1 fgerebat a m. 1), ferebat Fabr. 134 tibi- 

cenia T' corr. m. 3, tubicinas A, tjbicineB DEP, tibicinis iP, tlbi- 
cao Fabr. sehed. Poelm. al. clangorque AG' (». I.) KLPSZ 

frequen» T' fudens (?) corr. m. 3, fremens Meg. 3 confu«derat (n 

eros.) GLZ idem T' hedes eorr. m. 2 136 sollicita. (m 

eras.) L, solicita D conceptua T corr. m. 3 doloria T' aorr. 

m. 2 136 sapor D'S' saluator ea: auctoc fec. r" 137 aom- 

num T' corr. m. 2 poBsitam A lugite T' (corr. m. 3) A, lugere 
Foelm. pae.lam A 138 gelidam T' a eorr. et m f. ertw. m. 3 
constricto A, conatriotani A. constri.ctnm (n eras.) K 139 inmobilae 
T 140 genitom e« gemitara 6 141 obstiiraere rDffS"i:Z6', ob- 

stnpuece rell. animas 0' inopinataqne AB, inopina.que (m? eras.) 
K uota inopinata S uota'// (futt umi') E parentis TLZ^ 


Paaohal. Ca' 


. Lib. III. 


Aspiciunt uersisque modis per gaudia plangunt. 
Inde pedem referens duo eoDSpieit ecce sequentes 

Caecatos clamare tiiros: fili inclite Dauid, 
145 Deonte nocturnas extinctis uultibus nmbras 

Bt clarum largire diem. quam credere tutum, 

Quam sanum est cognosse Deum! iam corde uidebant 

Qui lucis sensere uiam; tunc caeca preeantum 

Lumina defuso ceu torpens ignis oliuo 
150 Sub Domini micuere manu, tactuque sereno 

Instaurata suis radiarunt ora luoernis. 
His ita dimissis aJius producitur aeger, 

Multiplici languore miser, qui uoce relictuSj 

Auditu uacuus, solo per inania membra 
155 Daemone plenus erat. hunc protinus ordine sacro 

143 cf. Yetg. Aon. X 794 

l^ plaudunt Poelm. Fabr. 143 pediiu fort. T', vestigia rubri 

I eoloria m. 3 alio ntramento obritit 
{fart. aliud mberat) TT, duo" (a a m. ») L 
QK {in ing.) Sb (tra mg.) cf. Pros. 1« cbi 

I eod. Arev. Fabr. fllii A inolitet (?) T 

I Spir. Fabr. al. cf. U 154 eitinctas K^ corr 

credirB T' corr. m. 3 totmn T'AL'OP'Z'. totnm 

I est S 147 clamm I'' (sannm corr. m. 2) AGb'0' Seg. I tn 

saDnm euati. f. vn Z cf. Pros. sit Parrh. , ast om. ■ cod. 

I Arnts, cogDoiusse A, cugnoace BH {coTr. in cogQosBe) iS JSiem. 

., -BB in Tos. LR', cogQosoi Montep. diem T' eorr. m. 3 

credBbant L, uidebant (ni in ras.) Z 148 praecaDtuDi T, poantiQm 

A 149 Inmena 3" i»rr. m. 3 difuaso A, diffaso FGSS 

tourpenB L'P, torreQS 6 {c. gl. ardeus) alino TLP' oleo.«. (e ex 

i) A 150 micnere] micQ in ras. E, l fnlaere in mg. G^ fal- 

aere S {s. l. micuerB m. S) S manuin (m exp. m. 3) T tactumq. 

serennm T' corr. m. 2 151 radittrunt] radia in ras. m. 3, 1 mi- 

enernnt G'' in mg., micuerunt SK, micuerunt ST Reg. 3 sched. 

Fodm. cod. Arntg., adiemnt g hora T luceruas K 152 n 

n. S in T it-a([; A dimiaia A, demissis S eger T 

S tM mg. B' multiplicil multipli i« ras. T' laagore T'AF 

t ZZ miaset A 154 jTdito T corr. m. 3 155 daemone 7" 

I dqmone fee. m. 2, -ae corr. fort. ex nio in F protenns T' corr- 


gemtnos uidet C 
g A clamore f 

145 disrnte ParrU. 
w. 3 146 clare 


76 


Sednlii 


Curauit aersis Deus in contraria causis, 
Daemonio uacnans, audita et uoce reformans. 

Nec minug interea proprios iubet omnia posse 
Di9cipulo8 totiaque siinul uirtutibus impleus: 

160 Ite, ait, et tristes morborum eicludite pestes, 
Sed domus Israhel (quia necdum nomine gentes 
Auxerat hoc omnes), caelorum dieite reguum, 
Daemoniis auferte locum, depellite lepram 
Fuuctaque subductae reuocate cadauera uitae: 

165 Sumpaiatis gratis, cuuctis inpendite gratis. 

Ac uelut hoc dicens: ego uobia quippe ministris 
Seruaudos conraitto greges, ego denique pastor 
Snm bonus et proprios ad uictum largior agros: 
Nemo meis ouibus quae suat mea pascua ueudat. 

158 cf. Verg. Ga. II 429 al. 
164 cF. Pseado-Cland. App. p. 202 t. 


156 nerus domiauB contraTia cod. Arev. 157 daemonin T' oorr. 

m. 2, demoDB A nacana AK (n add. m. 3), oacnaa G audito 

T noce "formaQB EP 158 piu» aanauit iliB nec A proprios 

2" eoTT. m. 3, proprio D 159 discipulia L corr. m. 2 totiB 

nirtatibnB et Biraul Y, tot eosqne simal coni. V(mek., totOBque aimal 
coni. Wopk. inplens TAZ 160 trietis T' eorr. m. 3 eipallite 

ef cod. Arev. pestiB 2" oott. m. 3 161 domns] us »m ras. B', 

domni cod. Amlz. OU. 2 Fabr. at. isrl TCEST, iBrlh E qn» (i 
a m.3) L, qnia (ia in ras.) Z noraiiia T', mnnerB TFoyft. coni. 
gentis T' corr. m. 3, gc^ites P gent«B noraine A 162 hauserat T' 

(«■( itidetur, 8 ex i corr. m. 3) b, aneerat AZ, anxerat (i in ras.) L, 
sanierB.t Foelm. ed. iips. huo L'PZ' omniB T' eorr, m. 3 

163 daemuniis T', demoDis A. demoniB (i a m. 3) LFZ anferre 

Foelm. fepra (' a m. 3) T, i lepras G' 164 cunotaq; C Cant. 

Farrh. al. 165 SQmpsisti' (b a m. 3) E 166 .ac (li ercw.) TZ, 

oim.A nalud^Tft 167 committo TjI a(„ commito ^ gregia 

T' eorr. m. 3 168 propras T' os corr. m. 3, propriis LPZ, proprio" 
E 9 a m. 3 i agnoa agros (sic) A, t agnos in mg. G\ agnos Sf 

169 nindat T'KL'F'Z' 


. Lib. m. 


l 


170 Maec m apostolicas ideo prius edidit aures 

Omnipoteus, ut ab his iam sese aactore magiBtris 
In reliquum doctrina fluens decurreret aeuum : 
Qualiter ex uno paradisi foute leguutur 
Quatuor ingentes procedere cursibus amnes, 

175 Ex quibus iu totum sparguntur flumina mundum. 

182 Eiia coDspicuam synagogae ingresBus in aulam, 

Aspicit iuualidum, dimenso corpore mancum, 

Seminecem membris, nou totum uiuere, cnius 


176 Qaisquis eniin deitatlB opuii, quod noo hab 
8ed DomiDO tradoute gerit, snb nomine pu 
SQacipiet, puro dispeiiBet muoere, poaait 
Vt diapensator non ut mercator liBberi 

180 Daaidiaqae modis uitam cnntare faturan : 
Iiitrabo in Domini requiem, (|uia ne3cio mi 

181 cf, Psalra. 70, 16 


170 haec] ec i» ras. T' s (?) a m. 1 ideo] s. l. T ededit 

C'{?}Z' 171 miniatrifl cod. Arnts:. 172 flnienB A, fiuens 

(s tm ras. 2—3 Utt.) H diecurreret Cant., ojncurreret c 173— 

181 om, Parrh. paradiasi A, paradjsi FB 174 quatuor EK 

LZ, -nil- A ingantis T' corr. m. 3, -gentes in ras. E', irtigni 

8 eod, Amtz. procide'" T corr. am. 3 ourribua H corr. m, 3, in 

I na. scr. K, fluctibaB T amnis L' 175 mund A, mundo Z 

' corr. m, 2, mondnm P 17G — 181 desunt in codieibus omnibus 

el tn Semigii eommentariis, leguntw in Poelm. Fabridi aliorumque 

edittOHi&us; versKS ex Prosae %i,erbis mnt consuti 177 nomine] ma- 

sera coni. Wopk. 180 DanidiciBqne coni. Arnta. 182 exUno E 

KLe cod. Amfs., eiiin (h eras.) P, eiia continuo liel eiin contiguara 

eotti, Wopk. Bjnagog^. (^ a m. 3, m eras.) T in anli I" 

183 aapicet 7* corr. m. 3 dimenao T- (dimesso a m. 1 fuisse ui- 

detw), dimenso (i a m. 3) C, dcraerso AO', dimereo (: demisso t men- 

Bns in mg.) 6, demenso KL, demenso P'Sb, demisso M (loisso in 

TM. m. 3) V cod. Amfz. Poelm. Fabr. al., domesao sched. Poelm,, di- 

■M f ^ir. 184 seminicem Ab', semi»cem (ne a m. 3) E 

Q fn A, nec Grun. Amte. notatii L, nototQ (n am.3) Z 

totiim ex tantnm E 


78 Sedalii 

185 Arida torpentem damnarat dextera partem; 
Imperioque medens gelidam recalescere palmam 
Praecipit et reduci diuino more saluti, 
Sicut semper agit, nil tollit et omnia reddit. 
En iterum ueteres instaurans lubricus artes 

190 nie chelydras adest, nigri qui felle ueneni 
Liuidus humano gaudet pinguescere tabo, 
Quodque per alternos totiens disperserat aegros 
Yirus in unius progressus uiscera fudit: 
Cui uocem lumenque tulit, triplicique furore 

195 Saucia membra tenens mutum quatiebat et orbum. 
Tunc Dominus mundi, lux nostra et sermo parentis, 

190 cf. Verg. Aen. XII 857 

185 turpentem X^ damnanerat AV, damnar& KO, dampnarat 

HTh damnauit torpentem S 186 imperiumque T^ corr, m. 2 

c 

recaliscere T* corr. m, 2, re^alescere P palmam] lm§i am. 2 T 
1 

187 precepit K, precepit L^Z vQddUW K, reducit LZ^ {corr. in 

reddit), reddi DST (ddi in ras.) Spir. Fdbr. oH., ac reddit V 

188 aget — reddet T' 189 ecce Ald, uetere«8 (n eras.) E in- 

na ni 

tanrans (s a m. 2) Ty instaurat L corr. m. 2y instaura* Z corr. m. 2 
lubricos T^, lubricas -4., lubricus (Uj corr.) Z artis T^ corr, m. 2, 

artus B 190 ill** H celydros T o corr. uid.^ bilidrus A^ chelidrus 

h 

BHh^ celidrus (h a m. 2) F^ celydrus KLy celidrus BZ, c^lidrus 2), 

eM 

hylydrus P (y, ex i) nigri* (s eras.) T, nigro GBTO^ Beg. 1 eod. 

Arntz.f nigro {i a m. 2) K, nigri (o a m. 2) L nigroq; A 

qui] i ex e T\ q; A qui nigri f uenino T^A 191 libidus 

A pinguiscere T^LZ^, pingescere A tauo T^ corr. m. 2 

d 

192 quoque (d a m. 2) T, quoque P, quique cod. Arev.j -que om. 
cod. Arntz. toties ACFHPS 193 fu^dit/w (n eras.) E, fodit 

h 194 lumen uocSq; F, uocem lucemque nonn. editt toUit 

A 195 sacia B terens coni. Vonck. quatiebat ex patie- 

bat T' urbm T^ o corr. m. 2 196 tum b nostra] uera 

Foelm, ad mg» Fabr, al. est sermone T cf. Pros, 


Sordibus exclnais oculos atque ora noaauit; 
Terbaque per uerbum, per lumen lumina surgunt. 
Venerat et mulier morbo contracta uetusto 

200 Non seuio, tremebunda, gemens, incuraa, caducie 
Vnltibus et solam dispectans cernua terram. 
Quae Domino miseraute inges post octo decemque 
Membra leuat messes, caelumque ac sidera taudem 
Cernit et ardentem solis reminiscitur orbem, 

205 Totum erecta uidens: quia quos malus opprimlt hostis 
Ima petant, quos Christus alit sine labe reBurgunt. 
Cumque dehinc populum sese iii deserta secutum 
Vt typicus Mojses uerusque propheta uideret 
Antiquam aentire famem, maioribns actis 

210 Antiquam moustrauit opem. tunc alite multa 


3 cf. Verg. Aen. X 782 206 cf. Verg. Aen. IX 120 


eicussjs A, eipulsifl ed. lApa. ocnloa T, ooul.a B 

atq; oculis ora A nooauij T i aia.2, inotauit A cf. 

198 uetque E post lamen ras. in P flurgunt] add. 

199 mm'" (bo a m. 3) T oetusto -^ A 200 tremi- 

inda A incntba A oaducS T suppt m. 2, cadutis A 

iOl diepeotaua T'AKPBZ, disapectans (i in e cnrr,) L, deflpectaua rell. 
\ef. Fros. cemala A 302 qne misetante dno C miBseranto 

miserante deo Fahr., reaerante deo Barth. iugis TK'L 

f PZ, iuges fell. cf. Pros. decTq; AF' 203 lauat cod. 

I Arev. meesia T, menses AB£! {sed ea ex eorr.) LS Beg. 1 b Gavi., 

annoa GM (1 niBSBes s. l. m. S) Z' {im ras.) B' (in ras.) T annos 

membra leuat K' in ras. ac] ad Ti', et FGZ (m raa.) b 

20i oern& fi a m. 2) L, cern& Z et) ac l candentem A 

«miniatur T urbem ex utbis T 205 malos T oppremit 

, 2", oppmit A, obprimit KLZ 'ostia MG 206 imma B 

I iirt T labore surgunt T, labere a. (e, corr.) Z 207 sesese T 
I Wqnentem g 208 nt — uerasquo oi». A tipieus BG Moses 

AiA. Fabr. oJ. que om. T pfeta A, ppba&a K, ^pbeta P 

iiidetit VZ' 209 tam roftioribus A a.ctia P, aotas 1* 

! 210 minietrat T corr. m. 2, miniBttanit A, instaurauit f Qliti 

multo BCFGHST Cant. cod. ArnU. sched. Poelm. 


80 


Carnis opima dedit, gemiiiie modo piscibus auzit; 
SafBciens tunc manna pluit, modo panibus amplnm 
Quinque dedit uictum per milia quinque uirormn. 
Cetera turba latet, numero uec clauditur ullo 

215 Maxima paruorum legto uel maiima matrum. 

Quodque magia stupeas, cophinos ablata replerunt 

Fragmina bis senos, populisque uorantibus aucta 

Quae redit a cunctis non est data copia mensis. 

lamque senescentem calidi sub caerula pouti 

220 Oceano lapiente diem, cum pallor adesset 

Noctis et astriferas induceret heaperus umbraa, 
Discipuli solo terris resideute magistro 


215 cf, Verg. Aen. 12 
Ge. I 249, Aen. IX 484 


B cf. Inv. VI 87 


i d. Vm 


211 aucBit TP', aniit (i wi ras.) Z 212 fiuflcianB Z 

onu T modo] timc A anplam T 214 oaetera TABPS, , 

tnliba A Istit Z* corr. aecladitar (o s. l. a m. 3) A, 

oUoditar K, n. cladit' L ullom T* corr. m. 3 215 pariinlor 

A 216 quoq' TB Beg. 1 Gant., tuo qaoq; A, quoq; (• d eras.) 

E, q4q;». (ue eraa.) F cf. Pros. Btnpuere A coffinos AZ, 

cofiniB (o a m. S) E, cofinos FKIiSiTh replenernnt A 

217 frawjinina (a? eras.) T, fragmoDta A, fragmina (g in ria.) LZ 
-qne om. B, popalis'///' {q- a m. S) L orantibns (n a m. 3) T, 

Huorantibna (de eras.) Z acta Z 218 in mg. add. m. 2 iti 

T n- redita T'A E in mg. reddita quae in ras. S? {in mg. al 

qn^ redit a. . . m. 2), leddita qn^ 0Tb Eeg. 1, redditaqae a Arnte. cum 
Cellario et ms. Heinsii; fort. qnae rediit, ounctia sed cf. Pros. 
meDBisj seguitttr alit reddita, quae cunctia n. e. d. c. ra, in D 
cupia Z' re*dit Z 219 aeniscentem Z^, senescente>m (diem 1 

eras.) B gelidi B'DF'aL^BSZ' Beg. 1 b, calidi {ca in ras. 

w. 3) E, calidi R cf Pros. oerola D'L'Z 220 adcKHe T, 

adesBit Z 221 noctitj e. a. tn ras. ser. E' aetripheras K 

indncit T, inducerat B, is induceret D neaperue T, pbosferus A, 

eepberns i 322 bo1>>d (i eras.) A terras A terris solo 6 
Tcsedeate F, TMlecte (si a m. 2) L 


Paschal. Carmin. Lib. III. 81 

YndosQm petiere saluniy flnctnque tumenti 
Torua laborantem iactabant aequora puppem; 

225 Aduersus nam flatus erat. tunc noctis opacae 
Tempore calcatas Dominus superambulat undas 
Et uasti premit arua freti^ glaucisque fluentis 
Gircumfusa sacras lambebant marmora plantas. 
Miratur stupefacta cohors sub calle pedestri 

230 Nauigeras patuisse uias: at Petrus amicam 

Doctus babere fidem Christumque agnoscere semper 
In medias discendit aquas, quem dextra leuauit 
Labentem Domini, nil tanto in gurgite passum: 
Gui portus fuit illa manus^ pelagique uiator 

235 Libera per uitreos mouit uestigia campos. 

223 cf. Verg. Aen. IV 313, VII 810 225 cf. Verg. Aen. VIII 

658 226 cf. Prud. Apoth. 664 232 cf. Verg. Ge. IV 235 

223 post undosum ras, in K petiere J., peti»ere (u eras,) FK 

e \ solam • 

LPZ sumpti ere J^ e a w. 2 solum A Cant , salum G, solnm 

• 

h fluctu»q? (m eras.) P tumente C^EKL^Z^FE 224 turba 

TALZOTB Beg, 1 iactab"' (ant a m.2) T puppis T, pupem 

I 
Af puppem iP, puppem Z^ {corr, in im), pupim KK, puppim reU. 

225 fluctus G^ corr,, uentus cod. Arntz. tum B 226 tempora 

ta , 

P calcas A, calcata (s a m. 2) K superambula Tb\ super- 

ambulabat A undas] s a m. 2 L 227 uasti] ua a m. /9 T, 

1 n 

uasta (i a m. 2) K praemit T glacisq* (u a m. 2, s fere eras.) 

T, glacisq; T, glaucique Ald. cum nonn. codd., siccisque Wassius ad 
SaU. Cat. c. 21 ex cod. hibl. puM. Cantabr., raucisque coni. Woph. 
228 circumfussa A sacras (s, a m. 2) T m*rmora T, mor- 

mora CF* plant*s L 229 miratus Z, mirati//// P chors 


AE^ choors Bh, chors P calce Poelm. (ad mg.) cod. Arev. 

pedestris T^ s, f. eras. , pedistri A 230 at] ad T, ac Z ^ ami- 
cam ex amicum P 232 discendit TAKLZ aqs AKLZ dext«ra 

(e eras.) T, deztera ACF 233 lauentem T^, lapbentem A cSo 

P* corr. m. 2 tantum Th\ tm A passum ex passus C 

234 pilagiq; A 235 add. m. 2 in T lebe**ra (ra eras.) A 

1 nntat 

motanit A, mouit G post uestigia ras. in P 

X. 6 


82 Sedulii 

Genesar inde soli DomiDO ueaienCe coloni 
InSrmos trazere suos, nt flmbria saltim 
Vix adtacta Dei morbis mederetur acerbis: 
Et quotquot tetigere Jugem seasere salutem. 

240 Quam pretiosa fnJt quae numquam uendita uestis, 
Ipsa omues modict redimebat munere filit 

HiDC Tyrias partea Sidoniaque aroa petenteni 
Anxia pro natae uitio, quam spiritus atris 
yesabat stimulia, mulier Chananaea rogabat, 

245 Se canibus confessa parom, qui more sagaci 
Semper odoratae recubant ad limina mensae, 
Adsueti retluas dominomm lambere micas. 


242 cf. Yerg. Aea. I 620 

23G Genezar AEO, geoMBr F etwr. nt. 2 salnni NOtm. tditt^ 

post aoli raa. in T 231 Jmos T nuppl. m. 3 aaltim omnei 

fere 238 adtrachta A, atacta H meiierent A, mederft T, 

sanaiet DZ' (ineder& & m. 2) P, eanar&' L^S, inederetur b, medeatQr 
atdd. Cemt. Arnts., quos seqmtur Amte. cum multis edilt, cf. Pros. et 
annal. gymn. Austr. ia?7 p. 336 morbos— acerbos DL^ZP^-JtST 
motbis-r-acerbis K aoeruiH TAP'^ 239 iit vig. adi. E' 

it r quodquod P quotqao* cotr. t». 5, quodquod ^-E" titiger* 
A tetigem seDsere B corr. m. S; seaserunt iugem, quotquot tetigere 
ealntem Fabr. 240 pcaetiosa T post fuit ras. 1 Kerbi tn 

G utndita T, efit uendita V, seguuntur in A uidit 

._■ -„^ipia omnes modici ratimebat .,™^-i.„ ..„„«= /. . j 

in ras. m. S) Z 241 in mg. adi. E' niedico S rediiaebat] imfr* 
Ht M» ras. B\ redimebat R. redLmeljant 6 munera) a in ras. T', -e m 

rag. Z' .fili (e eras.. fl in ras. Kcr.) T 242 tirias ATb 

sjdoniaqne O, eydonia et ed. Lips. 243 tac.sia (h, c eras.) T, ' 

ancitia A nate T atroi BCDE'H^PI(Sr, atr^» (i eras.) 

K, fort. BpiritnB ater c/. IV 160 244 uiialiat T' corr. m. 3, 

aeiebat Z^ stimolua eorr. in -lis b caoanea TDFLZP, chan- 

nanea A, chanan«a BOEGHKRSTb 245 sagaq; A naie sagaci 

FabT, 246 sepe A utoratae T' corr, m. 3, odorate CDHT 

recumbant A, recu.bant (m eras.) LZP 247 aasnetu T" corr. m. 2 
re&aans L 


Paflchal Garmin. Lib. m. g3 

Yox humilis, sed celsa fides, qaae sospite nata 
De cane fecit ouem gentisque in sentibus ortam 

250 Conpulit Hebraei de gramine uescier agri. 

Alta dehinc subiens montis iuga plebe sequente 
Milia caecorum, claudorum milia passim 
Leprososque simul populos surdasque cateruas 
Inualidasque manus et quidquid debile uulgi 

255 Venerat, in priscum conponit motibus usum 
Et reuocata suis adtemperat organa n^ruis. 

Dumque medens aegrum refouet uirtute tumultum, 
Tertia lux aderat, sterilique in cespite nullum 
Gontigerat plebs tanta cibum, nimiosque labores 

251 cf. Verg. Ecl. V 76 258 cf. Verg. Aen. III 117 

248 •►celsa (ex ercis.) T fidis T' cmr, m. 2 quae] qu^ (^am.2) 

T ■ saspite TS sospita ex sospite L natit A^ nata ex natu 

JB' 249 cane» (m eras.) T, can*e (t eras,) A, cane (n in ras,) 

P gen*tisq- (i ercns:) T, gentisq; ex gentesq; ELZ^P gentisqj. 

o 

{ex gentesq;) in sepibus horti g hortam T, artam K 250 eon- 

pnlid r* corr, m, 2 hebrei TDFLPBSTZ, hebreici A, ebrei (7, 

hebrseo 0* germine Cell. cum nonn, rec, ' 251 alta milia de- 

hinc 8. m. i. (dehinc s. m. i. in ras, scr,) K subiens] subiit cxmi, 

Wopk, montis ex montibus T^ ioga T* corr, m, 2 

01 

semmquente A 252 mili«a KF 253 leprosq; B corr, m, 2, lepro- 

• • • 

snsqne DP (corr.) Z, post Ihanc uocem ras, 3 Utt, in L sordasq; A 
««cateruas T 254 quidquid T, quiquid E, quicquid relh debiUe* 

(a, s eras,) T, deplebe A 255 conponi' (t a m, 2) T mo*tibiiB 

(r? eras,) T, membris Poelm. ad mg, (neruis in teoctu) ussum 

A his priscum componit {uel condonat, confirmat) corporis (uel ro- 

o 

boris) usum coni. Wopk, 256 reuocata (a, a m. 2) T urgana 

A 257 cumque cod, Arntz. Ald. al, refudit A, refouens 

g 258 ad»erat K stelique A cispite AL^Z^P^ nulla 

{n a m. 2) T, *ullum (n eras.) E 259 conterat A^ contingerat 

T pleps S nimisq* laboris T* corr, m, 2 

6* 


■• Mtdin 


84 Sednlii 

260 Nutribat geminauda fames si saucia callem 
Turba per ingentem dapibus ieiuna rediret. 
Qua flexus pietate Deus, qui semper egentum 
Panis adest uictumque locis sine frugibus infert, 
Pisciculis paucis et septem panibus agmen 

265 Pauit inorme uirum, praeterque infirma secundi 
Sexus et aetatis saturauit quattuor illic 
Milia uescentum. plus ut mireris, et auctas 
Disce fuisse dapes, epulas nutriuit edendo 
Vulgus, et adtritae creuerunt morsibus escae. 

270 Beliquiasque suas, sportarum culmina septem, 
Expauit fugitiua fames, ubi fragmine sumpto 
Vidit abundantem modico de semine messem. 


ner a} gemenda 

260 nutriebat A, niitrir& Sf nutiibat T geminanda C s, l, m. 2y 

• • m 

o ^ 

geminanda (o a m, 2) E^ geminando Beg, 1 , geminan (da a m. 2) h 

m 

nutrierat geminata cod, Arev.^ Montep, famis KL^P^Z^ 261 da- 

bib; BS 262 qua# (e eras.) 1\ qu*a (i eras,) Z, tunc sched, 

cTs 
Poelm, quo flexa uel cum flexus WopJc. coni, pater (ds a m, 2) 

ds 
i, pater Z, pater P aegentum TLZ (a eras.), aegente A, 

u 

egentem P, egenum g 263 uictumqu*e (a eras.) T fructibus 

TAb (in mg. l frugibus m, 2) cf, Pros, affert cod, Arntz, 

ci 

264 pisculis PZ a«gmen (u eras.) T 265 enorme CG^JEP Rem., 

inorme 

«norme (n corr,) E, grande X, grande P'Z cf, Schuch, Vok. d, Vulg, 

I 306 ui**rum (ro eras.) Tb sec»ndi Z 266 sexus KLZ 
et om. cod. Arntz, cum nonn, rec, quatuor BE 267 militia 

E ut] s, l, jF* et plus A adauctas Cant. Poelm, ad mg. 

creu 

268 aepulas TA nutruit H 269 atrite TACB uenerunt 

■ • • 

K aescse T^ esca a m. 1 fuisse uid.j 270 sportarum] sporta 

ffi ras, plitr, litt, T*, sportibtaru A culmine E^ 271 in mg. 

adi. E} famis T^AL'Z^ fra*gmine (e a m. 2) T fraucmin* 

o I 

a m. 1 fuisse uid., fra*gmin« Z e a m, 2 272 om, A «udit 

(a? eras.j i a m. 2) T habundantem plerique semene (e, fere 

eras.) T 


Paschal. Garmin. Lib. III. 85 

Nec tamen humano quamuis in corpore Christum, 
Matris ab occasu mortalia membra gerentem, 

275 Clam fuit esse Deum, quia non absconditur umquam 
Vrbs in monte sedens, modio nec subditur ardens 
Lychnus, anhelantem sed spargens altius ignem 
Cunctis lumen agit: radians nam testibus amplo 
Discipulis fulgore tribus uelut igneus ardor 

280 Solis, in aetheriam uersus splendore figuram, 
Vicerat ore diem, uestemque tuentibus ipsam 
Candida forma niuis Domini de tegmine fulsit. 
meritum sublime trium, quibus illa uidere 
Contigit in mundo quae non sunt credita mundo! 

285 Quid quod et Heliam et clarum uidere Moysen? 

276 cf. luvenc. I 481 


iia 


273 humano] o corr. in H q^uis B corr. m, 2 xpo J* corr. 

m. 2 274: niatri' B, ma- ex mor- J5^, mort*is C, mortis S 

occa«su« (s, m eras.) T, ocasu BD ab hoc casu Beg. 2 275 qni 

n • qu» 

J», qui (a a m.2) PZ abconditur L umj T suppl. m. 2 

276 Bita g nec] non in T fuisse uid. subditur (u, a m. 2) T 

eni 

arde^ T suppl. m. 2 277 lychnus (ych a m. 2) T, lichinus J.C, 

h 

lyc«nu8 (y, h. a m. 2) Z^ lichnus uel lychnus rell. anhilantem T*- 

h 

corr. m. 2, anchcllantem A, anelantem LZ latius coni. Wopk. 
278 agat T, alit Vanck. coni. radiens A na (a in ras.) Z 

amplum T^L'Z' 279 fulgore» (m eras.) T uelud 8 280 solus 

By solus G etheriam (et..riam a m. 2) T, h&heriam X, aethe- 

ream BCET 281 uincerat specie ore A ore ex oro F die 

T 282 tygmine Z' fulg& (& in ras. m. 2) B 283 uiden- 

dum D 284 contegit Ay contigat K credita (c, e in ras. m. 2) 

T tradita fort a m. 1, tradita« LZ 285 quidquid T^ corr. m.2t 

quid ^ quod A et om. A helia» (e eras., ^ am. 2) T, eliam 
A, helian H clarumque BE, et clarumque nomine in 

ras. T^ uidere fuisse uidetur a m. 1, uisere HKL^ZP^ (corr. in ni- 
dere), lumine cod. Lips.y uirtute Fahr. moysenque uidere Parrh.; 

Heliam et clarum, ceu sidera, Mosen uel Heliam et claro sub lumine 
Mosen Wopk. coni,-, H. e. c. sidere Mosen Burm,, quem sequitur L. 


Sedalii 


Ignotos oculis aiderunt lumiue cordis, 
Vt maior sit nostra ftdes: huuc esse per orbem 
Frincipium ac fiuem, huuc a uiderier, huuc la. 
Quem medium tales circumfulsere prophetae, 

290 Alter adbuc uiueus, alter stans limite uitae. 
Sidereoque sono 'meus est hic Filius' aiens 
Ostendit uerbo genitum uox patria Christum. 

Fostquam corporeoa uirtus regressa per artus 
Texit adoratam caruis uelamiue formam, 

296 Sequa palam Dominus populis dedit: ecce repente 
Yir humilis maesto deiectua lumiua uultu 


29« cf. Verg. Aen, XII 930 s. 


Miteller de re metr. p. 312; Heliam et clanim denique MoBen schei. 
Fudm. moyaen L, tnoyaem Z: cum poeta uoce Mojsia per ByneBenn 

passim vtatur (c/". III 208. IV 168, V 274), fortasse aisere retineHdum td- 
qiie cum contlDgit coniwngendum est 286 ocaloa G senEenint ex 
uiderunt C uidere//// (e, am.Jl) E Imuene 3* corr.m.2 

287 fediB T" ee cott. m. S, fidiB i'2' hoc ease Farrh. urbepm T' 

corr. m. 3 288 .ac (h eras.) T, et Reg. 1 Vb posf huno ras. in 

S, bnnc Bimu] noft.n, edilL, sic sched. Poelm. a ui derier bun' 

t« ras. scr. in T alfa & hnnc oj A alfa EK, eras. tn LZ 

{« add. m. Z) uideri et G'0' hoc ease p. o. alpha Denm OBTnni 

et o priDcipiBm sino flne Parrh. 289 melis S talis TL'Z', tales 
(t ex d, ~ 8.6 eras.) A prophetae] tae in ras. am.2 T, pfette A 
290 ftdhuuc T' corr. m. 3, adhunc 6 tvans T' corr. m. 3, «stans (ad 
«•(W.) & limite TDE^F^L^Z', inlimite A, limine (ne in ras.) K, 

lumiae E'G', limine rell. mottia Cant. Fabr., mortis seu lethi 

cont. TTopt. 291 uidereoq; H, eedereoq; K eonum T, Bino A 

meum T» corr. n. 2 bio eet Farrh. agene Z'BZ 292 hos- 

tendit T uerbnm T' corr. m. 3 uei'bum genitum ParTh. 

293 Eorporeufi T' corr. m. 3 egressa 0' artoB y corr. 

m. S SS4 adnmbratam A, adornatam 0', adoratam c, Bdorandam 

nonn. rec, adoptatam co«i. Arev. 295 atque palam Ald. 

dnm Ali' populia dominus Parrh. 296 maestu T' corr. m. 3, 

meatos A, mesta (o am. S) B post maesto ras. in P (deiectuaf) 
lumine (corr. m. 2) TH, lumiue Beda uuStoa A, onltn F, ter- 

ram Beda aulta d. 1. m. cod. Amtt. 


Paschal. CarmiQ. Lib. lU. 

Frocedit supplesque manQs et brachia tendit 
Inploratque gemens: uous miiii filiuB, nnus 
Est, Domine; horrenda lacerat quem spiritua ira 

I 300 Nec linquit, nisi mergat aquis aut ignibus atris 
Opprimat, atque animam dubia Bub morte fatigat. 
Hunc, precor, espulso miseratus utrnmque fuiore 
Eedde mihi uel redde sibi, ne caeca potestas 
Eipellat trepidam subtracto lumiue uitam. 

|305 Dixerat et genua amplectens geuibusque uolutass 
Haerebat; Dominusque pio iam pectore uotis 
Adnuerat. tunc praedo furens ac uoiius hostis, 


297 Yal. Flacc IV 648, Prud. c. Bymm. H 28 298 cf. Io»aiic. 

882 300 cf. Verg. ion. XI 18« 301 cf. Terg. Aen. n 369 
i Verg. Aen. III 607 

297 procidit A.0', procedit X, protidit ex prooedit P, -ce- in ras. 
H fi, prociderat Wopk- coyii., proeumbit coni. Arnt!. cf. Mattk. 17, 14 
'jtost prooedit ras. i~5 litt. in T Ifuit quoq- b ?) upplei'" {q: a m. S) 

I sobpleiq; K, simpleique «onii. editt. 297 —298 Procedit snpplel- 

LiiaB ■'■ milii filins udqb Z' & bracliia, teadit ■'■ implorDit([tie ge- 
1 mg. add. m. U 296 i» nig. add. E' 

inquit E* {in ras.) Tf (eras.) mg Fabr., 
VS?9 homnda (b fere eras. m. 3) T, ''orrenda (b a m. 3) t ira. (m 

■'*■«.) T 300 linqnid TA (corr.) DEF^L^P margat P 

■4CLQiB] aqn in ras, T^ Nnnc liquidiB demergit aquis, nunc igDibas 

(«tris Parrh. et iched. Poelm. 301 in mg. B' Oppremat T' 

. obpremat L', opprimit Parrh. eehed. Poelm. adque TB 

dubia. {m eraa.) T morto ex -ti F fatigat T^ACD 

■ 'F^OTcg, fatiget relt. 302 nano C praecor T eipolw»] 

■Mcloeo Wopk. coni. o miBBeratuB A, mieeritue BD utrim- 

■qoe] M ras. R', utrinque nonn. editt., utroqne cod. Arnte. a m. 2 

L corr. m. 2 nec TC tetra Parrh., eaeua WopJc. 

po«toBtaB {te eras.) E 304 ttepida (' a m. 2) T 

Pltripidam depellat A subtraicto (t, ex A) A lumina C 

ft-Bita t 305 e geuua T' et ienua (¥) a m. 2 goDua "plectens 

E|(am a m. 3) ER genibusq ■ uolntaus in rat. T' at uidetur geniboB' 
ft^Q* o ">. 2) BL, geQibnB"' BFLST, geonbns uolutuB ed. Lips. 
\wolunta» F'P', uolutua aehed. Poelm. 306 que am.Sin T aotie 
1. S) T 307 adnnerat TG'LZF\ anpnorat reU, li*o T 


88 Sedalii 

Gui possessa diu est alieni fabrica iuris^ 
Peruasa migrare domo conpulsus, in iram 

310 ToUitur accensam correptaque carpere membra 
Nititur et frustra Domino prohibente laborans 
Fugit in obscuras puero uiuente tenebras. 

Rex etiam solus regum et Dominus dominantum 
Non dedignatus Petro piscante tributum 

3l5 Soluere Caesareum, medii de gurgite ponti 
Hamum ferre iubet gerolum didragmatis aurei. 
Incola mox pelagi pendentia fila momordit, 
lussa tributa ferens, grauiorque onerante metallo 
Vilis honor piscis pretio maiore pependit. 

320 Discipulisque suis se percontantibus, aulae 
Gaelestis regni quis possit maior haberi: 


I 


308 possesa A¥ aliena B eorr. m, 2 909 peruassa A, 

pemassta (asst a m. J3) C^ peruasa in ras, Z\ peruasa* (m eras,) 6, 
peruersa Cant, et al., prouisa ed, Lips, domo* (0^ corr,y o, ex 

um) T, domtl A , domo rell, cf, v, 118 irS (" a m, 2) T 

310 tollitur (i a m, 2, a fuisse uid,) T, ut toUitur A acceusa 

T 312 furit A 313 am, 2in T dominorum (orum in ras^) 

^ al dominantnin 

TO^ Cant, Fahr., dominorum dns A, dominorum C, dominant«um 
(i eras,) EHP, dominantium LZ Beg, 1, dominantium K 314 >on 

a 

T supph m. 2 315 Joluere T suppl. m, 2 cessarenm A, cae- 

u u 

sarium P^ cod. Arntz,, cesareom (m a m, 2) Z, caesaream h de] 

«. l. ALZ, a m,2 in K 316 amum AE'GLZPT gerolum T 

LZP^B^ gerulus A, gerutln S, gerulum relL didragmatis] i| tn 

ras. T e suhfuisse uidetur, didramatis B aurse T, aurie C, aurei 2>% 

anri E^QmO^PS 317 palagus A, pylagi P pendentia mox T 

■ 

(mox ex ras, restit,) mormordet E*^ corr. m. 2 318 iusa A 

fe«r6ns A honer*ante (e eras.) A, honerante BDK Beg.l, one- 

rate F metoUo A 319 ui*lis H praetio T, p&to B, 

pr^cio D 320 discipulisque] ci a m. 2 in T s6 (" a m, 2) T, 

sSper (* eras,) G, se* (m eras.) ET, semper P cunctantibus ACP, 

percunctantibuB DHKLBSZ^, cuntantibus E aula CFG*O^STZ* 

Beg,^ 1, in aula B, an aulai ? 321 caelesti' T maior possit 

CFHPh po8B& 12 cod» Arntz,, poscit D 


PaschaU Carmin. Lib. IIL 89 

Yt Deus et doctor mirabilis: omnibus, inquit, 
Celsior est humilis cunctisque potentior ibit 
Qui eunctis subiectus erit seseque minorem 

325 Dimissa ceruice feret, uelut iste uidetur 

Paruulus (et monstrat puerum consistere paruum); 
Scilicet ingenium teneri sectemur ut aeui 
Non annis, sed mente iubet, quia mollior aetas 
Nil pompae mundalis amat, non ambit honorem, 

330 Nec resupina tumet: sic purae semita uitae 
Quantum prona solo, tantum fit proxima caelo. 
Mens etenim uergens altum petit altaque uergit, 
Inferiorque gradus quo uult discendere surgit. 
Ecce humilem Dominus de stercore tollit egentem 

335 Et facit egregios inter residere tyrannos: 

331 cf. luvenc. IV 36 

322 ut] at C, tum E^ Eeg. 1 dns P doctur T» cwr 

m. 2 inquid TE^L (d in ras.) P, infit 8 323 in mg. adi. h^ 

»bit (a eras.) K 324 aequi T* corr. m. 2 325 dimissa TC^F^L^P 

SZ, dimisa At demisa P, demissa iT, demissa rell, feret] f corr. (7, 
ferit K^L^Z^P, fe*ret (r eras.) F, ferat P^'; geret A, gerit DHO 

u « 

Cant. Monac. Spir. 326 paruolus LZP 327 sectamur K 

m 

328 post annis ras. in S 329 mondalis T^ corr. in moitalis m. 2* 

mundialis A, mundalis P, mortalis CG^HL^Z^Scf. Pros. 330 resopina 

•u m 

T^BP\ repina B corr. m. 2 resopinatu A tu& FP sedem 

uinceret dicat sic purq semita uitae A neque superna guondam 

Um • 

conieci 331 quantum est V tanta P sit A 332 urgirns 

(u eras.) P uergitns T, pergit g 333 cum Poelm. in mg. 

uul D descendere T exp. m. 2, discendere ADKL^PZ^ decendere (de 
in ras.) F, descendere rell. inferiorque gradn quo uult VoncJc. coni, 
334 haecce E tolit E egenum T* (u ex te corr. uidetur) BC 

E^KLZP^BSV Cant. c. Arntz. cf. supra v. 262 335 aegregioa 

TBK, egreios F corr. m. 2 interra resedere A resedere P 
tirrannoB A, tirannos CKS, superbos b (in mg. l tyrannos m. 2) 


90 Sedalii 

At contra tumidam pugnaci mente rebellem 
Praecipitem oaelo sub tartara iussit abire. 
Parua loquor si faota Dei per singula curram 
Et speciale bonum, cum sit genende, reuoluam. 

338 Lacan. IX 783, Giandiaii. Bapt. Pros. U 294 339 of. 

Terg. Aen. lY 337, PauL Nol. XXX 12 

336 ad TE rebellam T fort. recU nam rimi studdoeuB est 

jpoeta 337 caelam T, decelo A^ ecelo V tartare F\ tarra 

L corr. m. ;3 iasit A habire T 338 parao T, paaca 

Parrh. scihed. Poelm. loqaar CF^QRKZ^T cf. Pros. 839 spi- 

dale Z*^ generale] 1 corr. in P ezpl. lis. sscviniys iiric. ubee ni 

EGO ABYirDAirTITS ISTYM UBBYH CONTYU FSUCITSB T, finit llber II- 

incipit in- A, explicit libeb sECVin^Ts iroyi TESTAicEirn • dtcipit 

ZJBER TEBTIYS DE DIYITE QYI REGNTM CAELOBTM NON POTEST EBTTRAItE 
Bj EXPLICIT LIBER SECVXDTS. INCIPIT LIBEB TERTITS ES, IlfCIP LIBER 
m DE DITITE QTI REGXTM CELORTM VOK POTEST INTRARE F^ EZPLIC- 
flKDTUI UBER «in* INCIP EITSDE •mi- DB DITITS etc. G, EZFLierr UB. 

>m- urciPiT •im- LZP, expucit s^ ub- inopit uber terthts se 
DiTiTB etc. b, Finit liG». II incip. liber III. eaangelistQ seqaitar titali 
singulis capitalis coartari 0, Explicit liber secandas. Incipit liber III- 
in C$hri8to Beg. i, suhscr. om. CDHKBT 


Paschal. Carmin. Lib. IIII. 91 


t •'• , 


LIBER QVARTVS. 

lam placidas lordanis item transgressus harenas, 
ludaeae sectatus iter: sine nomine mixtum 
Yulgus, et innumeras releuans a clade cateruas 
Suscipit infirmos et dat discedere sanos. 

5 Nil igitur summo de se sperantibus umquam 
Difficile est conferre Deo, cui prona facultas 
Ardua planare et curua in directa referre; 
Et quidquid natura negat se iudice praestat. 
Namque foramen acus sicut penetrare camelus 

10 Membrorum pro mole nequit, sic diues opima 
Fertilitate tumens tenuem non posset adire 


2 cf. Verg. Aen. II 558, luvenc. III 760 8 cf. Verg. Ecl. 

IV 59, luvenc II 645 9 cf. luvenc. III 524 

9X in horas 

1 com G ingressus Ald, harenas C 8,1. m.2 2 iudeae 

libri sectatur nonnulU teste Arevdlo maestum T^BC (a} miz- 

tum 8.1. tn. 2) LP^ (corr. in mixtum) B Beg. 1 Cant. , uulgus mestQ 

Aj mixtum T^E (mestum s. l m. 2) F'GHZ^ {in ras.) ST, m*«tum 
(ix a m.2) K cf. Pros. 3 innomeras T* corr. m. 2 re^eleuans 

(u era8.) P a morte cod. Arntz., de c cf. v. III 45 4 toice- 

pit C^L^Z^P^ discere K corr. m. 2 5 *♦ summo T non«« 

desp. D sese parantibus T, sparantibus E\ 8e*sp. (z crcu. uid.) 

F 6 difficilae T, deficile A uoluntas e S et T^ {ut 

uidetur) ABDG {sequitur ra8. 1 uerhi) Z^hcg Spir. Fabr., om. L^P^Z^, 
nam reU. ut — praestet VoncL coni. cf. Pro8. sub g iudiee* 

<m eras.) T quod natura negat totnm se iudice praestat f 9 per- 
4C[ue g penetrare Q. -ni- m. 2) h cameUus T^A 10 pro] pcae 
tditt. pler. cum codd. rec. nequid TZ^P nequiuit A 

diuis T^ corr. m. 2 11 ferti«litate (1 erae.) T, altilitate conu 

Ben&eius (cf. emend, ad Cic quaest. Tuse. p. 34) cf. Bem. posiet 

BCEFGES Beg. 1 b\ possit rell. cf Proe. 


92 Sedalii 

Caelestis regni ducentem ad limina callem, 
Ni genitor rerum (qui mundum lege cohercet 
Et nulla sub lege manet, cui condere uelle est, 

15 Quem frons nuUa uidet, sed totum conspicit ipse) 
'Hoc inpossibile est homiai' dixisset, 'at alto 
Possibile est ius omne Deo', multisque molestum 
Diuitibus tandem faceret mitescere censum. 
Nam proprias bene tractat opes caeloque recondi 

20 Thensauros uult ille suos, ubi quidquid habetur 
Non mordax aerugo uorat, non tinea sulcat, 
Nec male defossum famulatur furibus aurum, 
leiunis qui ferre cibum, sitientibus haustum, 
Hospitibus tectum, nudis largitur amictum, 

25 Solatur nexos in carcere, perfouet aegros, 

Atque aliis largus, sibi tantum constat egenus. 
Nec dubie in caelum substantia peruenit illa, 

16 cf. Matth. 19, 26 

12 caelesti' (s a m, 2) K ad ex ab P j)08t limina ras, in 

K 13 coherit F\ cohercit I»*Z* 14 uellest B 15 f*ron3 

bi 1 

(o eras,) T uidens L^P 16 inpossibilae T, possile homini 

A homino L^ dizisse TL^B\ dixise Ay dexisset H, dixisset 

in ras. PZ et TKL^eg fort. recte^ ctim et nonntmquam idem ualeaA 
ac sed vel at; sed A, ib JE cf. Pros. altam T 17 possibile* 

(m fere eras. m, 2) T, possibele K 18 mitiscere T^ nitescere 

corr. m. 2 19 caeloqui A 20 thensauros T^ n eras. m. 2 

tesauros B uul' (t a m, 2) TP ille uult D suus 

Z quidquid (quicquid c(yrr. m. 2) TK 21 erugo libri fort. 

recte tenea A 22 non K^B male depostum conu 

Burm. famula*tar (n eras,) jT, famulantur B 23 ieianiis 

'P, -is ea; us 6, ieiunisq; A quicumque DZ^ (m ra^.) Beg. 1 

(ex corr.) m {in ras.) eg editiones fere omnes, qui ferme Cant. 
Ald. austum TAF 25 solator L'Z'P\ soUaV iJ, soUatur (u 

eras.) h necxus T^ ut uidetur, corr. m, 2 carc*ere (h eras. 

ut uid.) T 26 adq. T alis A largius A aegenns T 

et aliif eginus A^ egenis Sinras, 27 dubiae TFBeg.l, dubium 

c sched. Poelm. 


Paschal. Carmin. Lib. IIII. 93 

Quae Christo conlata datur sub paupere forma, 
Quae damnis augmenta capit, quae spargitur ut sit, 

30 Quae perit ut maneat, quae uitam mortua praestat. 
Praeterea geminos Dominus considere caecos 
Dum quoddam transiret iter comitante caterua 
Conspicit, extinctae poscentes munera formae 
Flebilibusque uagas implentes uocibus auras. 

35 Nec cunctata solens pietas inferre salutem, 
Quae sentit flagrare fidem, mox lumina tangens 
Euigilare iubet, quae somnus presserat ingens, 
Atque diu clausas reserans sub fronte fenestras 
Ingrediente die fecit discedere noctem. 

40 Hinc repetita sacri gradiens per moenia templi 
Lumina caecatis dedit et uestigia claudis. 

32 cf. Verg. Aen. II 40 40 cf. Verg. Ge. I 39 

28 conlata] la in ras, 1 litt. (a ?) T^ paupere» forma» (m utroque 

hco eras.) T\ pauper* i, -re ex ri P, paupere// {fuit is?) Z 29 qd 

amisa A damnis] s a m. 2 R aucmenta T ^ F 

30 periit A post uitam, ut eras, in P 31 pre*»«*terea A, 

interea coni. Wopk. dominus] cemeus cod. Arntz. dominus 

geminos DG consedere T^K}UZ^P^, consistere Parrh, 32 om. 

81 cum m cod. Arntz. Parrh. quondam Ah iter» (a 

eras,) JE commitante B 33 po8»centes (e uel i eras., es ex is 

eorr.) T flarame A, frontis coni, WopJc. 34 fleuilibusq- T; 

ea 

-que] eras, in 0, om. OST uaga»s (n era^,) T, uacuas A, ua»as 

(cu a m, 2) COTh (in mg, uagas m. 2) Cant, inplontes TAZ 

35 enntata S cunctis cessans cod. Arntz» solet g conferre 

af 

ed, lAps. 36 que K, cum uel qua coni. Wopk, sensit ex sentit 

m 

C, sensit 0' Tb^ 37 et 38 transpositi sunt in G aeuigilare T 

praeflserat T, psserat (s. l, m 2) ^ 38 adq- TK^V se seras 

T {fi m, 1 ut uid., corr, m, 2), re»seran8 (s eras.) Z fenistras 

A 39 die» (m eras.) TK discere (de a m. 2) P 40 hinc 

r T* suppl. cradiens fort, T^ monia T, menia ACK^ 

41 Inmina T lum a m. 2, limina T (moenia s, l. m, 2) cod, Arntz, 

et <m. BE cludis A, clauiis dis (dis a m 2) K, cladis P 


Sedulii 


Talia Dauiticam poat facta reliquerat urbem 
Bethaniae uicina petens, eademque renersua 
Clar&scente die pToperabat uisere teota. 

Ecce autem mediis adstana sublimis in aruis 
Frondea ficus erat, cuius in robore nuUurQ 
Kepperit esuriens lustrato stipite pomum; 
Arboreisque comis 'lam nuno es germine uestro' 
'Nullus' ait "fructus reliquum generetur in aetmm'.' 
ConfeBtim uiduata Siiis ficuloea sucis 
Aruit et siccis permansit mortua ramis. 
Omnis enim quicumtitie Deo nil fertile nutrit, 
Ceu sterilis truncus lignis aequabitur ustis. 
At iustus palmae similis florebit amoenae, 
Semper habens froudes et tamquam Libana cedrus J 
Multiplicandus adest et uertice sidera tauget. 

Fost oblatus ei uirtutem sensit erilem 
Insanus sermone carens, quem faucibits artis 


45 oC. Verg. II 328 56 cf. Ilor. C. II, i 


58 cf. Pruil. Psjch. f 


42 liquerat B, reliwinerat (n eraa.) GP, reli^uer& (n eras.) K, 
reliquirat i' 43 Uethanin LZ tandemqiie cod. Arnte., eodeio 

que Parrh. reuertena (at -siia m. 3 s. /.) C, renersus (er i» rm, 

K, regreaans b 44 clBriacentB T', largiscente A, luceacente b 

die> (m eras.) T 45 medls A adtans (a a m. S.) T, asataii 

ST HubUmibi (a a m. S) L, txAMva*^ Z, post h, v. raswa v 

P 46 .rtore Z corr. m. 2 47 leperit ACDKP, repperi.t 

i eros.) b eBaariona A luatTstaia A, luBtrata O, luBtiabi 

b 48 nunc I" num eorr. m. 2 gramine Parrk- tuu 

Fabr. 49 reiioum T- {s. l.) F, ei te c 50 snis] om. K' 

52 omnes Z' quiquumq; S 53 aterelis TAZ' lichnis T 

istis Parrh, tcked. Poelm. exMb., Foticjtins aliique coni. M ad 

T, b6 C amoene Te, in ras. m. 2. H«mDanae A (e erae.) A, araene 
BC, araoenas E, amoeni Z' 55 frondis T' linnua T' corr. 

m. 2, lihani A, liban" R caedroa T, c^drus A', ciedroa LZP 

56 aidera uectice g tanget TF'H, tangit P, tangit rell. 

57 ''erilera EG, herilem T(/)ADSr 58 iDsauua] nam.3in T 
Bermone» (m eras.) T artis in T fuisse uidetur, atris corr. tn. S, 
■rtns atria L, atris ACDE^SZ' {ex corr.) OP^BT Cani. 


Paschal. CarmiD. Lib. IIIL 95 

Angebat uis olausa mali, uitiamqae tacendo 
60 Prodiderat. sed cancta solens infirma leaare 
Conditor obsessa pepalit de faace latronem 
Et aoci patefecit iter nexaqae solato 
Mata dia tacitas effadit lingua loqaellas. 
Post Dominas Pharisaea petens conniaia cenae 
65 Orantis dapibns sese inpertiait amici. 

Tanc mnlier, qaam fama nocens et plarima uitae 
Mordebant delicta suae, clementia supplex 
Conruit amplectens uestigia, quaeque profasis 
Inrigat incumbens lacrimis, et crine soluto 
70 Nec tergere sacras nec cessat lambere plantas 
Ynguento flagrante fouens, sententia donec 
Lata Dei, quem ferre manum non poenitet umquam^ 

62 cf. Ovid. Met. IV 69, Paul. Nol. XVI 306 63 cf. Verg. 

Aen. V 842 70 cf. Paul. Nol. XXXV 541 

59 urgebat nonn, editt malis A initiumq; A 60 sA 

(8 a m. j8) (7 soluens A infirma» (t eras.) Z leuare] at 

curare C* s. h 61 conditor/// (r corr.f fort, s suberat) T ob- 

re 

sesa A «epulit (re a m, 2) Z, reppulit Beg. 1 eod. Amte. 

]atrone«m K 62 uocis ACOb cod. Arntz.f uoce J^ corr. m. 2 

nexoq; L'Z^P 63 placidas coni. Arnte. loquillas T^ E}L^Z\ 

loquela T^ACFGHSb, loquellas P 64 pbariseae T, farisseae 

Af pharisaeae Q, farisea F 65 orantes L^Z^P^ se T 

inp&iuit K amici* (s eras.) T 66 tum AFH plurima 

eas -me P 67 delecta T corr. m. 2 sua A clementia* 

(e eras,) K 68 corruit (r^ in ras. a m. 2) 2, conruit A^ 

corruit rell.^ irruit uel corripit coni. Wopk. quoq; T 

69 "BigaMt (in a m. 2) LZ, Bigat/// P crimine l 70 nec] 

ne »n ras. Z tergere nec C, mergere nec (tergere vn mg.) S 

• * 

necessat FK^ necess& JB, cessat nec S, n. ces8& b corr. m. 2 plan- 

tairfi K 71 ung«ento (u eras.) E, ungento (u am. 2) K flagrante 

r I 

TCHKPB8Z, fla«grante (n eras.) A, fraglante BEV, flagrante Q- 
sentia T* corr. m. 2 don*ec T, donec donat A^ donat b Q. donec tn 
mg. m, 2) 72 lata T^AHOPb sched. Poelm.j laeta reU. cf. Pros. 
afferre D penitet (t, ex i) T, penitet plerique 


95 Sedulii 

Si nos poeniteat ueterem quaesisse ruinam, 
Tade, fides, mulier, tua to saluauit ab omni' 
75 Dixisset, 'quodcumque mali gessisse uideris: 
Vtere pace mea/ Magna est medicina fateri 
Quod nocet abscondi, quoniam sua uulnera nutrit 
Qui tegit et plagam trepidat nudare medenti. 
En polluta diu, modicum purgata recessit 

80 Per gemitum propriique lauans in gurgite fletus, 
Munda suis lacrimis redit et detersa capillis. 

lamque Capharneae synagogam intrauerat urbis 
Rite docens populos. quem cum uidisset iniquus 
Humano sub corde latens, clamore proteruo 

85 Spiritus infremuit 'quid nobis et tibi?* dicens, 
Terdere nos heu Christe, uenis? scio denique qui sis, 
Et sanctum cognosco Dei*; nec plura locutus 
Imperio ten^ente tacet hominemque reliquit 

76 cf. Verg. Aen. XII 932 85 cf. Marc. 1, 24 87 cf. Verg. 

Aen. VII 599, XI 461 ; Lucaii. VII 615 

geHlMe 

n 

73 peneteat T^A quesisse T aliigue^ quessisse A, qQ^sisse C, 

r 

gessisse Cant, sensisse Arntz. ex quodam ms. indicat uinam E 

74 fidis T^ corr, wi. 2 mulier fides A saluabit BK^OT 

75 dixisse et TZ^ dixisso* (t a m. 2) L quQCumq; 6* gesisse 

AK malo L^Z^OP^, malum ParrJh. Fabr, 76 pacem meam 

T 77 po8t nocet ras, 1 uerh. in P abscondit ed. Poelm. 

aulner*a (e eras.) A 78 te**git (ti eras.) P tripidat A 

1 

79 In T* poluta E corr, m. 2 80 propriq; T*, proprioq; 

A labans jT, lauans ex lauens JP, lauans se Parrh, Ald. 

n 

81 mondas uis P detensa Montep., deterta Parrh, 82 iamq- 

ne 

(q- a m. 2) T, iam g caparnae T, cafarnae ALZP^. caphamae 

B, capharneQ D, caphamee 8, cafarneQ FK urbem EII 

ae 

83 populus T* corr. m. 2 q-m (ue a w. ;8) T inicus T* 

86 post nos ras. in S ceu A, eu L^Z^P^(?) nos iam cod. 

nl ■ 

Arntz. quis sis ABCDZ^V, q,8is F, quis eis m 87 te 

sanctum ParrK loqutus A, loquitur D 88 iacet cod. Amtz. 
torrente g reliquid TCE'S, relinquit AL^Z'h Beg. 1 Cant. g, 

relinqciid BP^ 


Pasclial. Garmin. Lib. UII. 97 

Palsus et in uacnas fugiens euanuit auras. 

90 Sic etiam uariis finem languoribus esse 
Fecit et exclusos semper reticere coegit 
Daemonas ac talem prohibet se pandere testem. 
Olim quippe ferox et nigrae mortis amator 
IUe nocens anguis, deiectus culmine caeli 

95 Gum pompis sociisque suis omnique nefandae 
Agmine militiae, Ghristum, quem nouerat illic, 
Gonspicit in terris, uelamine carnis opertum, 
Et gemit esse homini dominum uirtutis amicum. 
Dumque Tjri transgressus iter, Sidonia rursus 
100 Arua legens, placidas Dominus calcaret harenas, 
Gurauit gemino miserum spiramine clausum, 
Qui uocem non ore dabat, non aure trahebat, 
Sidereaeque manus ruptis penetralibus omnes 
Adtactu patuere fores, laetusque repente 

89 cf. Verg. Aen. IX 658 

89 uacuus T 90 langoribus TAE'Z^ Ald. 91 clusos T, 

t 
excelsus A fecerat et clausos Ott, 2 reicere (t a m. 2) h 

eogit A 92 demones corr. in demonas C, demones FS, demonas 

P corr, in -es tali ex talem E^P^^Bh, tali Beg. IMd.j uilem 

l 2 prohibit TLZ^P condere E testae E, teste* (m 

1 
eras.) P, teste Bh, testi Ald. 93 ollim A 94 angues h 

m 

Inmine A, culminaT* 95 omneq; L^Z^P^ 96 quem Christum 

n. Parrh. 97 uelaminae T 98 et gemit T dum gemit m. 2 

8. h, et gemet A ami*cum PZ 99 dumque] euoM. in T, 

dum Ag, cumque cod. Arntz.f qumq; d tiriae A, tjri* h 

transgres'" T corr, m. 2, transgressis D sidoniaq; A 1(X) arua 

(^ transiens elegens) A, arua* (s eraa.) E calcauit T^ (ut uidetur) 

e e 

AC (? calcarat 8. l. nt. 2) Bh^, cala>icr& K cf. Pros, haerenas 

jK" 101 cu*rauit K geminum T^ corr. m. 2 miserum ge- 

mino D clausus T 102 nec Parrh. ciliique trahibat T^Z\ 

trachebat A 103 siderQqse A, sideriaeq; F^H^ penetra*libus 

Bb omnis Z^ 104 at-tactu T, a tactu ABCG^Sb letosq- 

(u a m. 2) T reppente A 

X. 7 


f /i'j m 


98 Sedulii 

105 Andiriqne loquens meruitque audire loquentes. 
Tu quoque uirtutis sensisti munus erilis 
Frocumbens oculis, cuius in lumine Christus 
Expuit et speciem simulatae mortis ademit. 
Hinc maiora docens populos caelestia uerum 

110 Se reserat sermone Deum turbasque frequentes, 
Quae nimis inruerant, cupiens uitare parumper 
Stagna petit paruaque sedens in Simonis alno^ 
Litore sistentem firmabat ab aequore plebem. 
Et dictis iam finis erat; tunc altius actam 

115 In pelagus iubet ire ratem uastoque profundo 
Betia dimitti piscantia, quae nihil omnem 
Glaudere per noctem uacuo potuere labore. 
Simon paret ouans et aquosis gentibus instans 

115 cf. Verg. Aen. XII 263 

105 audireq- ^ corr. m. 2, audir#q- b meruit (que om.) AB^ 

loquentem Parrh. sched. Poelm. 106 sensisti uirtutis E Parrh» 

hirilis A, "erilis E, herilis TBDST minus P 107 in cuius 

cod. Arntz. lumine TACGLZ^ cod. Arntz., lumina relh cf. 

Pros. 108 exp»uit (a eras.) D et om. T* simulate T 

dliique^ similate BV adimit Ah^ 109 hic F^ uer- 

i 

bum Th (fere eras.), uerum (i a m. 2) L 112 paruoq; AQH, 

paua (q* a m. 2) B Simonis in nau alno A\ Arev: paruaque se- 

dens in Simonis alno meliores nostri mss. cum multis editis simonis 

in BS in puppe magister Deg aluo Parrh. parua residens- 
que S. i. a. Ald. 113 formabat Poelm. 114 actam (a^ ex u) T 

115 pelagos T* (us corr. m. 2) L^Z^P, pilagus A ratem 8. I. 

nl o 

T^ uastoq- (ui a m. 2) T, uastaq; KL nonnuUi ratim 

Arev. 116 ritia T* dimiti ^, demiti J5, demitti T^DS cf. 

OIB U 

Pros. q- (use am. 2) T 117 potiere L, patiere Z^ corr. m. 2^ 

potuere in ras. P uano Barth, Adv. XVIII 2 labore» (m 

eras.) TZ^P, laborS L 118 Simon (m a m. 2) T, Symon E^GH, 

Simo Ald. parat S equosis A post aquosis, in eras. in 

Z gentibus {^ X piscibus m. 2 in mg.) K 


Paschal. Carmin. Lib. Iin. 


99 


Linea claustra iacit tantumque inmanis apertos 
120 Impieuit captura sinus, ut praeda redundans 
Turbaret geminas cumulato pisce carinas: 
Nam socia stic puppis erat sic maxima saepe 
Gaudia non ferimus propensaque uota timemus; 
Quodque Deo facile est homines optare nec audent. 
125 Talibus insignis uirtutibus ibat in urbem, 
Quae sit dicta Naim, populo uallatus opimo 
Et grege discipulum, miserum cum comminus ecce 
Gonspicit ecferri iuuenem gelidumque eadauer, 
Fluribus exsequiis et inani funere passum 
130 Triste ministerium^ cuius sors inuida matrem 


3*.r hhc 


130 cf. Verg. Aen. VI 223 


119 linia AF claustra] clathra Arev. coni. iacet T, iscit 

A tamq; } tantu A apertns E}, apertos corr. m Z 

120 cap*»tnra B, post sinns: captura eras. in P 121 comnlato 

G, comnlato Z 122 'stic (i m. ^ add.) TLZP, isti" EF, istic 

(isti in ras. m, 2) B, istic reK., illic ed. lAps. pnpis AF 

123 propinsaq; T^Z^P^E^, perpensaq; timemns (i in ras. e) T, 

tenemns Poelm. et Fabr. 124 est] om. A hominis T* corr, 

m. 2 non ST^ cf. s. 110 125 orbem PZ, urbem (n in ras.) L 

e 

HiS et 126 transpos. E} corr. m. 2 126 est quae S sic E^, sit 
c, fit Parrh. ; quae est uel qua erat coni. Wopk., at cf, Mommseni indic. 

lordan. p. 183 na*m (i a m, 2) TL, na*m EK, naym (7, na 

Z, in ras, scr. P*, naum Parrli. sclied. Poelm. unallatus A, lam 

• • • 

l&ns (nallatus s. l. m, 2) LP, uellatus m. al. in ras. Z, uelatus 
. . . . 

▼ 

sed fort. prvus fuit nallatus opimmo B 127 discipolum (y a 

u 

m. 2) T, discipulo P, discipulo LZ^OR Beg. 1 misserum A 

cnm] om. A, tunc Poelm., dnm Amtz. ex quodam manuscrm co- 

minns CDP^BT, comminos K, comunis F^ corr, m» 2 128 con- 

specit M, lonspicit F ecferri P, et ferre MT^ (corr. e*ferri m. 2\ 
effera E}, offerri 0, afferri Poelm., efferri rell. 129 plureb: M, 

Q 1 

pliribns E exsequis A, exequiis BCEF^HLBS, exeqnis K 

nl n 

inam B corr. m. 2, ina*ni E passlm K, passum ex passim Beg. 1, 

-snm tw rfis. B^ 130 tristem MT cn»ius (s eras,) E 

7* 


100 Sedalii 

lamdudum uiduam gemina uiduauerat urna. 
Nec remorata diu pietas, inimica doloris, 
Auxilium uitale tulit tactoque feretro 
^iSurge* ait 'o iuuenis'; parensque in tempore dicto 

135 Mortuus adsurgit, residensqua loquensque reuixit 
Atque comes genetricis abit: nam funere torpens 
Et licet amissae passus discrimina uitae, 
Non poterat famulus Domino clamante tacere 
Nec uita praesente mori. mox agmine uerso 

140 Deponens trepidum recidiuo tramite luctum, 
Candida felicem reuocauit pompa parentem. 

Nec tibi parua salus Domino medicante, Maria, 
Multiplici laesnm curauit uulnere sensum, 
Quam fera septenis rabies inuaserat armLs, 

137 cf. luvenc. n 523 139 cf. Verg. Aen. XI 412, 684 

131 niduerat li corr, m, 2 ? urna orba A, nna* (s eras.,, r a 

u 

m, 2) Z, orna h post urna, fors eras. in P 132 remorata {exp. 
m, 2) A, rememorata LZP, remota S dolori C cod, ArrUe, 

Cant. 133 uitalae MT^ (a^ eras, m. 2) dedit D tactuq - Jf I" 
Beg, 1 feretro* (umV eras.) M 134 surge ait] ge ait fere euan. 

t cto c 

*n M dico L, di»» Z corr. m. 2, dito P 135 adsurget T* 

corr. m. 2 risidensq: M refizit A 136 adq: MTEZh 

comis MT^ corr. m. 2 genitricis MT^, genetricis plerique genitricia 

1 abit 

comes S habit MT^, obit A, abiit O, hab& h, lllll c namj 

non C Parrh. sched, Poelm. tpens (or a m. 2) F 137 amisae 

MT alii, amisae A en licet rwnn. editt., ilicet Faibr. 138 fa- 
molus M tacere* (t eras.) MT 139 mori (& a m. al.) r 

140 depones B tripidum A recidiuu M, recidiuum T* corr. 

m, 2, rediu*uo A, rediuiuo tramit* Z corr. m, 2 dactnm 

M 141 ponpa E, turba Heinsius et Gronovius 142 uqc ( ^ a 

m. 2) T 143 in mg. sup. add. M^ multiplici ex multiplice 

K laeso MT^, lessum A curare MT^ corr, m. 2, cur*auit (u 

eras.) G 144 quem AEFGW(?) cf. Pros, septeni I/»Z* 

rauiis MT^ oorr. m. 2 rabies septenis A inuasserat A 


Paschal. Carmiii. Lib. IIII. 101 

145 Daemonico cuneata globo; sed squamens anguis 
Imperiosa sacri fugiens miracula uerbi 
Corde tuo depulsus abit uolucresque per auras 
In chaos infernae lapsus penetrale gehennae 
Septem ingens gyros, septena uolumina traiit. 

150 Neue redundantem cumulato germine messem 
Exiguis Dominus sineret languere colonis, 
Diseipulosque alios, quorum mens conscia recti 
Puraque simplicitas numero meritoque refulgens 
Aurea libra fuit, uelut agnos praecipit inter 

155 Sanguineos properare lupos *adsumite' dicens 
lura potestatis, nuUum metuatis ut hostem; 
Yipereasque minas et scorpion atque inimicae 

149 = Verg. Aen. V 85 152 cf. Verg. Aen. I 609 

156 cf. Luc. 10, 19 

145 doemoni*co B daemoniconcata MT^ cunnecta A, cun*>cta 

E corr. m, 2, cunecta G, coniuncta Beg. 1 g, connexa cod. Lips. 

scunaas 

globu* Mj globus T squameus A, squa- corr, in C 146 im- 

periu (^ eras.) M, imperio T^ (sa s, l. add. m. 2) FGHOVh, imperio*» 
r, imperio KL, imperiosa m. rec. in Z, imperio^sa (s eras.) P 
vers. in mg. scr, S^ uerbis JL* 147 repulsus T habit MT, post 

u h 

abit ras, in r per] p- T 148 chaos (u a m. 2) T, caos A 

penetralae T infemi L^ pulsus L^P, lapsus m. al. in Z 

•gegenne A, iehenn^ D 149 iungens giros A giros CEKLZ 

P 150 comolato Z^, cumulate Cant, mossem] me corr, 

I fl 
T^ 151 sinirit uel sinerit M, siniret T^, senerat Ly sanar& Z 

fl ua 

corr. m. 2y saneret P^ langore M, langore (ue a m, 2) T 

152 discipolosq- T corr. m. 2, discipulos CG^ alius M^T^ men 
(b a m. 2) T 153 somplicitas A numeroq; refulgens A 

meroteq; E^ corr. m. 2 refulgens] ens ex ins M 154 et 155 am. 2 

in M numerus LXXII adpos. in T uel M, lud A prae- 

cepit MKL^ZP aure* G 155 snnguineus — lupus MT 

156 timeatis Poelm. 157 uiperiasq; A m**iias £, moenas 

Z^P^ scorpiti A, scorpion** LE, scorpiones P^Z^, scorpionnm 

BDE^F^GTP, scorpiti»* S cf. Probi art. min. p, 551 K. adq; M 

TE inimicQ (. am.2) M, inimic*a {q eras., a am.2) T, inimicsB 
r (corr,) II, iniraica ACDFGKLZ PRSTb sed cf. Pros, 


102 Sedulii 

Omnia uirtutis sensu calcate fideli: 

Nulla meis famulis feritas aduersa nocebit. 

160 Nec tantum hoc gaudete, uiri, quod spiritus ater 
Subiaceat uobis, quantum quod nomina uestra 
Scribat in aeterno caelestis littera libro^ 
lus est quippe Dei uitam praeponere factis. 
Nam merito cessante bono miracula nil sunt, 

165 Quae faciunt plerumque mali, quibus arbiter orbis 
'Nescio uos* dicturus erit, 'discedite cuncti 
Artifices scelerum, rebus qui semper iniquis 
Diuinum simulastis opus\ sic tempore Moysi 
Carminibus quidam uanae Memphitis in oris 

170 Signa dabant non sponte Dei, sed imagine falsa 
Visibus humanis magicas tribuere figuras. 

160 cf. luvonc. II 45 166 cf. Matth. 7, 23 

158 uirtuti CP, uirtuti' E sinsu M 159 famulis ad- 

uersitas n. A ueritas w* 160 hoc om. MT^T^ gaudite 

M*T\ #gaudete (a ercts.) A % I' <^orr. m. 2, quid ed, Spvr. 

t 
a*ter (1 eras.) C, acer Z 161 subiciat Ah ed. Spir. 162 scri- 

bat MTE^Gb^g, sp scripta A, scribta LZ (sit s. l. m. 2), scripsit pleri- 

qttey scribit norm. rec. aeternti M, aeternum T, etherio e cae- 

lesti A litera BE 163 est] et MT' quipp*e (a eras.) T 
dei] a} do P in mg. 165 faciunt] euan. fere in M plerique B 

i c 

urbis MT\ orbos L 166 nestio A dicturus >- A, dictus 

B i 

erit 2) disciditc M, dicedito r s a m. 2^ descedite L vers. a 

m. 2 add. in B 167 arteficis T^ corr. m. 2, artificis T^ rebusq; 

H 

L^Z^ 168 simolastis T, simulatis AO Beg. i, simulatis L, simi- 

e 

lastis E^G (sed corr.) V tempora Z corr. m. 2 moysin M, 


i 


moyse* (n eras., e corr. in i m. 2) T, mosi uel mosis uel mosae editt. 

iB U 

169 carnibus M^T^ uan* (e uel o eras.) M, uane (is a m, 2) T, 

is 

uane BE^K\ uanae r^LPj uano H, uana(?) Z\ uanis reU. cf. 

Pro8. nimfitis L, memfitis plerique horis MT 170 da- 

bat A falsi Parrh. sched. Poelm. 171 humanas G mai- 

cas Sh^ 


Faschal. Garmin. Lib. IIII. 103 

Post Pharisaeorum cuiusdam principis intrat 

Clarificare domum,. non escam sumere tantum, 

Ad quam tunc facili conuenerat ille precatu. 
175 Hic homo perspicuo distentus uentre tutiaebat « 

Plenus aquae grauidamque cutem susperiderat aluus, 

Inclu!sam paritura necem; iam.membra fluebant 

Adcrescente sinu, miserosque infusa per artus 

Tulgida, perflatum macies tenuauerat aegrum, 
180 Inque uteri spatium totus conuenerat hydrops. ' ^ 


Non tulit hanc speciem mundi Pater, et sua transit 
Sabbata non curans, hominem curare paratus 
Quem uoluit magis esse suum: nam sabbata propter 

178 cf. Verg. Aen. VI 726, Stat. Theb. I 416 181 cf. Verg. 

Aen. II 407 

172 phariseorum M, iseorum T* add. m. 2 phariseorum, farisseorum 
ul, phariseorum plerique cuius LZP 173 sumire Z^, 

po8t sumere ras. 1 uerbi in R 174 quem PDF^HLZ PBTb% 

quem K cf, Pros. cvi 8, tti 6 facile M, facilae T\ facile 

KZ, facili* L, facilis Eeg» 1 praecatu MT, rogatu S 

175 hi*c (n eras.) M, nchomo T^ hincho m. 2 in mg. add. perspi- 

cuus MT (Sj fere eras.), dispicuo A, pr^cipuo h 176 aqna CJD 

Q {mpra \ aquis m. 2) HB Cqnt, aqua" P, aquis SO^(?)m 
grauidaque coni. Wopk. quae MT Hun (uus a »». 2) T, 

r X 

aluos L^Z^P^ 177 pa///itura M, pa///itura* (i a m. 2, m eras.) 

T inclausam FGH (a, eras.) P (a, eras.) 178 adcriscente 

JtfT*, nam crescente l Vll et 178 transpositi in K corr. in 

■ 
mg. sinu« M, sinu* (m eras. fere) T mise|ta roq: M 

(ta fort. dceronis est cf. Prol.), misserosq; A infussa A 

a*t«s M, artos T* corr. m. 2, art*s (e eras.) C 179 per flatu (flatu 
eua/n. fere) M, perflatum uel per flatum reU., inflatum ed. Lips. per- 

a, 

flatum aciis T maci«es F tenu///////at M, tenuerat A, tenueuerat 
B 180 inquo T, inque* (m eras.) LZ uteri//// atiu M, uter T, 
uteris A spacium G ydrops MT alii, hidrups A 182 sahhato 

T, sahata B, suhlata P sahbata n cubata (^ u curans hominem c. p.) 

A curare] sauare cod. Arntz. para«tus (r? eras.) M, partos 

(u a m. 2, fort. etiam a) T 


104 


Sednlii 


Condita sunt homiDeni, noa est homo sabbata propter. 

185 Tnnc piua umentem siceata corporis unda 

lussit abire luem: fluuidus mox uiscera morbus 
Deserit et uacuae resident in pectore fibrae^ 
Carnalemqae lacum pestis lymphata reliquit. 
Coeperat interea Dotninus Galilaea per arua 

190 Transgrediena sancto quoddam pede tangere ca3truill.J 
Hnnc procul ut uidere decem maculosa gerentes 
Leprosi portenta uiri, quos corpore foedo 
Diacolor obsceniB turpabat poena flguris, 
'Praeceptor, miserere, potes namque omnia, lean* 

195 Clamantea disere simul: tunc flexa potestas, 
Quae numquam pietate uacat, clementior inflt: 
Ite, sacerdotum conspectibus ora referte. 
Gnmque aiam peterent, subito mundata uicissim 
Mirantnr sna membra uiri uariumque taentes 


186 cf. Verg, Ge. IV 44S 189 ef. iQTenc. I 450 194 cf. 

Veig. Aen. VI 117, Lne. 17, 13 196 cf. Luo, 17, 14 

184 est] om. A et non homo r (t 5 est m. 3 s. (.) GP' (t 5 eat 

in wg.), jiropter non eat; e, Bod non bomo Fahr. vers. in mg. adi. m. S 
»M LZPef 185 pios JK- J" cott. irt. 3, prlus Arnts. coni. umen- 
tem M'TG, rumentem H (h eras.), humentem reU. undaro JlfT', 

monda A 186 inBit A babere [-ire eorr. m. 2) MTV Poelm. 
W^ (c eras.) FP fluuidua MTrCE^HUZ PB, flaidua reU. 

187 e' nai»e M refiident B febr^ KLZPb 188 locnni A 

Ijmfftta MT, liquata T^, limfaita E, limpbata pttriqve teliquid M 
TCLZPS, reli.quit (n eras.) Eh Fabr. lymphatica liquit sched. 

Poelm. 189 co/'//epetat A, coepit P' corr. m.3, ceperat jtel oae- 

perat oIh gallilea M, galileae LPZ, galilea pleriqae 

191 mHCDlosa T gerentes (es ex h) M 192 laeproai MT, le- 

piosa I) fedo uel foedo libri 193 obscnis AS turbabat 

S}L'Z' eod. Amtn., tarpat P», totpebat 194 niisere MTL. 

miBserere A poteus MT {corr. m. 3) 195 diiernnt MT^ {corr. 

M. S) 196 Barens T clementior ex clemeutius E' inqnit 

tehei. Foelm. 197 refertej te in ras. 6, refcrre nonn. editt. 

198 aia M peteren' T (t a m. 3) mutata m, cnrata coii. 

Amts. 199 in mg. E uiri. P 


Pasclial. Garmin. Lib. IIII. 105 

200 Esse nihil sese pariter speculaDtur et omnes 
Explorant proprias alterno lumine formas. 
Ex quibus ut grates ageret pro munere tanto, 
Vix unus reduci conuersus tramite planta 
Sternitur ad terram Dominum uirtutis adorans 

205 Atque sacerdoti uero sua protulit ora. 

Denique pontificum princeps summusque sacerdos 
Quis, nisi Christus, adest? gemini libaminis auctor 
Ordine Melchisedech; cui dantur munera semper 
Quae sua sunt, fructus segitis et gaudia uitis. 

210 Cum residens caecus Timei filius illud 

Propter iter, Dominum per quod cognouerat ire, 
Vociferans crebro lumen clamore petisset 
Nec populo prohibente tacens^ accedere iussus 
Ad Dominum palpante manu, uisumque recepit 

215 Et nuUo ducente redit. quam fortiter instat 


" 


200 nichil B, nil L, nil Z^ se (se s. l. a m. ^) B speca- 
lanter rK oms (e a m. 2) B 201 altemo] \ a m, ^ K 

at r 

202 et M gratias A, gnates r ageret] a a m. JS K 203 unias 

A mox unus Wopk. coni, tramitae MT^, tremite P planta 

MT'L'Z\ planus AT^, pronus in ras. T^K^F^, pronus reU. cf. 
Pro8. 204 terras b dtH A 205 adq- MTE sacertoti 

A protolit(?) M 206 sacerdus M^T^K" 207 qui' (s a 

m. 2) MTb, qui Ag^ quis reU. cf. Pros. liuaminis T* corr. m. 2, 

mi c 

libraminis A, libanis Z corr. m. 2 autur M 208 ordinem 

1 h 

LZ^P mechisedecb M, melcisetcbd T, melcbisedec ABZ, mel- 

cbi sedhacc E, melcbisedebc P 209 qui A sua 8, l. M^ 

T^ fructus segitis WT^ (segetis fructus corr. m. 2) AF^G^K'L' 

Z^P\ segetis fructus PH uitis] is in ras. JJf* 210 dum 

cod. Arntz. tbimei BT, tymei CDE, tiraei plerique 

po8t timei ras. 2 uerb. in P 211 prope A iter s. l. in 

TZ contigerat A xpm (xp a m. 2) E quod dmn b 

212 craebro T petiuit VI 213 popo'" M tacens] ns in 

ras. am. 2 M, tacet T cf. Pros. adcedere K^L^Z^ iusus A 
214 manu* (m eras.) TK recipit M^TA 


106 Sedulii 

Inportuna fides! quidquid res dura negarit, 
Sola frequens uotis oratio praestat honestis. 

Ynaniinum panem sic ille petebat amicum, 
Qui foribus clausis per opaca silentia noctis 

220 Obnixeque diu confidenterque neganti 

Vocibus adsiduis precibusque extorsit anhelis. 

Praeterieusque uiae Dominus loca Samaritanae 
Humanam flagrante sitim coUegerat aestu, 
Fonsque perennis aquae^ modicam desiderat undam, 

225 Vt biberet qua corpus erat. tunc accola gentis 
Stans mulier, paruum puteo quae traxerat haustum, 
Gum dare cunctatur periturae munera lymphae. 


216 cf. Verg. Aen. I 563 219 cf. Verg. Aen. II 255, Ovid. 

Met VII 184 223 Ovid. Met. V 446 


216 fidis T* inoportuna A quicquid M^T^ dLii dura] 

e 

u in rtis. a m, 2 M negaret AUZP, negarit (e a m. 2) r, ne- 

gari#t K^ negarit (it in ras.) B\ negarat (7, negabit e 218 un- 

aniniem CEht unianimum G petibat T 219 clausis foribus 

G 

Parrh. opaga Z corr. m. 2 220 obnixereq: M} (obnexe corr. 

Ho 

w. 2), obnexerunt T* {ut uid,), obnixaeq: E^ obnixiq; L^F, obnixeq; F 

m 

i 

JReg, Ij obnixeq; 6 confidente«q- (s eras.) T 221 uocib; ////////is T 

■ 

assiduis] as vn ras, M, asiduis K praccibusq; MT*^ alii, preci- 

bus K anhilis L^Z^P^ 222 ui«ae (t eras.) T Samaritane 

M 223 flagitante P coUigerat MTF^K^LZ^ Pb\ coUegerat 

C, conceperat cod. Arntz. 224 f*onsq: M perbenuis BD 

n 

aque MT alii udau A 225 bi«beret (e eras.) M, beberet T^ 

i 
corr. m. 2, bberet (b, ex u) A quia M^BL^Z (ex ros.) BTb, 

qu a T (i cro».?), partequa A, qua (i a m. 2) EF, qui Parrh. 
cf. V. 278 et Pro8. 224 et 225 transpos. in m accula AKL^Z^, 
acola B 226 paruum parua A de puteo D poteoq; T^ 

• • • 

trazerat] x in ras. E fort, cs fuit, bauserat T austum MTF^B*, 

haustus Beg. 1 227 cunctetur F? peritore MT^ Ijrmphe 

Jtf T, tMriant relh 


PaBchal. Garmin. Lib. IIIL 107 

Agnoscens propriam numeroso coniuge uitam, 

Orat inexhausti tribui sibi dona jQuenti, 
230 Aeternam positura sitim^ qua nemo carere 

Dignus erit, Domini nisi mersus gurgite Christi 

Fercipiat placidas animae, non corporis undas. 
Dumque sui media residens testudine templi 

Ore tonans patrio directi ad peruia callis 
235 Errantem populum monitis conuertit amicis: 

Ecce trahebatur magna stipante caterua 

Turpis adulterii mulier lapidanda reatu^ 

Quam Pharisaea manus placido sub iudice sistens 

Gum damnare parat, plus liberat; omnibus illis 
240 Nam simul e turbis proprie sine crimine nuUus 

Accusator erat, saxum qui missile primus 

233 cf. Verg. Aen. I 505 s. 236 cf. Verg. Aen. II 403, IV 

136, I 497 

n 

228 agnosces A nomeroso itf, numerosu A coiuge A, 

coniunge P mllem tamen per libros licere legi paruam (? pra- 

nam) n. c. u. uel propriam n, c. culpam ttd noxam Wopk. 229 «ora* 

(h eras., t a m. 2) MT inexausta corr. in -ti M, inexhausta T^ 

-ti corr. m. 2, inexausti AKL^Z^P'B, inexhausti* (s eras.) C cf. 227 
periturae munera lymphae fluentis (s a m. 2) CJS 230 posi- 

tura* (m eras., t in ras.) T carer& S? {corr.) L^P^Z' 231 nl 

e 

sabmersus A 232 pr*cipiat (e a m. 2) K placidos M^ -la- %n 

ras. in G qua corporis C undam T* corr. m. 2 233 cumq; 

S Cant. cod. Arntz. sui* F resedens A media residens 

MTOSThy residens media reU. medii V 234 thonans MT 

a peruiae M} 235 montis M ex corr., mentibus corr. i/n monitis 

T^ cf. Pros. p. c. monitis amicis e 236 traibatur TM *w e corr. 

m. 2, trachebatur A 237 mu#lier (1 eras.) A lapida L^Z^P^ 

1 
238 quum sclied. Poelm. aduterii r corr. m. 2 farissea -4, fari- 

sea FG, pharisea pler. placido xpo A 239 dum C, cum corr. 

in con in E, in ras. in Z contemnare A, condemnare K^L^OST 

Beg.^ 1 b damnare] dam- ex corr. in FG parat M {'a^ a 

m. 2) T, paret T^ Eeg. 1 cf. v. 227 240 e] et M^T e tur- 

bis] e t in ras. LZ cremine A 241 accussator A qui* 

■■i 
F missilae M^ missiUe (a eras.) T, misile rABHK^P, mile F 

corr. m. 2 prim** B 


108 Sedulii 

Sameret obscenae feriens contagia moechae. 
Nec poterat qnisquam fistacam aellere paruam 
Ex oculo alterius, proprio qui lumine grandem 

245 Sciret inesse trabem. profugus sic ille recessit 
Impetus et clemens donat sententia culpam, 
lam non peccandi sub condicione solutam. 
Nam uomitum quicumque suum canis ore relambit, 
Nec ueterem studet hic ueniam nec habere futuram, 

250 Huius damna tenens, huius conpendia perdens. 
Inde means genitum cernit considere caecum, 
Qui male praegnantis dilapsus uentre parentis 
In lucem sine luce ruit. tunc sanguinis ille 
Conditor humani mundique orientis origo, 

255 Inperfecta diu proprii non passus haberi 

Membra operis, natale lutum per claustra genarum 
Inliniens hominem ueteri de semine supplet. 
Nec uisum tamen ante capit, quam uoce iubentis 


242 obscaenae TDH, obscene ACBKL fugiens cod. Arev. 

o 

moeche T, mecbae APCHST, michae E\ maecbe KB^ mecbe P 
243 fistucam MTnADJB^KP^Z, festucam rell. euellere Fdbr. cHiique, 
pellere cod, Almelov, 244 oculo ex oculu M luminae T, in lu- 

mine Parrh, 245 trauem 3f T* profugus] us in ras. K 246 de- 
mentia S (sententia 8, l,) e culpe L^Z^, culpQ P 247 condicione* 
(m eraa,) T, dicione A 248 canis s. L L^P^, sui more Z^ corr. m. 2 
249 studit T^ bic ueniam studet Gh 250 da«na (n eras.) K 
ferens Cant, . conpendia] z, a m. 2 K perdit Parrh. sched. 

Foelm., pendens Bartlu cvm suo ms, 251 inde means] in mg. denuo 

f/ I! 

scrygsit T^ inde genitum means considere cecum cemit C 

d de 1 

consiere (d a m, 2) K, consere A, consedere LKP, consistere Parrh. 

n 

252 prignatis M, prignantis TA delapsus ACG^JB^PSO, dilapsus 

reJl., lapsus de T* parentes T* corr. m. 2 253 illae T 

254 conditus M * {corr. m. 2) T bumanis MT imago g 

255 proprii* (s eras.) F habere M (corr. m. 2) T^AL^b, haberae T 
corr. m. 2 256 natalae MT' clausta G^ 257 inliniuit A 
bomini MT, homineq; A ueteri] i ex u A supplit (corr, m, 2) 
M*T 258 ui*8um (s eras.) E iubentes M^ corr, m. 2 


FaBchal. Carmin. Lib. im. 109 

AoGepta Domini Siloam uenisset ad undam 

260 Et consanguinei tutus medicamine limi 

Fura OGulos fouisset aqua. mox ergo gemellae 
Yultibus effulgent acies tandemque merentur 
Ignotum spectare diem. cognoscite cuncti, 
Mystica quid doceant animos miracula nostros. 

265 Caeca sumus proles miserae de fetibus Euae, 
Portantes longo natas errore tenebras. 
Sed dignante Deo mortalem sumere formam 
Tegminis bumani, facta est ex uirgine nobis 
Terra salutaris, quae fontibus abluta sacris 

270 Glara renascentis reserat spiramina lucis. 

Bethaniaeque solum repetens intrarat; ibique 

267 cf. Verg. Ecl. VI 36 

259 acceptam TL'Z^ siluam 3rrZ», Syloam DHT, Siloe cod. 

Amtz. ueniset A ad s, l. KL^P^B'^ 260 consa»nguinei (g eras.) 
Af cnmsanguinei D totus {corr. m. 2) TPZOj tutus I^WK^ {vit m- 

ta 

detur) B, footus L (f fort. corr.), foetus A, fotus rell. ; fultus c\ lotus 

limi 

com. Arev. cf. Pros. ueni P*, lini Cant. 261 p«ara (1 eras.) C 

• • • • 

lauisset cod. Arntz. aqua* (m eras.) MT. aq; F gemmeUae 

Mi gemellis AF^ 262 effulget A meretur G, uidentur cad. 

Arnte. 263 supra spectare uelut glossa uidentur in M . expectare 

rF {l spectare m. 2 s. l.) , ezpectare G , spectare L cuncti] s, l. 

r* 264 mistica plerique deceant m quse L^Z^P 265 pro- 

l+es (a eras.f s a m, 2) M, prolae T, prolis JT^L^, in ras. 2**, plebs 
g misere M et alii, miserere T, missere Ay misera P defaetibus 
JJf, defitibus T, def oetihvLS ArBFHby def Qtibus iCX , de fletibus 0«. ^, 
de faecibus Parrh. euuae MT\ eue A, aeuae plerique 266 por- 

d 

tantis T liongo tenebras errore A 267 sedignante L ddi 

M^T sumire Z^ corr. carnem m 268 tigminis T* corr. 

m. 2 de uirgine Fabr. uobis Ott. 2 269 q: M (quae cotY. 

m. 2) T post fontibus, q; eras. in MT{?) fonte — sacro L 

ex corr, abluta (u a m. 2) My ablata T, post abluta ras. 1 

uerhi in /^, oblita Fahr. sacbris MT luta sacratis O^ 

270 clare K corr. m. 2 clausa renascenti — luci coni. Wopk. 

reserat spirat A 271 betbanieq; MT aJ., bethaniae inde Fabr. 

solo MT repetiens A intrauerat J., intrarat ex corr. F, 

intrat L^Z^P^, intrabat c ubiq; m 


110 Sednlii 

Lazarns occidna tumalatus sorte iacebat 
lam quarto sine luce die claususque sepulchri 
Marmore corruptum tabo exalabat odorem. 

275 Flebant germanae, flebat populatio praesens, 
Flebat et Omnipotens, sed corpore, non deitate 
Exanimosque artus illa pro parte dolebat, 
Qua moriturus erat; lacrimis impleuit amicum, 
Maiestate Deum. quid credere^ Martha, moraris? 

280 Quidue, Maria, gemis? Christum dubitatis, an unum 
Possit ab infernis hominem reuocare cauernis, 
Qui dabit innumeras post funera surgere turbas? 
Ergo ubi clamantis Domini sonuit tuba dicens 
Xazare, perge foras': magno concussa pauore 

284 cf. Verg. Aen. XH 411 

272 et*omolatas (h eras.) M, thomolatos T^ ut uidetur sorde 
C, sorte (s corr.) D, morte e ■ 273 quarfcus dies AL^Z^P\ qnarta 
K luc«e (a eras.) T diem W-T saepulchr////// M^ se- 

pulchrum T^, sepulchri (mnes fere sepulchri claususq; C 

n 

274 correptum (u corr. m. 2) P exalabat omnes fere, ezha- 

larat V cod. Amtz.^ exsuflauerat e hodorem T 275 germane 

TA (H. flebatiH» (et eras.) S populus Aj populus quoque 

Pa/rrJh. in Emendatis 276 no" (n am. J^) K deitate* (m eraa.) 

Tf dietate A 277 exanlmosq- MTADOZ\ ezanimesque reU. artus] 
u in ras. M, artos T* corr. m. 2 278 lachrimis T lacrimis- 

que rABFHKS implebat DFL'PBZT, compleuit CaM. cf. 

Pros. 279 magestate MCm, magestate* • (m eras.) T maistatis 
dnm A dni D marta MB^F^ 280 quid™ M, post h. v. 

ras. 1 uerJyi in E xps 6, Christo 0*, Christus Beg. 1 Parrh. 

annH (u a m.2) A 281 posssBt A, ponet Scy posse Al inferis 

r*-4, inferis F, infemi ^Oaw*., mi&cmB {% a m. 2 add.) LZy infemi 

« • • 

P corr. m. 2 cateruis Parrh. 282 quid habit MT formas 

cod. Arnte.f turmas sched, Poelm. Ald. innumeris turbis potuisse 

scribi ait Wopk. 283 sonuit] o ex e E, consonuit A dicens] 

s in ras. JT, dicentis L^Z^P^ 284 confusa F l incussa in mg. m. 2, 

concusa L pauorem M^T 


Paschal. CaTmin. Lib. IIII. 111 

285 Tartara dissiliunt, herebi patnere recessus, 

Et tremuit letale chaos, mortisque profundae 

Lex perit, atque anima proprias repente medullas 

Cernitur ante oculos uiuens adstare cadauer. 

Postque sepulchralem tamquam recreatus honorem 
290 Ipse sibi moriens et postumus extat et haeres. 
Ytque cadnca uagi contemnens culmina saecli 

Monstraret se rite Deum, non curribus altis, 

Qui pompae mortalis honor, rapidisque quadrigis. 

Puluereum sulcauit iter nec terga frementis 
295 Ardua pressit equi, faleris qui pictus et ostro 

Ora cruentatum mandentia concutit aurum : 

285 cf. Verg. Aen. VIII 242 295 cf. Verg. Aen. IV 134 

285 tartirara R, tharth«ara K, tarthara L disiliunt AG^ 

l erebi aerei -4., herebi plerique, erebi (e, corr.) B, aerebi Z, ^«erebi 
P (et? eras,) re/wcessus T, census A 286 et tremuit MTA 

CG (jex corr,) L^PS, extimuit ex extremuit K, extremuit rell. cf. Pros,, 
fort. ectremuit cf. Neue Forml. II 768 laethale My laethalae T, 

loeMQ ABEDGHKy l&alae L, mortale g chaus M^T^, cahos A^ cos 

P* 287 atque] t a m, 2 M, adque T propria F^, primas coni, 
Burm. repente 3f» (repetente corr. m. 3) TBr^C^F^LZPTO^V, re- ^p.-^yh',^ 
pe*tente C, repetente in rous, K? cf. Pros, et supra 1 40 repente temet-\ "*> *•'- ^•''•- ^y» 

illas JE^ corr, m. 2 medullis CJET, medillas L^ZP^ 288 uiuens] 

ens tn ras, 2 Utt. T', altera syllaba incerta in M fort. uiuum fuit 
ef. Pro8,, uiuens (s a m. 2) Z, uiuum c adstare] ad a m. ^ in T, 

ad olio airamento scr, in M 289 postque] e in ras. M}y post- 

quam T^ corr. m. 2 sepulchralem plerique tandem c (i/n ras,) 

Beg. 1 Fabr. 290 postrerous A^ postunus 2), posthumus FH^Sb^ 

exstat AJDGB *&eres (h eras.) K heris P 291 secli ACBE 

FB 292 monstrare Cant. si M'T, se*» K 293 qui»»» 

(ppe eras.) A pompae est Ald. honore A rabidisq; T 

295 praessit MT aliiy psit A aequi MT^KL^PZ^ faleris 

plerique pectus A, j>ictis Z 296 ore r'DGF' {in ras.) GP^ 

BZ^h, ore L, ora uel ore K cruenta A madentia M, 

mendentia E\ mandendo r^DGL^ZP^Bb, madendo F (n a w. 2), 
manmdentia (dentia in ras. a m. 2) K ore mandeuti Vat. 2 Parrh. 

cf, Pros. auro MT^ in mg. 


112 Sedulii 

Sed lento potias gestamine uilis aselli 
Bectori suffecit honos, leuis ungula cuius 
Vt tanto sessore decus mirabile portans 

300 Nobilior sub fasce foret, non illius inpar, 

Qui patulo Ghristum licet in praesepe iaeentem 
Agnouit tamen esse Deum. plebs omnis adorans 
In solido moUes subiecit tramite uestes. 
Dicite, gentiles populi, cui gloria regi 

305 Talis in orbe fuit? cui palmis compta uel umquam 
Frondibus arboreis laudem caelestibus ynmis 
Obuia turba dedit? Domino nisi cum Patre Christo, 
Qui regit aetherium princeps in principe regnum. 


309 Cui sanctuB semper conregnat Spiritus aeque. 

300 cf. Verg. Ge. III 347 

297 pntins A gestaminae T asselli A 298 rectoris 

AtT^B} rectoris nffecit JK» snffecit] nf odd. T», sufficit AT^E^ 
L'Z^PB'S honus MT^ACF^Q^ZE, onus L, hon*" K laeuis 

T 299 sesore A mirabil*e (a eras,) T 300 nnbilior A^ 

mobilior Wopk. coni. non nilior illo sched, Poelm, sub] sed 

g faschae iJf, fasc»e (a eras.) T, nasce A foret* (I eraa,) A 

301 patn*lo (m eras.) Ej patnla N^riss. coni. psepi AT^P 

302 dm 8. l. A* pleb' Jtf, pleps AB adorat S i adorans in 
mg. 303 in solito ATLP^T Beg, 1 6, -do in ras. K moUis M^ 
T' uestes] Sj in ras. T^ fuit fort. vestem 304 gentiHs T^ 
corr. m. 2 305 talibns JJTT* {corr, m. 2) nrbe MT* cnmpta 
T^ palmis c. innentns Parrh, sched, Poelm. 306 frondibns] i in 
ras. M\ frnndibus T^ corr. m. 2 laudes Oc ymnis MTBHLZ 
B^STbj imnis J., hymnis rell, 307 obia Ar^ xpm T^ corr, m. 2 

308 etherinm M, aetherenm T^ABCFG^H' T, &herum (e am.2) K 

n jjjyjj ^-^^ 

regum E^ reg F sequitur Gui scs semper conregnat sps aeque m 
DG^O Ott. 2 codd. Arntz, Arev, (in mg.) Spir. Poelm. Fabr. expl 

LIBER ni- INCP LIBER im- SOTL TE8TAMEHTI 3f, EXPL- LIB • in- 
IlfC- IIB- aVAHTVS- EGO ABVNDAlsrTIVS HVXC LIB CONTVLI T, EZPLICIT 
PASCHALIS CARMHriS LIBER SECVITOVS. IlfCIPIVKT CAPITVLA LIBRI TERTn 


Paschal. Garmin. Lib. ini. 113 

3DBM 0PEBI8 (/*. II*') IITCIPIT PAiSCALIS CAJtMIXIS LIBEB TEBTIY8 r, 61- 

plicit ffiuangelii liber •III- incipit liber -1111- A^ expucit bedyIiII 

Piin UBEB TEBTIYS NOTI TEBTAMENTI. INCIPIT aYABTYS B, IKCIPIT 
UBEB TEBTIA (Sic) IN IfOYO TE8TAHEVT0 DE DICTI8 EYYAVeELISTE Hr 
KOlCIirE Din CABMEN SEDYLII YIBI ELOaYEIfTISSIMI OBAMMATICI POB- 
TAE C, EXPLICIT TEBTIYS • DrCIPIT LIBEB QYABTYS ES, EXPLIOIT 
UBEB TEBTTYS SEDYUI • INCIPIT UBEB QYABTYS • OBAT XPS AD PA- 
TBBM Fy EXPUCIT SEDYUI LIBEB •mi- IVCIPIT EIYSDEM Y- G, WaiA' 
dT PASCHAUS CABMIVIS LIBEB TEBTIYS H, EXPUCIT PASCHAU8 CAB- 
MliriS LIBEB SECYXD • INCIPIT PASCHAUS CABMDIIS LIBEB •TO.- K, EX- 
PUCIT LIBEB nt • IVaPlT PASCHAUS CABMIVIS UB -in- L, Expl. 

LiB • nn • Jycip LiB «y* P, expuc ubeb secykdys • nrciPiT ubeb teb- 
TIY8 E, expucit ubeb in! • IirCIPIT ubeb -Y- SEDYUI PBBI Z| dcoi- 
PIT UBEB tebtiys noyi testamti T 


8 


114 Sedulii 


(.■ " 


i I 


LIBER aVINTVS. 

Has inter uirttrtis opes iam proxima paschae 
Coeperat esse dies, Domini cum gloria uellet 
Ponere mortalem uluamque resumei^e carnem, 
Non aliam, sed rursus eam, quam munere plenam 
5 Lucis ab infernis 'releuans ad sidera duxit. 
Exclamansque palam 'pater istac memet ab hora 
Saluifica, sed in hanc ideo ueni tamen horam; 
Clarifica* dixit *nomen tuum*. magnaque caelo 

6 cf. lob. 12, 27. 28 

1 uirtutes (corr. m, 2) MLPZ, uirtutis ex uirtutes D opis (e 

a m. 2) My opis T^ corr. w. 2 phasce A^ pasbcQ S 2 ceperat 
ttel caeperat rec. esse] ire coni, Burmannus Sec. (Anth. uet. L<xt. 

•epigr. I p. 87) uellit (e corr. fort. ex i) M, uellit T (corr. m. 2) 

• le 

w4, uellt (e a m. 2) L^ uellit (Ij in ras» a m. 2, i corr. m. 2) Z, uelit 

n 

P 3 resumere* (t eras.) T, sumere A 4 «rorsus (prorsus? 

m. t) B, rursum G 5 inferis T^rA uexit T*rL^B Arntz., 

**duzit (xit in ras.) Kj duzit (I uexit m. 2) P, ducat Barth. 
coni. 6 ista* (c eras.) M, ista* (i tw ras.) T, ista CBF^G^H} 

S?LZ'T pa»lam (1 eras.) E meme//////t M, memit T' corr. 

w. 2 ab MT' (in corr. m. 2) ACG^O, in rell cf. Pros. ora T, 

bora P 7 clarifica Cant. hac — bora MT^ (banc corr.m. 2) 

ueni» (t eras.) MT ideo tafii ueni boram P* corr. w. 2 post 

tamen ras. in S 8 nomenq; (q; a m. 2) tuum c, uomen pius coni* 

Vonck.f nomen nunc Wophj nomen tu coni. Arntz. nomenque 

tuum per (dixit om.) Cant. Poelm. (tunc in mg.) Fahr., nomenque tuum 
inquit Parrh. altaque Ald.y diuinaque uel permagnaque (tuum 

cm.) Wopk. 


/ 


Paschal. Carmin. Lib. V. 


115 


Vox resonans uenit per nubila: clarificaui, 
10 Clarificemque iteruna. quid apertius est Patre teste, 
Caelo adsertore? ac nec sic agnoseere Christum 
Qens uoluit ludaea Deum; pars esse ferebat 
Hoc tonitruum, pars angelicam crepuisse loquellam. 
gens caeca oculis, o gens durissima corde! 
15 Num tonitruus potuit Christum, seu angelus ullus 
Auctorem generasse suum, qui nomine Patris 
Audito responsa daret? sed ab ore Tonantis 
Natum agnoscentis, populus quo crederet adstans, 
Vox emissa suo respondit consona uerbo. 
20 Annua tiinc sacrae celebrans per munera cenae 


j t ; /.-<•: ,S « ji 


-.7, ■i-rii.iC ^tfj 


9 uenit s. l, J? nube (la ut uid, s. l.) My nibula A nenit 

iam clarificaui M, ubila claricaui T^ in ras. plur, litt, clarifica**ui 
(re eras,) A, clarificaui* (t cras.) K 10 clarificabo CBFG^HSO^^) 
hm, clarificans cod. Arntz. m. i, Parrh. est om, M^T qid 

F test*e (a eras.) T 11 a*sertore (d eras.) M, asertore F 

hac fere eras. T, at nonn. rec. cum quibusdam editt, ac idem 

ttaiere ac sed confirmat Sittl l, c. p, 139 ac //// sic nec (nec a 

m, 2) r ne coni. Gruner cognoscere r^CKBST Cant, 

m 12 iudea MT cum plerisque gens iudea uoluit dm pars esse 

ublebat D deum] suum cod. Arntz, 13 tonitruum M, tboni- 

tru«m (u eras.) T, tonitrum (u a m. 2) r, tonitruum J.P, tonitrum 
m in ras. 2 litt. LZ, tonitrum rell. cf. v, 15 et Neue Fornd, 1 350 

o fani 

crepuise -4, increpuisse Beg. 1 loquillam M^T-K^L^Z^ 14 ceca 

e 

jP sequitur scaeca cordae T, corda P 15 num potuit A non 

Ca/nt, gd cum nonn, editt.y num] um corr. H tonitruus AL^Z^P, 

u 

thronitus M^T* thonitrus corr. m. 2, tonitrus (u a m. 2) r, tonitrus] s 
am, 2 Kj tonitrus rell. siue nonnuUi rec, et editt, 16 aucto*«rS 

(to eras.) A generasso (^ eras,) A, generare V 17 auditure- 

o 

sponsa MT^ audita KLPB, audita Z dedit g thonantis 

MT 18 agnoscentes E^LZ^P^, agnoscitis l quo* (d eras. M 

adstans (s, a m. 2) T 19 emisa A suum — uerbum MT 

suo (a a w. 5) r 20 adnuat M^T^ tunc] l tum P* *n mg,, ta 

n a 

Q sachre T, sacra A caelebras M, caelebrans T munere 

Q caene My caenae T 

8* 


116 Sedulii 

Paschales ex more dapes humilemque magistrum 
Se faciens et grata suis exempla relinquens 
A^urgit famulisque libens famulatus et omnem 
Linteolo adcinctus tantum inclinauit honorem, 

25 Discipulis ut sponte lauans uestigia cunctis 
Nec ludam exciperet, quem proditionis iniquae 
Nouerat auctorem. sed nil tibi gloria, saeue 
Traditor, illa dabat pedibus consistere mundis, 
Qui sensu pollutus eras uelut omne sepulchrum 

30 Exteriora gerens albae uelamina formae, 
Sordibus interius foedoque cadauere plenum. 

Nec Dominum latuere doli, scelerisque futuri 
Prodidit auctorem, panem cui tradidit ipse 
Qui panis tradendus erat: nam corporis atque 

35 Sanguinis ille sui postquam duo munera sanxit 

Atque cibum potumque dedit, quo perpete numquam 

32 cf. Verg. Aen. I 130 

21 paschalis M^T^, pascales AB dapis M^T^ magistrom 

MT, ministmm rell. cf, Pros. 23 a^snrg^t (d eras,) M, at surgit 

D libens] sui in ras. m. ai. G famulatu*8 (m ? eras.) M, 

famulatur BCEGHKOT omni A 24 lenteolo 3fT' [corr. 

m. 5), lentiolo A, lintheolo CS, linteo i»Z»P» prebuit (^ in- 

clina 

clinanit) K, prebuit Z^PS inclinauit Z^ in ras.^ indicau B 25 ut 

■ponte K labans MT^ {corr. m. 2) 26 exciperit MA8 

perditionis Gh, traditionis L^Z^P^ iniq: M^ inique T 27 om. 
D nihil MT^AJB^B tibi sed nil g saeuae KZP, senae 

L 28 traditur M^T"^ iUe FP nudis Cant. 29 sinsu 

(corr. in sensu) M puUutus A erat MT^ (corr, m. 2)y erat 

• 

B uelud AST omnes D sepulchrum omnes fere 30 dex- 
teriora (d a m. 2) T alb«e (a fere eras.) T uelamine MT^ 

(corr. m. 2), uelamina ex corr. in AJDFO Beg. 1 31 sordidus 

MTg int«erius (h eras.) T, interius ex internus A cadauerse 

G^m plenus Bg 32 dm 2>, dm F doli; caelerisq; E ex 

corr. 33 prodedit M, perdidit 6'p*, edidit Pwrrh. sched. Poelm. 

tradedit M 34 tradend; F, tratendus D adque MT^ & A 
35 sanguinis (uinis in ras. m. 2) T sancxit MTZ 36 adq: 

MT cybum T j fort. ex ae perpe-tem ifeT, perpe**" (tem a 

m. 2) T, perpetttfiB J., pp&e F^ ex corr. 


Paschal. Carmin. Lib. Y. 117 

Esuriant sitiantque animae sine labe fideles: 
Protinus in ludam, sedes ubi liuor habebat^ 
Spiritus intrauit teterrimus armaque sumens 

40 In Dominum seruile dedit consurgere bellum, 
Pactus grande nefas quauis mercede: neque illi 
Culpa datur pretio, sed inhaerent crimina facto. 
Tantundem sceleris ter dena nomismata sumens 
Argenti paruo caecatus munere gessit, 

45 Quantum cuncta simul terrarum regna marisque 
Diuitias omnemque uagis cum nubibus aethram 
Si caperet, gesturus erat: neque enim bona mundi 
Sufficerent magni fuso pro sanguine Christi, 
Qui pater est mundi, qui fecerat hunc quoque nasci. 

50 Atque utinam sterili damnatus uentre nequisset 

40 cf. Verg. Aen. VIII 637 

37 aesuriant WT^ (ent corr, m. 2) sitianq; T* esnrient 

sitientque ABCWEFGby esuriunt sitiuntque C^Sc post esuriant ras, 
in B labae MT fidelis MT 38 sedis M*T*, sede*s (n ? 

eras.) E libor L 39 deterrimus A 41 nanctus A 

parna T^ (tn ras.) BCDEFIPKBSTb , quamuis r\ parua (^uis A 

ne ne 

cf, Fros. mercideq: (ue am. 2) M, mercide A mercede q////li 

e 

(ne a m. 2) T nique P; plerique nostri mss. nec Arev. cf, L. 

MueUer de re metr. p. 396 illic A 42 praetio MT 

inherent MTA alii, sed haerent Beg. 2 cremina A, crimine T 

o 

facta K 43 tan«tunde (d eras.) itf , tandem rS tm A num- 

mismata A, numismata BCGBS; plerique nostri codd. numisma ex- 

i Q 

hibent Arev. 44 argento G corr. m. 2 caecat////s M, -at- 

fere euan. in T munera MT, munerae K 46 nobibus A 

a&hera A, a&ram FK^ aethra F, aetbrem cod. Arntz. 47 ca- 

peret] e^ ex corr. M\ caperit L^Z^P enim] om. A bona] 

oma c 48 sufficerint L^Z^P^ magno Cant. fusa T* corr. 

m. 2, fusso A pro fuso e xpsti M 49 qui» KZ (a eras.), 

qui s. l. L^ fecit MT^ {corr. m. 2) B, fecerit P^Z^ 50 ad- 

que M}TB^ stereUe M, sterelis T, stereli Z' dSnanns A 

claanB 

post damnatus ras. t uerbi in F, damnatus Z uentre MTDF 

c Parrh., matre rell. nequissetj fuisset g 


118 Sedulii 

Natalem sentire diem, nec luminis huius 

Hausisset placidas flabris uitalibus auras 

Aeterno torpore latens, miseroque fuisset 

Sors melior nescire datam quam perdere uitam: 
55 Aut male fusus humo confestim munera lucis 

Perderet ut puluis, quem uentus proicit ingens 

A facie terrae rapidisque uolatibus actus 

Spargitur in uacuas nebulis obscurior umbras. 
Tune cruente, ferox, audax, insane, rebellis, 
60 Perfide, crudelis, fallax, uenalis, inique, 

Traditor inmitis, fere proditor, impie latro, 

Praeuius horribiles comitaris signifer enses? 

Sacrilegamque aciem, gladiis sudibusque minacem 

55 cf. Verg. Aen. V 330, Paul. Nol. XVIII 252 

51 — 53 in mg, add. C^ 51 nat#alem (liV eras.) T neq- D, 

ne^iqae O, ne F corr, m. J2 52 ausiss& AE^KUZ^P^, auxisset 

F* Ald. fabris AG'L*Z'P\ labris c 53 aeterno a Intimo 

corpore latens A, aeterno a&erno aut t. 1. S turpore M}T^B}, 

ore 

-or,- in rcts. P*, torpens T corr. m. 2, torpere Parrh. missero- 

tH 

que A, misero+que (s eras.) B 54 dam T coir. m. 2 nescisse 

e natan 

cod. Arntz. a m. 2 Parrh. perder& C 55 fussus A, fusus 

K humo M VL a m. 2, homo T, homo rHP 56 per- 

dere A, perderit L^Z^, perderat jB piecit A, pi»cit C 

u 

57 faciae MTK uola*tibus LZP actis EK, actus (.*. iactati 

in mg.) R, auctus 0* 58 spargitur A, **spargitur (ad eras,) K 

LPZ nebolis T^ corr. m. 2, nibulis A uacuas» (s eras.) 

KP umbris H, auras g 59 tunec M^T audax] ludas 

cod. Arev. insanae L re#bellis A, repellis S^ corr. m. 2 

60 crudilis A iniquae D 61 traditur M^T^ fore T* corr. 

m. 2 inmi»tis (t eras.) F proditur M^T^ 62 in mg. add. 

F? horibiles r, horrebilis M, horribilis T^L^Z'P'O^V\ -es corr. 

m. 2f orribilis A ensis MT 63 sacriliga» (m? eras.) M 

c 

gladis A minatem M, minacem (c a m. 2) T, minantem cod. 

Arev. 


PaBchal. .Carinin. Lib. V. 119 

Cum moueas, ori ora premis mellique uenenum 
65 Inseris et blanda Dominum sub imagine prodis? 
Quid socium simulas et amica fraude salutas? 
Numquam terribiles aut pax coniurat in' enses, 
Aut truGulenta pio lupus osoula porrigit agno. 
Traditus ergo uiris operator sanctus iniquis 
70 Cons-uetam non linquit opem pueroque reuulsam 
Ense Petri, ne qua pius a pietate uacaret, 
Beddidit auriculam. nec enim uindicta Tonanti 
Conueniens humana fuit, qui milia Patrem 
Angelicas sibimet legiones poscere posset 
75 Plus duodena dari, si mallet sumere poenas 

64 cf. Ovid. Met. X 291 75 df. Verg, Aen. II 103 

64 commoueas MTACF^HKLZOPThj cummoueas G horiora 

MT, oriora rE cum gl. xpi oscula tua, ore ora DK^P^BST sched, 
Poelm. cf. Pros. praemens (is corr, m. 2) M^T\ premens AG^ 

cf. Pros. ueninum A 65 inseres S^ dnm blanda F 

m inserens & suh hlanda dnm i. p: A 66 stimulas g 

Smicum D Ald,, amara d simulans inimica Wopk. coni 

67 tfumquid plerique ArevcUi terribilis M^T^L^Z^h^t post h, v. 

d 

q: eras. in P eneusis M^ in ensis T^ 68 set A 

tru«culenta (n ero^.) il, traculenta JT lupis 2) obscula iUT 

porregit M^A, porriget T*, porrigat T^ corr. m. 2 69 traditur 

MT' (traditor corr. m. 2) F?LZ^ Tb' , tradit"' M operatur M^T' 

L*Z\ post operator ras. in S inipsis A 70 linquid MT (n 

fere eras.) PS, liquid CH, liquit DFGT reuulsam] u» a m. ^ 

MT ea> reculsam ? , seuulsam g puroque A 71 inse M^T 

petri ense A ne//// LZP plus MT^ cf. Pros. uacarot fort. 

ex negaret M, uacaret ex uocaret C, uaceret L 72 reddedit M, 

reddii Zdorr. m. 2 auricula T^E^ mecenim K uindita 

to 

r* thonanti MT\ donanti P 73 post hiimana spatium 1 

u&rbi in r qui ex que P 74 angelicasq; A legionis T^ 

I 
corr. m. 2 poscire Z^ possit M^T\ posset r, possit L^Z, 

poscit P, possi D 75 post mallet spatium 1 uerhi in r, malit 

L^Z^P^ duodenariw (us eras) Z^ dari vn ras. P su»mere 

(m eras.) E poenes A 


120 Sedalii 

De meritis quam sponte suas ignoscere plagas. 
Tunc parci mucrone iubet, quia uenerat ipse 
Ponere pro cunctis animam, non toUere cuiquam. 
Namque Petro clara iamdudum uoce fatenti 

80 Cum Domino se uelle mori Trius aliger' inquit 
*Quam gallus cantet^ hac me ter nocte negabis', 
Non reprobando fidem, sed praedicendo timorem. 

Continuo ad tristes Caiphae deducitur aedes. 
IUe sacerdotum fuerat tunc denique princeps 

85 Et princeps scelerum; namque hoc residente cathedra 
Pestifera falsis agitatum testibus ardet 
Concilium, iam iamque uolant mendacia mille 
In Dominum, uanis hominum confiata fauillis, 
Et pereunt leuitate sui, uelut ignis oberrans 

90 Arentes stipulas; uires cui summa cremandi 

80 cf. Matth. 26, 34; Luc. 22, 34 

77 mucrone* (m eras.) Ty mocroni A, mu»crone (c eras,) JB 
78 dare p A non] nec Parrh. uitam cuicam A 79 iamque 

A Parrh. Ald. claram T dudum iam clara m in ras. 80 uelli 

B alliger MTl^DFlPr', alier Le^ inquid MTEL^Z^P'^ 

a 

81 cantet om. M^T^ ac F me s. 2. A negauis T, negebis 

eo 

L 82 reprobandn M n«* (on eras. ut mdetur) E* praedicando 
AM^OT 83 continuo (continu a m. 2) T, protinas ms. Bartkii 

Parrh. tristis M}T, uastas AU. caifae MTFLZP, caifse 

J., caife Ej caiphae K deducetur Z*, "^Mucitur 8, educitur 

l h^des B 84 ille] hic Parrh. tam 5 85 nam JfT' 

que m. 2 add. cathedra Ah Cant. 86 pestifera Abj pesti- 

fera« K agitatur T, agitatum (m a m. 2) M 87 consiliuni 

Parrh. iamq; B uolutant A, uolent G 88 dm ^ 

conflata hominum S labellis Canty cauillis coni. Heinsius (ad 

Prud. Perist. II 318), fabellis cod. Alm. 89 et] at coni. Barth. 

Ad/D. LIII 3y sed Arntz. coni. periunt A, depereunt ParrJi. 

sua norm. rec uelud ADBT 90 arentis M^T^ uiris M^ 

Qlieat 

T\ uis est K* {in ras.) Z^ {in ras.) P nonn. rec, uires B, uires (res 
in ras.) T summas A cremadi M, cremando m 


PaschaU Carmin. Lib. V. 121 

Materies infirma rapit, uictoque furore 
Labitur inualidae deformis gloria flammae. 

Postquam nulla dolis patuit uia, brachia tolli 
Armat in insontem saeuus furor. heu mihi quantis 

95 Inpedior lacrimis rabidum memorare tumultum 
Sacrilegas mouisse manus! non denique passim 
Yel colaphis pulsare caput, uel caedere palmis, 
Aut spuere in faciem plebs execranda quieuit. 
Ille tamen patiens subiecto corpore totum 

100 Sustinuit nostraeque dedit sua membra saluti. 

Namque per hos colaphos caput est sanabile nostrum, 
Haec sputa per Dominum nostram lauere figuram, 
His alapis nobis libertas maxima plausit. 
At senior, cui cuncta potens praedixerat auctor 

97 cf . luvenc. IV 567 s. 
91 materiis T^ corr, m. ^, matiries A uictoque] que om. r*, 

o 

uictaque LZP 92 inualide plerique flamme T^ flammis a m, 1 

ut uidetur 93 dolis] s add. m, 2 E tollit A 94 armatq; A 
he' (u a m. 2) MT, ei r fort, recte cf. Leo de Senecae trag. ohserv. crit. 

d 

». 67 8. t hei ex heu c 95 inperior K corr. m. 2 rabidum (b 

corr. ex x>) Mj rapidum AB^L^Z^P^ Arntz. cf. Pros. memore 

re r 

Z^P\ memoratum b corr. m. ^, memorate JT; memorare tumultum! 

• • • • 

8. m. manus: interpungere uoluit Wopk. 96 sacriligas M^ sacri- 

legis K^ corr. m. 2 mouissae Jf , mouiss& A^ monuisse K 

97 cholafis MT, lapis A, colafis FGLZP capud *M4CZ» 

cedere plerique 98 expuere M, expoere T^ spuere corr. m. 2 

c 

gens (plebs in mg.) r, pleps BK exegranda P 99 subiecto** 

(re eras.) P 100 sustenuit MT^AP^Z^ quae MT 101 ^'os 

T chophus M^T^j cholaphos corr. m. 2, colohpos A, colafos 

FP, culaphos Z capud MAE^ sanabilac T 102 nrm 

r, na A labere MTZ^^ lauere (a in ras., e, ex a) Fy lauare L\ 

labare P* corr. m. 2 103 sputa haec nonn. editt. plaudit] 

lcrenit 

tonuit ut glossa add. in Mj plauxit E, plau«sit K, plausit m, plau- 
dit Parrh. 104 ad MT senior] simon Vonck. coni. auctur 

Mf autor C 


122 Sedulii 

105 Quae uentura forent (quoniam transire nequiuit 
Infectum quod Christus ait), se prorsus adesse 
Ipsius ex sociis semel ac bis terque negauit. 
Et gallus cecinit; conpleta est sanctio Christi, 
Et sensus rediere Petri: memor ille malorum 

110 Inmemoris damnauit opus, gemituque sequente 
Culpa fugit, cedunt lacrimis delicta proftisis, 
Et dulcem ueniam, fletus, generastis^ amari. 

lamque dies aderat; nocturna mestior umbra, 
Flagitium uisura nouum, tenebrisque remotis 

115 Pandebat populis ludaeae crimina gentis. 
Mox igitur Dominum Pilati ad moenia duci 
Nexibus adstrictum ludas ut uidit iniquus, 
Deriguit scelerisque sui commorcia reddens 

113 cf. Verg. Aen. II 132 

a i 

105 que T transsire A nequeut 2fef, nequibit r^LZO^BS^j 

nequibat ms. Barthii Cant. Parrh. sched, Poelm. 106 inj)erfectum 

A quod] ft^ (d a w. ^) r se] d add. T», se* (d eras.) E^FG 

HZt sed i, si KB prursus A 107 socis A hac bes MT 

(bis corr, m, 2) 108 et] tunc Parrh, caecinit MT, cicinit A 

conpletae MT t sanctio xpi T^ in ras., sanctio (an corr. m. 2) M, 

santio D 109 redire ADLZbj redere K Petro Fdbr, fauet 

Prosa 110 inmemores M^AG^L\ inmemoris (inme a m. 2) T 

i 
opus] u in ras. M}, opes AL^Of opos B, ops (i a m. rec.) D sequen- 

tem M^ sequenti corr. m. 2, -ti in ras. 2 litt. T\ frequenti S cf. 

Pros. 111 fuit Cr, fu#git X, post fugit ras. in 8 caedunt 

MT al. dilicta A profussis A 112 generastis] i ea; e 

corr. M\ -is in ras. scr. T\ -s^ m. 2 add. in C 113 diis T* corr. 

m. 2 mistior MT^ umbras MT nocturnis— umbris ms. 

Barthii 114 flagiti — u F uissura A 115 populis ex -us 

C pandebant AMT>L^Z> iudae M, iudsB J., iudeae 'j^leri' 

que cremina A 116 Pylati C ad] om. V 117 ad- 

striictus MT^ {corr. m. 2), adstrictum (i ex u) A iudas om. A 

inicus MT, iniquis c ed. Lips. 118 deriguit T^rKLZaf, diriguit 

reW. cf. Pros. conmercia E linquens cod. Amtz. 


Paschal. Carmin. Lib. V. 123 

Incassum, facti pretium, non facta reliquit. 
120 Quidnam etenim prodeest, illic trepidare timore, ^- /i*-.' 

NuUus ubi timor est? aut quae confessio tetro 

Lucet in inferno, cum iam demersa securis 

Arboris infandae radicibus, exitialem 

Quae peperit fructum, feralia germina uertat 
125 Funditus et dignis pereant mala robora flammis? 

Continuoque trucis correptus meute furoris 

Se quoque morte petit, quamquam tunc sanior esset, 

Cum scelus ulcisci procurreret, ipsaque dirae 

Guttura uocis iter, cuncti quae uendere mundi 

120 cf. Verg. Aen. VI 491 126 cf. luvenc. II 47 129 cf. 

Verg. Aen. VII 534 

■ 
119 incassum] uernui priori adnectunt MT^j incasum F Beg. 1 

facti* A praetium MT alii reliquid MCEK^LZSj relinquit 

A 120 quidnam enim M^T^ (et s. l. m. 2) nam] 07n. Thl2, naiii- 

quid enim Fahr, prod*est (e eras.) T, prodest (st add.) F, prodest 

u 

relL timorem T Ott. 2 Ald. 121 autq- MT, atq; L tetro] cum 

u. sequ. coni. in M (tliotro) T^ 122 lucit M^, lucet T^ in ras, 

dimersa T'r^BC'GLZ{?)TVb Cant Arntz., demensa A0\ dimissa 
K^ Spir, Poelm.j demissa Beg. 1 e 123 arboris in mg. add. M^ 

T^ infande M^T^ alii rdicibus M exicialem MKj exitialem 

(t a m. 2) T 124 quae peperit] priori uersui adnex. MT {corr. 

r 

m. 2) peperit*» (et eras.) M fertalia M^l^ gemina G, 

gramina Parrh. uertit] uer in ras. Z, uertit S a m. i, uergat 

D 125 in funditus M, in mg. add. T*, funditur F et] 

ut ms. Barthii Lips. 126 crucis M^T^, truci c completus 

Wopk. coni. monte coni. Barth. 127 morte* (m eras.) T 

petat MT^ {corr. m. 2) quamquam MT^FG {in mg.) B Beg. 1 

Cant., quanquam rA, tamquam] tam in ras. Z, tamquam rell. cf. 
Pros. tum] m a m. 2 T sanctior Jlf*T* corr. m. 2 cf. 

Pros. 128 tunc S ulcisci] i corr. in E, ulcisce B pro- 

currit M*^ corr. m. 2, procurrer& (er& a m. 2) T, pcuret A, pcurreret 

precarreret o 

I^, praecurreret BCF^S, properaret Gh, precurreret L, nece curreret 

Barth. coni., praesumeret Grun. r& ipsaque dire T^ in ra^. 

ipsaque ( .-. st in mg.) A dire MT^, dirre B^ 129 gu»tura 

(n eras. ut uidetur) M, *#guttura (re era^.) T, gutorea A, gutara 

DE ite E Y a m. 2 cunctisq; L, cuntiq; Z uindere M 

uendere mundi T* in ras. 


124 Sednlii 

130 Ansa redemptorem, nodatis fancibns angens 
Infelicem animam laqneo snspendit ab alto. 
Lenior ira qnidem tanto pro crimine cnlpae, 
Cnnctomm cni nnlla foret par poena malorum. 
Exitns hic mortis tamen et snblime cadaner 

135 Ostendit popnlis, qnanto de cnlmine lapsns 

Pridem discipnlns qni nnnc rens, alta relinqnens 
Sidera tartarenm discenderit nsqne profnndnm; 
Tnnc nir apostolicns, nnnc nilis apostata factns. 
At Dominus patiens cum praesidis ante tribunal 

140 Staret, nt ad ingnlum ductns mitissimus agnus, 
Nil inimica cohors insontis sanguine dignnm 
Bepperiens, regem quod se rex dixerit esse 

131 cf. Verg. Aen. V 489 
130 — 132 in ras. scr. T* ausa quidem A anguis corr^ in 

n 

-aens A\ ang^ens EL, agens b 131 infelice M in D, ab 

(a in ras.) F lato M laqneis expelleret altis ttel laqueo disper- 

deret alto uel disperdidit WopTc. coni, 132 leuior E (ex corr,) Kh 

nonn. rec. ira quidem leuior Barth, coni. tantae BH (tn ras.) 

Parrh, cf. Pros. 134 haec 3P, hec T* mortis om. A 

135 hostendit MT^ populus E\ popu*«li8 (pu eras.) Z", popolis 

R quantu My quantum T\ qanto F laps//// Mj lapsis T, 

eit n 

lapsus (est a m. 2) F 136 discipnlos MT^y discipul^s C i eras., 

discipulis £*, discipulis Z^ est nunc ed, Spir. Poelm. oH. 

n n 

reliquens (n a m. 2) M, relinquens T* in ras. (fuit reliquit ?), reliquens 

Gf -linquens in ras. H 137 sydera D tartareo M^T^ corr. 

m, 2 descenderit Ludwig ex Prosa. coni.f discendere MT^ (-dit at 

corr. m. 2), discendit ad AG^LZ^, descendit ad rBCBEFK (at uel ac 
a m. 1) Ty descendit at B, descenderat 138 uir s. l. K^^S^ 

apostolicos T^ uilis] uir Vat 2 (s. XV) 139 ad MTE^F*^ 

xps 22 patens A 140 ««staret (ad eras.) MT ut s. l. M} 

T^ iucula M agnos T* corr. m. 2 141 nihil A 

chohors M, chors A, choors CFLZBy -mica cho- in ras. T* in* 

sonti ES digno M^T^ dignu corr. m. 2 142 reperens A, re- 

periens FB, comperiens ms. Barthii sch. Poelm. regens M^T^ 

dixerat C7(?) editiones pleraeque cum rec, diceret f cf. Pros. 


Paschal. Carmin. Lib. Y. 125 

Obicit et uercun mendax pro crimine ducit. 

Nec mirum si iura Dei gens perfida uitet 
145 Imperiumque neget, lucos quae semper amauit, 

Idola dilexit; simili nam more furentes 

Tunc coluere Baal, nunc elegere Barabban. 

Damnatoque pio conseruatoque proteruo 

Mutauit per utrumque uiam sententia iustam : 
150 Auctor mortls erat iussus qui sumere lucem, 

Auctor lucis erat iussus qui sumere mortem. 

Gredite iam Christum, pro cunctis credite passum. 

Quid dubitatis adhuc? en sectus terga flagellis, 

Subditus obprobriis, poenas amplectitur onmes, 
155 Ne dignus sentire necem uel latro periret. 

Heu falx torua patrum, segitem caesura nepotum, 

146 cf. Verg. Aen. X 578 153 cf. Hor. Epod. IV 11 

143 obiecit M^T^ ut uidetur, corr. m, 2, AI? uero MT* {corr, 

m. 2) creminsB A^ crimina F^ dx J., dixit I^F (ix vn, ra»^ 

S, dncit (u corr.) G, dicit JS?L^Z^ 144 ne" M mira Z 

m 

impia F^BDEF^ (in mg,) KL'B Beg. 1 Barrh. , perfida vn, ras. Z cf. 
Pros. 145 lucros A que M^T dl. 146 idula A semper 

quae idola adamauit Dilexit lucos Ald. erexit sched. Poelm. morte 

A fuentes M 147 bahal TBGB Beg. 1 c* eligere L 

Pa/rrh. baraban ACF8, barabba B, barraban DBZ, ba»rabban (r 

ercu.) K 148 damnat«oque (i era^s.) F piu M 149 motauit 

A sententia* (m era^.) T iustam K corr. m. 2, iusta (a ex o) Z, 

iusti g 150 auctur M morti' T iusus A lucem m 

ras. T^ fuit mortem, uitam E (). luce) ceg {sequ. v. om.), luce in ras. 

laelB 

Z 151 om. A mortis K s. l. m. 2 152 cernite iam H 

153 qui h cod. Arntz. dubita»tis (s? eras.) H adhuc] huc in 

en corr. M^, adhu»c Hj adh»c Z in sectus M^T^ flagillis A 

154 subditur T* (corr. m. 2) r^G, sub«ditus F oppropriis MT\ 
obppns Ay obprobriis plerique 155 ne" (c a m. 2) MT, nec A 
O^h uelut A, uel** H, ceu Cant. Fabr. 156* heu«* M, 
heu me T^ falx//// (Ix a m. 2) M, fallax T'A Beg. 1, falx (x in 
ras.) LZ, falx heu H turba M}T^BFO Beg. i, turua L\ curua 
Parrh. patrum s. l. M^T^ segitem M^T^AL\ segexctem F, 
'eg&em (s a m. 2) K, segetem reU. ce«sura (n eras.) MT, cessura 
A, ce*sura (s eras.) F, cesura ex casura G 


Sednlii 

.... .ic.iiu<. Pilate, tuum! quot gesseris uno 
-•.'jiii.i laiiicio, uigili si mente notares, 
Ncli >oiiis lauisse manus, sed corpore toto 
'.»v LWiJueras sacrum ueniae sperare lauacrum. 
Lorripis insontem, sistis sub praeside regem, 
Praeponis humana Deo; qua morte teneris, 
Quod Dominum numerosa cruci per uulnera figis? 
Cumque datus saeuis ad poenam Sanctus abiret 
165 Militibus, uilem rubri sub tegmine cocci 
Vestitur clamidem, species ut cuncta cruenta 
Mortis imago foret; spinis circumdedit ampium 

167 cf. Verg. AeD. II 369 


157 tu (um a m. 2) MT quod M^TE^FH^K^O, quot corr. 

■ 
in Z gesserit E 158 cremina A, crimine cod, Arntz. 

uilis (ri a m. 2) M, uilis T* corr, m, 2, uili {corr, m. 2) K, uigilis 
in g notaris M^T^ 159 nec g Ald, solum K}T cod. 

Arntz.i solas R lauasse L, lauasse AS sed*« (et eras.) G, 

8ed&*> (in era^.) b sed corde reloto tiel sed pectore loto Wopk. 

coni. totum M^T^ corr. m, 2 160 uenia MT*^ ut uid, 

ueniq» spectare (s eras,, s add. m, 2) E spectare I^AEF^L^Sh^ 

ed, Spir. Poelm. (in mg. sperare), spirare Wopk, coni., expectare 

Arev, 161 correpis MT\ -ripis in ras, K^Z sacrum] sanctum 

■ 

12 sistis] inmiti AL\ sitis Z, et sistis Parrh. pressidis E^F^ 

G^ 162 praeponisque Fahr. Poelm, alii deo humana A 

quam T, qui Parrh, more M^T teneris] neris T* add, 163 quod 

MT' {corr. m. 2), qui rell, cf. Pros, crucis 0* post Fahr, 

164 datus s. l. M^T^ seuis scs ad poenam xps A seuis MT al. 

165 militibus clamidem r (clamidem in ras, m. 2) AG^SOh, militibus 

clunldam 

cla i, m. uilem H subtegmine Wopk. coci A 166 uestit' 

Z, uestitus Tcg Arnfz. clamidem M cum pler., clamydem T, 

uili 

clamidem in ras. L\ uilem F (uilem a m. 2) AG^ (uili m. 2), clamidem 
H species (s, in ras,) M, speciesq- ut (sq- ut in ras. a m, 2) T, 

ut 

speciemq- ut r, speciesq;, ut K}RVTZh Arntz,, speciesque L corr. 

• • • 

m, 2 cruentae M^T^C^H^, cruente E^ corr, in -ta cruenta 

cuncta A 167 foret (fur a m, 1) M\ foret (oret a m, 2) T^ 


Paschal. Carmin. Lib. V. 127 

Neia corona caput, quoniam spineta benignus 
Omnia nostrorum susceperat ille malorum; 

170 Implet arundo manum, sceptrum quia mobile ten*ae, 
Inualidum, fragile est^ uacuum, leue. moxque alienos 
Deponens habitus, proprium suscepit amictum, 
Scilicet humanae positurus tegmina carnis 
Et sumpturus item, nil iam ut mutabile ferret 

175 Post mortem propria,cum maiestate resurgens. 

177 Nec sine diuino constat moderamine gestum 
Quod uinum cum felle datum tristemque saporem 
Suscipiens tetigit labiis et ab ore remouit, 


176 Humano ponens mortalem tegmine carnem. 

174 cf. Verg. Aen. IV 569 

168 add, m, 2 in K capud E^ benignus] us in ras. JiPT* 

(fuit is), benegnus A 169 susciperat M^AL^, suscepit B corr. m. 2 

n D 

170 ♦roudo My arondo (u a m. 2) T, harudo r quia M^T^ quod 
corr. m. 2^ % r^Ay quod rell. terrae] semper DGB^STZ^h Beg. 1 F, 
terrae E in ras. mobile semper K^ in ras, per se coni. Barthius 

171 fragiiae T, fragille A est om. S Facuu Z^ alienus 

M'T' 172 abitus T, habitum (s a m. 2) K suscipit 3PA 

amictum] habitum A 173 humane T et alii possiturus A 

tigmine T\ tcgmine F'T' 174 «item (s eras.) T nihil A 

iam onu Parrh. sched. Poelm. cf. Pros. ut M (t fere euan.), om. 

Tf s. l. K\ u corr. in G mutabilae T*, motabile r^A, mobile 

K^L^B', mutabile 2? in ras. ferre T, fer& K\ for& S' 

175 propriam T^D^ magestate MC, magistate T^ ge corr. m. 2y 
resurgens] ns in ras. MT (re fort. fuit), refulgens nonn. editt. 

176 om. MTrBDF^KLSO^ Beg. i, uncis inclusus in Ej in mg. 

sup. in HB Numano C tegmina G^* corr. m. 2, carnis G*^ 

corr. m. 2 inortalem tegmine carnem humano deponens A, hu- 

mano patiens mortalem sumere carnem Alm. cf. Pros. 176 et 

176 transponuntur in a 177 n. constat d. sine A diuino (o 

corr.) My diuinnm T^ factum e^l cod. Arntz. 178 quo r^K\ 

quid B post cum ras. plur. litt. in F sapore T 179 labris 

AD Parrh. hore M remouit (it a m. 2) M 


13S Sedulii 

180 Quippe necem parno degustaturas amaram 

Tempore, quam reduci contemnere carne pararet. 

Protinus in patuli suspensus culmine ligni, 
Beligione pia mutans discriminis iram, 
Pax crucis ipse fuit, uiolentaque robora membris 

185 Inlustrans propriis poenam uestiuit honore, 
Supplidumque dedit signum magis esse salutis, 
Ipsaque sanctificans in se tormenta beauit. 
Neue quis ignoret speciem crucis esse colendamy 
Quae Dominum portauit ouans, ratione potenti 

190 Quattuor inde plagas quadrati colligat orbis. 
Spiendidus auctoris de uertice fulget Eous, 
Occiduo sacrae lambuntur sidere plantae, 
Arcton dextra tenet, medium laeua erigit axem, 
Gunctaque de membris uiuit natura creantis, 

195 Et cruce conplexum Christus regit undique mundum. 


180 qnippe] p^ ex d T* pamum M^T^ degestatarus E, 

degHBtiirus K^ amar////am M, amarum T' 181 quem JE^ corr. 

m, 2 contemnere* (t eras.) M pararet] raret m ras. Z* 

182 patulis M^T^, pat*uli L patibuli culmine suspensus religione 

A 183 relligione E^FGT, relegione L motans A 184 fuit 

• 

ipse A uiuolentaq- A rubura M^T\ robura A 185 ue- 

stiebat A honore« (m eras.) T 187 ipseque lonas Avi/rel, 

188 neue] ue in ras. JP*, neue ex neui C* ignorit Z^ 

a 

189 portabit A patenti Lipsms {de Cruce 1 10) 190 quatuor 

EB8 plagiB H quadrati» D colUgat M^T^AE}LZB, 

collig& r, coUigit reU. urbis M^T\ orbis & A 191 autoris 

E fulgit M^T^Z^ eous in ras. M^T^y eois lonas Awr. 

192 occiduoq; A lambentur P, labuntur HV lonas AtMr, sacrae] 

a 

CeUarifM : qmdam flaccae sidere] e ea? a M^T*t sidera B plantQ 
i^ a m. 2) T 193 leua MA alii tenit L^ regit A, subri- 

git B (e supra add.) Beg. 1 , tetigit 1 2 leue rigat B^Z^ corr. 

m. 2 acxem M, a*xem (c eras.) T, ax*em (p eras., mam. 2) K 
194 creantis] tonantis cod. Arntz. 195 ex c crucem M^T^H 

conplexus M^T^ABO^ cf. Pros. mondum P 


Pasclial. Carmin. Lib. V. 129 

Scribitur et titulus: Hic est rex ludaeonim, 
Quo nihil a deitate uacet; nam caelitus actum 
Hoc Hebraea refert, hoc Graeca Latinaque lingua; 
Hoc docet una fides unum ter dicere regem. 

200 Huius in exuuiis sors mittitur, ut sacra uestis 
Intemerata manens a Christo scisma uetaret. 

Quin etiam insonti latere ex utroque cruentos 
Constituere uiros, meritum licet omnibus unum 
Non faciat similis quamuis sententia; namque 

205 Inter carnifices sancto pendente latrones 

Par est poena trium, sed dispar causa duorum. 
Hi mundo sunt quippe rei pro crimine multo, 
Huic reus est mundus, saluatus sanguine iusto. 
Suppliciisque tamen rerum dominator in ipsis 


196 — 201 in mg, add, P^^Z^ scribitnr] ij in ras. M\ inscibitur 

A scribitur in titulis super Farrh, titolus M}T^ hic rex 

est i. Fdbr. iudeorum TA dlii 197 quod WTALST, quo« E, 

quo reU. nil T^CF^GKTZ a* (d eras.) M deita M^T uaoat 
A Beg. 1 celitus T et alii, caelita B' 198 ebrea MTCE^, hebiea 

pler. graeca* (m eras.) M, greca pler, linguaque latina A 

linguam MT 199 docit M fidis T* dice" (re a m. 2) 

MT 2(X) cuius S in om. D exu*iis MS, exuuiis (u, a 

m. 2) Ty exuis A , exuuiis (uuiis in ras.) F, exuuias V^ ut uidetur 

n 

mititur AF 201 manes F scismaw» (ta eras.) MT, scisma 

pler. 202 quin etiam] cum simul Parrh. insontis BCHS Beg. i, 
sonti Z^P 203 instituere I^ Poelm. licet] li am.2in K 

uirus M}T^ meritum non omnibus unum f Parrh. 204 facias M, 

faciai (s eras.) T, facit UP^Z\ fecit f similes E^UT'^ Beg. 1 

ed. Spir. Poelm. sententia C" eras.) M hos faciat similes cHter 

Barthii, hos facit assimiles Parr^. 205 carnificis ilf T* 206 c* 207 
absdsi in M par* (s eras.) F dispar» (s eras.) T, dispar sed 

Alcuinus tribus eod. Arntz. 207 hii ACEL^Z, hi« K 

rei quippe -4, qiiippe siint D creminse A 207 et 208 con- 

iuncti erant in P corr. m. 2 208 hunc JP* saluatur jS* 

praetioso sanguine lotus c 209 suplicisque A que om, V 

tamen s. l. L^Z^P^ dominatur MT'K^ 

X. 9 


130 Sedulii 

210 lura potestatis non perdidit: aequus utrumque 
ludex namque tuens hunc eligit, hunc reprobauit, 
Amborum merita praecelso examine pensans. 
Vnus enim, quem uita ferox nec morte reliquit, 
In Dominum scelerata mouens conuicia dictis 

215 Mordebat propriis et tamquam setiger hircus 
Ore uenenoso uitem lacerabat amoenam: 
Alter adorato per uerba precantia Christo 
Saucia deiectus flectebat lumina, tantum 
Lumina, nam geminas arcebant uulnera palmas. 

220 Quem Dominus ceu pastor ouem deserta per arua 
Colligit errantem secumque abducere gaudet 
In campos, paradise, tuos, ubi flore perenni 

210 cf. Verg. Aen. X 450 213 cf. Verg. Aen. VI 444 

219 cf. Verg. Aen. II 405 s., Prud. Perist. V 235 

210 potestates T^ perdedit M^P'Z^ utriusque A 

211 iudex fuit A elegit MTAJEFK*LZ^P'B8 Bem., fort. recte 

m 

gwimuis contra metrum cf. Pros, reprobat D 212 arborum 

P meritum Cant, Parrh. Fahr. pr«ecel8um T' corr. m. 2, 

precelsa K ex agmine Ald. pensas M}T^E^ 213 unus 

erat cod. Arnte. unius quem B reliquid MCEPZy relinquit 

ta ° 

A 214 scelera P monens h conui*cia (n eras.) A, con- 

uitia muUi 215 propris A sed A segiter r, seJH»tiger 

P hyrcus CBF^GIIKLPTZ 216 ueninoso A, ueneno" P 

o 

€orr. m. 2, uenenosa 6 lacerabat] populatur Barthius Adv. 

m 

LIV 7 217 adoratu MT^ praecantia MT, pr«ecantia r 

218 diiectus KL^Z^P^ saucia diectus lumina A tamen A 

219 lumina om. A, libera Beg. 1 Cant., impia c, seua d, aspera g 
nam* (q- cros.) M archebant M^T^, sacerbat K*^ corr. m. 2, arce- 

a 

bat L^PZ^ geminus A uincula (s. l.) C^L^Sbce Poelm. 

m 

palmam K*^ 220 et 221 fere aibscisi sunt in M diserta T^ 

eorr, m. 2, testa P, deserta s. l. m. 2, desta (er s. l. m. 2) Z 

221 colligit T\ collegit T^AF^P^ erantcm (r am.2) T suum- 

que T abducere TEKLZ, adducere rell. gaudet] -it in M 

exstat 222 paradisi M^T^L^P^Z\ paradis* F corr. m. 2, para- 

dyse nonn. tuos s. l M^T^ 


Paschal. Carmin. Lib. V. 131 

Gramineus blanditur ager, nemorumque uoluptas 

Inriguis nutritur aquis, interque benigne 
225 Conspicuos pomis non decipientibus hortos 

Ingemit antiquum serpens habitare colonum. 

Ambo igitur uarium diuerso calle latrones 

Adgressi facinus uiolentum grande patrarunt. 

Infernas adit ille fores, adit iste supernas; 
230 Ille profunda sequens penetrauit claustra gehenuae, 

Abstulit iste suis caelorum regna rapinis. 
Interea horrendae subito uenere tenebrae 

Et totum tenuere polum maestisque nigrantem 

Exequiis texere diem; sol nube coruscos 
235 Abscondens radios, tetro uelatus amictu, 

Delituit tristemque infecit luctibus orbem. 

229 cf. Verg. Aen. V 732 

dl 

223 blantur (di a m. 2) MT nimornmque K^ sequitur ras. 

(qnod) uoluntas AF*^ 224 interque beate — conspicuos uel 

interque malignus Woph coni. 225 conspicuus L^PZ decipi- 

entibus MTAl^ (-fici- eorr, m, 2, l flu s. ?.) Se^, difcruentibus Amin 
ras.f deficientibus relL cf, Pros. hortum M^T^ (ortos corr. 

m, 2), hortus L^P2^ 226 anticum M^T^, antiquus Nehrissensis 

coni. serpis M^T^ 227 uarium] uiarum A 228 acgressi 

D£?P^ 229 adit ille] it ille corr. in M, it iU- in ras. T^ 

e 

iste, ed, Bas, foras T 230 profunda ex -de K petens 

CaM. Ald. paenetrauit M, penitrauit G^ gehenne T et al., 

genne Z* 231 uis M' (t add. m. 2) T^ (s add. m. 2) 232 hor- 

rende T et alii 233 po*lum (p era^.) D mestisque MT al, 

negrantem MT^j nigrante K 234 ante h. v. rasura 1 uersus est in 
P ex] cetera uersus deswnt in M, exsequiis D tegere LP 

ffiam nube 

nubem sol diem K ** nube (in eras.) L choruscus T^ (cor- 

ruscos corr. m. 2), coruscus L^Z^, co»ruscus (r eras.) T, choruscos 
b 235 absj cetera desunt in M thetro T* amicto T» 

ex -tum uel -tus, amicto PT 236 dilituit T^L^T ed. 8pir. 

Poelm. inficet T, infecit (t in ras.) F, interficit S^ -fecit corr. 

m. 2, impleuit sched. Poelm., repleuit Ald. uvbem T^ corr. m. 2 

9* 


132 Sedulii 

Hunc elementa sibi meruerunt cernere uultum, 
Auxiliis orbata patris, laetata per ortum, 
Maesta per occasum. nam lux ut tempore fulsit 

240 Nascentis Domini, sic hoc moriente recessit, 
Non absens mansura diu, sed mystica signans 
Per spatium secreta suum; quippe ut tribus horis 
Caeca tenebrosi latuerunt sidera caeli, 
Sic Dominus clausi triduo tulit antra sepulchri, 

245 Nec tellus sine clade fuit, quae talia cernens 
Funditus intremuit, dubioque in fine supremum 
Expauit natura modum, ne cogeret omnem 
Summus apex inferna petens succumbere molem, 
Auctoremque sequens per tartara mundus abiret. 

250 Sed pietas inmensa uagas properabat ad umbras, 

orbem lactibns S sequuntur in editt. Aldi et Fcibricii ah 

Tota sibi oppositum fratrem quod Delia haberet, 
Gum Buberat terris, supero (supera ttd super) ille in culmine coeli, 
Impia perpetuam timuerunt secula noctem. 

verau^ tertius aderat in ms, Barthii, qui quidem ex Verg. Oeorg. 

I 468 exaratus esse uidetur. ex uetere codice hos uersus Sedulio 

restitutos esse monent sched, Poelm. Amtzenio teste, sed faUunt 

237 hinc K, hinc (corr, m, 2) LPZ elimenta F^HLPZ^ 

m 

merentur M, meruerunt (uerunt a m. 2) TK, -uerunt fort. in ras. 

ba 

2/, merentia P*Z*, merent c, metuerunt cod. Barthii, sched. Poehn., 
maeruerunt coni. Arev., cf. Pros. 238 letata MT alii, laetata 

(ta» a m. 2) K, laetaq- S^ hortum M^T', *rtum K 239 moesta 

MT, mesta pler. occasus F' s. l. lux#j ut (it eras. ut a 

m. 2) K 240 dno K corr. m. 2 241 mistica MB alii, me- 

stica W 242 sere*ta (c am. 2) K honoris (corr. m, 2) WT*^ 

243 caeli] poU F' 244 clausit T, clausi* MEQZ sepulchri 

omnes fere, atra sepulcri Urh. {s. XV) 245 nec] ec corr. uid, in T, 
non sched, Poelm, cla*de E que T cernens talia C 246 in- 
tremit T^ ex intremuit 247 modum] obitum coni. Barth, 

co 

ne* (c eras.) K neger& (co am, 2) P cogeret ex cogiret T 
248—250 fere cibscisi sunt in M subcumberet E^F^G^LP^Z, 

■°c rt« tertara n 

recumbere K 249 tara E, tempora T mondus P habirA 

• ■ ....... 

H 250 uagans T* corr, m. 2, uagas (as in ras.) F 


Paschal. CarmiD. Lib. V. 133 

Ferdita restituens, non consistentia perdens. 
NuUa tamen tanti metuerunt signa pericli 
Qui Dominum fixere cruci, quin insuper haustum 
Cum peteret sitiens, unus de plebe nefanda 

255 Peniculo infusum calamo porrexit acetum. 
Manzeribus populis in deteriora uolutis 
Conueniens liquor ille fuit; nam dulcia uina 
Sicut in horrendum cum conuertuntur acetum, 
A mensis proiecta iacent: ita tempore prisco 

260 Gens accepta Deo, nunc est odiosa propago. 

Ergo ubi cuncta boni conpleta est passio Christi^ 
Ipse animam proprio dimisit corpore sanctam, 
Ipse iterum sumpturus eam, quia mortuus idem, 
Idem uiuus erat membris obeuntibus in se, 

265 Non obeunte Deo, cuius uirtute retrorsum 


251 nec r' Ald,, sed non Parrh. 252 nulla* K tanti ow. 

MT timuerunt F, meruerunt g 253 quin MT, qui» (n eras.) 

K **aust*um F eorr. m. 2, austum LP^BZ*^ 254 ne«*fanda 

^ 255 paenicolo MTj poeniculo i, penniculo RSb^ Cant. acaetum 
T* eorr. m. 2 256 manzaribus M ut uid. ef. eodd. ad Ven, Fortun. 

V 5, 75, manzyribus TFc, manzribus (z a m. 2) G, manziribus (zi 
in ras. m. 2) H in mg. gl. filius meretricis manser, manzeribus (z a 

NZ 

m. 2) Kj manz- in ras. Z^, nageribus JP, manceribus eod. Arntz. w, 
mamseribus Poelm., manheribus 12^ manseribus ed. Lips. pupu- 

lis P* 257 liuor F' eorr. in licor ille liquor D 258 dum JB^ 

Hb Beg. 1 Cant. ef. Pros. conuertantur 0* acaetum T*, acce- 

tum r horridum] acerbum e 259 amissis F, a mensa e. Arntz. 
ita] sic Beg. 1 260 accepto P* exossa r* (s^ era^s.) B\ exosa 

EF^ (m mg.) LPZ^BSO^ xpi in ras. T» christi a m. 1 fuisse 

uidetur 262 et 263 transp. in C demisit MB^^H^T cf. Cypr. I 
p. 30, 11 {ed. Hartel): nam et crucifixus praeuento camificis officio 
spiritum sponte dimisit et die tertio rursus a mortuis sponte surrexit 

de corpore M^T 263 qui MT, (^ (uia a m. 2) r, qua (i a m. 2 

ut uid.) P ef Pros. 264 uius G^ obeontibus M, obe*»untibus 

E 265 obe«*unte E, abeunte b^ Fdbr. monstrat se esse deom 
c. u. r. w* in ras. 


154 Sedulii 

lafernae patuere uiae, ruptaeque fatiscunt 

Diuisa conpage petrae, rediuiua iacentum 

Corpora sanctorum fraetis abiere sepulehris. 

In cinerea animata suos; subitoque fragore 
270 Hlud ouans templum, maioris culmina templi 

Procubuisse uideDS, ritu plangentis alumni 

Saucia diacisso nudauit pectora uelo, 

Interiora sui populis arcana futuris 

lam reseranda docens, quia lex uelamine Moyse 
275 Teeta diu Christo nobis ueniente pateseit. 

Dic ubi nanc tristis uietoria, dic ubi niinc sit 

Mors stimulus horrenda tuua, quae eemper opimis 

Insaturata malis cunctas inuadere gentes 

266 cf. Verg. Aen. I 123 267 cf. Min. FeUc. Oct c 11, 1 
269 cf. Verg. Aen. II 692 276 cf. I Corinth. 15, 56; TertuU. de 

TeBDiT. cara. c. 5i 


2G6 inteniB MT alii rupteque SITalii, ruptiq; G fateBCunt 

SPTT (s. l pa 1». 3) F'KLP'Zn, patescant CDS Artitx., dehiBcimt 
7 diuisB K' (corr. m. 2) LZ, diiua« (a » «i. ^ P 
iaoente F 2S8 o^um in tm. scr. T' factis 

TB K' corr. m. S, ahiie LTZ^TV 


0'tdMtd. 
rediniae Z' 
M'TK' 


M', 


cl.n 


-ita cwr. T' 271 prooubiisse MT', procubi 

rita r t rite s. l. m. 3 plagentie K' 


1.2 


BepulchiiB om- 

K animata] 

I Z rito MT, 

272 discesso W 


{corr. 1» deBciBBO) P {coTT. m. S), dia.CBsao (c eras.) r, disouBSO fZ^T* 
f Lips., disciBO m' Alm. pectore TK' 273 interia L enU (b 
eras.) f popukns T arcana MTrBF'H, archana rell. 274 re- 
aerenda MTF () inonBtranda s. l. m. 3) Reg. 1, rese- in ras. E", reEcrando 
P, monatranda f, monBtrata eod. Arntz. moyao MT', moai r' 

Poelm., moBBS Ald., moigi Caitt., mojsi reU. cf. Fros. 275 nobiB 

3o Gg patiBcit MT' 276 triB"' (tis o m. 3) P Qono 

E sit am.2 in K, sis c. Amti. a m. 2, sched. Poelm. Fabr. 
277 BtimoluB F, BtimaluB (u, in ras.) S; stimnliB — tuis L'0' Ald. 
Fabr. que MT, quia 13 abimis B 21S Instaurata 

rBDFGBKP'Z'ST cf. Pros. et Ven. Fort. III 9, 79 


PaschaU Carmin. Lib. Y. 135 

Poenali dicione soles? en pessima, non tu 
280 Peruenis ad Christum, sed Christus peruenit ad te, 
Cui licuit sine morte mori quique omnia gignens, 
Omnia constituens te non formauit ut esses: 
Semine uipereo culpa genetrice crearis 
Et uenia regnante peris. iam spiritus artus 
285 Liquerat ad tempus, patulo iam frigida ligno 

Yiscera pendebant, et adhuc furor arma ministrat: 
Cuspide perfossum uiolat latus, eque patenti 
Vulnere purpureus cruor et simul unda cucurrit. 
Haec sunt quippe sacrae pro religionis honore: 
290 Corpus sanguis aqua tria uitae munera nostrae. 
Fonte renascentes, membris et sanguine Christi 

283 cf. Verg. Aen. VII 281 286 cf. Verg. Aen. I 150, 

Lucan. III 315 

279 poenale M^ corr. m, 2, penali pler, dictione B soles 

(in ras,) M^T^ (fuit moues 9) pesfelma M, pessimma T 

280 christum T^, xpm corr. m^ 2 christus T^, xps corr. w. ^ 

peruenet ex -it M 281 cui] c ex qu. C, cum Poelm. gingnens 

MT^By genens C^ corr, in ginens m. 2 282 constituit r («. l, 

n It 

ens) G (t ens s. l,) HP\ constituente E^(?)F\ costitu*wi (ens eras,) 

• • • 

K, constituens (ens in ras.) Z te non] tn F^ s, l. 284 eu 

uel tu 2> iam frigida ligno T^ corr, m. 2 artus in ras, M% 

n tuB 

artos Lf arcus P corr, m, 2 285 frigida ligno ex corr, in Af, 

spiritus artus T^ corr. m, 2 frigida ex -do G 286 uescera M 

e 

pendebat T, pondebaiit P, pandebant W ministraj T, ministrat 

at 

DOPBTj ministr^ (at a m. 2) K, ministrans rell, cf. Pros. 287 in 

mg, scr. E"^ perfossum] 1 -us s, l. r* uiolatus Z^ aeque MT 

BE^FKy eq;//// C corr, m. 2, atque LZ^BTCant. Bem,, ecce 12 Parrh. 
Fdbr. patentis M^T 288 uulnera P porporeus MG^ 

(corr, m. 2), purporeus T* (corr, m, 2) KLPZ 289 hae e (c, 

^ a m. 2) K sacre MT alii relegionis i, regionis P^2?^ 

honorem T 290 corpus aqua sanguis P, c. aqua sanguis KB 

Arntz, aqua ex equa E"^ trea WT*^ post munera ras. in K 
nostre MT, in ras. scr, K} 291 f*onte (r fere eras,) M renascentis 

MTC^ corpore Christi M^T*^ (sanguine xpi corr, m. 2) cf. Pros, 


136 Sedulii 

Vescimur atque ideo templum deitatis habemur, 
Quod seruare Deus nos annuat inmaculatum, 
Et faciat tenues tanto mansore capaces. 

295 Ergo ubi depositi thesaurum corporis amplum 
Nobilis accepit Domino locus ille* iacente, 
Nobilior surgente tanaen, generatio fallax 
Augebat sub corde nefas, quod nocte silenti 
Discipuli Christum raperent et abisse referrent 

300 Ter redeunte die, sicut praedixerat ipse. 

Quo stimulante metu uigilum munimina poscunt 
Plura dari saeuaque locum obsidione teneri. 
Si nondum post uincla crucis, post uulnera ferri, 
Post obitum mortis numerosa caede cruentum, 

305 Carnifices, implestis opus nec creditis illum, 

298 cf. Ovid. Met. IV 84 302 cf. Verg. Aen. X 109 

292 adque MTC 293 nos deus MTB adnuat P, annuat 

(nn in ras,) LZ 294 faciat] at in ras, E, faciet F Alm. 

tenuis MT^ mansure MT^ capacis MT^ 295 deposuit 

B 296 nobis r lucus {corr. m. 2) KL dominum — iacentem 

MT iacente ille r iacenti L^ 297 nobilior surgente, tamen 

cod, Arnte* Ald. alii trepidatio fallax — angebat sub corde (nefasl) 

quod n. s. Woplc, coni, 298 augebat] angebat Ke^ Lips- Parrh.y 

audebat Fabr,^ fingebat Wopk. coni. sub] s. l, F^Z\ ne 5* (sub in 

tng.) Cam>U 299 xpo T, dominum Farrh, sched. Poelm, rapere 

r 

Cant, abisse ex abysse D referent (r s. l. a m, 2) F, referent 

Bem. 300 ''dixerat JT (p a w. 2) PZ 301 qui ex quo S^ 

uigilnm s, l, T\ uigilium rft* monimina MT^ numina L^P^Z^ 

poscit C 302 dare F^ corr, m, 2 saeuaquae MT saeua- 

dara cB 

q- obsidione (dura am, 2) r locum] s. l. F, om, B obsio*ne 


ne 


P, obsiditione D teri Z 303 sed nondum Parrh, prost 

K uolnera M feri (r s. l a m. 2) E 304 ouitum T 

numeros a cede Z cede plerique 305 carnificis MT^ (corr, m, 2) 

K^LP^BZ' cf, Pros. inplestis EZ, implestis (estis vn ras.) L 

1 
ne B credetis M ilum (L s, h a m, 2) Ly illud S 


Paschal. Carmin. Lib. V. 137 

Qui totiens irais animas j)roduxit^ ab umbris, 
PoVse siiam^ reiiocare^ magis : peioribus aptos 
Consiliis armate dolos, signate sepulchrum, 
Ponite custodes, monumento aduoluite saxum. 

310 Quis poterit seruare Deum, cui cardine rerum 
Cuncta patent? undis habitat, per tartara regnat, 
Et caeli de nube tonat. quid, saeue tumultus, 
Excubiis deperdis opus? quid niteris illam 
Explorare fidem, cui non uis credulus esse? 

315 Coeperat interea post tristia sabbata felix 
Inradiare dies, culmen qui nominis alti 
A Domino dominante trahit primusque uidere 
Promeruit nasci mundum atque resurgere Christum. 
Septima nam Genesis cum dicit sabbata, claret 

310 cf. Verg. Aen. I 672 312 cf. Lucan. I 196 314 cf» 

Verg. EcL IX 34 

306 quoties !P (ex quotiens), quocies K^ corr. m, 2, quotiens L^FT\ 

n 

qi totiens Z, qui toties rDFHy quototies R produxit uel pruduxit 
M\ eduxit tioluit m, 2 ad (r* corr. m. 2 309 costodes M^ custodis 


T* munumto F^ corr. in mo- cxum My esaxum P 310 dmn 

LPZ^ seruare s. l. P^ cui in mg. r, quo coni. Cannegieter 

311 patet M^ cui cuncta patent B tarra r, tartara (ta, in ras.) 

t 
Z regna## (et eras. , t a m, 2) K 312 t^onat (h eras,) T 

o 

seue T et dlii, sQue B sunt qui interpungant quid, saeue, tumultus 
tumultu Crusius (Probdb. crit. p. 170) et BurmannutS Sec. tremendae 

Excubiis gentis est opus coni. 0, Arntz., quid, sedule, multis Excubiis 
defendis opus Canneg., quid^ saeue, tumultus E. dementis o. coni, H, 

Arntz. 313 excubiis] b corr, C, excubis K disperdis r (1 de... 
8, l, m, 2) DK^BTZ, dependis E^LP (fort, n ex corr,, s, l, aJ di» m. 2) 
b^^Oj quid densis Crusius nitiris MKP^Z^ 314 explorare» C, ex- 
plora D non uis] nominis D, uis tn ras, Z^ credolus {corr. m. 2) 

T^P^ 315 ceperat nonnulli tristitia 2), tris*»tia G 316 in- 

a u 

radi^re (a am,2)E «qui B 318 monda P adque MTE 

resurre P* corr. m, 2 xpm in ras. T» 319 gene*sis (s eras.) 

E, genesis (is in ras.) K, genisis T dicet KLPZ\ dicat Cant. 

ed, Spir, Poelm, sabbata {s a m, 2) E, sabbe C^F^ clarit 

{corr, m, 2) M}T\ cl . . r& K, clarat Parrh, sched. Podm, 


'JOi^ ^imi- '^.bi& oa^ut «^sse diem, quem gloria, regis 
!<l}iuc utiatu |>Jroprii donans futgore tropaei 
l^uuttiiuu retinere dedit. lioc lummis ortu 
Virgo loreus aliaeque simul cum munere matres 
Messis aromaticae notum uenere gementes 

3a5 Ad tumalum uacuumque uident iam corpore factum, 
Sed plenum uirtute locum. nam missus ab astris 
Angelus amoti regidebat uertice saxi, 
Flammeus aspectu, niueo praeclarus amictu. 
Qui gemina specie terrorem et gaudia portans 

330 Cuuctaque dispensans, custodibus igue minaci 
Venerat in forma, Ctiristum quaerentibus alba. 
niae igitur Dominiim calcata uiuere morte 
Angelica didicere fide. perterritus autem 

326 cf. Veig. Aen. IV 35G 


320 urbiB M'T' oapud ME' dies B 321 hnnc S 

donaDa (mi a m. S) r thropei M, tropliei T (t*t uid.) ODEKL 

FR, tropBiS, tropheifl, tTa-pei F^G'LSZ, tri umphi m coi. .4re*. 
322 dodit (i euan.) M 322 ortnm T', hortu K 323 ftensq, 

UaTia flesteBque M* sequitur atqne aliae a in. 2, in marg. sup, exstat 
tiersMS correctva a m. (d. uigo pa.ienB K, uirgo (o i» ras.) Z 

m&ttU i' 323 et 324 trauspon. in T 324 aroniatacae (corr, 

tn. 3) M-T^ noctu Gant. nenire M^TL^P^Z' gementU 

M, dolentea r (} gementes s. (. m. 3) CO'F\ gemente T' 325 ui- 

dentia T 326 uirtote. (m eras.) MT, nirte r 327 a»nioti (m 


«.) F 


' eidehat (re 


i. 3) E, reBidBba.t (n eras.) K 


B, dispoDsans E 


nertice B 32» neueo MT pra 

Parrh- sched. Foelm. amictnni M'T' 

pOTtat i tanB S 330 CDntaqne F 

eorr. m. 3, diapeusfts F igne (~ eras. 

corr. m. 3. minaci DE^KF^ZS Seg. 1 (c. 

(~ eras.) K, minace Ald., minacem relt. 

F'Z'Tb^ rec, formam — alham rell. ipm r* i« ras., fuil chriBtoni 

qnerentihus T et alii 332 ille MT t^ii calcata M mortem 

TKL'P'Z' 333 om. MT angelicam— fidem L'P'Z' fidem 

T" didicere ex dedicere FG 


Paschal. Carmin. Lib. V. 139 

Miles in ancipiti retinet discrimine nitam, 
335 Deserta statione fugax testisque timoris 

Vera refert gratis; postquam data munera, fallit 

Discipulumque globum placidi sub tempore somni 

Clam sibi nocturna Christum abstraxisse rapina 

Conpositus simulator ait. fare, inprobe custos, 
340 Besponde, scelerata cohors, si Christus, ut audes 

Dicere, concluso furtim productus ab antro 

Sopitos latuit, cuius iacet intus amictus? 

Cuius ad exuuias sedet angelus? anne beati 

Corporis ablator uelocius esse putauit 
345 Soluere contectum quam deuectare ligatum? 

Cum mora sit furtis contraria, cautius ergo 

335 cf. Verg. Aen. IX 222 337 cf. Ovid. Met. VI 489, Past. 
in 185 

334 in ex m ut uid. T* ancepiti T* corr, m. 2, ancipite JP*, 

ancipite Z* in ancipiti retin* in ras. K^ retinet ex corr, LZ, repetit 
P* corr. m, ^, retinens cod, Arev, cf, Pros. discrimina M^I^ 

uitam (m a m, 2) M, nitae T 335 add. in B fugaz ex 

fingas w* uid. E^ 336 refer* T sed post Parrh. Ald. Fdbr. 

Poelm. dl. dat MT"^ fellit C 337 discipolumque MT* 

338 nocturnam — rapinam M^T^B, nocturna rapinam L^P, noctur- 

nam rapina Z xpm T^ fuit christum, xpi JS? adstrazisse 

P 339 simulatur MT'K^P, simolator Z\ similator & fere 

M^T^ °improbe B custus MT^K"^ 340 respondens M, 

responde** (ns eras.) T respondenscelerata E^, responde«scelerata K s, 

h 

a m. 2 choors CD, chors B, coors F audis M^T 341 di- 

#cere , (s eras.) P, dice" (re a m, 2) F *furtim (e eras,) P 

pductis P 342 sopitus MTCFKLP^Z^B^SV^ in#»»tus (ten 

eras.) P 343 exubias (c a m.2) MT, excubias rCE^G {in marg.) 

E^KL'0'PBST cf Bem. et Pros. sedit MG^ beate (i a 

m, 2) K 344 om. M'T^K' corporis» ublato P ablato Z^ 

e 

putabat 1 2 345 contecta {" am. 2) T deuetare G legatum 
MT'LP'Z' 346 cum *ora E, c. hora K\ cum ora Z* 

furti* (s a m. 2) L 


140 Sednlii 

Cum Domino potaere magis sua lintea tolli. 

Mentita est uox uana tibi. tamen ista figuram 

Bes habet egregiam: ludaeis constat ademptum 
350 Quem nos deuoto portamus pectore Christum. 
Plange sacerdotes perituros, plange ministros 

Et populum, ludaea, tuum pro talibus ausis. 

Non tuba, non unctus, non iam tua uictima grata est. 

Quaenam bella tibi clanget tuba, rege perempto? 
355 Qui tuus unctus erit, quae uerum amiseris unctum? 

Victima quae dabitur, cum uictima pastor habetur? 

Discedat sygnagoga suo fuscata colore, 

Ecclesiam Christus pulchro sibi iunxit amore. 

Haec est conspicuo radians in honore Mariae, 
360 Quae cum clarifico semper sit nomine mater, 

Semper uirgo manet; huius se uisibus adstans 

348 cf. Psalm. 26, 12 352 cf. Verg. Aen. II 535 


347 lentea MT^^ linea rP^ in marg,, linthea C 348 men- 

ts a 

tita////est (es a m, 2) K, menti* est (ta a m. 2) P; mentitestibi (a a 
m. 2) Z tibi M^T^rE^F (in ras.) LPb\ sibi (s a m. 2) X, 

8 

♦ibi (s a m, 2) Z, sibi reU. cf. Pros. figuram] t formam P* 

in mg, 349 aegraegia M^T^ iudeis MT alii 350 corpore 

coipore 

MT^K^L^PZ^f pondere S cf. Pros. 351 periturus M^ minestros 

M 352 iudea MT dlii, ''iudea B ^* K 353 «unctus (i 

eras.) C 354 clangent M}TL^P^Z\ clang& (& in ras. m, al.) E, 

clangit D/Sc Bbb qui MTP'Z'c' cf 1 221, qviis rell. evLt Fc 

n 

»unctus (i eras.) C, uctus K que MT alii uirum M 

amisseris JB, occideris Jld. 356 d«betur My debetur T pastur 
M 857 add. in B sinagoga M et dlii colore] Oj ex corr. 

M 358 sibi pulchro m iuncsit T, iuncxit rZ, iungit g, 

uinxit Beg. 2 Parrh. sched. Poelm. amorem MT 359 conspicui K, 
conspicua Z', perspicuo cod. Arev. ' ore M^T, honorem P 
360 clari B 361 uorgo F^ corr. m. 2 8e*uisibus (si in raa. 


ns 


m. 2) E uissibus M cuius c. Arntz. adtans T, adttatis K 

d d ns 

corr. m. ^, astans {^ a m. 2) Ly astat P corr. m. 2, adstans in ras. 

9 

Z^, astans DGH, asstans ST manet: Mariae se quippe resurgens 
Cant. 


Paschal. Carmin. Lib. V. 141 

Luce palaiD Dominus prius obtulit; ut bona mater 
Grandia diuulgans miracula, quae fuit olim 
Aduenientis iter, haec sit redeuntis et index. 

365 Mox aliis conuiua potens in fragmine panis 
Agnitus enituit, quia uerus panis apertis 
Semper adest oculis, fidei quos gratia claros 
Efficit, ut Dominum uiuentem cernere possint. 
Saepe dehinc proprios diuersi temporis horis 

370 Discipulos manifestus adit uescentibus illis 
Extemplo nunc ora ferens, nunc piscis obusti 
Atque faui mandens epulas, quo rite doceret 
Corporeas res esse dapes seseque uideri 
In membris, quibus ante fuit formidine rursus 

375 Flebis apostaticae, Dominum quae caeca negasset, 
Cum foribus clausis resideret turba fidelis, 
Pace salutantis sese intulit atque foratas 


362 pa»lain (1 eras.) E dominos T prius] semper T, quoA 

etiam in M} fuisse uidetur, pius cod» Arntz. 363 deuulgans CF^ 

G^hf diuulgens K corr. m. 2 miraque P' corr. m, 2 que M^T 

alii olym T 364 indix Z*P* 365 post aliis ras. in L 

callemque petens Parrh. sched. Poelm. fraumine TZ\ fragmine 

(g a m. ah) M, fragmina KL (ag in ras.) 366 qui MTr 

BCFG cf, Pros. 367 oculos M'T fidele M'T, fidei* E 

n 

clarus MTy plenos m 368 possit MT, possit F 369 diuersi» 

(s eras.) LPZ temporis** (s am. 2) P ho*«ris F, hora Ald. 

propior ed. Lugd. ante hunc uersum nonnulli ponunt uersum 

376 teste Cellario 370 discipulis T 371 extimplo CDEHL* 

P'Z^B^STh, exemplo rG hora MTK^ abusti BCEFGOb 

Beg. 1, 2 V, adusti cod. Arntz. a m, 2y Parrh. sched. Poelm, cf. 

Pros. 372 adque MTE faui* (s eras ) LPZ aepolas M 

a o 

T* (aepulas corr, m, 2), epulis K corr, m, 2 que B quor 

it8B (88 ex A m. 2) E docerit K^L^P^Z"^ 373 dapis T* 

uederi FP^ 375 apostolicae TO* Beg, 1 negassit Z\ necasset 

Pa/rrh. sched, Poelm, 376 clau^sis L 377 paci Z^ obtn- 

lit Cant. salutantis M, salutatis G^KL^P^Z\ salutis H\ salu- 

taris cod, Arntz. adque MTE furatas M}T 


L 1 ... 


.iTU- k=" _;l ^lLli 


^ZIL r^^T.Mi? "LLi 


. «; *• — - 


L 1 . 


.1* . *'«--L 


rT-:-:i;rza - *- 


'ic 


L:^.--: : '"-.^ JL 


a^. 


^ »i ' l" 


>««a«>- 


PaschaL Carmin. Lib. Y. 143 

Omnia soUicitos odit simulator amicos. 

Gnarus item Dobainus Petro piscante per aequor 
Cum sociis captum esse nihil dimittere lina 
In dextras hortatur aquas. mox gurgite clauso 
395 Fendula fluctiuagam traxerunt retia praedam, 
Fer typicam noscenda uiam: nam retia dignis 
Lucida sunt praecepta Dei^ quibus omnis in illa 
Dextra parte manens concluditur ac simul ulnis 
Fertur apostolicis Domini ad uestigia Christi. 

400 Nec piscis prunaeque uacant et panis in uno 
Discipulis inuenta loco. quisnam ambigat unam 
His rebus constare fidem, quippe est aqua piscis, 
Ghristus adest panis, sanctusque Spiritus ignis. 
Hinc etenim abluimur, hoc pascimur, inde sacramur. 

405 Tunc epulis praeceptor eos inuitat edendis 

394 cf. Verg. Aen. V 394 

391 in inarg, add, B sollicitus MT\ solicitos -B*; sollicitis — 

amicis c* simulatur MT^L^P^Z\ similator Z^y simulatus O^ 

amicus Tl^Z^ 392 Ignarus M, gnaros {corr, m. 2) KLPZ dns 

^^ n 

T* ex dominus piscate M 393 socii T* corr. m. 2 nil r, 

nichil B cap*tum T demittere MT'E^F^GH*K Beg. 1 cf. 

Pros. et IV 116 394 ortatur TB 395 fluctiuagum Jlf*T* 

ritia MT^ praeda MT' 396 tipycam M, tipicam BCET 

noscendi M^TZ^, noscenda* (m eras,) b nam] s, L K^LZP^, quia 

ParrK sch. Poelm,, non 0* Ald, ritia MT^ 397 illo MT'K 

L^P^ZW^ 398 dextera Ald. ac simul] om. WT\ asimul 

(c a m, 2) E 399 apostolicis alma ad Parrh, sched, Poelm, 

dno KJJPZ^ festigia r, uestia K xpi (i ex s) M 400 pis"*' 

c 

r, pisces KL^P^Z^E Ald, pruneque MT alii uagant P 

401 discipolis M, discipuli' F quis r* l nam s. l. m. 2, tn s. l. m. 2 

in P ambig& Fy ambigit T 402 constare] stare in ras. Z* 

403 xps in ras, T* ad§ (e in ras. a m, 2) P scosq: M, et scs 

rBhy scsquoque BSf Ald, Spir, Poelm. Fabr,, scs sps C sSq; sps 

ignis in ras, T^ 404 etiam 0*, *enim (& a m, 2) KLP ablui- 

mus jT* corr, m. 2 hoc] hinc JfT* {corr. m. 2) Parrh, Ald. sched. 

Poelm. 405 aepulis MT post epulis ra>s, plur. litt. in KP (prece 
polis eras.) Z praeceptur Mj saluator cod. Arntz. praeceptor 

eos epulis JPa&r. edendis in ras. P*Z^^ edentis l 


144 Sedulii 

Alloquiis de more piis, mensamque petentes 
Vnanimes nota Domini bonitate fruuntur 
Et Christum sensere suum. modicoque paratu 
Postquam uicta fames et surrexere relictis 
410 Bite toris, an corde Petrus se diligat alto, 

Explorat Dominus; Petrus annuit. ergo nitentes 
Pastor amans augere greges operario in omni 
Parte bono commendat oues, commendat et agnos. 
Haec terno sermone monens, ut terna negantis 

415 Culpa recens parili numero purgata maneret. 

Inde sequenda docens^ Pacem omnes, inquit, habete, 
Pacem ferte meam, pacem portate quietam, 
Pacem per populos monitis dispergite sanctis 
Et mundum uacuate malis: gentesque uocari 
420 Finibus e cunctis, latus qua tenditur orbis, 

409 cf. Verg. Aen. I 216, VIII 184 

406 illoquiis MT^ (corr. in al-), alloquis Eeg, 1 de ore M 
mensanque MT^^ me*samq; (n eras,) H petentis MT^ 407 un- 

animis MT^y unianimes Z*P, unanimes (a corr.) Z notaque di 

BGO^ pietate cod. Arntz. ed, Spir. Poelm. Fabr, 408 xpm 

T^ ex christum modiquoque M^ ut uid,, modicoque T^ ex corr, 

(modicumque ?) paratum Jlf^T* 409 fam//// M, famis T^jK'*^* 

PZb exsurrexere FGHO^S Alm., &#8urrexere JK, et surrexere (t ex 
corr.) &, adsurrexere Eeg. 3 410 rite] te in ras. P toris M 

TrF'G\ cboris Ald., thoris rell. sedieligat MT' diligat alto 

in ras. C 411 m marg. add. C^ explurat M dominos T 

corr. m. 2 nitentis K} 412 ouans c gregis MT^ operari 
0* ut uid. operario omni Eeg. 2 413 pater bonus in M^T^ fuisse 
uidetur bona 0', boni D commendfiet D utroque loco^ con- 

mendat S 414 hac M} hae corr. m. 2 , hoc editt. pler. etemo 

EL'PZ\ ternos D mouens T'GO^PZ' trino — trina ed. Idps. 
negautes MT^C^ 415 manere» (s? eras.) M, maneret] tam,2 T 

416 docens sequenda C pacem inquid o. h. MTLPZE Eeg. 3 T, 
omnes inquit p. h. D omnis T* inquid FE} 417 mea (" a 

tw. 2) TE qui&em {corr. m. 2) GL, quietem H 418 pacem por- 

tate populos D populos in ras. T* dispertite K^ corr. m. 2 

y U 

419 mondum P uaculate T maris P corr. m. 2 uocate Ald. 

Fdbr. 420 et cunctis MT'OW, ei H urbis Jtf*T^ 


Paschal. Carmin. Lib. V. 145 

lussis mando meis omnesque in fonte lauari. 

Haec ubi dicta pio Dominus sermone peregit, 
Bethaniae mox arua petit: coramque beatis 
Qui tantum meruere uiris spectare triumphum, 

425 Aetherias euectus abit sublimis in oras. 

Et dextra sedet ipse Fatris totumque gubernat 
lure suo, qui cuncta tenens excelsa uel ima, 
Tartara post caelum penetrat, post tartara caelum. 
IUi autem laetis cernentes uultibus altas 

430 Ire super nubes Dominum tractusque coruscos 
Vestigiis calcare suis ueneranter adorant 
Sidereasque uias. alacri sub corde reportant, 
Quas cunctos doceant: testes nam iure fideles 

421 cf. Verg. Ecl. HI 97 422 cf. Verg. Aen. I 81 425 cf. 
Verg. Aen IV 445 = Ge. II 291, V 511 Ovid. Met. XIV 127 

421 haec P, iussis in ras, m. cU. Z omnes M, omnis T om- 

n ^ 

uesq: corr. m. 2 forte P lana P, lauacri D 422 post 

n 

dicta ras. in S pius M^T^ dominos T corr. m. 2 423 qui 

in ras. T^ arua ex erua E 425 euetus M, subuectus Fabr. 
habiit MT, abi*t (i eras.) E horas ilf, auras (au a m. 2) T, oras 
l/p^Z^O^ Beg. 1. 2, auras rell. cf. Pros. et Lachm. ad Lwir. III 
405 426 ad dexteram C, ad dejiv&mDVbcfgl (ex corr,) Ald. Fabr.^ 

in dextra ed. Spir. Poelm. (ad dextram subit in mg.), et dextram subit 
Cant. sedit MTKL^P^ZOT ipse in ras. L^Z^ totumq; 

(q; s. l. m. 2) H, fere euan. in M, mundumque Ald. sched. Poelm. 

427 tenet BV excelsaque et Cant. Ald. et ima m 428 in 

a 

mg, add. E^ paenetrat M, penitrat C^ penetr& jP conseruando 

1 
regit penetrat Parrh. sched. Poelm. 429 l&es E corr. m. 2, laeti 

Ald. cernentis MT^, cernentes s. l. E^ cernentes laetis V 

uultibus (u, am.2)r 430 ille JS:* "per (su a m. 2) KLPZ 

nubis T^ corr. m. 2 tractosque L^P^Z^ choruschos MT, 

h 

choruscos DJP, coruscos C, corruscos T 431 et 432 ahscisi sunt 

in M uenerantur T Beg. 3 cum rec. ed. Spir. Poelm. dl. , uerenter 
B 432 sideriasque H'^ alacbris T* corr. m. 2, alacres P\ ala- 

cris (?) L^Z' 433 docent MT, deceant L'Z'P testis MT^ 

ia B ed. Lips. fidclis MT' 

X. 10 


146 Sedulii Paschal. Garmin. Lib. Y. 

Diuinae nirtutis erant, qui plura uidentes 
435 Innumerabilium scripserunt pauca bonorum. 
Nam si cuncta sacris uoluissent tradere chartis 
Facta redemptoris, nec totus cingere mundus 
Sufficeret densos per tanta uolumina libros. 


434 diaine T et alii uidentis MT^ 435 innomerabiliam 

MT^ scribsenint Z 436 sacras JfjT* uoluissen' M, uo- 

luissem T tradere (tra in ras. m, 2) C crthis M, cart»is (k 

eras.) T, cartis CFKLPESTZ, carthis E, libris cod. Arntz,, scri- 
ptis Parrh» 437 redimptoris T* corr, m. 2 cingere totus C 
cingeret mmundus T 438 suffeceret T^ corr. m, 2 densis M 

T^ uersm recenti manu exaratus erat deleto alio in 

EXPL- OPERIS SEDVm SACRI LIBRORVM- NOVI- ET VETERIS TESTAMEim 


LIBRI QVTVQ: FELICITER My EXPL- LIBER QVINTVS NOVI TESTAMENTI 
7ELICITER Tj EXPLICrr PASCHALIS CAJIMINIS A SEDVLIO HERJmETRO COM- 
POSin LIBER TERTIVS T, FINIT LIBER QVARTVS INCIPIVNT VER8VS EIVS- 

dem sedvlh (Ij a m, 2) de lavde cristi C, explicit liber nn- 

7ELICITER Ey EXPLICIVNT QVATTVOR LIBRI EVANGELIORVM SEDVLII 
jP, EXPLICIT LIBER V SEDVLH OPVS PA8HALE DO GRAM A, EXPL- 
LIBER ni SEDVUI OPVS PASCALE Z, EXPL LIB V SEDVLH PRBI Z, 

Expl- lib V Sedulii opus paschale P, explic lib tertivs sedvJiII 
oPERis PASCHALis 12, EXPLiciT LiBER •im- 8 Beg. 1, Explicit liber 
Sedulii {Beg. 3) Incipit carmen ipsius: Cantemus etc, V, explicit 

liber IIII sedulii poet^- uersus Asterii q collegit. E. S. {sequitur 
Tvymn. I) d 


CAPITVLA LIBEI PRIMI. 

I. Fraefatione gentiles argait hortaturque conuerti. 

(V. 17.) 
II. Orat omnipotentem creatnrarum auctorem dari sibi 
5 rectam dicendi carminis niam de miraculis dicturo 

pauca diuinis. (v. 60.) 

III. De translato diuinitus ne moreretur Enoch. (v. 103.) 

IIII. De partn Sarrae nonagenariae sterilis. (v. 107.) 

V. De uxore Loth in salis statuam uersa. (v. 121.) 

10 YI. De igne non ardentis rubi diuinitus ostenso Moysi. 

(v. 127.) 

YII. De uirga eiusdem Moysi in draconem uersa atque in 
se reuersa iterum. (v. 132.) 

VIII. De sicco mari populo Israhol. (v. 136.) 

15 Vini. De mauna caelitus eidem plebi data. (v. 148.) 

X. De productione aquae de petra. (v. 152.) 

XI. De locutione asellae Balaam. (v. 160.) 

XII. De statione solis sub lesunaue. (v. 163.) 

XIII. De Helia coruis ministrantibus pasto et igneo curru. 
» (v. 170.) 

Xnil. De XV annis ad uitam regi desperato additis Ezechiae. 
(v. 188.) 

XV. De lona ceto uorante seruato. (v. 192.) 

XVI. De tribus pneris in camino flamma saeniente non tactis 
n et persecutore eorum in pecudem nerso. (v. 197.) 


Capitulis recensendis e codicum numero, qui partim integra, 

partim mutUata ea exhihentt selegi HK{r)* item spreui capitulorum 

inscriptiones discrepanteSy quae in codidhus siue margindles siue uersi' 

hus interpositae leguntur cf. Prol. in fine capituli vmiuscuiusgue vndi- 

caui, ubi quodque insertum esset. 

1 CAPiTVLA LiBRi PRiMi JBK 7 morirot* K 8 sterili aHii 

e I 

9 leth K 10 mosi K (passim) 14 sicca mare Hy sico mare K^ 

n 

siccato m. alii 19 curro H, curro K 22 ea hechi^ K 25 pesse- 
cntore K 

10» 


148 Index 

XVII. De Danihelo a famelicis leonibus custodito. (v. 212.) 

XVIII. Miraculorum recapitulatio praedictorum. (v. 220.) 

XVIIII. Deflet elementorum idolorumque cultores. (v. 242.) 

XX, Exhortans semet ipsum in carminis uiam trinitatem 
astruit et Arrium atque Sabellium uarios rectae fidei s 
percutit inimicos. (v. 282.) 

XXI. Hortatur milites in uia fidei signo crucis armatos se- 
que in albo beati ordinis poscit ascribi. (v. 334.) 

XXII. Orat Christum, quem formam serui sumpsisse euange- 
listae quattuor animalium fignris ostendunt. (v. 351.) lo 

XXIII. De expulsione Adam de paradyso et quia ab ipso 
mortalis sit facta posteritas per Enam, cuius facinus 
expiatum asserit per Mariam. (lib. II. v. 1.) 

XXIIII. De conceptu beatae Mariae a prophetis saepius prae- 
dicto et Gabrihelo archangelo nuntiaute conpleto. i5 
(v. 35.) 

XXV. De partu beatae Mariae et angolorum in Christi na- 
tiuitate Deum laudantium gratulatione. (v. 41.) 

XXVI. Christo lesu in Bethleem nato Herodes et omnis 
Hierosolima cum illo turbatur. (v. 73.) 20 

XXVII. De stella magos ad Christum ducente et mysticis 
eorum muneribus. (v. 89.) 

XXVIII. De saeuitia Herodis et nece paruulorum. (y. 107.) 

XXVIIII. De doctrina ac magisterio Domini duodenis. (v. 134.) 

XXX. De tricenarii baptismo Saluatoris et de spiritu in^.-v 
columbae specie uiso. (v. 141.) 

XXXI. De quadragenario Saluatoris ieiunio et trina tempta- 
tione peracta. (v. 175.) 

XXXII. De electione piscatorum. (v. 220.) 

XXXIII. De patema appellatione. Pater noster qui es in caelis. 30 
(cf. V. 237.) 

XXXIII [. De sanctificatione nominis. Sanctificetur nomen tuum. 
(v. 244.) 

XXXV. De aduentu regni. Adueniat regnum tuum. 

(V. 249.) 35 

1 custodis K 4 exortans K {passim) 9 ortat K 12 po- 

«toritas K 15 a gabrihelo H 18 cum gratulatione H 

20 hirlma tnrbatur K 21 sit illa K dacente K 25 tricennarii 
Ky tricenario H 27 quadregenerio JBT* 30 in caelis om, K 


capitalornm. 149 

XXXVL De effectu uoluntatis. Fiat uoluntas tua. (cf, v. 256.) 

XXXVII. De pane cotidiano. Panem nostrum cotidianum. (cf. 
V. 263.) 

XXXVIII. De dimissioue debitorum. Et dimitte nobis. (cf. 
5 V. 274.) 

XXXVIIII. De temptatione uitanda. Et ne nos inducas in temp- 
tationera. (cf. v. 279.) 

XL. De liberatione a malo. Sed libera nos a malo. (cf. 
V. 288.) 

10 CAPITVLA LIBRI SECYNDL 

I, De aqua in uinum uersa. (lib. III. v. 1.) 

II. De filio reguli absente Domini uerbo sanato. (v. 12.) 

III. Quam diuersa loca lustrauerit cunctos sanaudo lan- 
guidos. (v. 23.) 

15 IIII. De leproso dominica tantura uoce mundato. (v. 26.) 

V. De socru Petri febriente manus dominicae tactu sanata. 
(v. 33..) 

VI. De spirituum expulsione nigrorum et aduersa populis 
clade saluatis. (v. 40.) 

20 VII. De tempestate maris imperio Domini uerbi sedato. 

(V. 46.) 

VIII. De duobus a legione daemonum in porcos missa curatis. 
(v. 70.) 

VIIII. De paralitico dimissis portinus sanato peccatis. (v. 86.) 

26 X. De prece archesynagogi pro tilia suscitauda. (v. 103.) 

XI. De muliere a profluuio sanguinis fimbriae dominicae 
tactu sanata. (v. 116.) 

XII. De praedictae resurrectione puellae. (v. 129.) 

XIII. De duorum sequentium atque clamantium inluminatione 
so caecorum. (v. 143.) 

XIIII. De energumeno surdo mutoque curato, (v. 152.) 


2 co*tidiano H nostrum] co*tidianiim fl", om. K 6 in tempta- 
tionem om, K 8 malo] EXPLicrvirT (EXPLici^vir K) capitvla libri 

PRIMI HK 10 INCIPIVNT (INCIP K) CAPITVLA. (CAPITV K) LIBRI (Lli»» 

K) SECViroi EivsDEM oPERis HK 12 absentS H 13 languo K 
22 demonum HK 25 archaesjnagogi K 31 energamino H 


150 Index 

XV. De potestate curationum discipulis data. (v. 158.) 

XVI. De manu arida in synagoga ilico restituta. (v. 182.) 

XVn. De caeci ac muti sanatione lunatici. (v. 189.) 

XVIII. De erectione mulieris per annos XVIII curuatae. 
(v. 199.) s 

XVIIII. De quinque panibus et duobus piscibus uiris V milibus 
saturatis. (v. 207.) 

XX. De ambulatione Domini super aquas et Petro mergente 
Domini manu leuato. (v. 219.) 

XXI. De cunctis in Genesar infirmis sanatis fimbriae domi- lo 
nicae tactu. (v. 236.) 

XXII. De filia Chananeae a daemouio liberata. (v. 242.) 

XXIII. De diuersorum totius uulgi curatione morborum. 
(v. 251.) 

XXIIII. De saturatis IIII milibus uirorum ex VII panibusis 
paucisque pisciculis. (v. 257.) 

XXV. De transfiguratione Domini et Moyse pariter Heliaque 
monstrato. (v. 273.) 

XXVI. De lunatico cuiusdam filio patris supplicatione saluato. 
(v. 293.) 20 

XXVII. De statere reperto in ore piscis ad soluendum Domino 
iubente tributum. (v. 313.) 

XXVIII. De eo quod discipulis de primatu percunctantibus 
humilem diiit fore maiorem. (v. 320.) 

XXVIIII. De sanatione multorum et diuitibus camelo comparatis 25 
atque eleemosynis faciendis. (lib. IV. v. 1.) 

XXX. De duobus caecis poscentibus a Domino inluminatis. 

(v. 31.) 
XXXI. De sanatione caecorum claudorumque multorum et 
arefacta uerbo ficulnea. (v. 40.) 30 

XXXII. De muto reddita daemone pulso loquella. (v, 57.) 

XXXIII. De dimissis mulieri peccatis, quae dominicos pedes 
lauauit lacrimis tersitque capillis. (v. 64.) 


3 & muti H 6 V = V milibus om, H 10 in om. K 

12 e K 15 saturis quattuor milia H 17 more JBT, mose K 
eliaque H 25 comparans K 26 elimosinis K, elemosini& 

H 27 cecis a dno K 31 loquela H 32 peccantis K 


capitulorum. 151 

XXXIIII. De daemonis expnlsione fatentls ipsum esse Ohristom. 
(v. 82.) 

XXXV. De dato languoribas remedio et silentio daemonibus 
imperato. (v. 90.) 

5 XXXVI. De muto et surdo, qui ad tactum manus dominicae 

et locutus est et audiuit. (v. 99.) 

XXXVII. De caeco^ in cuius oculo expuit Dominus et sanatus 
est. (v. 106.) 

XXXVni. De copia piscium, quae duas impleuit Domino iubente 
10 nauiculas. (v. 109.) 

XXXVIIII* De suscitato unico filio uiduae matris. (v. 125.) 

XL. De septem daemoniis Mariae Magdalenae dominica 
iussione depulsis. (v. 142.) 

XLI. De electione discipulorum LXXII, quos non de sub- 
15 iectione daemoniorum sed de nominum in caelo iubet 

conscriptione gaudere. (v. 150.) 

XLII. De hydropico sabbatis in domo Pharisei Domino 
iubente sanato. (v. 172.) 

XLin. De X leprosis dominica iussione mundatis. (v. 189.) 

^ XLIIIL De caeco Timei filio inportunitate clamoris inluminato. 

(v. 210.) 

XLV. De eo qui IV ab amico panes noctis silentio clamans 
inportunus extorsit. (v. 218.) 

XLVI. De Samaritana, quae aquam dare dubitans perituram 
25 agnoscens sua Domino pandente commissa postulat 

sompiternam. (v. 222.) 

XLVII. De culpa mulieris in adulterio depreh6nsae sub con- 
dicione ulterius non peccandi soluta. (v. 233.) 

XLVIII. De inluminatione caeci nati et ipsius mysterio facti. 
30 (v. 251.) 

XLVnil. De Lazaro quatriduano mortuo suscitato. (v. 271.) 

L. De sessione aselli et de turbis laudantibus Deum. 
(v. 291.) 


7 c&ro K 9 implebit K 12 dQmones H 14 LXXII {sic) 

b 

K 16 gauder& H 17 ydropico JBT, idropico K 22 tres H 
24 perituram om, K 25 commissa K 27 conditio] K om. cet, 

31 quadriduano K 32 d&*bis K Deum] explic CAPrrvLA lib*i 

SEC. INCIPIT LIBER TERTTVS EIVSDEM OPERIS K 


152 Index 


CAPITVLA LIBRI TERXn. 

I. De 60 quod propinquante pascha exclamante Domino 
'clarifica' paterna sit caelitus noce responsum. (lib. 
V. V. 1.) 

II. De humilitatis exemplo, quo pedes seruorum Dominus 5 
lauans nec ludam exceperit traditorem. (v. 20.) 

III. De consecratione panis et uini et proditore tincti 
panis porrectione monstrato, quem dicit melius fuisse 
non nasci. (v. 32.) 

ini. Inuectio in ludam, quod dux et signifer arraatorumio 
signo pacis tradiderit Saluatorem. (v. 59.) 

V. De praedictione, quod Petrus ante galli cantum ter 
foret aetemum Deum negaturus. (v. 69.) 

YI. Quod traditus abscissam auriculam seruo Dominus 
tangendo tradiderit. (v. 79.) i5 

yn. De falsis testibus et concinnato contra Dominum 
Caipha praesidente concilio. (v. 83.) 

Vin. De sacrilegio quo Dominum sputis palmis et colaphis 
inluserunt. (v. 93.) 

VIIII. De negatione Petri praedicta et gallo canente culpa2o 
memoris fletu soluta. (v. 104.) 

X. De relato sacerdotibus a luda pretio uel magnitudine 
facinoris ac suspendio eius. (v. 113.) 

XI. De crimine, quod Dominus regem se dixerit esse, quo 
reiecto atque damnato elegerunt Barabban. (v. 139.) 25 

XII. De ablutione manuum Pilati. (v. 156.) 

Xni. De clamidis coccineae et coronae spineae uel harun- 
dinis mysterio. (v. 164.) 


1 nrCTPrvNT cAprryLA libri terth eivsdem rH 2 de id 

rK pasea K exclanti r 3 capitula V et VI transp. in 

t 

K 16 oconnato r dm K 18 sacrilego r 20 canante 

rH 22 p&tio K 23 snspendo K 25 barrabban HK 27 cla- 

r h 

midis r serundini H, arundini K 


capitnloram. 153 

XIIII. De uiDo cum felle mixto tacto labiis et remoto. 
(v. 177.) 

XV. De salutiferae crncis quadripertita positione uel qua- 
drifaria totius orbis protectione porrecta. (v. 182.) 

5 XVI. De trilingui titulo super caput regis posito ludaeorum. 

(v. 196.) 

XVII. De sortione non scissae uestis (v. 200.) 

XVIII. De duobus latronibus cum Domino crucifixis. (v. 202.) 

XVmi. De tenebris horarum diei trium. (v. 232.) 

10 XX. De terrae motu eiusdem temporis. (v. 245.) 

XXI. De aceto in spongia iam Domino in cruce pendenti 
porrecto. (v. 252.) 

XXII. De morte Domini, in qua petrae scissae sunt aperta- 
que sepulchra et uelum templi scissum pandens legis 
15 arcana. (v. 261.) 

XXIII. Inuectio aduersum mortem. (v. 276.) 

XXIIII. De sacramento sanguinis et aquae de latere Dominl 
profluente. (v. 284 iam.) 

XXV. De custodiendo Domini signandoque sepulchro. 
20 (v. 295.) 

XXVI. De primatu uel dignitate diei, quo Dominus resurrexit, 
ac de mulieribus et angelo geminae speciei custodi- 
busque pecunia corruptis, ut furtim sublatum Domini 
corpus mentirentur. (v. 315.) 

25 XXVII. De reiectione synagogae et electione ecclesiae imi- 

tantis semper uirginem matrem. (v. 351.) 
XVIII. De agnitione Domini in fractione panis. (v. 365.) 

XXVIIII. De eo quod Dominus saepe se discipulis manifestans 
partem piscis assi fauumque comederit. (v. 369.) 

ao XXX. De dubitatione uel confirmatione Thomae praebente 

Domino manus et latus. (v. 374 formidine.) 

XXXI. De captura piscium CLIII et rerum mysterio trium 
piscis panis et ignis prandioque discentium. (v. 392.) 


1 tacto om. H 5 capud K 11 spongoa rK pendente 

h 

HK 14 sepulcra K 15 arcbana K 16 inuentio K 

21 die K 22 mulieri K 27 anitione r 30 uel om. H 

32 CL trium r 


/ 


154 Indez capitaloram. 

XXXII. De amore Petri, qui ter negauerat, trina fit percunc- 
tatio et ouium <^ommendatio pascendarum. (v. 409.) 

XXXIII. De praecepto tenendae praedicandaeque pacis et bapti- 
zandarum gentium iussione. (v. 416.) 

XXXIin. De ascensione Domini, quam laeti conspexere discipuli. 5 
(v. 422.) 

XXXV. De testibus id est iure fidelibus, qui de bonis innumeris 
diuinae uirtutis pauca scribere maluerunt. (v. 429.) 


7 idem rH 8 maluerunt] explicivnt capitvla r 


HYMNVS I. 

GantemuS; socii, Domino, cantemus honorem, 
Dulcis amor Christi personet ore pio. 

Primus ad ima ruit magna de luce superbus: 
Sic homo, cum tumuit, primus ad ima ruit. 
5 Vnius ob meritum cuncti periere minores: 
Saluantur cuncti unius ob meritum. 
Sola fuit mulier, patuit quae ianua leto: 

Et qua uita redit, sola fuit mulier. 
Frater iniquus erat iustum qui perculit olim: 
10 Damnator Christi frater iniquus erat. 

7 cf. Verg. Aen. II 661 

INCIPrOTT TERSVS SEDYIJI PRESBITERI TP {p08t hymn. II), DrCIPIT 
HYMNVS SCI 8EDVIJI Fj IiraPIT YMKVS EIVSDEM G, HYMXVS SCI SE- 

DVLi 77 (= Parisinus 13047 s. IX f. 161), tsciviyvt carmiita eivsdb 

Bf IXCIPIT PARACTERICVM CARMEIT EIVSDE SEDVMI T, DTCIPIT YMNVS 

EivsDEM &, VERSvs SEDVLH j5' (= Bem, 455 s. X f. 23), hymnus 
Sedulii cum figura epanalesi incipit V (= Vossianus Q 86 f. 79 8. IX 
cf. Alcimi Aviti opp. ed. B. Peiper p. LXVI) , inscr. om, rell. , Caelii 
Sedulii elegia Poelm. cum pler. editt. ; vide supra p. 146 et quae dispu- 
taui in comm. de Sedulii poetae vita et scr. p. 41 s. 1 dominum 

T dno socii f honore n, honores Ald. 2 zpsti (xps a m. 2) 

T fuit Christi cf. etiam v. 10, christum b* (? xpi w. 2), Christo Cappvr 
sotus consonet X (= Cantahr. 173 s. VIII—IX cf. Za/ngemeister, 

Bericht etc, p. 70), personet (per in ras.) F, resonet TU 3 de duce 

m 4 hic homo D tenuit(?) T^, tumuit corr. m, 2, timuit 

(u a m. 2) r, timuit cod- Arntz. contumuit 5 in marg. add. 

E^ perire X , perire F minoris T^ corr. m. 2 6 cuncti 

ealuantur Osbernus (s, XI) 7 que TX alii, qua BC (per quS 

ianua m. 2 s, l.) E, quae (e add. m. 2) V\ quae uel qua l«eto 

(a eras.) T, loeto uel l^to rell, 8 et TEHn, ex r'XBCDFKP8Tp' 
et ex qua G, per quam 77' (= Paris. 7558 s. IX f. 166) Beg. 3 

m • 

rediit X 9 iniqus F perculi P olym T 10 xpsti (xps 

in ras. 2) T fuit Christi incus F?' 


156 Sedulii 

Transitus ille raonet, quid prima amisit origo: 

Quid uentura parent, transitus ille monet. 
Arca leuatur aquis, homines ut perderet aequor: 

Ne pereant homines, arca leuatur aquis. 
15 Sume, pater, populos pro nati uulnere cunctos: 

Cum tradis Christum, sume, pater, populos. 
Hostia summa Patris, tacitis signata figuris: 

Quam reserat Christus, hostia summa Patris. 
Claudicat ecce uidens Dominum, dum praeualet, heres: 
20 Aspera gens Christum claudicat ecce uidens. 
Beppulit ille famem, uenitus crimine fratrum: 

15 cf. Verg. Aen. V 533 


I 


11 monet (docet m. 3 8. l) r quod C^K, quod H prima 

misit T^P (a add. m. 3), admisit Urb. 12 uenturu T^ corr. m. 2 

patent TllKj par#ent (i eras.) /7', paret Ald., quod coniec. etiam 
Wopk. 13=14 archa BFOnnST leua«tur (n eras.) E, leuia- 

tur fi hominis T^ corr. m. ^ = 14 ut T^ITfi' Beg. 3, ne (a m. 2) 

V'j ne relh 14 aqis P {finit) 15 per nati n'V uulnera V, 

funere coni, P. Burmannus 16 contradis Beg. 1 a m, 1, cumtrahis 

g sumis Cant. xpm T^ in ras. fuit Christum Christum 

tradis Spir. Poelm. Fabr. 17 ostia EKun' suma JB* 

1 duduTn 

tacitis s. l. T\ tacitis r, tacitis in ras. E, magna X, dudum K^O^ 
Alm. ff sanctis Urb, sicnata T\ signa** (ta am. 2) G fugiris 

ael f 

F^ corr, m. 2, fuguris V' tactus signata figura g 18 reserat 

8 

X, referat C, rexerat JB, reserat (c. gl. aperit) G, referebat K, referat 
in codd. Bom. ut uidetur, Poelm. in textu Christi 11, xps (s ex 

0) 71' post 18 sequuntur 69 et 70 i/n b 19 dno T^F^nV 

uel e 

perualet /7 heros X, heros G, herea H cum gl. lacob ad quem 

peruenit ereditas isahac patris sui, haeres Poelm. cf. Bem. 20 asper 

(a a w. 2) TE xps T* in ras., christum m. 1 21 famen T^S, 

fame a repulit (p a m, 2) F, repulit § uenitus T Cant, Alm. 

Beg. 3 Bem., uenatus V Beg. 2 a d l l 2, uinditus T* {corr. in uen- 

ditus) X, uenditus rBC (c. gl. distractus) E^F^GH^KnW OV Arntz. 

fip'gm, distractus BScefg famem frater quem uendidit auro 

Ald., uenum actus crimine fratrum Arev. coni., an uenumdatu' c. 

i 
f. ? crimne T* i add. m. 2 


Uymnus I. 157 

Yenditus est Christus, reppulit ille famem. 
Perfide, corde peris^ dum uastant omnia plagae: 

Dum cessant plagae, perfide, corde peris. 
25 Agnus ab hoste sacer reuocauit sanguine patres: 

Sanguine nosque refert agnus ab hoste sacer. 
Obruit unda nefas populo gradiente per aequor: 

Nunc populis mundi obruit unda nefas. 
Murmurat impietas, manna ueniente refecta: 
30 Panis adest Christus^ murmurat impietas. 
Plebs sibi dura caput terrae cultoris adoptat: 

Abstulit, heu, Christum plebs sibi dura caput. 
Lex dedit indicium ueteris de crimine poenae: 

Quodque salus ueniat, lex dedit indicium. 
35 En lapis inriguus, satiare, incredule, fonte: 

Qui Christum reprobas, en lapis inriguus. 

25 cf. Verg. Aen. I 235 

22 uinditus I'* corr, in uenditus, uiditus corr, in uenditus X uen- 

ditus est xps G c. gl, a iuda, uenditus ab luda Ald.j uenditus a luda 
Poehn, in marg. 23 cuni T' {corr, m, 2) E^n' plage T et oZm, 

pla*ge (n eras.) E 24 cum CGST Cant. c plag^ TS pen^ T\ 

poenae E^G (plage s, l.) cod, Arntz, c 25 reduxit T'E'nn'TV'fi, 

redduxit X, couduxit Ald.y reuocauit rell, patris T, patre 77' 

Iratres G 26 nos reuocat Ald, agnos (u a w. 2) T, ag*nus V 
28 populis mundi TrCKfifi' TV Beg, 3 a, populi mundi F\ popu- 
lus m. E^, populis m. (s add, m. 2) V, populos m. 77', populos mun- 
dans /*, populum mundi wS populis niundis Sipir, Poelm.f mundi 
populis rell, oruit unde 77 »unda (m eras.) V 29 mur- 

morat (= 30) 77 mana (n s, l, a m. 2) En' uiniente T* 

corr. m. 2 refecta* T, referta BCn' , refecta ex referta E 

30 murmorat {corr, m. 2) TV 31 ples (= 32) 77 c#put (a eras.) 
T, caput in ras, r, capud (= 32) 77, capit 0* terre T et aH. 

cultores 77 ado#tat (p eras.) H, adortat 77', adorat Poelm. in 

marg. 32 heu] hunc 0* 33 ueteres 77 d*crimine C, discrimine 
O^V, de culmine cod. Arev, pene C 34 quoque Poelm, 

uenit d dedit salus ueniam lex indicium m 35 irriguus CDH, 

iuriguis {corr, m. 2) E saciare rBDEFnn' bm incredulos 

X, incredulo H 36 quid cod. Arev, christum T* xpm corr. 

m, 2 reprobis 0* 


158 Sedulii 

Carpitnr igne sacro munus notnmqne piornm: 

Seditiosa tribns carpitur igne sacro. 
Begna beata Patris legis non contigit heres: 

40 lesns dispensat regna beata Patris. 
Distrnit arca Dei, mnros dum circuit, hostem: 

Sic hostem mundi distrnit arca Dei. 
Area nellns habet, madido sed nellere sicca est: 
Siccnm tota madens area uellns habet. 
45 Vincis honore Dei promisso in mnnere gentes: 
Affectnm natae nincis honore Dei. 
Tn decns omne tnis, qni sternis caede Goiiam: 

Qni ninci^ mundnm, tu decus omne tuis. 
Maxima dona Dei cuncti cecinere prophetae: 
50 Impleuit Christus maxima dona Dei. 

Pondera dnra tulit mandatum legis et iram: 
Gratia mandati pondera dura tulit. 

47 cf. Verg. Ecl. V 34 

o 

37 p#iorum (r eras,) T§' 38 sedicisatribus (o a m, 2) E 

t 
igni jP igne corr, m. 2 39 beaa T leges J5?* corr, m. 2 

contegit T^ corr. m. 2 heres] heros coni, Arev. - 40 his m, 

Christas Ald. despesat (?) TS dispensat corr. m. 2^ despensat n' 

41 distruit T* (corr. m. 2) F^n\ distrui*s E^ (destruit corr. m. 2) , de- 
struet Comt. archa TBFGS {uariant v. 42) de T^ corr, in dl 
m. 2 dtim] tl corr. in T 42 mundi] u corr. in T dis 
T^ destruit corr, m. 2, distruit E^F^lt mundi et destruit Cant. 

43 areaui (e corr. a m. 2) T, aerea (= 44) X habe' T est] 

§ fort. m. 2 add. in T 44 madans K a*rea (u erorS.) E 

abet T 43 e^ 44 transponuntur in C 45 amore dei Wopk' 

utroque loco coniec. in om. Ylt Spir. Poelm., in s. l. p gentis 

T^ corr. m. 2 46 eflfectum T* (corr. m. 2) Ald., aeflfectum F', 

aflfectu Cant. nata T amore ed. Spir. Poelm. Fdbr. 47 tum 

/7' tuis] B am. 2 T quis ternos E^ corr. m. 2 cede ex tede T^, 
cede uel c^de rell. golian BEFXS, gloriam V am. 1 48 cu////cis 

r* quiuin m. 2 in ras. tues T^ corr. m. 2 49 concti (u a m. 2) 

T caecinere TG^, cecinere tuis f profete T, proph&ae (^ a 

• • • • • 

m. 2) E 50 impleui' (t a m. 2) T 51 dura 8. l. T^Bn" 

«edlt abt ■ 

tulit fi regis Vat. 2 (s. XV) 52 tulit CK dira a 


Hymnus I. 159» 

Virgo Maria nitet nuUo temerante pudore: 

Post partum pueri uirgo Maria nitet. 
55 Filius hic hominis fit maxima quaestio mundi: 

Nobiscum Deus est filius hic hominis. 
Gaudia magna Dei mundus percepit et ambit: 

Bespuit, heu, mundus gaudia magna Dei. 
Signa mouent populos^ cernunt magnalia caeci: 
60 NuUa tamen duros signa mouent populos. 
Aspera mors populis ligno deducta cucurrit: 

Aufertur ligno aspera mors populis. 
Ipse tulit Dominus pro poenis munera serais: 

Fro seruis poenas ipse tulit Dominus. 
65 Vita beata necem miseris auertere uenit: 

Pertulit a miseris uita beata necem. 
Lumen adesse Dei persensit tartarus ingens: 

Nec cernunt homines lumen adesse Dei. 

53 mt** G temerata n' Ald, pudure T* corr. m. ^, pador& 

rXDFGHOV Beg. 2 Sg Alcuin. Spir. Poelm., pudore (~ eras.) f 
54 pos T 55 hiq G fit T^ ex fuit ut uidetur, fuit X 

ominis E questio T cum plerisque modi (un a m, 2) T 

57 gautia T* corr. m. 2 magno X pertepit T* corr, m, 2, 


i 
recepit 


percepit fi, praecepit cod, Arev., accepit Beg, 2, haec sentit ^>. 
Poelm. al. ambit poni pro ambiit suspicatur Burm. 58 respuet 

n 

T heu# (m? eras.) T, hic C, heus e mudus T (n a m. ^) 

o 

59 ppulus T* corr. ceci T 60 tmen T durus JT 

populos signa e populos (s add. m, 2) T 61 populis ex populo» 
corr, Z^X, populis (s a m. 2) EV (= 62), populi H ligna JT 

detucto T^ ut uid, corr. in deducta m. 2 cocurrit T^ corr. m, J3, 

manauic deourrlt 

cucurrit Beg. 1 , cucurrit fi 62 aufer«tur T, fertur corr. in au» 

dedit -^ 

fertur X 63 tulit detulit dns /3 po«enis (t eras, ui uid.) T 

munere H seruis corr, in C 64 p«« 8 penas (s a m, 2) 

Wk o 

Ty poena II, poenas X, pQnis T, pQnis 8 65 netem T*^ corr» 

Iper 

m, 2 (= 66) a miseriB C 66 Bertulit X, extulit (s. l, m. 2)^ 

T, depulit Ald. a om. T^ add, m, 2 68 credunt T^rBCDlfT 

nel cred 

padf Amtz. Spir. Poelm., cernunt X, cernunt (cern in ras. m. ;9> 
ET 


160 Sedulii 

Mors fera per hominem miserum sibi subdidit orbem 
70 Subdita congemuit mors fera per hominem. 
Suscitat ecce genus morti pater ille profanus: 

Ad uitam Christus suscitat ecce genus. 
Hic populus Dominum dura ceruice negauit: 

Suscepit primus hic populus Dominum. 
75 Sanguine laeta redit fuso gens impia Ghristi: 

Gustato Christi sanguine laeta redit. 
Crimina cuncta suis terrenus contulit auctor: 

Dissoluit Christus crimina cuncta suis. 
Libera corda sibi facinus deuinxerat olim: 
80 Nunc reficit Christus libera corda sibi. 
Fortia uincla dedit peccati saeua potestas: 

Dulcis amor Christi fortia uincla dedit. 
lam super astra sedet, cuncti exultate fideles: 

Ferfide, quid saeuis? iam super astra sedet. 


69 f»erat (u eras.) T homenem T* corr, m. 2, homines 77, ho- 

mine 77 sibi miseru T* ut uid., corr. m, ^, misero B sub- 

dedit T^ corr. m. 2 69—70 om. h 70 contremuit E^O Beg. 3, 

in marg. fid mor' (s a m. 2) E homin6s C am. 2) T subdita 
mors gemuit m. f. p. h. c 71 ecce (ce m. 2 fort. ex ti) T morti 

forti 77 pphanus Dp 73 h*ic (u fere eras.) T8 populos 

Kj pupulus V a m. 1 dura dnm C teruite T* corr. m, 2, 

ceruice* (m eras.) V 74 suscipit jP corr. m. 2 primum E^I^ (l 

primus s. l m. 2) 77' 0'S Cant Alm. 75 redit (= 76) T* {corr. m. 2) r\ 

uel ridet 

rediit X, ridit T a m. 1, redit E^ ridet uoluit m. 2, ridet F'GU. 

n 

bibet ad fuso (s a m. 2) T 76 costato T gustato sanguine 

xpi nX rediit X 11 terrenis V {am. 1) 2), terren*s T 

autur T* ut uid. , corr. m. 2 78 cuncta* (s eras.) T, cunctis X 

79 deuinxerat] in in ras. unius litt. T^, deuixerat S, diuinxerat 77', 
euinxerat Bem., disiunzerat cod. Arev. 80 reficit ex refecit K 

libera corda] a c in ras. V 81 seua T et alii, seua (a ex e) 77' 

e 

82 *ipi (s ? eras.) D 83 supr» K sedit T exuUtate (& eras.) 
D fidelis T* corr. m. 2, fidel** 5 84 perfede T* corr. m. 2 

qued corr. in quid J* seuis T cum plerisgue sedet T* -it 

corr. m. 2 


HjmnaB I. 161 

85 Mortuus ille tonat, caelum terramque subegit: 

Quid facient hostes? mortuus ille tonat. 
Pellitur umbra die, Christo ueniente figura: 

Christus adit gentes, pellitur umbra die. 
Te properare docent et signa et saecula prima: 
90 Nos sacra quae gerimus te properare docent. 
Vnicus adueniens firmauit uota priorum: 

Yota dedit nobis unicus adueniens. 
Passio, Christe, tui conpleuit munera legis: 

Munera nostra replet passio, Christe, tui. 
95 Hic homo qui Deus est, spes est antiqua priorum: 

Spes in fine piis hic homo, qui Deus est. 
Munus erit fidei toto credentibus aeuo: 

Qui dedit ut credant, munus erit fidei. 
Te ueniente, Deus, mundanus concidit error: 

86 cf. Verg. Ecl. III 16 . 

85 tonat (tj m. 2 add.) T celum T et alii 86 facinnt 

a 

rDGKSVh Arntz,, facient (n a m, 2) E, faciant Ald, ostes 

T faciat hostis g 87 pellitor T* corr. m. 2, peUitus E, pella*" 

K corr, m, 2 diei EU' Christo ex Christi ^, xpi 6 Cawt» 

Poelm,, xpe 77' figurae (e a m. 2) F, fugura II' g adet corr. in 

adit T» gentis T pellat K die* (s eras.) T 89 dotent 

T j)pa////te /S et signa] et om. TnV (m. 1) /? Beg. 2. 3, 8. l. 

E^b^ docent**** B tot PfV inmarg. 90 satraq; T^ corr.in 

sacraq • m. 2 quae] om. It dotent corr. in docent T^ 91 ad- 

uenies T, adueniens] ens in ras. Y' (= 92) uota] tota 77 piorum 
KO 92 uota (o corr^) T, tota c 93 tua T (a a m. 2) editt. pler. 
legis] ras. post s in V 94 munera ««m (nera eras.) T 95 que 

T* corr. m. 2, qui» (d eras.) Y' ds pes T^ corr. m. 2 spea e.] 

finis 77' tuorum T\ piorum T^XnKOY^ 96 spes cum fine Ald. 
hec T corr. m. 2 quid est T* corr. m. 2, quidf (f a m. 2) 8 

n 

97 in unu e. f. et toto corde credentibus euo X Mnus (u am. 2) E 
erat (= 98) Il'b'cm fedei T tota redeuntibus ff corr. m. 2 
euo T et alii 98 dedit*ut (t eras. uid.) T credunt H, credent 

Eeg. 2 99 uente ds T, tunc v. d contedit T* corr. m. 2, 

condidit /' 98 et 99 in mg. add, C^ 

X. 11 


162 Sedulii Hymnus L 

100 Occidit hic mundus te ueniente, Deus. 

Gratia plena Dei est, quae totis gentibus extat: 

Abscedant sectae^ gratia plena Dei est. 
Sola columba redit, quae totum circuit orbem: 
Discedant corui, sola columba redit. 
105 Adueniet Dominus dare digna piis, mala prauis: 
Credite iam^ miseri, adueniet Dominus. 
Visio, Christe, tui tormentum et poena malorum est: 

Gloria cuncta bonis uisio, Christe, tui. 
Gloria magna Patri, semper tibi gloria, Nate: 
110 Cum sancto Spiritu gloria magna Patri. 


100 occubuit mundus rBE^O Beg, 5, ocubuit m. C occidet Xg 

Fcibr, Cell,, occumbet 77', concidit Beg. 2 Ald. hic s. L T^ mon- 

y y 

dus T 101 gloria 0* dei plena est T, gratia dei plena -t^ K 

que T, qui C exstat E 102 obstedan* T^ corr. m. 2, abcedant 

T, discedant Alh., ascendant l Spir. Poelm. s**ectae (at fere eras.) 

T, saecte E, secta S gratia» F' plena# F' 103 rediq- 

T^, reditque corr. m. 2 colunba D 104 distedant T^ corr, w. ^, 
disce*dant (n eras.) 77', descendent Cant, 105 signa cod, Arntz. 

piiB## (et uel ed eras.) T, piiset 77' T dare piis et fi piis mala 

l 2'y fort^ dare piis digna et mala cf, de Sed,poet. vit, et scr, p. 109 

pa*uis (r eras. , '^ a m. 2) F 106 credete T 107 tormentom (u 

a m, 2) T po*ena (t eras.) T sit T* est corr, m. 2, est] om, 

X^F Beg. 3 Sfi 108 cuncta 7' tui* T, tui est Beg, 2 

109 gratia ex gloria nate in ras, scr, T 110 sco spo 

T, spu sco nCSad, flamine cum sco e, pneumate c. s. ^, cum sancto 
flatu Poelm, spiritui et nato Ald, gloria* V patri amen 

nf FiNiT rF (in marg. ad uers, 109), explicit Ej expucit 

CABMiyis LiBER SEDYiji 77, Fiuit hoc opusculum deo gratias amen X, 
Finit Amen. incipit ars Sedulii poetae 0, explicit reciprocym cab- 
MBN sedvlh T, Explicit liber Sedulii V 


HYMNVS IL 

A solis ortus cardine 
Adusque terrae limitem 
Christum canamus principem, 
Natum Maria uirgine. 
5 Beatus auctor saeculi 
Seruile corpus induit, 
Vt carne carnem liberans 
Non perderet quod condidit. 

Clausae parentis uiscera 
10 Caelestis intrat gratia, 

1 cf. Psalm. 112, 3 6 cf. Priid. Cath. XI 45 

INCIPIT CARME^r T (/*. 19^), YMN* SEDVm POETAE C, INCIPIT 
HTMN EIV8DEM E, YNVS SCI SEDVLH DE NATLT DNI F^ INCIPIT TMITVS 

SEDVLn K Alm. , Incipit carmen natalis domini nostri lesa Christi L' 
{Lauduneims 468 8. IX), ixcip carmen eivsde xpi de miracvlis P, 
Incipit carmen de ntu xpi X, Incp Ambrosianum ipsius Sedulii V (iam- 
bicum tetrametrum quod recipit iambun locis omnibus spondeum inpari- 
bus m, 2 in marg.), incipit tmnvs eivsdem de BrATiviTATE dwi T, 
Versus Sedulii de Christo 0, item alivm /S', tmnvs eivsdem sedvmi 
h ; Mni uersiculi plerumque sunt eoniuncti 1 ortus] s corr» 

r, ortu' (s add. m. 2) GKV\ ortu EHL'Pdj ortu* (s eras.) /9' 2 et 

ad 

usque XL\ &usq- GKb, usque H 3 christo fi' m, 1 cana°" 

(mus am. 2) G principi /S' 4 Mariae uirginis p> Alm, 5 auctor] 
auc in ras. E 7 came ex carni G 8 n C" era>8., q a m, 2) 

C, ne BEFGh, ne fi F' pcrdet K quos XE^G^T", quos 

qif V 9 clausae rFO^, clausae G, casta CVl, caste F, castq 

BhV (seq. ras. 4 — 5 litt) cf. 7/ 47 clausa ingrediens parentum 

H 10 caelesti' E intra* (t a m. 2) r, intra F 

11* 


164 Sedulii 

Venter puellae baiulat 
Secreta quae non nouerat. 
Domus pudici pectoris 
Templum repente fit Dei, 

15 Intacta nesciens uirum 

Verbo creauit filium. 
Enixa est puerpera 
Quem Gabrihel praedixerat, 
Quem matris aluo gestiens 

20 Glausus lohannes senserat. 

Faeno iacere pertulit, 
Praesepe non abhorruit, 
Paruoque lacte pastus est, 
Per quem nec ales esurit. 

25 Gaudet chorus caelestium, 
Et angeli canunt Deum, 
Palamque fit pastoribus 
Pastor creatorque omnium. 
Hostis Herodes impie, 

30 Christum uenire quid times? 


11 baiolat E, baiolat KT 12 nouerat (uerat in ras, m* 2) E 
13 corporis XLO^V cf. supra V 350 16 uerbo concepit BCFPT 

bp^cdegy uirgo creauit Arev. 17 nixa Spir., enititur hreuiarium 

Eom, est om. Poelm, enixa iam p. est Fahricms cum aliiSt 

enixa est iam p. Kehrein (Lat, Anthol. aus lat. Dichtern d. M. A. 
p. 120) 18 gabriel FL 19 albo X quem uentre matris 

gestiens | baptista clausum senserat brev. Bom. 20 iohannis XTT, 

loannis L\ iohann*s F' 21 {eno r, feno FJSBfi, faeno L, foeno 

F' 22 aborruit E^F'G^V'fi\ obruit b^ aborruit corr. m. 2, obor- 

r c 

ruit E"^^ d 23 pauoq; T late (c a m. 2) E, lact*e (a eras.) 

V et lacte modico brev. Bom, 24 esuriit X 25 corus F 
26 cantant /3' deo BE^JSVb Alcuin., Poelm. in mg,- 27 psal- 

musque X, pa*lamque (1 eras.) Ey p»alm-q; p' (psaJmetq; m. 1) 

28 creatorque r* (que exp. m. 2) P, creator Z", creatus e, creator 
reU. 29 Herodis hostes Erasmus coni. impiae ^ hostes 

corr. in hostis KV' 30 xp» F', deum 1 2 uenisse xpm R, chr. 
uenisse K Alb. g l qui FP crudelis Herodes deum | Regem q. t. 
brev. Bom. 


Hymnus 11. 165 


Non eripit mortalia 
Qui regna dat caelestia. 
Ibant magi qaa uenerant; 
Stellam sequentes praeuiam; 

35 Lumen requirunt lumine, 

Deum fatentur munere. 
Katerua matrum personat, 
Coniisa deflens pignora, 
Quorum tyrannus milia 

40 Christo sacrauit uictimam. 

Lauacra puri gurgitis 
Caelestis agnus attigit, 
Feccata qui mundi tulit 
Nos abluendo sustulit. 

45 Miraculis dedit lidem, 

Habere se Deum patrem, 
Infirma sanans corpora 
Et suscitans cadauera. 
Nouum genus potentiae: 

50 Aquae rubescunt hydriae, 


31 diripit V (m. 2) Beg. 3, arripit KVTacfg 32 qui vegnat 

in caelestibus h 33 quS u. (" a m, 2) E, qtla u. (sic) F, qui 

uiderant C, qua* (e? eras,) uene#«rant V\ qui uenerant 0*, quam 

uiderant B Beg. 3 Tb^acdefgy qua uiderant l cf Carm. II 45 

34 peruiam XI/ (a m. 1) 35 lumine] munere Alcuin, 3G deus 

placatur munere X 37 personant F, consonat f 38 amissa 

■ 
Cj concisa V de*flens Ey deflent G corr. m. 2, deflent H 

pignera f 40 sacrauit] uit add. m. 2 in V uictima Beg, 2 

c cod. Arev. Alcuin,, uictimas Burm, coni. 37 — 40 om. p! 

41 lauacrum KTcp> , lauacro Poelm. 43 qui mundi tulit r (que 

n. detulit s. l. m. 2) P, quae non detulit rell. cf. loh. 1, 29 

44 non E^ corr. m. 2 abluendos Hg 46 secundum patrem 

n 

g 47 sanas (n a m. 2) b corpora] pectora c 48 resusci- 

tans Cant. Ald. Poelm. in mg. 50 aquae r. V, aqua* erubescunt 

(e s. l. a m. 2) Ef aqua erubescunt p*, a. ru»bescunt H idriq Fy 

haebrise SS hebreae (e^ in i corr.) K, ydriae pler. 


166 86dalii 

Vinumque iussa fundere 

Mutauit unda originem. 
Orat salutem seruulo 

Nixus genu centurio, 
55 Credentis ardor plurimus 

Extinxit ignes febrium. 
Petrus per undas ambulat 

Christi leuatus dextera: 

Natura quam negauerat 
60 Fides parauit semitam. 

Quarta die iam fetidus 

Vitam recepit Lazarus^ 

Mortisque liber uinculis 

Faetus superstes est sibi. 
65 Riuos cruoris torridi 

Contacta uestis obstruit^ 

Fletu rigante supplicis 

Arent fluenta sanguinis. 
Solutus omni corpore, 
70 lussus repente surgere, 

54 cf. Ovid. Met. VIII 182, luvenc. IV 648 

51 uina**' (que a m, ^) T originem] laus honor uirtus gloria ^ 

ifinit) 53 orat (t in ras.y fuit orans?) EV 54 flexus rC 

V Ald.j flexu» (s eras.) Ey flesus F, flexu' (s a m^ 2) h flexo 

genu g 55 plurimus (lu ex ro uel no) F' 56 extinguit Ga, 

extinxit (xit in ras, m. 2) Ey extincxit F', extincsit P ignes (es 

corr. ex is) V 57 ambulans GJSL' Fdbr, 58 lenatus F, le- 

uatur GHL'V' (a m. 2) Poelm. dextra X 60 semita (" a m. 2) 

F' 61 quarto FL' Beg. 2 c fetif C, feditus E'h\ foetidus 

L* 62 Lazarus] finit C 63 cunctisque liber V Ald. 64 factus 

0772. V factus est superstes sibi Alcuin. sibi] belli f 65 torridi* 

(s eras.) F', horridi /", luridi c 66 contecta b, contracta f 

■t 
po8t uestis ras. 4—5 litt. in V obruit if , obruit T 67 fletu* 

(s eras^) EF fletus rigantis BO Alh. h, fletu roganti' (s am. 2)T 
rogitantis Bem. supplici Gc 68 clausit EG^ in mg. hc 

n 

fluente X 69 solutos (u a m. 2) EJS omni languore Alcuin. 
70 iusso E^ corr, m. 2 


Hymnus IL 167 


Suis uicissim gressibus 
Aeger uehebat lectulum. 
Tunc ille ludas carnifex 
Ausus magistrum tradere, 

75 Pacem ferebat osculo, 

Quam non habebat pectore. 
Verax datur fallacibus, 
Pium flagellat impius, 
Crucique fixus innocens 

80 Coniunctus est latronibus. 

Xeromyrrham post sabbatum 
Quaedam uehebant compares, 
Quas adlocutus angelus 
Viuum sepulchro non tegi. 

85 Ymnis uenite dulcibus, 

Omnes canamus subditum 


71 sui (s am.2) h 72 aeger in ras. E^ ueheba*t (n eras.) 

E, ueebat F lectulum] u, in ras. E 73 iudax JB* corr. m. 2^ 

audax c 75 obsculo E^ corr. vi. 2 76 quem E^ habebat 

G (1 gerebat s. l.) 11 in mg. s. a. m. dl. E 80 coniungit*» 

jy, cun*ungit (g era.s.) F, coniungitur BGHKTb Bomani praeter 
Beg. 2 81 Xeromyrram r (in mg. a m. al. id ^ sero) GHK 

L'PVb Bomani plerique f Xero (e ex i) mirr*" J5, chero miram XV' 

l xpo 

(a m. 1) Fy xero g, SeromirS E (So a m. al.) Ott. 2 Alb.^ chyro- 
myrrham cod. Arntz. Alcuin.; Christo myron coni. Arev.j fort. chiro- 
myrrham uel cheromyron, significantur aromata uel unguenta, quae 
parauerant mulieres {cf. Luc. 23, 55 et 24, 1) ; de nou^ti uerhi accentu 
cf. quae protulit de similtbus Corssen Auspr, u. Vok. ^II p. 517 

n 

82 ueebant F, uehebat F' queda (^ a m 2) E, qu^ H cor- 

poris X* corr. in corporei, corpori FGHKTdefl Poelm. 83 allo- 

quuntur angeli GH (aUocuntur) VT quibus definit a. EG^ (in mg.) 
Alm., quibus cecinit a. Cant. 84 tegi* (t eras.) E sepulchrum 

F' a m.l, corr. m. 2 ctegi c, n ctegi g non tegi illum tu- 

mulo a, uiuum sep. non tegit Alcuin, 86 cantem* E subditHr 

Rabdltam * 

P, subditi F, iugiter T canentes subditi b 


168 Sedalii Hymnns II. 

Christi triumpho tartarum, 
Qui nos redemit uenditus. 
Zelum draconis inuidi 
90 Et os leonis pessimi 
Calcauit unicus Dei 
Seseque caelis reddidit. 


87 triumpho» F' triumphnm nobilem FG (tartarum s. l. m. 2) 

II, ipm triumpho b 88 uenditos BE^L'V* a m. 2 Alm. Alcuin,, 

uenditus P 90 hos X 91 unicus] \ unius 8. h G"^ 92 sese 

qui Alcuin, seq; reddit caelestibus E celo FGH, caelestis (sj 

add. w. 2) Y* 

reddidit] Gloria patri ingenito, 
Gloria unigenito 
Yna cum spiritu sancto 
In sempitema saecula 

addtmt r (oZ. m.) PV* b Alcuin, explicit hymnys sedvui poet^ 

uel r&hor \ de natiuitate et traditione et passione et resurrectione et 
ascensione dni ni ihu zpi ad caelos ab eodem poeta decantatus. qui uide- 
licet hymnus metro iambico etc, r (a m. rec), Ezplicit carmen de 
nat dni ni ihu xpi X, Ezplicit uersus {sequitur praef»), Explicit 
TMNV8 SEDTxn {sequitur hymn. J) P 


SEDVLH 


PA8CHALI8 0PEEI8 


LIBRI QVmQVE. 


NOTARVIH INDEX. 


P = codex Parisinus nr. 12279 s. IX inf. 
G = fragmentum Sangallense cf. cod. 877 s. IX. 
R = codex Rheinaugiensis nr. 77 s. X. 
H = codex Harleianus nr. 3012 s. X. 
B = codex Bruxellensis nr. 5649 — 5667 s. XI. 
I = codex lureti (= editio princeps). 
Col, = editio Coloniensis a. 1618. 
Par, = editio Parisina a. 1654. 
Gall = editio Gallandii a. 1773. 
Arev. = editio Arevali a. 1794. 

V = editiones omnes uel aliquot. 
Carm. = Paschale Carmen. 


EPI8T0LA AD MACEDONIVM. 


Sancto ac beatissimo patri macedonio presbytbro 
SEDVLivs iN CHRisTO SALVTEM. Piaecepisti, reuerende mi 
domine, paschalis carminis textum, quod officium purae de- 
uotionis simpliciter exsecutus uobis obtuli perlegendum, in 

srhetoricum me transferre sermonem. utrum quod placuerit, 
ideo geminari uolueris, an quod offenderit, ut potius arbitror, 
stilo censueris liberiore describi: sub dubio uideor fluctuare y*y'c.'A',v 
iudicio. sanctis tamen iussionibus non resultans iniunctam 
suscepi prouin^ciam et procellosis adhuc imbribus concussae 

loratis uela madentia tumentis pelagi rursus fatigationi com- 
misi per emensos cursus reuoluti discriminis et Cycladas in- 
gentes, quas praecipitanti formidine celerius ante transiueram, 
longa maris circuitione discurrenS; ut illos portus et litora, 
quae dudum praetereundo lustraui, diligentius opera nunc 

11 cf. Hov. C. I 14, 20 

INCIPIT EPisTOLA SEDVLii (PRESBiTERi P) PBH, Dedicatio opeii? 

paschalis ad Macedonium v 1 presbitero PRH 2 xpcT PBH 

precepisti P 3 pascalis H officio Hv 4 ezecatas B, 

ex#ecutus H optuli B perlcgemdum H 5 rethoricum PB 
me potius transferre GaU. coni, «utrum (q? eras,) P quod utrum 

libriy quod utrum quod Arev, coni, 6 geminare P censeas ueris 

H 8 "°"resultans 22, resi***«ns H, resiliens v 9 prouintiam P, 

m 

prounica BH 10 l amadentia P cursus ex cursos H* 

11 cicladas B 12 praecipitante B cselerius P transieram 

a o 

Hv 13 portos (u am, 2) H illas B discurrens] Sj in ras. 


u 

^ litt P que P 14 pretereendo P diligenti** oper* J?, 


diligentiori o. v 


«kj 


172 Sedulii 

uiserem tarditatis. siquideiu multa pro metricae uecessitatis 
augustia priori commeutario uequaquam uideutur iuserta, quae 
postmodum liuguae resolutio magis est adsecuta^ dederimus 
hiuc aliquam forsitau obtrectatoribus uiam, diceutque uouuulli 
fidem translationis esse' corruptam, quia certa uidelicet suut 5 
iu oratioue quae uou habeutur iu carmiue. si qui tameu istud 
obiciaut, faciuutue iutellegeudo, ut uihil iutelle- 
gant? uam si aut saeculares litteras adsecuti aut diuiuis uide- 
buntur libris instructi, debeut exempla ueterum recensere 
necsimilialacerare couentur iuiuste. coguoscaut Hermogeuiauum, 10 
doctissimum iurislatorem, tres editioues sui operis confecisse, 
coguoscaut peritissimum diuinae legis Origenem, tribus uihilomi- 
nus editionibus prope cuucta quae disseruit aptauisse. nec 
eorum quispiam mordacis linguae laceratur iniuria, cum potius 
inde laudis consequautur augmeuta, quod prouectibus uberioris 15 
iugeuii diligentiore posteros fide uosceudae ueritatis iustruie- 
rint. aliud uamque est mutare composita et aliud iutegrare 
uon pleua. quamuis spatia diuinae legis iumensa, quibus dicta 
semper adiciuntur et desuut, uelut mare fluuiorum penitus 
iucrementa non sentiens, nullis termiuari sensibus queaut, 20 

7 cf. Terent. Andr. prol. 17 

1 
1 uiserem (i o 1». ^) P, uisere B, uiser+m H traditas 1, 

Tradita v 3 assecuta EH^ 4 aliquam forsitan otn. v, eras, 

in H 5 correpta BH quia] i corr. m, 2 P certe 

H 6 que P siquid P 7 faciantne P ne] nae 

Arev.f nec GalL cum reliquis patrum hibliothecis intelligendo ex in- 
tellegendo P^H^ aut] in ras, litt, min. scr. B, siww J?, sicut I 
nam si saeculares v 8 seculares PH assecuti B 9 iu 

libris P 10 ne t; 11 ediciones H 12 nihil hominus 

B 13 propecunia JS, prope////cunia H disseruisse B, de- 

seruit H 14 ante cum rasura in H 15 consequat P 

augmenta] gm corr, m, 1, s. l. add. m. 2 P quod v, quo P, qua 

Bj qlHlf H prouMMkibus H, prouentibus v 16 instruxerunt v 

{exc, Col.) 17 aliud est namque PHv muta H integrare 

*wHiena H integrare. Nam v 18 spatia] sam. 2 P, spacia H 
imf/ mensa PB 19 addiciuntur P uelud H paenitus P 

20 quseant P, qu*eant (a eras.) B 


Epistola ad Macedonium. 173 

nuUis explicari linguis eualeant : sic et nostri prorsus ab sese 
libelli non discrepant, sed quae defuerant primis addita sunt 
secundis. nec impares argumento uel ordine, sed stilo uidentur'^^«"*^'/>V, * 
et oratione dissimiles. proferant igitur sua si qui carpere, 

snitentur aliena. promptius est omnibus iudicare quam facere 
et de castrensi munimine pugnantium pericula securo uultu 
conspicere. credo tamen, pater egregie, nullum fore quamuis 
inpudenter obloquum, si meruero dextrum tui pectoris adipisci ^j^ tr^uK^^ 
iudicium. faue primus ut alii faueant, et omnium mentibus 

10 sententia se probatae iugiter auctoritatis infundat. tu facies ut 
delectet euasisse discrimina, cum serenior coeperis aperire tran- 
quilla. nauigaui prius in aequore, nunc in portu iam nauigem; 
tandem aliquando post undas calcare liceat nos harenas! 
tetigimus montes ex pelago: tangamus montes ex saxo et 

isinfirmos aquis inruentibus gressus nauali positos statione fir- 
memus. priores igitur libri, quia uersu digesti sunt, nomen 
PASCHALis CARMiNis acceperuut, sequentes autem in prosam 
nuUa cursus uarietate conuersi, paschalis designantur operis 
uocabulo nuncupati. utramque uero materiem uobis orantibus, 

3 cf. Terent. Andr. prol. 11-12, Hieron. Ep. LVII p. 305 Vall. 

1 explicare] Oj ex i P'* ex corr. linguis (s a m, 2) P «euale- 

ant (s eras.) P, *ualeant jF/, ualeant v abee 22, *a sese (h eras.) H 

2 addita^^x (ta eras,) P 3 inpares II argumento] o corr. P' 

5 nituntur Bv, nit**tur H post est ras. (enim?) in H facere* 

Sed de (t eras.) P 6 muni**ne H, munime I pugnantium] eras. 

H\ om. V 7 egregi*e (a eras.) H 8 impudenter Itv 

oblocum P, obliquum i?, obloquium v, ras. in H tui] eras. IP, oiw.-*^'V«..i/^. *... 

v 9 primu* H, primum v 10 sententias repba) P (repbate in mg. 

add, m. ^), sententia reprobate R, b, reprobate H facias H 

11 dilectet II 12 nmigdkllilllll equore H nauigare rursus v 

nagigem P nunc in portu iam nauigem] locum luretus asterisco 

notauit 13 Tandem aliquando post undas calcare liceat. nos arenas 

tetigimus montes ex pelago. Tangamus etc. Col. Par.; calcare liceat; 
non arenas Gall. in textu, c. liceat nos arenas qui tetigimus m. e. p. in 
adn, 14 ex saxo] s a w. ^ P 15 irruentibus Bv nauali] 

naua H 16 qu-a U 18 nullam H prosa nuUa v 

19 utram BH materiQ B, materia H 


174 Sedalii Epistola ad Macedoniam. 

Domino nostro lesu Christo, qui uota non recusat humilium, 
congrego supplicanter et offero, cui uirtus, honor et gloria 
cum Patre et Spiritu sancto per omnia saecula saeculorum. 
Amen. 


1 dno nro ihu xpo Ulf, nostro om, Fv qu uota H 

2 **grego IT, et grego Iv {uel et rogo), erogo Arev» conu cui 

5 B, cui *** H cf. epist. Carm, praemissam 3 spu sco FB, sancto 

spiritu H scia scioi?^ am B exflicit epistola 22, om, FH 


SEDYLn PA8CHALI8 OPERIS 

PRAEFATIO. 

Paschalibus te dapibus conuiua quisquis inpertis, accubitare 
nostris non dedignatus in toris, erectum supercilii depone 
fastigium si carus aduenies et amicus, nec opus codicis hic 
requiras artificis sed exigua paruae mensae soUemnia laetus 

5 accipiens, contentus adsumens, libentius animo saturare quam 
cibo. aut si magna potius ubertate rerum caperis opimarum 
diuitiasque praecipuas deliciosus expectas, nobilium debes cenis 
satiari doctorum, quorum multiplices referri nequeunt apparatus^ 
illic profecto repperies quicquid maris nutrit unda uescendum, 

loquicquid terrae fecunditas subministrat, quicquid in nubibus 
pennali corpus libramento sustentat« in ipsis etiam ferculis 

Incipit pfatio sacri opcris beati sedulii pbri (in mg, m, 2) P, incipit 
praefatio Sednlii antistitis in soliita oratione Paschalis carminis ad lec- 

m 

torem v impertis 12, inpertis H {corr. m, 2) acubare G, 

accumbere v 2 thoris {exp, m, 2) H, tboris G 3 aduenis 

HOv 4 artificis] in ras, G solemnia EH 5 adsumens 

Gj assumens PBH contentu (s a m. 2) H • libentDUS H {corr, 

m, 2), libencius G, libens plus fort {cf, Carm, v. 6) satiare P (m 

mg, saturare add, m, 5), saturare G (in mg.) 6 at v pocius 

u I 

G opimare P {corr, m. 2), opimarli {^ a m, 2) H 7 diutiasq: 

cl ^ 

(i a m, 2) H j}v&ei^ViH 113,8 (ci a m, 2) JH", pcipu" G delitiosus 

PS, delicios G exspectas G 8 saturari 2J, saciari HG 

referreneqiunt JZ, nequeunt referri v aparatus GH^ {corr, m. 2) 

reperies GJRH quidquid {utrogue loco) v ma*ris H 

nutriuit Par, GoXl, 11 poenali P 


176 Sednlii 


pretiosa nimis uarietate gemmatis flauescunt nectareis sua 


t^^f . ^- mella cum ceris, et aureis adpositus in canistris colore metallo 


fauus adludit. at nos de pauperis horti seminibus holus uile 
decerpsimus, quod in rubra testae parapside uoto magis quam 
splendore cernimur ministrare. 5 


LIBER PRIMVS. 

1 Cum poetarum studiosa consuetudo gentilium fabulosi car- 
minis nugas nobilium commendet pompa uerborum, et siue cla- 
moribus coturnatae tragoediae seu ridicullGetae comica foeditate 
uel quibuslibet metricae numeris disciplinae priscorum scelerataio 
temporum gesta, nonnuUa etiam probrae narrationis arte com- 
posita Niliaci papyro gurgitis calamo perarante contradant: 
cur ego, qui decacordo psalterio inter beati dogmatis choros 
Dauiticae modulationis cantus exercens spiritalia reuerenter 

1 ptiosa F, pr^tiosa B, praetiosa H (exp. m. ^), pciosa G 
aari*tate H Habescniit G nectarcgis P, nectaris E, nectarei 

T 8 

G 2 con ceris G appositis B, adpositus H {corr. m, 2), 

— • • • 

adpossiti G concolore H, ccolor G, concolor v 3 fans G 

alludit BH(?)G, sic ex uestigiis detritae scripturae ueteris exemplaris 

cls 

expressi lur, pauperis (cis corr, m, 2) H olus B 

ra 

4 decerpsimus ex decerpsit G corr, pabside (ra a m. 2) P, par- 

opside V 5 cemimur BG, cernimus PHv 6 Inscriptionem 

:ar 

addidi 7 f^abulosi H, fabulosas v 8 commendet (ar a m, 2) 

P, commend& G, commendaret BH 9 conturnate ragosediae (t 

a m, 2) P coturnate BH getse P, gefD^ G comitca H 
10 disciplinam P*, corr, in disciplinae m, 2 11 eiuam P, ecia 

ae 

G proba) (a, q a m. 2) P, probra v narracionis G 12 ca- 

ro -* T> 

lomo P papy H corr, m, 2 c-radant G 13 Quur P 

ergo G deca corda G m G dogmitis 1?, docmatis G 

coros H diuiticQ G, dauidicse v modulationis] s in ras. m, 2 

c 

H exerens (c a m, 2) P spiritualia v 


Pasclial. Operis Lib. I. 177 

dicta respondeo, mirabiles Christi salubresque uirtutes pressa 
uoce reticeam, cum ueritatis opus arripere et fidelis instrumento 
sermonis dona debeam caelestis gratiae non tacere? nuUi si- 
quidem iustius humani cordis et sensus famulatur officium 

5 quam omnipotenti Domino, qui sensus instituit, corda fundauit 
ut deuota semper Creatori materies proprium non relinquat 
auctorem, cui fabricam sui iuris nec subtrahi conuenit nec 
perire, cui dicione perpetua in aetheriis arcibus una est cum 
Fatre potentia^ par splendoris claritas, communis apicis indiuisa 

10 sublimitas, honor aequus, eadem uirtus, sociale fastigium, re- 
gnum temporibus infinitum, iugi semper manens aeternitate 
principium, sceptri societate consors gloria; similis et maiestas. 
haec est ad salutis domicilium dirigens uia, haec firmis 
gressibus ad paschalia dona panditur semita. hic nostri ponemus 

isoperis fundamenta, huc igitur aegras cuncti mentes aduertite, 
hanc morbis medicinam letalibus adhibete, quos noxiae dis- 
putationis uana serpit intentio et Attici dogmatis insanabilis 
disciplina Cecropiae sauciat ueneno doctrinae, ut cum uitales 
auras, diuinae legis spiramenta flagrantis odorem gratiae i^^<r.-^^h>t:,^ 


1 dicta H corr. m, 2 praessa H^ pssa G 2 arripere* (t 

eras») P instrucndo Hf instramenta Gv 3 caelestis (s a 

7)1. 2'i) P gracie G tacere] de qvalitate patris et Fim 22, 

de qualite patris et filii H (corr, m, 2) 4 famalantor Hj famolati 

G 5 instruit BH et corda GaM, 6 craeatori H exp, 

e 

m. 2 8 conditione P, ditione EH, dicjcione G Qtlier,is H 

corr. m. 2, aetbereis v 10 uirtu*80ciale G sociale* (t eras,) 

P 11 iuge R 12 societafte (f a m. 2) P, societas BHGv 

m • 

cf. Carm. v. 34 magestas BG 14 pranditur H r exjp. m, 2, 

i 
pandifi G ponemus P, ponimus RHGv sed cf. Carm. v. 37 

m t 

15 huic PH 16 lo&alibus PBH, letalib; G noxie P 

a A 

17 una (a a m. 2) P insanibilis H corr. m. 2 18 doctrinae] 

r 

explicit G 19 spiramento v flagantis H, flagrantes v 

odore Hv fort. recte f"^ 

X 12 


;a< 


r 


178 SeduHi 

g [L^ Bnaaitatis bauriatis, Athenaei paedoris ingluuiem sensu deinceps 
piiriore linqQatis. quid teuebrosia erroriims labyrintheos, The- 
sidae, oircumitis anfractas et inuolutis exitu pereunte uestigiis 
caligantia caecis ambagibus autra lustratis? quid adbuc 
labruscam bonae uiti praeponttJB? quid nitidis saliunculam s 
rosariis autefeitis? quid in lapideis simulacris et aereis liguris 
-^ inani cultu confldere, an fana profana, ueneranda metallioa, 
' I proderit animas seruitute damnare? parcite, quaeso, iam parcite 
squalentibns barenosi pulueris glebis et sterilium nuda perfrui 
siccitate camporum, ufai numquam granidis arua i 
laborem sudantis agricolae fecunda uoruat releuare 
nec de eaespitis cruenti germiuibus tosica letalis suci nutri- 
menta uellatis, quae cibis semper amica tartareis uitae nosciunt 
famulari sed morti. quin potius iucunda fiorei graminis prata 
et amcenos beatae sedis accessus per liquidos puri fontists 
latices iutroite, ubi uitalium semiuum diuiuis aquis animata 
fecunditas uutrit segetem reuulsa sentium asperitate cres- 
eentium, quae nimia frugis nbertate multiplicis Dei queat 

1 auatiitar fort. haaritis c padore H athenei P 

SH inlHbiem (n a m. 2) P. inglnuiae Jt, inlabie H, illu- 

niem o 2 linwquatiB H quid] s. h P' kbyrintheoH v, 

iabjiinteo P, labirintheo JR, laberintheo H 3 circuitia v 

preennte R 4 oaliganti P, ca*Iigantia H 5 uiwti {ti eras.) 

H aaliuncam v G lapidis (e a m. 2) H &^reis B 

7 ina+n cnltn H ac v jifana s. l. P' 8 animoB v 

V 
9 arenosi P perfrui (p a m. 2) P, perflui M 10 Bccitate 

(i a m. 2) H 11 foeonnda P renelarB P, reuelare H corr. 

m. S 12 decespitie R, deceipitia H, caepitis vel ceepitis v 

craentig R sed cf. Can». v. 51 lo&alia PB, laetalis H snci 

(0 s. l. m. 3) P, Booi 3 corr. m. 2 14 iocanda PBH" (curr. 

m. 5) flore F germinis Hv parata H exp. m. 2 

15 baeat^ H a esep. m. 3 et ^ saepe 16 latices P introistiB 

B, introitis fl" it i« ras. m. 2 17 cresoentiuni (em a m. 3) quae 

nimia P, crescenteqne nimta B, cresceatemque nimiam HI IS nbei- 

t*tem H mnltiplici (e o m. 3) P, multiplicis EMI quaeat 

B, qimt H 


Pasclial. Operis Lib. I. 179 

esse iam messis ac spem futurae mercis aperiens centenis 
cumulis fructum maxima recondat in horrea. 

Omnipotens indiuidui Deus numinis et aeterni, qui totum2 
sacro nutu contines mundum, qui machinam caeli tuorum 

sdigitorum operatione firmasti et potentis uerbi fabricam con- 
didisti, qui rapidam pelagi fluctuantis insaniam limitem 
terrenae uicinitatis obruere terminis prohibes constitutis, qui 
solis radiantis aspectus et cornigeros lunae uultus diei nooti- 
que conterminans utriusque luminis uices sacro moderationis 

lolibramento dispensas, qui stellarum numerum potestates signa 
nomina loca cursus ac tempora solus colligis, solus aguoscis; 
qui rudis terrae membra torpentia per diuersos motus uiuis 
animasti corporibus, qui hominem fructus arboreos uetita 
praesumptione mandentem postquam morte condemnas, melioris 

i5cibi sacramento resuscitas et a uiperei morsus uoluptuosa 
fallacia potu sanguinis inmaculati conseruas; qui humani 
generis nomen praeter quos custos arca munierat repentina 
surgentis inundatione diluuii mersum penitus ac sepultum ex 
ana rursus progenie multiplicas restitutum, ut mysticae 


1 future P operiens PBH^, operiens uel aperiens v 2. ma- 

ximum v 3 de oratione ipsivs SEDvm B, oeat omnipotentbm 

CBEATYBABYM AYCTOREM DARI SIBI BECTAM DICEITDI CABMINIS YIAM DE 

MiBAcyLis DiOTYBO PAVCA DIVINI8 H nominis PMH et] om, 

H 5 potenti uerbi uirtute cmi, Gdll., potenti uerbo coni, Arev., «.* r.-i ^- 

sed cf. 20, 20 nempe rerum omnium creatori, cuius cuncta seu nota siue 
latentia uerbi constant machinis fabricata 6 rabidam B pela- 

Glni 

gis fluctuantis H, fluctuantis pelagi v 7 terraenae H ciui- 

t 
tatis P corr. m, 2, uicinalis H corr, m. 2 constitutis om. P 

miltna 

8 noctisq; B 9 luminis uices (uultus am, 2) P sacrae Hv 

e 

10 potestatis (e 8, l. a m, 2) P 11 munera v 12 menbra P 

arbonoi 

diuersas H 13 saporeos P corr. m, 2 ue*tita H 15 re- 

suscitans nonn, editt. uipereo morsu B 16 fallatia PBH 

immaculati Bv 18 diluuii inundatione v 19 progeniae P 

multiplicare v, multiplicare statuisti itel multiplicas restitutum coni. 
GaU, misticsB P, mystica B sed cf, Carm. v, 75 

12* 


180 Sedulii 

demonstratione uirtutis, quod carnis delicta necauerant, fida 
ligni protectione uallatum per unum totius mundi baptisma 
panderes abluendum : illam mihi placidus uiam, illam supplici 
demonstra nunc semitam, quae ad salutaris urbis moenia 
paucorum dirigit angusto calle uestigia, Hierusalem scilicet 5 
ciuitatem Dominicam, Christi passione nostrum pascha 
gestantem, ut per hanc corporalis gratiae hospitalitate fungentem 
ad iliam spiritalis gloriae mereamur patriam peruenire, et sit 
lucerna pedibus meis uerbum tuum, Domine, quo recti 
fulgor itineris ad illa me florei graminis loca perducat, quaio 
nitidum bonus pastor ouile conseruat, qua uirginis ouis agnum 
niuea claritate purissimum grex omnis sequitur candidatus. 
non est uia difficilis, si te ducem praebere dignaberis. omnia 
tuae subiacent potestati, omnis tuis imperiis natura succumbit 
et in aduersas species ac figuras iussu dominante pertransit. 15 
si uelis glacialibus segetes annuas flauere temporibus^ producit 
falcibus agilem hiems pigra messorem, si uernalisplagae temperie, 
cum prima florum palla tellus adoperta resplendet, grauidis 
uineam pampinis iubeas parturire, musteo uinitor in amne 
tripudians uiscera felicis uuae nectarea temulentae calcis grata 20 
propulsabit iniuria: cunctorumque temporum uices mutatis 
fructibus non rennuent Creatori seruire. mirabilium siquidem 

9 cf. Psalm. 118, 105 


ae • 


1 demonstrationae II carminis (mi exp. m, 2) II necarent 

P corr. m, ^, naecauerant H 2 mundi om. P totum baptisraa 

anpplid 

jR 3 placide II supplici] placide P corr, m, 2 4 nunc 

demonstra v 6 dominica P 7 hospitalitatem P, hospitalitatem 

Hv fungentem PJB, fulgentem Hv 9 quod BH 10 illa 

e 

me] illam H 15 diuersas H spetias H corr, m. 2 16 si 

uelis glacialibus segetes annuas flauere v producit PJT, perducit 

B 17 fal**cibus (la eras») B agilem] uncinauit P^, habi- 

lem B, euan. in H hiemps PJBT pigra] s. Z. P* uer- 

nales B temperiae P, temperiem B, temporis v, tempore Arev. 
18 pallida H 19 uinitori nam netri pudians P, uinitor in amne 

tripudians B, uinitori nam nec//// Hl\ uinitori iam nec repudians 
uiscera felicis uuae nectarea, temulentae v ex coniectura lur. 

20 temulente PB 21 pulsabit (p am, 2) P rennuent TBH 


Pasclial. Operis Lib. I. 181 

diainorum cana pandit fides indicium et antiqua patrum testis 
origo priscorum, nec abolenda saeculis aeuo senescente trans- 
actis inmortalia caelestium uirtutum signa perdurant. ex 
quibus metu trepidantis ingenii pauca saltim audaci relatione 

5 perstringere uix ngstris animis et cordi permittimus inbecilli, 
ut siluam magnae densitatis ingrediens aliquos enitar extrema 
digitorum summitate ramos adtingere. nam etsi humano cor- 
pori centum simul ora subpeditent centenisque linguarum 
motibus uox ferrea clamare non cesset; quis cuncta ualeat 

10 expedire quorum numeris nec astra caeli densissima nec bibula 
maris harena conueniat? 

Primus, ex quo in claram mundi faciem rerum confusaS 
materies, quae chaos dicta est, uerbo fabricante surrexit, Enoch 
Deo gratissimus et dilectus uiuacem gloriam consecutus, per 
isinnumeros annorum cursus humanae modum naturae trans- 
grediens, nascendo terrae munus impleuit sed morti miraculum, 
cui subtractus est, concitauit. 

Marcebant Sarrae iam senectute membra languentia, et4 

grandaeuo situ sanguis extinctus annosi corporis uenas despe- 

20 ratae prolis sterilitate damnauerat, cum senioris uiri fecundata 

conubio sinum gelidi repente uentris extendit et tumidis nouo 

partu praecordiis natum sera felicitate progenitum in spem 


2 seculis P CDO P 3 immortalia jR 4 saltem v 

5 iDbecillae B 6 enitar v, euitear PM, emctar H 7 adtiu- 

gere P*, attiugere F^BH corpore B 8 ora ora P sup- 

• • • 

peditent B, subpenditet H 10 numerus H densissimam P 

11 arena P post conueniat ras, in H 12 de TRAJfSLiSLTiONE enoch 
B in] s. L P* mundum faciem — confusam H 13 surrexit] 

DE TRANSLifiLTO DIVINITVS NE MORERETVR EXOCH H Ex qUO iu claram 

rerum faciem confusa materies, quae chaos dicta est, Yerbo fabricante, 

r 

surrexit. Euoch v Aenoch P 16 terse P sub morti H 

17 subtractus P' (ta corr, m. 2), sub | stractus B 18 de coxceptv 

SARAE IN SENECTVTE B, DE PARTV SARRAE H, de partu Sarrac 
nonagenariae sterilis v Sarae B 19 grandeuo lihri san- 

guinis H Var. exstintus H desperate P 21 conubia 


nn 


BH simul P corr, m. 2, signum H 


I 


182 Sedulii 

futurae gentis et populi ad lactei potus ubera mater tremebunda 
suspendit. 

5 Quem genitor munus Deo obtulit, cuius fuerat in despe- 
ratione promissio; stetit puer ad iugulum et factus est aries 
holocaustum. o sancti mens intemerata pontificis! humana e 
respuit, diuina prospexit, filio dum uitam denegat adquisiuit. 
Abraham gladium protulit ut feriret, et Dominus sacrificium 
sibi mutauit ut parceret. grande scilicet gerebatur in hac pietate 
mysterium, quod pro humani generis uita sponte se Christus 
mitis agnus oflFerret ad uictimam. lo 

6 Loth peritura fugiebat ex Sodoma, cuius uxor incautae 
praesumptionis audacia, dum respicit quod euasit, mutata salis 

iin.lM*^ ' remansit in statuam non pro sapientia, sed pro poena. nullus 

enim ad contempta semel mundi discrimina praecipiti rursus 
cupiditate conuersus iucundae salutis laetitia perfruetur. necis^ 
enim dignus est arator ille uentura fructuum fertilitate gaudere, 
qui sulcum uomeris recto cursu firmandi retro sui uultus 
auersione confundens praeteriti laboris ordinem dissiparit. 

7 Bubus, innocuis quondam ignibus inuolutus, non ardens 

potii 

1 populis H Buberam (potu a m. 2) P, p. uberorta J3" fort. ubera 

uber orta 3 vbi isaac immolat' B, om» U obtulit deo Hv 

optulit P^JR 4 promisso Par. et] at fort. 5 in holo- 

cauBtum V 7 et] fort. at 8 sibi] b a m, 2 T parceret] 

filium non feriret Hv hanc P parte Hv 9 quod] ut 

r 

Hv 10 agnum H oiSferet P, oiSferet H corr. m. 2 uictima 

22, ad uita H 11 de txore loth in statvam mvtata salis 22, 

DE VXORE LOTH IN SALIS 8TATVA TSA Hv fugcbat (i « m. 2) B 

incaute H 12 quae v 13 statua libri sed cf. Carm. v. 122 

di 
poenam H 14 contenta P 15 cupitate B corr. m. 2 io- 

cundae PBH 16 illae H; uocdlium e, ae, q, ce permutationes in 

his codicibus non infrequentes nisi ubi momenti esse uidetur non «w- 

a 

tdbo fructum H corr, m. 2 17 formandi Arev. retro sui 

scripsi, retro si I^BH, retrorsi l^v, retrorsum coni. Arev. 
18 dissipar& B 19 de igne rvbi B, de igne ardewtis rvbi divi- 

NITVS OSTENSO MOISI Hv 


Paschal. Operis Lib. I. 133 

uidebatur ardere, cuius materies nec incendiis alimenta prae- 
stabat nec circumfusi caloris igne correpta detrimentis exusti 
roboris subiacebat. ita diuini fomitis temperabatur adtactus, 
ut blandiente ramis aestuantibus flamma splendor in frondibus 
scerneretur esse non poena. 

Mitis uirgae natura tractabilis in inmitem et intractabilem 8 
mutata est draconem: quae uipereos motus tam sinuoso flexa 
uolumine quam trisulcas uibrando linguas exercens, geminos 
inimicae fraudis angues absorbuit atque propriam uirgulti 
lospeciem rigida rursus mutatione suscepit. 

Per media marinis fluctibus profunda latentia reuolutis in9 
geminum latus undis et aequorea diuinitus aedificatione sus- 
pensis pedestris turba transiuit. stetit undique pontus ut murus 
et cognati gurgitis spoliata uelamine tellus permansit nuda, 

i5donec populus pelago gradiens absente per pelagus uestigiis 
hospitam peregrinis aquosae uiam carperet siccitatis. mutauit 
natura semitam iussa paululum relaxare constantiam, et 
innumera lubrici salis campos multitudo transgressa rude 
baptismatis mysterium nesciendo cernebat, quae per aquarum 

2ofreta salubria duce Christo transiuerat. ita denique propheta 
cecinit illa significans : uoxDomini super aquas multas. 
uocem igitur uerbum dici quis dubitat? uerbum patris autem 

21 cf. Psalm. 28, 3 

2 circumfulsi RII 3 at tactus BHv 4 ramos H flam- 

ma* (s eras,) P, flammas JB, flamina Tar, frontibus B. 6 db 

VIRGA MOTSI IS SEKPEXTB VERSA JB, DE TIROA DT DRACOWEM VEB8A 

atq: IX SE REVERSA H, de uirga eiusdem moysi in draconem uersa 
atque in se reuersa v inmitem jff, immitem FB 7 in dra- 

conem H que P, qu6 JB, qua Hv sinuo'" P flex» uolu- 

min* H, flexu uolumina v 10 spetiem P corr. m. 2 motatione 

H 11 DE DmSIOWE MARIS B, DE SICCATO MARI POPVLO ISRAHEI. 

mi 

H, de siccatione maris populo Israel v 12 ge,nu P corr. m. 2y 

n 1 

ingenijum H corr. m. 2 lati H aedificatone H corr. m. 1 

14 unda P, nudo H 15 abssente H pelagos H 17 na- 

turam H 18 salis] is ex os P 19 misterio H 22 *er«ebat JEf> 
gerebat v patris om. v autem patris B 


*^\ 


/ 


184 Sedalii 

Christum esse quis abneget? qui ueteris ac noui couditor 
testamenti inmensum primae legis abyssum suo patefecit 
aduentu, quatenus recentiore doctrina tamquam remotis 
fuLr^ol^^ undarum molibus intimis ac profundis sequens aetas nil pe- 
riculi formidans per callem planae libertatis incederet iam 5 
secura. 

10 Quid eiusdem plebis cateruas innumeras in desertis terrarum 
spatiis et totius uictus sterilitate damnatis cibos angelicos 
panemque caelestis gratiae referam consecutas, ubi nectareus 
aetheriae maiestatis nimbus inrorans populo dapes ex pluuiis 10 
et copiosas ex imbribus escas effudit. 

11 Per squalentia rursus uiolentis arua feruoribus sitiens 
aestuabat exercitus, qua familiari semper ardore negatis fontibus 
iacens terra languebat, qua spem bibendi pariter ac uiuendi 
deficiens aquarum natura subduxerat: cum stupentis saxi uis-15 
ceribus torpor inclusus spumantem subito fluctuanti caute 
redundauit in laticem siccaeque ieiuni marmoris uenae potum 
cunctis uomuere multiplicem. his tribus ergo rebus iam magna 
sui nuntians sacramenta mysterii Christus erat in pelago, 
Christus in pane, Christus in saxo. 20 

12 Asella, uile pecus et stolidum, angelicae potestatis uisione 


■ 

2 inmens*m H^ immensam GaU. Arev, abysnm P 3 re- 

censiore H 4 moUibns H pericli v 5 plane H, plane 

corr, m. 2 7 de manita. qvod sigicificabat xpm JJ, de maiwa 

CELESTis PLEBi DATA QVE siGNiFiCABAT XPM H^ de manna caelitus 
eidem piebi data v 8 nictos H angelicos] 8. l. m. 2 H 

9 panemquao P caelis H^ caelestis corr, m. 2 10 aethereae 

t; inrotans (r a m. 2) T 11 effudit t?, effundi P, infudit JB, 

infnndit H 12 de aqva qvae et ipsa xpi gbrebat figvram 

JB, de prodvctione aqvae de petra Hv auruca (u exp. 

«I. 2) H scitiens P 13 qua] qui H ardor* H 14 qua] 

c 

quam H bibendo H 15 stupentes P 17 sic«teq; (a 

era8.y c a m. 2) P ' 18 uomere H iam rebus EH 21 de 

ASDfA balaam qve hvmaite locvta est R, de locvtione asellae 
H (Balaam) v m H capitula 12 et 13 orddne imterso se excipi- 

ftnt ac stolidum v 


Paschal. Operis Lib. I. 185 

perterrita sessorem uerbis adloquitur, et rudentis linguae 
clamor inconditus humanae uocis affatibus explicatur. 

Sol in medio caeli cacumine rapidos anhelantis flammae 13 
cursus infrenans contra Gabaon per insolitas diei moras dilato 

suespere lucem fixus adstrinxit, nec luna suis legibus mota 
pigrae stationis limen excedens ordinem consueti gressus 
exercuit, donec gladius uictoris exercitus hostilem funditus 
amputaret caelestis auxilii coniuratione uirtutem. famulantia 
denique uidebant ipsa iam sidera per similis uocabuli sacra- 

lomentum lesum Dominum nomine praecedente uenturum. 

Heliam praeter naturae dispositum corui diurnis epulisH 
transegerunt, alesque uoracis rostri rapacitati subiectus, qui 
facilem praedam cauo gutturi subministrat, ieiunis morsibus 
escam deferebat inlaesam. nunc Heliae bonus ac fidus, qui 

isNoe quondara malus ac perfidus in terris abluit culpam in 
aquarum inundatione contractam. at ille Deo plenus existens, 
postquam miracula terris plura monstrauit suaque dignum 
successione per spiritum uelut hereditaria largitate propriae 
uirtutis munus transtulit in amicum, flammeis raptus equis 

20 et curribus per illos clarae serenitatis excessus, qua leuior 
puri tramitis uia nullos in aetherio campo feruentis rotae 
sulcos orbita demergente conseruat, dexteriora maioris spatii 

1 affectibus H 3 orante ihv sol stetit ad qabaon li, de 

STATIONE soLis svB lESVH^AVE Hv anelantis H 4 die moras 

F 5 asstrinxit B, a«strinxit H 7 uictoris e exercitum Hy 

exercitum v 8 ampntauit P uirtutg JR, uirtute H, uirtuti v 

11 DE HELIA ET CORVO E, DE HELIA CORVIS MINISTRAKTIBV8 H pactO 

atque igneo curru in caelum recto addit v Helia Bj Helian P, Hae- 
lian H 12 uoracis] In u. c. erat scriptmi feracis rostri, sed postea a 

librario primae duae litterae dictionis feracis dmbus punctis subnotatae 
et desuper apposita sylldba uo, ex quo effeci uoracis, quae lectio huic 
loco apte conuenit lur. rapacitatis B 14 inlesam PJRH 

Q h 

non cQliae P corr. m. 2 15 Noe] in ras. JJ* 16 deo om, v 

■ 
18 succes*sione H hereditariam largitatem v 19 raptum H 

corr. m. 2 20 clare PH^ 21 nuUus H 22 demerte P 

dexteriora* H 


186 Sedulii 

sic petiuit; ut triumphi caelestis axe resplendens humani limi- 
tis metam longa fretus uiuacitate contemneret. quam bene 
uocabulo pariter conuenienter ac merito Heliae claritati uel 
nomine fulgentis semitae maiestas arrisit! cui si Graio ser- 
mone queat una per accentum littera commutari, sol specia- ^ 
liter uideatur expromi. 

I» Ezechiae, regi iustissimo, in extremis uitae terminis con- 
stituto quindecim Dominus sua pietate uel iure annos addidit 
ad salutem mortisque claudens patefacta iam limina uitam in 
Occasu languentem ad ortus reuocauit originem. la 

16 lonas in marinos fluctus anxiae puppis trepidatione iactatus 
uteroque sorbentis ceti reconditus, non sensit aquas in pelago 
constitutus, uitale scilicet sepulchrum ne moreretur ingressus, 
tutusque mitissima sub uoraci uentre custodia depositum dei 
uidebatur esse non praeda, hostilique salubrius protectione 15 
seruatus uenit ad terram uomitu, non carina. cui facto 
diuersitate contrario nauta feritatem praebuit, fera nauigium 
ministrauit. 

17 Cum inspirante caelitus Deo trium puerorum una cordis 
intentio Babylonia sacra contemneret pariter ac negaret^o 


axe 


1 spatiis sic P exhe (axe a m, 2) P, axae B 3 hac H 

helie ff , heliq H"^ 4 semite H^ corr. m, 2 Domini FHv 

graio B, greco FHv 5 quaead P» qiat H " a m, 2 6 ex- 

promi (i s. Z. eras. uid.) P exprimi uideatur v 7 de ezeghia 

REGE CVI ADAVCTI SVyT XV ABTNI VITAE E, DE QVINDECIM AKNOS EZE- 

CHiAE ADDiTis Hy dc quiudecim annis ad uitara regi dcsperato additi& 
Ezechiae v 8 piaetate H ut saepe 9 sa*lutem (u eras.) H 

m 

10 occasum P langentem H 11 de 10 na in ventAe caeti B, 

DE lONA ceto vorante servato Hv fluctos H anxie jH^ corr. 
m, 2 12 sorbenti B sed cf. Carm, v. 192 coeti PBH 

14 post depositum rasura 2 litt» in H dei] s. Z. P (w. 1 V) 

15 *stilique H corr. m. 2 16 uomitu» (m eras.) H 17 *eri- 
tatem H, ueritatem I 19 de tribvs pveris in camino B, de 

TRIBVS PVERIS ET PERSECVTORE EORV IN PECVDEM VERSO H, dC tribus 

pueris in camino fiamma saeuiente non tactis et persecutore eorum iu 
pecudem uerso v inspirante P, sins pirante H^ spirante Bv 

20 babilonia B pariter] penitus v 


Paschal. Operis Lib. I. 187 

durumque mortis exitium tyrannicae legis atrocitate susci- 
peret, cuius rabies Achaemenii furoris igne succensa torren- 
tem fornacis propriae superabat ardorem, rogos uincti trudun- 
tur in medios pyra iuuenes non audente contingere, qui tan- 
fitum corde feruentes uicerunt imagineum poena deficiente ^:^^^. /,t*3 
supplicium. o quanta est credentibus salus et gloria! flammis 
fidei plus calentis restincta torpuit uis camini. 

Auctor igitur tam nefandi iudicii dignum facti suppliciumlS 
non euasit. nam quia uecordi raptus insania humanae pietatis 
10 iura dispexerat, ferino uixit ritu per siluas et consortia peou- 
dum sectatus agrestia aulici deliciosa conuiuii, pastus faeno, 
potatus fluuio permutauit, quem sub huius deformitatis aspectu 
hirsutum siluis et montibus septem uiderunt tempora per- 
uagatum. 

J5 Nec minus Darii postmodum regnatoris dum praeteritam 19 
furgr imitatur insaniam, Danihel, Hebraeorum decus amplissi- 
mum, cum feris ieiunio stimulatis includitur et simplicis 
animae corpus innoxium saeuis uorandum morsibus deputatur. 
belua tamen facta mitis et placida, ne sanctos artus insano 

2odente laceraret esuriens, coepit amare iam famem; uultusque 


1 exicium JR, exitum H 2 achamoenii P, achemenii MH 

3 rogof cuncti FE 4 in medios PR, in medio* H rogo uincti {H) 
traduntur in medio v, rogos uincti truduntur in medios scripsi (cf. Dan. 

e 

5, 31) pira PB 5 imaginum P deficientes P, def#*#ente 

H imaginem poena deferente (deferiente Par,) supplicium v 

a plni calentis 

6 quantg H corr. m. 2 7 caelestis restincta (restina wi. 1) tor- 

puit P pl. calentis a m, 2 ca^entis H salus, cum gloria flam- 

mis fidei plus candentes (uel cadentes), restincta etc. v 8 db 

NABVCnODONOSOR 22, DE NABVCHODOITOSOR REGEM IN BOYEM CONYBRSO 

H (post rasuram) v factis Hv 9 qui t? 10 pecodum B 

11 agrestia ministri regis aulici B (in quihtis glossema inesse uidetur) 
deliciose H pasti H foeno libri 15 de daioiielb ix lact 

LEONTM B, DE DANIELO A FAMELICIS LEONIBTS CV8T0DIT0 Hv 

16 furori mutatur P* imitat* jR, imitatus H daniel H 

XL 

liebreorum PH, ebreorum B amplissimam P 17 stumulatig 

H includetur H 18 saeuius J(?) v 19 platida H 

sancto astis H 20 famen P 


188 Sedulii 

terribiles rabies moUita submittens atque in saeuis faucibus 
ira blandior conquiescens genuinae feritatis inmemores praedam 
seruare docuit tunc leones. 
f220 29 Dic ubi post talia tuae sunt leges, pertinax o natura, qui 

totiens tibi iura subtraxit? qui translatum nescire uirum 5 

iussit infernum, sterili maritae fecundam praestitit senectu- 

tem, ad aram sponte uenire conpulit pecudem, muliebrem 

efjfigiem in salis simulacra conuertit, ramos incendiis aestuantes 

non ardere monstrauit, uirgultum soluit in colubrum, per 

marinos fluctus pedestres patefecit incessus, pluentibus nimbis 10 

nectareum manna diffudit, ex arentibus saxi uisceribus undas 

'^ C^^Aa-^' ^ eiecit, ora mutae quadrupedis humana effari uerba permisit, 

^/>^.', ^^5'" elementa defixis cursibus longa statione suspendit, uolucrum 

^"^^ " ministeriis hominem pauit et in caelum corusci equitatus axe 

perduxit, morienti iam regi tria uitae lustra donauit, feriis 
praedonis in utero portum dedifc esse naufragio, rore sidereo 
puerorum membra proluit in camino^ regem uagum dumosa 
per pascua feris ac pecoribus fecit esse conuiuam, leoues 
praedae parcere et rapinam docuit non amare? nempe rerum 
omnium conditori, cuius cuncta, seu nota, siue lateutia uerbi^u 
constant machinis fabricata sui operis subiacent fuudamenta, 
et sequitur iubentis imperium creatura quacumque nutu tra- 
xerit diuina sententia. 

1 terribilis H P<w, Arev. sumittens P, submittans B 

2 uira P 4 vbi recapitvlat stpeeiores virtvtes B, miracv- 

LORVM recapitvlatio II (pracdictorum add, v) qui* (s eras,) 

n 

P 5 toties P quis toties — quis translatum v 6 steril** 

ma**** H matri v 7 compulit uenire v 8 effigi»em H u 

eras. simulacra PBcf, v,225, simulacrum Hv incendii P 

9 colubrem H em corr, m. 2 ex im 10 nimb#i8 H 12 ore P 

t 

ore fort, recte munae P humana] Sk^ ex e P fari BHv 

14 cborusci B aequitatis £ ep duxit P axae B 15 mbri- 

ente — rege JB tria **** (uite eras,) H, uitae om, v 16 nau- 

fragio P, naufrag*o (i eras,) H, naufrago B cf. Carm, 18 leonis 

B 19 prede H^ corr, m. 2 nampe H^ 20 conditori* H 

creatori omnium v seu latentia v 22 quecumq; P, quocumque 

Pa/r, Gall, nutu traxerit PB, n. retraxerit H, naturae traxerit 

V 23 diuine JET* ^ corr. m, 2, diuinae v 


Paschal. Operis Lib. I. 189 

Heu miseri, qui uanis cultibus inclinati stultum sinistriSI 
cordis officium sculptis a se simulacris inpendunt factoremque 
proprium relinquentes suae manus uenerantur effigies! quis 
furor est? quae tanta mentes ludit insania, ut turpem uolu- 
5crem, obscenissimam bouem, tortum draconem et semihominem 
canem homo integer membris adoret? 

Solem nonnuUi nebulosis mentibus obcaecati rerum geni-22 
torem illa uolunt opinione censeri, quia terrarum tractus et 
spatia clarae serenitatis luce perfundens caeli plagas ac sidera 

loflammigera lustrare uelooitate non cessat: oum ab ipsa potius 
instabili mobilitate, quam rapidis discursibus uagus ignis 
exercet, officium constet esse, non deum, quique certae dispen- 
sationis ordine custodito nunc oritur, nunc ad occasum boris 
uergentibus inclinatus uices cum nocte partitur. nec ubique 

issemper est constitutus, quique nulla nascentis uidit mundi 
primordia, nisi peracto sine sole die iam gemino prouidus 
eum genitor a tertiae lucis instituisset radiare principio. 

Sic etiam lunae superuacua plerique uota dependunt, quam 23 
crescere semper ac minui praefinitis mensium temporibus 
20 intuentur. 


1 DE IDOLA.TBIA. J2, DEPLET ELtMENTORVM IDOLORVMQ: CVLTORES 

Hv inclinatis RH 2 cultis {corr. w. 2) P 3 qui furor 

V 4 menti« H^ menti Col., mentis Far. Gall. 5 obscenissi- 
mum V tortu* C am.2) H 7 de his qvi solem VEmsRAirrvR 

n 

BH (in scriptura contitvua), om. v et solem v nonulli P 

ji a m. 2 8 opineone (-ni- corr. m. 2) P 9 desidera H 

10 flammi*"' P gera a m. 2 non — mobiiitate 8. l. a m. 2 P 

ipsa (a ex i corr. m. 2) H 11 rapidis (is ex us corr.) H, rapidis 

(p ex b corr. m. 2) P 12 esse quam Dominum Iv quippe Par. 

o 

Arev. certo Hv fort. recte cf v, 258 13 ocasus (c 8. l. a 

m. 2) H oris B 14 inclinatur H 15 con stitutos H 

corr. m. 2 17 eum genitor EHP^ (genitus a m, 1), eum conditor 

V 18 DE 1II8 Qvi lvkae vota FERviTr JB, om. Hv 19 pr^fi- 
nitis (corr. ex -tus) H m*en*sft* H {" a m. 2) 20 in*tuentur 
H 


190 Sedulii 

24 Sic stellis quoque litare non desinunt, quae depulsae noctis 
abscessu matutinae lucis uultibus effugantur. 

25 Hic aquarum cultor est, ille flammarum, sed species sibi 
j,^. ,;,,, natura contrarias non audent uicinas efficere, ne propriore 
*" discordia aut ignis ardentior latices debiliores exsiccet aut s 

impar undis ingentibus rogus subito moriatur extinctus. 

26 Alius arboreis radicibus aras instituens, dapes adponens 
ramos ac robora flebiliter orare non cessat ut natos, domum, 
rura, coniugium, famulos censumque custodiant. lignee, ligna 
quid obsecras? surdis operam disperdis exclamans, a mutisio 
responsa nihil auditurus expectas, quae domorum constantiam 
illa tantum ratione sustentant, si securibus amputata pen- 
dentia culminum tecta suffulciant, aut focis adhibita sumendis 
dapibus famulentur accensa. 

27 NonnuUi dementius holerum ueneratores existunt et ims 
bortis numina rigantes arentia transplantatorum se deorum 
edocent ueros esse cultores. sed plura de talibus referre iam 
pudet, ne sanctae religionis in pagina dum numerosos stulti- 

1 DE His QYi 8TELLIS LiTAJCT ij, ow. Hv sacrlficare litare 

ij 2 abscessu P, abscessu* (m er<i8,) H matutine H^ 

3 DE His QVi AQVA COLVNT ET IGXEM -B, ow. Hv cultores stelle 

flammarum Md 

P famularum P s. L m. 2 despetiao (sed a m..2) P, sed 

speties m. 2 in mg. 4 natura» (s ercLS.) II , natura {corr. ex -is) 

H audet JR inimicas v prop*iore (r ercLS,) B, proprie H 

ef. Neue Forml. U 114 6 inpar H^ inparendis (u am. 2) P 

rogos H 7 DE cvLTOBiBVS LVCOEVM JJ, om. Hv arbore P 

adponens (jp a m. 2) H 8 domos v 9 lign*ee (a eras.) B 

dep«ndls 

ligna quod Col. Par. 10 obssecras H disperdis P dependis a 

u 

m. 2, depe*dis H, dependis v 11 audituris H corr. m. 2 

T 

12 racione H pendentia (tl am.2) P 13 culminum P* -na corr. 

m. 2 tecti H culmina tecti v subfulciant H 15 de gvl- 

TOBiBVS HOBTOBVM B, om. Hv 16 ^'ortis E, ortis H riga*ntes 
H tranplantatorum H sed eorum H 17 uero ee (s a 

■caa 

fn. 2) P iam referre v 18 ne] cessitatem P a m, 2 

in sanctae — p. Hv religioni*«s H 


Paschal. Operis Lib. I. 191 

tiae castigamus errores, aut lilia niinio decore molissima rubus «H^^^^iJ/Ht,^ 
asper exurat aut per uiolaria florentis campi purpurea carduus 
et spinosis armatus aculeis paliurus exsurgat. igitur increpando 
iam satis est quod humanis erroribns coli monstra derisimus 

5uel potius tales actus miserando defleuimus. nunc per incepti 
iuuat ire tramitis institutum montemque sublimem firmo 
gradu conscendere atque ad urbem, nostrae libertatis auctorem, 
totarum uirium studio peruenire. ipsa denique tranquillae 
pacis est domus, ipsa tutum sal;itis habitaculum, ipsa per- 

10 petuum libertatis hospitium. si enim de terrena mortalis regni 
ciuitate et a mortali fabricatore fundata poeta saecularium ita 
cecinit litterarum: 

Et quae tanta fuit Bomam tibi causa uidendiP 
Libertas . . . 

isquanto magis caelestium in ciuitate regnorum, quam Deus 
Dominus instituit fabricator, iura perpetuae libertatis esse 
credamuSy de qua nates ait talium canticorum: aedificans 
HierusalemDominus, etin sequenti nihilominus psalmo 
similiter explanauit: lauda, Hierusalem, Dominum, 

2oIauda Deum tuum, Sion, quoniam confortauit seras 


11 Verg. Ecl. I 26 17 cf. Psalm. 147, 12 s. 

li ent 

1 lia (li a m, 2) V 2 floris (ent a m, 2) P cardus P 

4 quod] qui v derissimns P 5 nunc] Exhortatur semet ipsum 

inscribit v 6 iuuati re P ir*e (a eras,) H institutu* jR 

o q; r 

mentem sub (o, q; a m. 2) P sublimen PH fimo II 7 ad 

w n 

ex 9,t H} 8 dirium (v a m. 2) P traquillas (n a m. 2) P 

9 domus est pacis Hv totum PB, totum H habitaculum C 

eras.) E 10 liberatis** P, libertas (ti am. 2) H «o^p^^ium H, 

i 
obsequium v terrenana H mortaUs habitaculi v regn* B 

11 fundata (e a m. 2) P, fundat^ B poeta om. H\ poet^ m marg. 

add. m. 2 13 uidendi libertas E uiuendi (d am, 2) P 15 ds 

dns (d, carr.) P deus om. H 17 credemus v uatis B^ 

H aitaUorum P spiritualium v 18 nihilomminus H 


h 


192 Sedulii 

portarum tuarum. benedixit filios tuos in te, 
qui posuit fines tuos pacem, et cetera. audiamus 
ipsum quoque rerum omnium conditorem in euangeliis suis, 
sacrosancto sermone cuius esse memorarit hanc urbem: dico, 
inquit, uobis non iurare omnino neque per caelum, 5 
quia thronus Dei est, neque per terram, quia 
scabellum est pedum eius, neque per Hierusalem, 
quia ciuitas magni regis est. tamquam si diceret mea, 
quod apertius dissimulauit exprimere ut humilitate sermonis 
culmen suae panderet maiestatis. ita enim cum doceret, am- 10 
monuit dicens: tollite iugum meum super uos et 
discite a me, quia mitis sum et humilis corde. hic 
est ubi regia fuluis aula tholis inradiat, ubi petens accipit, 
quaerens inuenit, pulsanti mox panditur. 

28 Hic ille pretiosus est lapis, qui ab aedificantibus reprobatus 15 
in anguli nitet capite constitutus: cuius onus nimis leue sen- 
titur, cuius iugum suaue plurimum conprobatur. 

Igitur per digesta quaedam ueteris testamenti miracula 
retulimus, quaenam Pater Filii consortio sanctoque Spiritu 
secum gesserit constituto. per digesta similiter quaedam noui 20 
testamenti miracula referemus, quaenam Filius Paterno con- 
sortio sanctoque Spiritu secum gesserit constituto, ut deitatis 
una potentia inseparabili semper uirtute conspicua et sim- 

4 cf. Matth. 5, 34 s. 11 Matth. 11, 29 

1 i 
1 filios tuos (i, i am. J^) P, filios tnos Hv, filiis tuis B 3 fort 

euangelii sui Bacrosancto sermone 4 dico autem v 5 inquid P, 

inquid {corr, m, 2) H 6 tronus H 7 hierusalem P, iherusolymam 

1 
H, hierusolimil M 8 sdiceret P 9 qui apertius v (quia fort, 

▼ 
in I fuerat) 10 com P ammonuit PBH 13 stolis H 

petens] potens H 14 aperitur H 15 de la.pide akgvlari qvi 

EST xps B, om, Hv heic GaU. pciosus B^ est] enim 

V 17 comprobatur] Trinitatem adstruit aduersus Arrium et Sa- 

bellium v 19 quenamq; P 21 referimus P, referamus H 

23 inseparabilis P 


ith&t. Upei 


I 


plici maiestate sit triplex, et triplici persooa sit Bimples. haee 
est Mea iiera et firma credulitas. 
•M} Hanc salutem infelix Arrius habere coutempeit, qai per 29 
deuios curui callis anfractus dum rectum nititur iter auertere, 
G tetram dilapsus in foueam caligantis tartari secuttis est teue- 
brosa, tam sensu uacuus et inanis quam tempore iusti sup- 
plicii uentre quoque uacuus fusig uisceribus exspirftuit. demens, 
qui patemae diuinitatis iura, nuUiua exeraplo similitudinis co- 
aequanda, caducis putauit fradibus eonparari! inter homines 

10 namque carnali lege nascentes filius minor est patre, quoniam 
pater ipse qui filium uunc praecedit paulo ante filius fuit, et 
qui filius ease nune eeraitur, eum patrem fieri poBse non 
habetur ambiguum. sic per omnem nepotum seriem noua proles 
excurrit et auorum ataui senio numerantur ingenti. Dominus/ 

15 autem, qui uerbum , uirtus, sapientia et totum conamune 
Patris est Christug, de lumine lumen esortum, de solo solus 
est natus, qui nec Patre minor in aliquo, nec est quo creacat, 
rebus uniuersis escelsior, quippe qui genitus, non creatus, 
nomen hahet pro aummitate Principium: ita enim secun- 

wdum lohaDnem ludaeis requirentibus sese dixit esse principium. 
quid est ergo principium nisi caeumen excelsum, supra quod 

1 persona niaieatate B post triplioi spatium 7 liti. in H 

triplici maieBtate v 2 uera fides HHv 3 de ahrio bt aiBELLio 
B, om. Hv 4 cor*ni« Milles R regnnra P 5 Becutns e 

tenebroBa P (c/. v. 302), tartari i; tenebroaani (uiain n m. 2) R, t. 
B, eat tenebroHftm B 6 &.iQBnis R 7 quia (oq; a m. 2) P 

quoeqnanda P 9 conparaii* (' a m. 3) H, compntari e 

10 naBcentis R, naecentiB H 11 patre ipse P qni om. B 

12 flliua e"* H patre fieri poss* H et qui flliua esae nunc cer- 

nitnr, compater Co\. OaH,, et qai filiQB est, nunc cemitur, cuin pater 
Par. Arev. 13 prolia P 14 aptani (t a m. 3} P, attaui H 

seninnmerantar H, serie nuioerantur coni. Arev, iogeate H 

15 autem] ont. Hv qui ueibuni iferauit P 16 Inmeuyt/ H 

17 alico (aliquo corr. 2) R 20 lohannera (o t» raa.) B Indeis R, 

Indeia FH diiisse P, diiiase (corr. m. 2) R, dixit esse Hv 

21 qni est P q. e. principium est v 

I. 13 


194 


.edulii 


nihil penitus rGperitur, semper iD Patre permanens, quia sem- 
per in ipso perinanBt Pater, remmque ommuua eaput unus 
indiuiduae maiestatis est Deus, non quod Filius hic credatur 
esse qui Pater eat, sed quia Fillus hoc creda,tur eijse quod 
Pater est, sicut per euangelicam locutus est ipse (loctrinam d 
dicens: ego in Patre et Pater in me. deinde coasequenter 
adiecit: ego et Pater unum sumns. Arriua unum dici 
audiat, Sabellius sumus dici coguoscat; alter a triuitate 
refugiens, alter ab unitate dissentiens: ambo pares errore licet 
diuerea sectantes. qualiter gentilium dogmatum auis obuiare la 
dietis inuicem conantur auctorea, qui bracbia nudis humeris 
proferentes exerta, nihil docendo tradere sed tantum parati 
suut loDga disputatione certare, quorum prudentia iacet stulta, 
quia uana est coram Deo mundanae sapientiae fragitis dJsci- 
piina. bic plus loquitur, ille plus tacet; hic ambulando dis-ia 
putat, ille stando pronuntiat; atius semper inlacrimat, alius 
inridere non cessat : diuersis igitur modia par uesania uidetar 
in cunctis. 
ft Interea dnm uiatici laboris sarcinam sermonibus alleuamus 
spesque simul ac fides in ardua meum comitaittur Jacessum,sD 
blandiu^ ad arcis summae faatigium deposita difficultate per- 
uenimus. ecce sacrata crncis uexilla iam radiant, ecce magni 
regis castra piissima coruscum lumen ostentant flatuque sidereo 


6 cf. loh. 10, 3 


7 ibid. 30 


1 repetit P, repetit' B, reper»itur S qui- B qui in ipso 

Bemper maaet v 8 quia fllius v i qui filius S 5 ipse lo- 

outna B. 8 audeat P Eumus H 9 hQnitate P 10 aeati- 

anteB Far. Gall. Arei). obuia redictis P 13 eierta PBH 


13 teatare P 
P, inculta Hv, 
corr. m.2)H 

pOBcit adacribi n, 
(11 eras.) B 21 Bufflmae] nia 

B 22 Gacrae t> lucis P 

PH aiderici H 


.stolta {tmte s, c mcI o eras.) B, inguita (c, l atn. 3) 

sulsa coni, Hartel 14 Domina v mundane ('D^ 

15hi.cp. fl" 17riderei!i!, ri.dereif 19 db 

ariDatuB se in albo beati otdiniB 

m. 1, corr. ine,m. 2 20 qu*e 


3 JJ, Signo c 


Paschal. Operis Lib. I. 195 

tuba Dominicae stationis exclamat, militibas suae portae patet 
accessus: qui militat ingrediatur intrepidus. ianua uos aeter- 
nitatis inuitat, quae ianua Christus, scilicet uox paterna. 
aurea perennis uitae remuneratiqne gaudebitis qui caelestia 

sDomini uiriliter arma tractatis et in fronte decus affixum, 
fidelis signi sacramenta monstratis. en ego decus et arma 
caelestia tuae militiae pars minima, bone rex, baiulo conse- 
crata. hic proprias me sedes accipere, huius urbis in moenibus 
exigua dignum habitatione concede, tuus semper ut incola 

10 tuusque uernaculus paruo sanctae mansionis in angulo consti- 
tutus inter beati ordinis ciues albo uitalis paginae postremus 
merear municipalis adscribi. grandia quidem postulo, sed tibi 
grandia dare subpeditat magnitudo, quem ille magis offendit, 
qui spem dubiam de tanta pietate conceperit. 

15 Christe uotis annue, uotis arride qui morientem mundumSl 
uiuificare festinans caelitus petisti terrena, humanam sumere 
dignatus effigiem, aliena quidem suscipiens sed propria non 
relinquens. hoc Matthaeus adortus inprimis hominem genera- 


1 do dominicae P dni certationis H 2 aos] m ras, a m, 2 

m 

H 4 renuneratione (m am* 2) P qnia v 5 fixum H 

o 

6 sacramenta i2, sacramenta PHv, fort. sacramentum e*go (r? 

T 

eras.) B 8 accepere (e, corr, m \) II 9 tuas P ut] 

T 

om. V 10 uemacuhssparuo P corr, m. 2, uernaculus Hv, 

uernacula M, in margine alit^ uernaculus; fort, uernula 11 ciuis 

■ 
(m. i, corr. m. 2) B 12 adscribi {corr. m. 2) H muni- 

cipalis merear P (mereat a m. 1) 13 subpeditat PH 14 de 

Om, H 15 DE MTSTBRIO QVATTVOR EVAXGELI8TARTM B, DE im 

EVANGELISTI8 QVOMODO QVATTVOR ANIMAIJVM FIGVBIS OSTEWDVNT 

r n 

Hv (ostenduntur) aride (r a m. 2) P uotis *«***♦ adnue 

uotis (corr. m, 2) H (m ras, fuit arride) annue uotis qui v 

16 petiisti v (cf. v. 352 et H. lordan, lcrit. Beitrdge zn/r Gesch» 
der lat. Sprache p. 266) 17 dignatus sumere v dignatus s. h 

P^ eftigiem ex eflEugiem H alien^ — propria H 18 Ma- 

theus P, Mattheus BH adorsus B 

13* 


196 Sednlii 

liter expediuit, Marcus ut leo mirabilis per deserta uocifera- 
tus iufremuit, Lucas sacerdotali religionis exordio sumpsit 
similitudinem de iuuenco, lohannes aquilae uolantis impetu 
caelum uerbi maiestate penetrauit. quattuor isti proceres ac 
praecones una te uoce canentes ceu tempora totidem per latissi- 5 
mam totius orbis spatiantur effigiem. sic apostolici quoque cul- 
minis et honoris duodenus apex semper effulgens numeris horas 
imitatur et menses, ut rebus omnibus congregatis annus tibi 
militet uniuersus. hinc igitur uetusta memorans antiquae 
mortis exordia nouam properare delector ad uitam, ut quiio 
fletus seminauimus in Adam laetitiam metamus in Christo et 
Dauiticam mereamur dicere cantilenam: qui seminant in 
lacrimis in gaudio metent. euntes ibant et flebant, 
mittentes semina sua. uenientes autem uenient in 
exsultatione, portantes manipulos suos. 15 

12 Psalm. 125, 5. 6 

r • 

1 des*eta {corr. m, 2 ex desata) H uociferatnr P 2 reli- 

ginis Bf religione H fort. sacerdotalis religionis 5 nnate I GaU.y 

unite Par,, nna te Col. Arev. cantantes Hv (cf. v. 359) 6 or- 
bis jRJBT, nrbis P spargnntnr Hv 7 et] ras. in H, om. v 

apaz ■ 

dnodenns semper B a»pex emper H corr. m. 2 refnlgens t; 

nnmeris {in marg. add. m. 2) H 8 congregatns H 9 nni- 

nersis H Igitnr hinc Hv 10 exordio P pprare P 

12 daniticae H seminat {tl a m. 2) H 13 hibant H 

14 mittenttes P 15 suos] expucit uber PRiMys P exfucit 

UBEB PRiMVS. nrciPivirT CAPiTVLA SECVNDi i2, om. H, Explicit liber 
primns cnm capitnlis neteris testamenti v 


Paschal. Operis Lib. II. 197 


LIBEB SECVNDVS. 

lljxpulerat serpens ille nequissimus de paradisi sede florigera 1 
primogenitum dolosis artibus uirum et inlecebris blandi 
saporis absconditam mortem gustare fecerat mox amaram. nec 
indignationis diuinae sententiam solus praecepti temerator 

5 uitae damno susceperat, sed ab ipso ueniens humana progenies 
longae mortis fuerat condicioni succumbens. heu, coniunx cru- 
delis et noxia! an ille magis draco perfidus homicida? ille 
draco perfidus homicida, sed tu coniunx quoque crudelis et noxia. 
pro dolor! duo tantum fuerant aeterni. postquam crescere 

10 coepit origo, tunc periit clademque parturiens a semine detri- 
menta suscepit. quid illa tempestate numerosa dies ac multi- 
plex, quid felicibus uitae spatiis nongentos proderat annos 
excedere nepotumque decima senescente progenie sui generis 
externum sanguinem iam uidere, cum sors humanae condicionis 

INCIPIT LIBEB SECVNDVS ET CAPITVLA. EFVS P, pOSt CapittUa DT- 

ciPiT LiBER SECVNBVS PB, de ezptilsione Adae de paradiso in capi- 
ttUis B(v) 1 xpulerat B paradisi* (a eras,) H 3 morte 

. t«n 

H gustari Hv 4 diuene (corr. m. J^) P sentiam (ten a 

m. 2) P dampnos caeperat P (m marg. susceperat m. 2) sen- 

tentia B 5 dampno Pv, damnum BH {sed cf, v. 5) ueniens 

humana ueuiens progenies H 6 conditione P succombens P 
7 post homicida rasu/ra 4 uocdbulorum in H IUe — homicida om. 

cru 

V 8 fidelis et P 9 et aeterni H 10 petiit (w. 1, corr, 2) 

H cladesq; P, clandemq; H 11 sunt coepit P corr, m. 2 

• • • 

12 qui P uitae speuiis {corr, m, 2) H utte P corr, m, 2 

13 senescentae H 14 einam (x a m, 2) P consors H 
■ 

sor (s a m, 2) P 


fi '. .f I C' 


198 


extrema inreparabilis horae supremis cursibns occupata, licet 
eerum nequaquam tamea declinaret intoritum, loDgamque tem- 
porum per aetatem uita breuis eiistens nibil esse diutinum, 
quod fine clauderetur, ingemeret. nec buic malo remedium 
% ypes ulla promitteret adfuturum, eed primi terrigenae meritum s 
sepulchrale cunctas postremi quoque germiuis uationes auida 
passim fauce sorberet, nisi pius ille rerum creator et con- 
ditor, cui proprium eat ueniam delictis infundere quam poena- 
liter inminere, fabricam sui operis ab ipso debilem funda- 
mento firmius per eundem rursus lapidem dignaretur erigere, lo 
Be uidelicet imago quae ad similitudinem Dei facta fuerat 
uiueus dissimilis haberetur et morte, munusque ueuialis indnl- 
gentiae largiretur ae pomis, quae parrates acerba uorauerant, 
filiorum obstupere dentes areeret donaretque mitissimus ac 
placatus ut nnde mortem peccata contraxerant inde uitamis 
pietas renntriret inmensa, ac uelut rosa suauis atque mollissima 
de spinoso cespite nascitur nil laesura matrem, quam gratia 
iucunditatis obscurat: ita de stirpe nocentis Euae Maria sacro 
ueniente cum lumine primae uirginis luem sequens uirgo di- 

1 iDseparabiliB 


3 eiiBteDB brenu 
Tamra 3 litt. in 1 
m. Ji) P 5 

H teiriginae H 


ore P BuppreniiB RH (ae) , Bnpmia (p 

Hun H inclinaret P longaamq; P 

uita '"ttis (bre a m. S) P pnst diatinum 

i quod om. H, qni v, qaam GaU. ne° (c a 

S HTUAKI BENERIB PBR XBK S, OHt. 

1 BepulcrsH (corr, m. ^ H, aepnlcnle 
P 7 Borberet] eequitur inscriptio in H p>iuB H 8 delictis 

ueniam P quem F 9 debilera Pn, debili R, debilis H 

10 lapidem mrBna Hv 13 uiDea^dissimilis P indalgentia 

P 13 pomM quae pa«.i<is B, poma qnae patreB v acerua 

BI uoraner.nt o«pi«ere {corr. m. U) H uorauerunt « ob- 

etupere R, obstupuere Pv, obstnpescere coni. Arev. 15 uita* (m 

eraa.) pi>itas *eDntriret B. uitae — eautrJret v 16 immensa R' 

COTT. Jn. 3 ao scripsi, q; P, Quo R, quoq: H, et v uelod 

FR adqne H mellissinia P 18 ioounditatiB PRH (corr. 

m. 2) sacro °'cO R s. l. *». 8 aeuae H 19 luoem PH 


Paschal. Operis Lib. II. 199 

lueret, ut quia prior natura uitiis inquinata durae necis fuerat 
condicioni subiecta, nascente Christo per hominem homo quo- 
que possit renasci per Christum, originalis maculae foeditatem 
uetusti corporis innouatione positurus. 

b Haec postquam prophetica saepius uox praedixit et Gabrihel 3 
archangelus Mariae iam praesentia nuntiauit, mox puellae 
credentis in utero fidelis uerbi mansit adspirata conceptio pro- 
lesque siderea nascendi sub lege delituit, quae cuncta suo 
nasci nutu concessit. tumebant uirginis sinus, et fecunditatem 

losuorum uiscerum corpus mirabatur intactum. grande mundo 
spondebat auxilium feminei partus sine uiro mysterium, quando 
nullius maculae naeuo fuscata tenso nutriebat uentre prae- 
cordia, genitoris genetrix mox futura. 

Nonus interea mensis effluxerat et decimi lumen inmortale4 

isradiabat claruitque fetu uirgineo spiritalis gratiae manifesta 

promissio: et uerbum caro factum est et habitauit in 

nobis, id est, habitauit in homine, cuius se dignatus est 

carne uestire. infans namque paruus ac maximus, membris 

16 loh. 1, 14 


ii« 


1 ut quae v durecis P dure {m. l^ ^ m, 2) H 2 con- 

ditioni* (s eras,) B, condicione P subiecit H ^*¥ H 

3 poBsit PH, posset B"^ origenalis H faedititatem H 

4 uetustati v possiturus P 5 Yfii scab ma.ria£ akgelvs 

LOQVITVR B, DE CONCEPTV BEATAE MARIAE If, a prophotis sac- 

pius praedicto add, v 6 angelus v prsesenti anuntiauit 

H, praesenti annuntiauit v 7 asspirata B, a*8pirata H 

8 dili^^tait H quia P^ (quse corr, m. 2) 9 tumebant 

nlscern 

{corr. m, 2) H foconditatem P 10 uisce P* iustorum a m. 1 

fuisse uidetur intactum] de partv beatae mariae et aitgelorvm 

iN xpi nativitate dnm lavdantivm gratvlatione H 11 sifi^uiro 
(e a m. 2) P quae v 12 nutriebatur v 13 genitrix P 

14 VBI completi svnt dies eivs vt pareret B, vbi completi svht 
DiES eivs Hf De partu beatae Mariae et Angelorum in Christi natioi- 

tate V 15 radiebat H claruit v foetu PB (ex corr.y fuit 

fle?) spiritalis (s a m. 2) B 16 et Verbum «? 17 idem 

H dignatus {s a m. 2 in ras.) H 18 uestire PB, uestiri 

Hv namque om. v ac] et P 


200 iJeduUi 

soilicet exiguus, deitate praecelsus, per hospitalis templi sin- 
ceram defluens castitatem, non laesit corpus abscedens, quod 
non laeserat cum uenisset. uere diuinae generatioais est hoc 
secretum : testia uirginis partus ostenditur qui materni pudoris 
custoa ingressmi clausis uisceribus et conccptus est et creatus. & 
quae nouae lucis illa tmic claritas mundi totius oras impleuit! 
quae caelo laetitial quis ille nitor effulsit, cum Christus splen- 
dore sidereo, uelut sponsus procedens de thalamo suo, 
Mariae processtt ex utero! cuius ita species diuina uidebatur 
gratia praeoitere, ut Dauiticus ipsum psalmus ita pronuntiet : lo 
speciosus forma prae filiis hominum diffusa est 
gratia in labiia tuis, et cetera. bene antem prae filiis 
hominum speciosum forma de&niuit, quia licet humanae 
susceperit iucarnationis efhgiem filinmque hominis in euan- 
gelica praedicatione saepe se diierit, peccatum nos tameo is 
originale foedauerat, quod ipse non habuit qoi suae oos oati- 
uitatis puritate muudauit. o pietas clemens et facilis ad 
saiutem ! ne nos iugum diuturnae premeret seruitutis pro con- 
dicione peccati, Domiuus serui membra suscepit. audiamns 
uocem Pauli dicehtis Apostoli: semet ipsum eiinaniuitso 
et formam serui suseepit, et cetera, quique cuccta uestit 
ab origine mundi nasceutia pannis iuuolui sua passus est 

8 cf. Paalm. 18, S 11 Psalm. M, 3 20 cf. Philipp. 2, 7 

1 eiigais H hospitalitatis P, honpitaleij H 2 qxd v 

3 iaceBeerat P eorr. m. 2 cam otn. H i sociiuiieDtum] ali^ 

sdcretiun i>( marg. B 5 coaceptiij (m. 1, -qb m. 2) H e creatas 

H cf. Paschasium Radbertum de pariit Yirg. p. 1385 M. , nec creatus 
P; conceptuB et creatna eat c 6 hortiti P 7 Iiieticta 

H 8 Biderio H nelnd PH thamo B 10 gratia um. 

V ^iiiiiiii H, prBBmineie cum glossa in margine al. praeaiture 

e ipae "salmas (p a m. 3) H proQiuitiat H 12 auteni 

om. 11 li) foima om. v {cf. v. 51) 14 fltiuiDqui P 15 sepe 

•> dixerit H 16 fedaueiat P, f^auerat R 17 'mu&da n (purit 

et Ti a m. S) B pietas] e in ras. m~ 2 H 18 praemerct H 

21 Deitit R' 22 iDuolni] i, a m. 2 H 


ichal. Upei 


m 


membra, et cui oaeli paruus est limes, terra deficit,, maris 
unda non aufficit pleiius maasit ia corpore puerili, modico 
Deus recubans iu praesepi. 
SaluQ, pareuB optima, tauti regis puerperio oonsecrata, qui3 
sBuperais ita iugiter dominatur et iDfernia, ut eius imperium, 
poteBtas et nomen uec iuitium nouerit liahere nec finem, quae 
beati uentris honore conspicuo stmul et mater esse probaris 
et uirgo. cui uutJa penitns aequalis femina reperitur, quae 
tuum decus sJmiliter praecesserit aut sequatur: sola placeus 

10 singulariter Ohrieto nulli compararis exemplo. 

Tunc angelici iucunditate sermonis pastores primi gregem S 
suum noeturnia uigiliis reseruantes natum Dominum eogno- 
uerunt, ut et pastoribus pastor mundi claregceret et iuter 
greges agnus genitus appareret. igitur ut euaugelicus sermo 

ts testatur , ita pronuntians : et subito facta est cum 
angelo multitudo militiae caelestis laudantium 
Deum et dicentium: gloria in altissimis Deo et 
iu terra pai homiaibus bouae ooluntatis. ostendit 
Enangelistae fidelie assertio, de cuius ageretur hic regno, 

joqnando caelestis militae muUitudo Deum landat in Christo, 
ut licet humana fuerit pro matris condicione creatio, deitatis 
tamen una coramunio Patrem cognosci demonatret in Filio. 
dicebaut ergo: gloria in altissimis Deo. utique in al- 
tissimis gloria Dei permansit, unde Christus ueniens non 

Mrecessit. et in terra pax hominibus bonae uolun- 


15 Lue 


, 13. 14 


1 caelum v liioeB (es ex is eorr.) S, limiB PM defecit 

F 2 Buffioiat jff 3 rebaus (corr. m. 3) R 4 L4TS scab 

HARI&B & b supenmn {corr. tn. 3) H iDfinis P, iufimia £, 

iDfernia gcripsi eum freuis B et iDfimit) domiDatur v 6 rep- 
perituT S !) decem P sei.atnr H, Bignatur v (sequatur «int. 

6aU.) 10 nnllo R 11 tbi p48T0RIBTB stwciai' ab ahsei.o 

iC iocnaditate PR, ««cunditate H, facunditate v 12 ser- 

uautes V 14 apparet (re am, Z) H euangeliis H corr. m. H 

17 dmii P 19 dec' P 22 demoDstrat o fllia Col. Par. 


Sedulii 


tatis. terram credendum esfi homiDes Duncupari, de qua 
eumus Domino fabricante plasmati, qiii Adam increpanR 
disit: quia terra es, et in terram ibis. tmic enim 
terra nostra pacem meruit post illud bellum ferale quo 
cecidit, quando Christus terram uostrae carnis adsumpBit. n 
nam si terram in hoc loco campos arbitremur dictos et 
montes, quam pacem potest habere uel praelia muta moles 
et pigra? in hominea ergo specialiter pax illa descendit 
quos bonae uoluntatis capaces inuenerit, ut ubi studium sin- 
ceri propositi renum scrutator et cordis esse eonapexerit, lo 
illic domicilium suae delectetur instruerd mausiODis. pai est 
enim et ratio melioris arbitrii contra spiritum carnis nou 
fauere certamini, sed utramque materiem coneordi iugiter 
puritate cum spiritus dominatioue seruare. nee debemus tan- 
tum de caruis inhecillitate diffidere, ut de caelesti uideamuris 
auxiiio desperare. omnipotens euim Dominus lesus Chriatus, 
qui Dei raediator et homiuis adprobatur, ut excusati- 
onem nobis eorporeae fragilitatis auferret, studium nostrae 
tantum uoluntatis inquirens, perfectionem boni operis euae 
maiestati seruauit. apostolica namque doctrina sic explicat to 
dicens: uelle adiacet mihi, perfieere autem boDum 
non inuenio, quia uidelicet nostrum est bonum uelle, Dei 
perficere qui paeem suam homiuibus bonae uoluntatis iufundit. 
diuinus deinde sermo prosequitur dicens: 

3 d. Gen. 3, 19 17 cf. Tim. 2, 5 21 Eoia. 7, 18 

1 teiTa crednm (den a m. 3) P, terra crededara H homiue' H 

corr. m. 2 3 et om. v enira om. b 4 in terra P 

illnm (m. 1, eorr. tn. 3) R qnod (m. 1, corr. m. 2 quo) B, qnod 

H, qno V 6 tenam s. l. P' 6 arbitremar (cwr. ex m) B 

7 mcia H (u eras.), matata v 9 quod P inneuit P 

10 rerom v 11 delECter&or S 13 utramqne TOatflriera PR, 

ntrimqne ma^t»*TO H (fitit materiam), utrnmqne mauentem v 17 Dei 
et hominis mediator Hv approbator H 18 anferret H [an fere 

eras.), auferat Par. Qall., offerret Migne 19 tantum uoBtrae o 

anae om. F 30 maiestatis H 21 adiacens milii est u 22 belle 

P 23 perfice" (ra a m. 2) P EQum (corr. m. 2) H post 

hominibns rasura 1 Herbi in R 24 deide (u a m. 3) S 


Paechal. Operis Lifa. II. 203 

Cum ergo natas esset lesus in Bethleem Indae,? 
in diebua Herodia regia, ecce magi ab oriente 
uenerunt Hierosolimam dioentes: abi est, qui natns 
est rex ludaeorum? uidimus eaim stellam eius in 

6oriente et ueoimus adorare eum. audiens autem 
Herodes res turbatus est et omnis Hierosolima 
eum illo. et congregans omnes principes saeer- 
dotum et scribas popuU sciscitabatur ab eia ubi 
Cbristus nasceretur. at illi dixerunt: in Bethleem 

loludae. sic enim scriptum est per propbetam: et 
tu Bethleem, terra luda, aequaqnam miaima es ia 
priacipibus luda. ei te enim e^iet dus, qui regat 
populum meumlsrabel. tunc Herodes clam uocatis 
magia didicit ab eis tempus stellae, quae appa- 

i^ruit eis. et mitteus eos in Bethleem dixit: ite et 
interrogate diligeater de puero. et cum iauene- 
ritis, renuntiate mibi, at et ego ueuieus adorem 
eum. conueaieuter scripturarum sanctioni concordans Christi 
natiaitas ab oriente fulgebat, quia implet quod Zachariae 

Dodesignat oratio: nisitauit nos orieas ex alto, uam et 
Dauiticus similia coatiuet paalmus: ia sole posuit taber- 
naculum suum, et cetera. per solem uero significat orientem, 
de qua regioae semper oritur dies. quid igitur, Herodes, astutius 
furis? quid demeuter iusanis? Ghristum siquidem lingua 


1 cf. Bfattb. 2, 1 sq. 


) Inc. 1, 78 21 Psalm. 18, G 


De Btelta magos ad 
Chriatam dncente et mjBticiE eorum rebns v eeset] t a m. 3 in ras. 

H lud^ae B 3 hiernsolimuu H 4 ladeoriua R 5 ori- 

entem H 6 bieroBolimi H 8 seiBcitaait v 10 ladi^ R, Inda 
H U. 12 Indae P reget HPar. 15 illoB ^« Bethleem 

diiit tn ras. R 17 adorare P 18 acriptaiam jS' (corr. m. 1) 
sactioni (corr. m. 2) H coneordatiB P 19 qni. H, qni o 

23 Bole V 23 sstQtiuB Hartet, santins P, sociae B' alib aauciuB in 

mg., acntiDS v, poel Herodea raeura in H (aoutins '?), fort. saBuiua ef. 
SOo, 15 2i ipm H {in mg. a m. 2) 


204 Sedulii 

profiteris, corde persequeris meutemque tetram et nebulosae 
caliginis obscuritate damnatam iucundi uultus serenitate 
dissimulas. Christum namque mandas inquiri non adorandum 
religione quam fingis, sed necandum fraudibus quas moliris. 
erras nimis et falleris illum credens tibi succedere, qui regia 5 
primus dominatur in sede, qui nec succedit penitus nec decedit, 
sed aeternus solium suae possidet maiestatis, legemque legis 
ao neglegis qui regi regum tua regna minitaris. caret uerbis 
haec culpa, caret excusatione perfidia: hunc enim conaris 
extinguere, quem te promiseras adorare. minus forte deli-10 

7Ck-r' queras, si de Christo nihil quaereres, quatenus homicida 
tantnm uelnt ignotnm hominem persequendo, non etiam sacri- 
legus esse Deo uidereris offenso. nonne legeras eum Dauitico 
cantico sic monentem: nolite tangere christos meos 
et in prophetis meis nolite malignari? cum ergois 
diuinae praeceptioni parere necesse sit, ut neque christi eius 
neque prophetae maligna quicquam inprobitate sustineant, 
quia uidelicet spiritali consecratos unguento nefas grande sit 
contumeliose tractari: qnale nomen habebit hoc crimen, ut 
^ ipsum Dominum Christum, a quo christi sunt nuncupati,2o 

t*5»/.y//. ,x- , . ipsum uerum pirophetam, a quo uerax prophetia descendit. 


> t 

r-l 


i 7'jr 


^bJiM:^ 


14 Fsalm. 104, 15 

i 
1 j)f*teri8 (e eraa,) R p»# sequeris H, prosequeris CoL Par, 

nebulosa P 2 damnatnm (m. i, corr. m. 2) R iocuudi BH 

T 

uultds H corr. m. 2 4 religionis P neccaudum P 5 falles 

de ', tur 

H (e ex i corr.) succere P 6 dominantur Hj domina B 

m 

n 1 

paenitus H 7 ^tertius P corr. m. 2 possedet (corr. m. 2) H 
legemquae H 8 neclegis H s corr. m. 2, negis B miu*«ar** 

I :iAi'i" ■^'^ H, minaris v 9 hinc P 10 extingere H corr. m. 2 pro- 

miserat H corr. m. 2 delinqueres BHv 11 nil P 12 uelud 

O r 

ignitum H corr. m. 2 13 uideretiB (r a m. 2) P, uideris v 

oflfenso] 80 m ras, B non°* (ne a m. 2) P, non H 15 cur v 
16 Iksepcioni H pareri P 17 sustineam v 19 contumeliore i/ 
20 noncupatiq; P (q; exp. m. 2) 21 uero v pfetam H 


»■ 


Paschal. Operis Lib. n. 


205 


tuis ambias dolis interfici? noDne Dauid, mandatis Domini 
seruientem, debuiati sectari, qui Saul in speluncam, qua latebat, 
ingressum dum eogeretur extiuguere [ita respondit:] absit a me 
omnino tioc, milii non contingat a Domino, al fecero 

suerbum istud Domino meo, christo Domini mei, ut 
inferam mannm meam in eum, quoniam chriatua 
Domini hic est. et ille quidem pepercit inimico se uolenti 
perimere. tu autem insidiaris Doraino. qui mundi natua est 
ad salutem. quodsi nullis ufc immemor ueterum tangebaris 

loexemplis, ob hoc saltim parricidalis coaatus debueras arma 
relinquere, ne aceptri qiiod gerebaa deiceres potestateip, qui 
UDctns agnosceris perseqnens unctionis auctorem. ne tamen 
nominis tni cruenta perfidia tanti aceleris a satietate discedat, 
snb honore crucis aetherio, sed crimine tuae gentis inferno, 

mquod frastra saeuiens tu moliris Herodes aliua post uidebit, 

Euangelicum ergo sequena ait ita capitnlum: qui cum8 

andissent regem, abierunt. et eoce stella, quam 

uiderant in oriente, antecedebat eos, usqne dnra 

ueniens staret aupra, ubi erat puer. uidentes 

ioautem stellam gauiai sunt gaudio magno ualde, 
et intrantes domum inuenerunt puerum cum 


3 cf. I Reg. 2 


16 Matth. 2, 9 aeq. 


1 tuis s. l P' ambiguas donas intflq; P corr. m. 3 2 serni- 

entem om. 3 debaistia P spelunctt RH in qaa Far. 

QaU. 3 cnm ita oogeretur v (dam Col.) cogetnr R ita 

reapondit rnn. PBB, foH. abait <ait) 4 non] s.l.W 6 qaia o 

ipipf F 8 perhimere P insidiaueria H mnndo H 9 qni 
H immemor PR 10 ab B aalntem P ab hoo — parri- 

cidali conatn H 13 agnoacens P peraeqneris B auctori H 

{ta. 1, S corr. m. 3) neo tamen P Col. Par. 13 sacietate H, 

aatiaetate H corr. m. 3 14 infer«o S, infero u 15 qu«e H, 

quo P aaeriene F poidebit P 16 de masobtm mthbbi- 

BTS RH, De adorato a Magia Christo et muneiibua oblatis v 
Euagelicum S corr. m. 3 20 ani stell" gaaisi R am a m. % 

«tell in ras. 


ednUi 


Maria matre eius et procidentes adorauerunt eam 
et apertis tfaesauris suis obtulerunt ei muDera: 
aurum tus et myrram. quid est hoG, ut praecederet eos 
stella quam uideraut, uisj ut ducatum parui sideris intueutes 
materiem pleni lumiuia inuenirent? adorauerunt autem quia s 
uere uenerant adorare, quod Herodes se mentiendo faeturum 
uon meruit obtinere. niai eaim ueris adoratoribus Deum non 
conceditar adorare, sicut ipse Dominus noster ad Samaritanam 
mulierem locutus est dicens : uos adoratis quod nescitis; 
nos adoramus quod scimus, quia salus ex ludaeisio 
est. ged ueuit hora et nunc est, quando ueri adora- 
tores adorabunt Patrem in spiritu et ueritate. 
uam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. licet 
ergo Dominicae uerba doctrinae manifesta sint et aperta, quod 
Deum nisi ueritaa ooii adoret, debemus tamen uim sermonisis 
diligentius peracrutari, quid sit uenit bora et nuuc est, 
quando ueri adoratores adorabunt Patrem in spi- 
ritu et ueritate. arbitror itaque iuzta sensum, quem meae 
Dominus paruitati largitur, quod per sigoificationem praesentis 
temporis, quo se paLam mundo monstrauit, in se Fatremso 
diierit adorari. eic euim sequentibus patefecit ailoquiis 
dicena: iudicium omne dedit Filio, ut omnes honori- 
ficent Filium, sicut houorificant Patrem. magnifiee 
ueio postquam dint in spiritu, adiecit et ueritate, quoniam 
spiritum Dei gerentes ueritas sequitur, alienum fallacia comi- «s 


11 loh. 4, : 


2 cf. loh. 5, ; 


2 optulsniQt M^E 3 myrram PRH 4 ni nt P corr. m. £ 
pivrniB P 5 matheriain M 6 qnod — optinero] in marg. am.3 

H TdominnniBZr 8 -reditur^^OQ m.^ 11 ora H 12 ad- 

horabunt H 13 ([uerit adoratoreB P 15 Dominnm v sermono 

ff' Gorr. tn, 2 16 perscrutaq; P torr. m. 2 qui slt Hv 

18 me B 19 deua i- 20 moatraiiit H 21 dii M (cf. Zinkii 

de Fulgentio mythograpko diipufatioaeni p. 48) adoraie S 

alloqniis PHH 22 nt omnea lionorificeot Patrem H Bioat 

honoriflcauit Patrem Col. Par. 25 in Bpiiitn H aequitur] 

I ex a P aolienum (1 eras.) H fallatia H 


PaschaL Operis Lib. II. 207 

tatur. declaratur et aliud in hac magorum persona mysterium : 
per illos namque gentiles et aduenas ad se Dominus noster 
lesus Christus ingressos gratiam futurae legis ostendit, quod 
omnibus ad se gentibus ueniendi aditum iam pararit. ita 

5 enim et per prophetas suos et per se ipsum noscitur elocutus. 
per prophetas quidem licet saepius ista praedixerit, Dauitico 
tamen testimonio sic explanauit: Dominus dixit ad me: ^t'^'***^-^ ^/ 
Filius meus es tu, ego hodie genui te. postula a ■' 

me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam et pos- 

losessionem tuam terminos terrae. mirabilem gentes 
hereditatem dixit, quia per noui gratiam testamenti Domiuo 
parabatur adquiri. per se autem ipsum in euangelio tam- 
quam bonus pastor ita promisit: et alias oues habeo, 
quae non sunt ex hoc ouili. et illas oportet me 

isadducere et uocem meam audient et fiet unum 
ouile et unus pastor. nec deuotionem munerum diuino 
caruisse nutu credamus. nam per illas species merito uariae 
significationis oblatas Ghristi potentia patuit declarata. aurum 
namque diligentius inquiramus quid pronuntiet adtributum? ^^^''MU. 

sosine dubio tam praeclara materies et opulentia metallici ^f'h\\ 

7 Psalm. 2, 7 s. 13 loh. 10, 16 

1 aliud om, v, aliu d H^ fmt alia 4 uenienti FH, uenientibus 

V a*ditum (u eras,) E pareret JB 5 per om, H Par, 

m 

et se ipsum Col, locutus Hv 6 praedixerit PBH Par, CrdU,, 

praedixerat rell. ed, dauitice ***^ (tamen eras,) P 7 testi- 

monios sic P corr, m, 2 planauit PB dns dns P 8 po- ;. 

• • • ■ . .' 

n 

stola H 9 et — mirabilem om. v, fere eras. in H gestes P 

m 

. n 

corr, m. 2 10 mirabiles P, mirabiles B 11 quQ — parabatur 

U corr, m. 2, qui — parabantur v 12 parabantur (?) P se aut 

ipsum PB ipsum autem H autem om. v 14 hoccouili 

I e 

F ouile B corr. m, 2 medducere H 15 audiunt P corr, 

ee 

m. 2 16 nam P corr. m. 2 18 deccreta P 19 si dili- 

ti 
gentius v pronunet a*tributum H corr. m. 2 20 dubie P 

tam om. H opulentam JT, opulenta v 


K^ 


IJUJ^' 


208 


splendoris mradiana utpote regi metnoratur ialata. sed ot in 
hoc rege dnplicem fatemur eese substantiam: Christus enim 
et spiritaljter regnat in caelis, et carnaliter natus est rex 
IndEieis. tnris autein munus, qnia reli^oao libamini illud 
olim proficiebat inoensum, Christo datur ut Deo; myrra aero. 
quia tumulandis est apta eorporibus, humanam morituro per 
carnem sepulchralem traditur ad honorem. ipsa quoque triuae 
quantitatis oblatio cultum catholici dogmatis pronuntiabat ei 
numero, quippe Deus omnipotens, qui praesentia praeterita 
conepicit ac futura semperque manet mansit iugiter ac manebit, lo 
triplicis in sua deitate uirtutia in eorum temporum cursu 
rerum omnium posuit futtdamentum, quamquam praesentia 
8ub eius oculis aemper uniuersa consistant, qui nec uetustatis 
senium nec iuuentutis suscepit incrementum. sed qui semper 
qnod est idem esse nou desinit. nam potestatis suae nomemt 
eieelsnm Moysi sollicite perquirenti, ut Israhel populo 
nuntiaret, de flamma rnbi non ardentis hoc edidit: ego sum 
qui sum, et dixit: sic dicea ad filios Israhel: qui est 
misit me ad uoh. in euangelio nihilominua ad ludaeos 
Abrabam sibimet praeponentes antiquitate sic inqnit: amen,» 
amen dico uobis, antequam Abraham fieret, eg( 
^J,l Bum. uide distantiam utriuaque substantiae, Deum discer- 
nentem et hominem. de Abraham dixit: antequam fieret: 


17 Esod. ; 


14 


20 loh. ; 


1 ntpote (o ex u) B et « 

) faitemur H 3 epeciciliter 


2 regi P, legem R 
4 tQrria H aQtem oni. 


V quia Pu, quo It, qua H re^ose P corr. m. 3 

libamine R 5 Chxisti datimi Deo H G ijuae v tumu- 

landii] ia ex us H 7 post aepukhralem ras. 3 uerboTum in H 

sepulcrali lege v 9 qoippe qui v praesentia om. v 11 in 

«. (sna ? eras.) H nna v deitate. (s eraa.) uirtu {r corr.) 

P 12 praeaentiam R 13 qoin et P ne uetustatia Col. 

14 BUBcepit R corr. m. 3 qui scripsi, qnia PRH, quod « 

16 nOQ P 16 sollite I, solli-ite H ifrt P, Israhel H, isra- 

belitico S, lerfteli i> 17 ruhi ardentis itor. GaU. Arev. 18 dicM 


} pTaeponentia H 23 de om. i 


PascLal. Operis Lib. [I. 


I 


de se ipso aoa dmt e g o f n i , sed eg o s a m , quoniam 
diuiaitatiG essa est noa faisse, qnae niaa semper aeternitate 
consistens nec initiis oritur nec terminis explicatur. tempas 
enim a Deo est, non Deus a tempore. 

9 Lectionie itaque sermo prosequitur: et responso accepto 9 
in somnis, ne redirent adHerodem, per aliam uiam 
regressi sunt in regionem suam, debemus igitur imitari 
nos etiam magorum faeta fidelia, et sicut illi somnio eredide- 
runt, nos euidentissimis aspectibus iam credamus, quatenus qui 

10 Ohriatum signo crueis praelucente repertum meraimus adorare 
eidemque de thesauris nostri cordis munera trinae laudis 
offerre iam minime reuertamur ad buius mundi principem, 
qui nos aate seduxerat, deeeptorem, sed priorem semitam 
relinquentes per illius callis secreta pergamus, qui ad caelestem 

ispatriam gressus dirigit conlideatiun. 

Detainc talia per ordinem gesta narrantur: tunc HerodeslO 
uideas, quoniam inlusus esset a magis, iratus est 
ualde et mittens occidit omnes pueros qui erant 
in Bethleem et in omnibus finibus eius a bimatu 

soet infra secundum tempus quod exquisierat a 
magis. igitur a magis, quos crediderat ialudendos, inlusus 
dissimulatos motua ira praecipiti rex impias publicauit, si 


5 Hatth. 2, 12 


S Matth. 3, 16 


H 


1. ff 2 est om. P uia v 

FER ALIAH REDIKE TIUI B 

ad H haliam H T reuera 


3 conaiisteas J7-j-) 
reespDngo P aomno 


PHv 


8 Betiam H 


11 teaaaris 


magorem H corr. m. 2 omnino H, BOmno i 

P 10 praelueentem o afltorftre H (h eras. 

P 14 pgein.ufl H quia d P 15 diligit P, dirigit H git 

am.S confitendn Hv (confidendo Par.) 16 deio H p. o. talia 

geata c 19 ub imatu R 20 esquesierat P, audierat H andi 

fere eras. 21 magia] db »ece ikp4wtvm E, De Baeuitia Herodis 

et nece paruulorum v, qwae a uerbis Tuac Uerodea etc. cop, incipit 
(ef, c. 6) quod R a magiB inlndendos H 22 diBsimuIatna 

H puplicauit H 

X 14 


210 Sadulii 

legem dici conueniat, qai nec pietatem tenuit, nec suos regens 
animos temperauit, sed taoiqiiam leo saeuissimuB et craeDtus, 
eui ei tener quinerit forsan agnus auferri, in totum parui 
saagninis gregem impetas ferinos eiercet pecusque mollissi- 
mum mandit, lacerat, decerpit, estinguit; staut emiaus fetae 5 
miserrimae pignora uocantes frustra iam perdita crebrisque 
balatibus ioanee auras exagitant: sic Herodeij Christo stimu- 
Jatus ablato paruulorum cateruas elidere sanguinuleata noa 
deatitit tjraanide. qaonam, rogo, crimine simples morti turba 
saccumbiti' cur qui uiidam modo suat geoiti, digai sunt iam la 
puniri? faror est in crueafco rege noa ratio, qui primis u^iti- 
bus inimicus et innumerum patrare aefas adgressus, puerilis 
milia mactauit aetatis uaoque luctu tot simul genetrices orbauit. 
haee effusam uultibus comam miseraada dilaceraos crinalis 
damni foeditate nudum uerticem sauciabat, illa madidas I&cri- n 
mosis imbribus genas ungaium proteraitate sulcabat, duris 
alia peetus sanguinuleuta aerberibus, iafelii mater nec 
iam mater super uniei gelidum corruens cadauer eitiacti per 
abscisas uberum uenas lactis copiam cum cruore fundebat. 
nemo calamitatis illiua tam uarias tamque multiplices potestio 
imagines eipedire, ubi diuersis generibus lamentorum dolor 
aderat non diuersus. quis tibi sensus, quaeue fuerit mentis 


1 di« (c^ «■«.) P fiaoregens P s a m. 3 suob om. U 

8 cniiiB itenei P tioer ex tener IP praoi R 5 atante 

minas H foete P, foetae H, fsetaa R 


senima H, miserrime u {niiserrimae Arev.) Mehis P j a m. 3 

7 bftla.tibns fl^ mt^i PH erodos™ ipo(atin eros.) P 8 par- 
Qoram P cateiuae] a am.S H BangQinolBnta R 9 quaenam R 
cori. m. S, qnaenam H 10 modos P 11 faiorem in H 

12 ftdgressns H' corr. m, 2 13 genitricea H niam.S 15 damsa 

P 16 darns P 17 perins P sangninalenta R, aanguino- 

lentum v mater cftedebat v 18 iam modo Hv mftn >**' H 
coninens H corr. m. J3 pei eras. in H, om. v 19 abscissas 41 

20 tnm P uftries H tante P corr, tn, 3 22 non diuersus 

dolor adeiftt P unsuBq; fuit H foit v 


ichal. OperiB Lib. 11. 


211 


I 


intentio, nou iam tjranne, sed lanio? quos fremitns eructatae 
aecensus, cum insontium uulnera paruulorum ei arce samma 
proGpiciens uastum pelagus lacrimarum cerneres iauodatione 
collectum? inter necatos tamen iafantes, quos occubuisse cer- 
<,tum est noa perisse, quamquam Cfaristus afuerit, absens esse 
non potuit, qui perieulis saactorum semper insertus, alienis 
pro se corporibus inrogata pio motu sentit ipae supplicia. 

Cumque iam aetate proficiens annos duos gereret supra, 1 1 
decem, cuius numeri de carne traxerat quantitatem, aeuum 

iDScilicet temporale humana ratione perourrens, senioribas seni- 
orem sese prudentia, magistris magistrum pandebat esse doc- 
trina at, legis snae manifestus interpres qaantus esset, inferior 
demonatraret. 
Nec post longam temporum moram (quaenam potest essel2 

ia temporibus, quae uolucri cursu fugacia nondum ueniant, iam 
recedunt) ut euangeiista signifieat, ipse lesus erat quasi 
aDnorum triginta, ut putabatur filius losepb. 
praeclare nimis utrumque uerbum quasi et putabatur 
diuinitati semauit; sicat euim quasi triginta nidebatur 

xo aQnomm , cum sit aetemna , ita loseph filins putabatar, 


16 cf. Luc. 3, a3 

1 qno. (d eras.) B 
anlnera P 3 ceruersi 

5 &fiieiit xpa absena e< 
tuit Hv, fuit FE 


' eractUBbos Ji -3 soatium Par. 

se] es ex U R 4 necato' (I a m. 2) P 

3. fnit R', e~a n. ^'fnit corr. m. 2 6 i 

sacctorum — scntit in mg. add. m. Z P 


7 in ae Bv 8 be BocTRiaA xpi cv easet amsohtk ra RB, De 

dootriiia as usagiBterio DomiDi duodecimo Mino v Cum Hv 

proficieB P ■a a m. 3 duo P gerere' B, ^ a m. H, gereietet 

P 10 silicet H n a m. 2 tempoialem P 11 e~B prHdentia— 

mRgistrnm ee doctrinae R doctiinsm F 12 eseet om. R 

infedoi Hartel, inteiior libri 13 monatiat B', monetraret corr. 

m. S U eaee mor» w 15 fugatia P, fngatia R, fngati E 16 Jn- 
acriptio post Bignifloat VB! xpa TRiemi* AHiioiiyM BAPTiBiTnt i 

lOBABSE EB (omisso a lohaane), de tricenarii baptismo saluatoiiB o 

losep PH 18 piedave Pci o vi. 3, praeclaie H 

.9 diuinitatie v eic H 20 c. s. annoium aeteinue B 


t m. 2 


lue 


■ P, loaeph «.... B 


filiu 


cum sit ex uirgine procreatus. tunc lordauis ad flaeuta bapti- 
zELndus accessit expetens quod uenerat ut donaret, ablueudus qui 

i^^£«w(y uenerat abluere. hune lohaanes Baptista conspiciens, quem 
f"}^! matris in utero senserat, dum lateret iam Cbristi conscius 
adfuturi, propbetiae munuB eiercens, licet loqui non posBet, s 
tamquam muti patris a silentio temporali descendens, proclamare 
coepit et dicere: ecce Agnua Dei, qui tollit peccatun} 
mnndi. cum dicit tollit, ostendit eum non habere quod 
tollit, quod quidem tulit non ut ipse gereret sed ut ipse 
deperderet. sicut tenebris nocturnae caeeitatis ortum radiantis lo 
diei subito uidemus infuadi, nec tamen caliginis tactu, quam 
decutit, aplendoris sui gratiam !ux amittit, ifca Dominus lesus 
CbristuB, bnmani generis delicta suscipiens non tenuit, sed 
fugauit. nam nt ignis metalla sordium consumptione clariScat, 

t.Mf^i ita noa ab originali contagione sua bonus opifex flammamun-is 
dauit. tunc ininaculatus aquas ingressus in se nostram lauanit 
inluuiem nihil babens proprium quod lauaret. ipsoa denique 
latices sacri corporis maiestate purificans beauit gurgitis 
famam, honorem Dominici baptismatis consecutam. senserunt 
tremendam deitatis undae praesentiam, pontus receseit a litore, m 
&uuiuB remeauit in fontem. de quibus propbeta cantitans 
haec designat: mare uidit et fugit, lordanis conuersus 


7 cf. loh, 1, ; 


l Psal. 113, 3, 5 


1 bftptizatai; H, baptizaturue v 2 nbluendia F 3 ueniebat 

V 4 i|io coneciuB F b, corr. ex c 5 poasit FH 6 muta 
S T ecce qai t> peccata v 8 qa—i H', qui v 9 ge- 
rete'— deperdere' S 10 ■" perdetet (de a m, 2) H II qaem 

V 14 nt <m. P cOBHttmatione PB, conaQmniatioDe Hv 
claricat R 15 oontagio PHv bona H m. 1, bonuB m. 2 
opimei habundanter P mundanit {.m.am.2, Im. I) E 17 iQ- 
laniam P e a m. 3, intluaiem B denique ex quoqae IF 

IS ma^eatate R corr. m. 3 bea*»nit gntgiteB ff 19 Ifmphant 

V BeaBernnt " ' B s. !. m. 3 SO trem>»nda (de eras.) S 
inde R 21 funtem P corr. m. S 


PaBohal. OperiB Lib. II. 


213 


I 


est retrorsuin. qnid est, mare, quia fugisti, et tu, 
lordanis, qaia coonersus es retrorsum? 

Enangelioae lectionis ergo textua ita prosequitur: bapti- li 
zatus autem cosfestim ascendit de aqua, et ecce 

saperti sunt caeli, et uidit Spiritum Dei descen'- 
dentem sicut columbam uenientem super se. et 
ecce uoi do caelis dicens; hic est Filius meus 
dilectus, in quo mibi bene conplacui. conBideremuii 
attentiuB, quantum reueletur et in hoc loco mysterium. post- 

loquam enim Dominus de aqua baptizatus ascendit, mox aperti 
snnt caeli. quomodo mox aperti, cum Ghriato, cui super sidera 
semper est domus, nnmquam caelum uideatur obclusum? aed 
arbitror, quantum pietas eiits meis sensibus adspirare dignatur, 
quod ideo tuoc aperti sunt caeti, quando Dominus ab aqua 

isbaptizatus ascendit, ut suis misericors doceret ezemplis homioi, 
cuius efQgiem sumpsit, caelorum regna tunc pandi, cnm me- 
rnerit spiritalis aquae consecratione perfundi. qnod autem 
Spiritus Dei super eum in specie columbae descendit, osten- 
ditur quanta sit eius bonitas, manauetudo, simplicitas per 

w uolncrem fellis amaritudinem non habentem. et ne corporaliter 
nisus esse neaciretur Deus, noce Fatris asseritar dicentis : bic 
est Filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. 
praeclarus iste dilectionis affectns plenam catholici dogmatis 
cootinet lirmitatem unamque Fatris et Filii pronuntiat esse 

3 cf. Matth. 3, 16. 17 

1 quod fugisti HBv 3 pmt proaequitar tbi caeli apkbti stxt 

R baptiiataB (as ex um) P & ei caeli £d 6 columba. P 

colnmmeua fl' corr. in mg, m, 2 9 attentias— Bnim om. S 

10 domiDua om. P baptiKandua Ps corr, 11 cum] suut HBe 
12 semp P Bcmper est om. Hv caeh P, caeti B uidetur 

MHb occluBum JI c, &(; b corr. 13 ei P adEpirare H corr. m. 3, 
aflpiraie PS 14 qDaddo P a a m. 3 domiuns aacendit c 

16 pandi> (t eras.) £, pandit H 17 consecrationiB P 18 speciae 
Pt am.3 19 ei P 30 uoluore H e ex t m. 3 31 patre 

QOdB P aaerituT H 22 q^uo* conptacoi P, compIiKtti'// H 

~3 vlena B 


214 ' Sedulii 

uirtutem. caritas enim, quae in Deo consistit, a similitudinis 
et aequalitatis spiritu non recedit. nam qui dixit sui lege 
mandati: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, 
docuit diligentis et dilecti nuUam fieri oportere distantiam. 
nam et in sequenti uerbo quod addidit: in quo mihi con- 5 
placuiy intellegitur potestatem unius deitatis explanasse 
communem. plus est enim conplacui dixisse quam placui, 
quia conplacui conuenientiae uerbum est et geminae cernitur 
adhaerere personae« quod ideo uox caelestis expressit, ut et 
Fater in Filio et Filius conplacuisse uideatur in Patre. namio 
et ipso tam Paternae uocis quam Filii baptismatis uel Spiritus 
aduolantis congregato consortio trinitas uno fulsit ex Deo^ 
quo dignus non meretur existere qui non numerauerit uni- 
tatem. 

14 Tunc lesus ductus est in desertum a spiritu, uti5 
temptaretur a diabolo. et cum ieiunasset quadra- 
ginta diebus et quadraginta noctibus, postea esu- 
riit. et accedens ad eum temptator dixit ei: si 
Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. igitur 
temptabatur a diabolo, fidei semper inimico. nemo enim»> 
manifestam sibi rem discutit, nisi qui, fallaci plenus ingenio, 
compertae ueritati non credit sicut ipse diabolus, qui postea 

2 Galat. 5, 14 15 Matth. 4, 1 seq. 

1 enim om. H deo* H similitndinibus P bu exp. 

2 legg HB 3 diligis PH^ {corr. m. /2), diliges B i^m, ^ corr. 

4 decuit B, sicuti P diligentius B corr, m, 1 7 dixisse — con- 

placui om. B 8 conuenientientiae P cernit HBv 9 persona 

P* corr. m. 2 et om. B 11 ipse P 12 congregatio con- 

u 

sortio H, consortio congregato v trinitatis FH trinitas B 

fulsit (\ ex i) B 13 qui *«» numerau*«it (er eras.) unitatem Hy 

qui numerauit tnnitatem v 15 ybi se peemisit temptari a dia- 

BOLO BH, Christum temtatum a diabolo v d. est lesus v 16 dia- 

bulo H XL PBHB 19 lapidesti B corr. m. 2 fiant 

y y 

panes H 21 sibi manifestam Hv ingenio plenus B 

22 compto P, conpert^ B, comperti H postquam H 


ichai. Opei 


215 


qnatn lesam paterni claritate Bermonis Dei Filium eBse cognonit 
eiusdemque potentiam singularem quadraginta diebus et qua- 
drE^iuta noctibus nihil uesceutig eipauit (licet Moyses similiter 
et Helias totidem dierum sustiDDerint noctiumque ieiunium, 
ssed illos alieno fultos auxilio quamquam suo merito noueiat 
haec fecisse, lesum propria ceruebat operari uirtute), spem 
repente uanissimam gtuUae temptationis arripuit, quia Dominus 
esuriuit. nec audebat adgredi diuinitatem, nisi mixtnm uidetet 
bominem. mox antiquae molitus iusidias ciborum, inprobos '-^ ^' 

lodoloB fallacia suscitauit adsueta demonstransque lapidee, euas 
magis epulag, serpens ait: si filius Dei es, dic ut lapides 
isti panes fiant, qnasi non posset hoc facere, qui tale iu- 
giter opus eiercens de saxei;< terrae uisceribus producit segetem 
frugali uictu praegnantem et spicea messium densitate cautis 

u nutrimeDto crescectte panis uberem cibum de lapidum fecuudi- 
tate largitur. sed maluit sapientia singularis gloriam mira- 
bilis facti contemnere, ne repetitionem temptationis admit- 
teret. Deus enim credeutes suscipit, temptantes excludit. nam 
populns Israhel ob hoc legitur Deum offendisse quam maxime, 

«quia benefieiorum eius oblitua, temptare ausus est eum, ut 
cum desperatione peteret epulatum. de quorum et Moyses in 
libris suis incredulitate uon tacuit et Dauid ita memorans 


"V^-W. 


1 ili.n 


3 nil BB uescentis] s 


ex h S Moyses Bt 

'. 3 P 5 quBHquam 


EeliaE B i Elias v Euetinuerit n 

F fultos [0 ex a) B 6 haec PHBv, hoc (o corr. in ^) B 
proprio E opera H nirtutem P 1 naniBeimain a atulte 

P stnlte H^ 8 eaiiriit P aggredi (g" ex d) F, aggredi BH 
Bv mjrtura m P nideret et PRH'; et om. Bv, fort. ei 9 anti- 
qnas P rno.litnB {I eroi.) B, aoliturua ami. Hartel inprobum 

F, inprohos (o, ex n) B, inprobas B} fl corr. m. 3, iroprolios B, fort. 
improbiis 10 adsneta P* demonstransque] rans in ra$, 2 B 

12 hooacera P 13 sftiis B, sai«s (ei eras. 2) H 14 fragiU P 
apioea] i tw ras. m. 2, e rc i corr. m. S H, apiceat(?) S 17 petitionem 

temptatoris HBv amitteret PR, ammitteret WS, admitteret uel 

amitteret e 19 "oc H deam legitnr EB 21 «peterel (re 

eras.) P decorum P et om. Hv 


i 


216 


Sednlii 


breniter explaaauit: et temptauerunt Deum in cor- 
dibus suis, ut petereut escas animabns suis. et 
male locuti sunt de Deo et diierunt: numquid 
poterit Deus parare meQsam in deserto? et cetera. 
quid enim illi potest esse diJGcile, qui pro inmensa rerum & 
omnium possibilitate uocatur omnipotens? respondens ergo 
Dominus Satanae sic diiit: scriptum est: nou in solo 
pane uiuit homo, sed iu omni uerbo, quod proca- 
dit de ore Dei. apta nimis et competens data est inimico 
responsio. uam percuuetanti, si liliua Dei esset, uelut homo lo 
respoudit, quatenus per eum potius uinceretur, qnem uidebatur 
adgressus. quo auitito fractus et debilis, arma tamen audaciae 
non deponit. et duxit illum diabolus et ostendit illi 
omnia regna orbis terrae in momento temporis et 
ait ei: tibi dabo potestatem hanc uniuersam etis 
gloriam illorum, quia mihi tradita sunt, et cui 
nolo do illa. tu ergo si adoraueris coram me, erunt 
tua omnia. quid mirum, si peruersa locutus est miser, 
qui ue rectas uias incederet serpeutis torti sumpsit effigiem, 
rcgui frE^ilis et caduci Cbristum aestimans cupiditate coatingi,n 
qui uaiidum potins et aeternum suis uenerat conlaturus? aut 
ille diuitias dignaretur saeculares adquirere, qui doeere uenerat 
v^,.^^__fut perirent, monstrumque eaeto deieotum adoraret, cui thronus 
est caelnm, terra aubpedaueum, mundns omnis obsequium, 

1 pMl. 77, 18. 19 7 Matth. 4, i 13 Luc. 4, 5-7 

1 eiplicaait B 3 liiierunt P & a m. 3 4 poterat 

B 6 autem Pv 8 uioet P 9 de ore] supra m. 3 P 

10 percontati P 11 qoatinQB H cum P 12 adgresauB 

P'H-B factUB R audatiae B'H 13 dui (i in ras.) P 

ei o 14 im P 16 traditae sunt clauea H qm B 17 uol- 

Dero M adoraueiia me eov& P 18 locatua ■6- sit H, iocatua 

sit B, sit locutus V 19 nec rectas H (rcctas in ras. ki. 3) io- 

eeders H Berpentas (in is corr. m. 3) P, serpenti B effi^am 

Bumpsit V SO •estimaii (n a m. 3) S cnpitate R 21 con- 

latQxirus R aat] puiarem legendum Au cum ittterrogatione 

Arev. 22 diuitias (s a m. S) H dignaretia H SBecnlares 

dignaietnr BBv 24 snppedanemn R 


PaBohal. Opei 


i Lib. n. 


217 


qaem nuUus audet aepicere et cunctae submissis uocibus laudant 
super sidera putestates. at iterum Dominus eum tali respon- 
siono confundit dicens: scriptnin est: Dominnm Deum 
tuum adorabia et illi soli aernies. adhuo ex bumana 
acernitur respondere persona dedignatus scilicet infirmum rebel- 
lem uirtute maioris potentlae subiugare, licet huius quoque 
nerbi liuor ille uipereus congresatone deiectua nondum poauerit 
temeritatis ingenium, sed trisulca linguarum uibratioue con- 
fidens contra nictricem Trinitatis manum tertio caput erigit 

losauciatum. tunc assumpsit eum diabolus in sanotam 
ciuitatem et statuit eum supra pinnaculum tem- 
pli et disit ei: si filius Dei es, mitte te deorsum, 
seriptum est enim: quia angelis suis maudauit de 
te, et in manibus toUent te[, ne forte offendas ad 

ifilapidem pedem tuum]. o quantum caecitatis atque cali- 
ginis nigro semper dominatur in pectore, mensque tenebriB 
propriae malignitatis obscura nescit indeprehensam custodiie 
failaciam! ecce diceos si filius Dei es, ostendit hoc ae 
nescire. cum quaerit dicens iterum angelis suis mandauit 

Mde te, confitetur bunc esse, quem ceruit, sed ancipitis nsus 
uarietate sermonis simulator ac dissimulator inuentus, men- 
dax suis artibus adprobatur. nec solius fallaciae, sed etiam 
stultitiae domus est cor maligoum. quid enim poterit ineptius 


3 Luo. 4, 8 
i d. Prov. 12, K 

1 niillum H 
t reBpoDio n 


13 a 


I Jt 


S 11 iudeprae-oi 

19 qirit H cott. m. 
rtuura) bac H 

corr. tn. 2 


10 Matth. 4, 5. 6 21 cf. SatlUBt, Cat 5, 4 

2 portBrDteB ad [ernm P eum] cnm P, om. 

P 3 confadit Sv i ex oiii. P \- 

5 ^'ilignatUB R corr. m. 1 6 nirtutem R 
maiori Par. Arev., maloris P 7 libor J, 

B (m eros.) P posierit P, depoauerit Hv 

II anpet S sed cf. v. H03 peniiaculuin 

14 tolllnt B ne— tuura om. PR 15 caligo 
asam (b a m. 5) H 18 se] ex me corr. P' 

3, qnerit F 21 uarietatia H {post ancipitie 

22 adprobatnr (r, ex s) P fallatiae R 


S18 


Sednlii 


repperiri quam ut Ulum crederet lieet alta aublimis templi 
fastigia et oacumen esoelai pinnaculi saltn formidare prae- 
cipiti, qui ut planis nideretur in terris, de summa caelorum 
arce descendit, de quo clamans Dauid dicit: et inclinauit 
caelos et descendit, simul humillima coutiDens et altissima s 
non relinqueus. igitur deficientis audaciam sic eioqueus per- 
ouUt uox diuina: scriptum eat: non temptabis Domi- 
num Deum tnum. hic Dominum Deumque sese iam pandens 
tales ergo ultra conatns adsumere probibet temptatorem, suis 
nos ammonens pius doctor exemplis spiritura, uetustae maligni-io 
tatis arti&cem, illic humanis procul dubio soblacere uirtutibus, 
ubi fuerit Deus aimplicitati puri cordis infusus. 

Ait ergo lectionis instructio: tune reliquit eum dia- 
bolus, et ecce angeli acceaaerunt et ministrabant 
e i. uidetnr ut arbitror in hoc diaboli fugjentis abscessu et is 
ministerio consequenter angelico quandam paschaliB gloriae 
declarare praecedentibus signis imaginem. nam sicut uictis 
temptatiouibns depulsoque diabolo praebuerunt angeli mini- 
eterium Saluatori, sic contupieliis ludaeoruoi et poenis beata 
crucis passione contemptis ipsaque, diaboli fructu, mortem 


4 Psalni. 17. 10 7 MattU. 4, 7 13 Matth. 4, 11 


1 crederere II 2 eicelsum P o n ni. 5 pennaciili S,, pijna- 

cnlis Bltom P, pinnacnlis ealto S., cQlminis alto S reforinidare 

(TeftBT&) Jl 3 md"tur R, «idetur v 4 clamat— dicit HB 
«fc dicit D 5 Et deacendit et incIiDanit caelos SBv C defici- 

entea H corr. m. 2 pertulit K 8 esse iam«. (ae eras.) B, se 

eeae v 9 ergo conatur adanmerat P 10 nos oin. H ara- 

monet "R, flniDnet S. spem P aetuBtt*e S, uetuBtate P£ 

13 butii P fuerit] tn marg. adiecit nt. S H in [ infnBus P 

13 !>B BBCEDEifTB MABOLO AueELi MtHiBTRAfliwT S ergo] enim 

D Teliqnid PB 14 acessemnt S. 15 illi H fngentis 

R, figraentis B Bpcessa H ez S IS conseriueneer] ter 

ex tuT H' gXoria P 17 pcedentis P declaranit S 18 de- 
puho qS H ininisterio P 19 beatae Hv 20 fraude et 

Sd; foTi. frude 


ich«l. Opei 


. [I. 


219 


calca,ta surreiit ab inferis, euectus est astris et cOQSueto maie- 
statis imperio Cbristus ab angelis adoratur in caelo. 

Exin discipulos ex piacatoribus quoadam eibimet sociauit IS 
acoitos, humauas deinceps animas piscaturos, quae lubricam 
ssectantes raundi laetitiam tamquam natantes uias ponti fluctu- 
antis incertas per uoluptuosos lapsus u^is eursibus errauerunt, 
talesque uitae conciliauit aeternae, quos neo generosa prosa* 
piea ortu terrenae nobilitatis infiaret aec nitor eruditae facun- 
dt»e gloria uanae garrulitatis extolleret, sed quos sanctum 

louitae simplicis institutum superba uimis humilitate conspicuos 
caelo faceret iam uicinos. namque Deus omnipotens stulta 
mundi potius elegit et infirma, rennuena quae sapientia uidentur ,-. / 
et fortia, quia sicut scribit Pauhis apostolus doctor egregius ■'-' 
quod stultum est Dei, sapientius est homiaibus, 

laet inbeeille Dei, fortius est hominibus. et confestim 
iterum dixit: quae stnlta sunt huius mundi elegit 
Deus ut confundat sapieQtes, et infirma mundi 
fllegit Deus ut confundat fortia, ot ignobilia et 
contemptibilia mundi elegit Deus, et quae non 

«sant tamquam quae sunt, ut ea quae sunt destru- 
eret. quin etiam salutem celerem misericors cnpiens adhibere 

U cf. I Cor. 1, 25 16 ibid. 27 seq. 

1 patA inferia ras. 4 litt. H coDBnetudo P roBgeBtitis P 

3 imperil B 3 db blsctioite apostoloryk BHv (piscatontm) 

ciiniie H Par. GaU. 4 accitsB M, wdto' B qai P 

lubriit H 5 eectuiti P DotanteB PH nias flactuaDtes 

n ponte P 6 per] supra I. w. 5 P T eoDC*«iauit H. 

(cntisDit I ^DerosaB H generosae prosapiae Par. , gene- 

rosa prosapia Col. GaU. 8 tr*enaa fl nec*nitri)re ruditate 

P facundiae P 9 gloriae H 11 caelos P iftmoinos 

{ai am.S) P 12 infi.ma (r eras.) R, infirma PHv q. H (" 

a m. 3) 13 Bcripgit H. om. v egreins jB 15 inbecille— 

et om. B est] s. }. m. 2 P 16 stulta] a kc i P' aunt 

stuita K Btnltiti» B ImiiiB om. P 17 aapienten— con- 

fundat om. B 18 ignobilia miindi e. c, HBv 19 mnndi om. 

P 20 tamquam non sint i- destrnet H 21 caput seq. tn- 

cipit eum iwcriplione Eipoaitio orationis dominicae in v 


I 


SaliiatiOr orandi qaoque modum precesqae coostitait. iodexqae 
piissimus breuiter aalt ri>gari, quo eitius aanuat supplicanti. 
sic orandQm ergo doeuit patrem, suum scilicet pro natura, 
nostrum uero pro gratia, boDoreai propriom largilus hominibus, 
ut quod soius habet egregium eunetis donaret indultum, s 

13 PATEB NDSTEE QVi ES iN CAELis. qui caelorum perpetem 
regnatorem patris audemus nomiue nuncupare, primum de- 
bemus aduertere qod separatim singulis, sed communiter 
aiiiuersis douum tanti muneris adtributum. uam quamuis 
semotus a eeteris et aecretioribus babitauij latenter inio 
locis Domiuum quilibet aerbis hnius orationis imploret, 
noa inquiet Fater meas, sed Pater noster, qaoniam 
•oli Christo debetur hoc uerbum, cuius proprie pater est 
Deus. quamquam eoim iu omnibus euangeliis hoc habeatur 
adscriptum, in illo tamen euidenter Domiuus lesus ipse capi-is 
tulo iuria sui potentiam siognlarem docuit a populari per- 
miitione discretam, ubi disctpulos confortabat baec alloquens: 
uado ad Fatrem meum et Patrem uestrum. qnod ait 

18 cf. loh. 20, 17 


aDDinat H 


iodeique— qno om. H 
3 orando H corr. m. 3, 


2 piissimas (ii in ras.) P 
!. i. i" p naturi— p gTatii 

S i Iftrgitur PB 5 largiretuf HSo indoltuml De- 

ratione H corr, m.2 6 caelis] de obatiosb domdhca R 7 au- 

diemuB Par. nosnuocnpare (a cott.) P nunCBiiaie] a ea: u 

H' B auertere P ^mnit (o a m. £) P 9 domum H, do- 

niDm V adtributuDi H eorr. m. 3 quwuise I, qaaai lur. v 

10 ~4gemotuii H ijabitans HBo, habitant P, habit& S 

11 libet PH, libet {a a m. 2) R «iua orationib; H "rationis 
(0 a m. 2) B inplorat H 13 s^ goli P cui B 
jjprii! P, rpri-e BH, ppri»! B 14 habetur R 15 ""BcriptDiu 


(ad s. l m. 5) P, a.soripti 
pitulo {ras. 4 litt.) H, in 
confortauit V 
coni. Hartel 


lo^nens P, alloqoenB (baec om.) 
18 & patrem (ad a. l. m. S) P 


i.J H, asscriptnm R ■-" ca 

17 confortabit (a a m. 3} P, ai 
ad (eoe) loqueD 


Paschal. Opei 


. 11. 


221 


I 


meum, hanc sibi apecialem gloriam congrue aindicauit; quod 
aib uestrum, generalem gratiam communiter cuactis ease 
patefecit, et quoniam scriptum est doceant uos terrena 
quae eunt caelestia, similitudinem faciamus hic aliquam, 

eut ex humanis diuina capiamuB. ponamus igitur quempiam 
nobilem uirum, cui Filiua unicuB et aliquanti sint famuli. 
numqoid ob hoc, quia pater familias adpellatur, potest apud 
eum seruorum ac filii par dilectionis ease coudicio, cum et 
ipee filius dominus probetur esse cnnctorum? nos igitur utimur 

10 ha« oratione, nou Ghristus, quoniam prece buius supplicationis 
ipsum quoque deposeimus, qui cum patre unus est Dominus 
coaeterous. dicentes igitur pater noster confitemur nos 
omnes in ipao fratres esistere. cuius nominis non debemus 
affectum mutuae caritatis expulsione contemnere nee origi- 

iGualis odii mouumenta sectari, quo Cain, germani sanguiuis 
fnsor, parricidalis maculae factua est jncboator, sed mausueti 
spirituB igne feruentes carnalis ponamus nequitiam uetustatis 
et nouo homine gratuiemur induti, ne cum coeperint a cae- 
lestibus opera degenerare terrena, tanto patre uideamnr indigni, 

wqui Christo nos duce sacra natos adoptione sascepit. 

SANCTiPicETVH NOMEH TVVM, sanctificatio quae potast 


P famuli] rai 

m. 3) quid P 

P poteBt] s. l 

m. 3 F pb&i 

10 bna {a a m. 3) oretione (* 

P, itaque RHBv 13 cu: 

15 moniiiLta BB 

Jt, inscoator B 

carnaliH nequam P 

gratalemur W 

am. 3 B 21« 


3 et quoniam — caelestia om. Bv, in H ferr 
hi.c (n «rfts.) H 6 cui" P aliqnantis 

'n U, poHt li r eras. vid. in B 7 nunc (eorr. 

ab E qnia] qui S, qnod t> apellatar 

II. 5 P 8 hac fl ^e P 9 fllina] s. l 

R, probet H ^ tom (ounc a m. 1) B 

1) P 11 cni' P 12 igitur 

13 cui P debemnr H 14 mutate P 

16 fusar P tn mg. f incoator (h a m. 2) 

manBuetis P 17 fenientis H poQamue 

t mg. t 18 nouem P gratulentar H', 

!0 DOB zpo H duce in mg. H' Bacra] s 

ex q,- H 


I 


222 StinUi 

a«ftimari, qoa iMminus saDenfieari iialett, qoi concu sancti- 
ficat, niri nt cor i«iim, mite, pladdom, castnm ad eim prae- 
paremos ingreasom? qoat^niis tali domicilio delectatos sancti- 
fieationis soae in nolis operetor angmentum, qnemadmodum 
ipse I>ominn8 noster leens Christns in discipnlis se elarificatam 5 
tm memorat, qni clara semper dininitatis Ince fhlgebat. nam 
in enangelio seenndum lohannem pro discipulis supplicat patri : 
inter diuersa qoae prosecntus est uerbasic inquit: et clari- 
ficatus snm in eis, scilioet quia claritatem suam in eis 
inuenit. ubi ergo et sanctifieationis suae signa reppererit, 10 
saaetificare se ibidem dicit. pietas enim illa, sine modo mitis- 
sima, sibi oonferri pronuntiat quicquid suis fiunulis ipsa fructi- 
ficat* similis itaque sensus ostenditur et ut se benedici 
praecipiat, cum ipse potius uniuersa benedicat. namque 
trium pueromm in eamino eanentium ab omni creatura pens 
ordinem benedicendum Dominum generalis hymnus exclamat. 

ADVENiAT KEG3rv3f TVVM. reguum aduenire deposcimus 
regnatoris, qui regnare non desinit, ut fallacem huius mundi 
prindpem pro praesumpta puniat tyrannide solusque qui solus 

8 lob. 17, 10 17 Matth. 6, 10 

1 qu& Ji Bcifieare P cunctiu (eorr. tn os) P 2 past nisi 

ra$. 4 litL vn 11 mitem P, mi^te (t eras.) H, mitte B ant 

«1 pparemur (r, ex u) P 3 quatinus B delectatur P, delectatua 

^u m roB, m. 2) U 4 agmcntum U quam {corr. m. 2) ammod. 

H 5 diKcipulis buib UBv 6 memoratq; P, memorabat v luce 

om. B 7 iho pro U dum pro Bv supplicat (corr. m. 2) 

11 8 i\ii II prosequtuB H^ inquid P, inquid B 9 eis] 

19 adA. m. U U quia K, qui PHBv 10 inueni* H, inuent 

V repererit (p a m. ;^ 2?, repperit B 11 motu U mit- 

• la 

tiHHiua P 12 pnunti& (corr. m. 1) B suis (in 8. l. m. 2) 

li 14 potuir P corr. m. 2 15 puerum U canentium UBvy 

canticum PR 16 generalis ex generaliter U^ jmnus B 

18 Krat ncriptum vn uet. cod, huius pro mundi principem sed uox pro 
$uo loco non uidetur posita, nescio an auctor scripserit huius mundi pro> 

principom lu/r, ut om. P 19 pro] f B m. 1 pumat P 

tyrannidem P, tjramnide B . que qui] quia P 


ichal. Opei 


.. n. 


223 


est suum demonstret imperium, nec morti coiisciam nec tem- 
poribus consumendum. neseit etenim tempns lucis illiua diea 
Qocte coutinuus, ubi fortissimus miles adorato Cliristo diueisa 
mundi post praelia uictor eiisteus ca.esariem beati capitis 
somatura perpetuae nobilitatis gratulabitui iam corona. 

FIAT VOLVNTAS TVA 8ICVT IN CAELO ET IN TEREA. praC- 

cedeutis et hic continentiae sensus uidetur intellegi, quod 
iugibus dies uoctesque precibus debeaoius esposcere, ut illius 
caetum terramquo uoluntas adimpleat, qui nusquam uult esse 

louequitiam, quo deiectum caelo diabolum nec terrae patiatnr 
infeatum uec terreuam corporls nostri substantiam tamquam 
limo concretam saenus coluber ut escam suae uoracitati» 
innadat ac pessimis nos suasionibus inuolutos sqnamosis 
nesibus amplectatur et ambiat, donec letalibus uenenis inebri- 

is ans miserabilem uitara lambendo consumat. ideoque Dominum 
deprecemur assidue, ut animam in uobis pariter tueatur et 
carnem ; altera namque caeli pars sumus, altera terrae semen 
existimus. 


p^ 


morti' (r a 


ni. 2) R, raocte H 


<»Dscium e 


X conBttum n*, cou- 


3 ContinQS 


(n s. l. m. 3) P 


H, pericaU proelia Bl, prao- 


caeBareain 


B (jn mg. m. 3 alibi 


perpetue 


P, perp&B (n a m. 


1) gratuUbat B coronam 


1 demonBtraret P morti P, 

BI consenum P, .lonscium SJS, 

stinm I, conHtrictmn Par, OaU. 
odorato I 4 plia P, proelia 2 

lio corr. Iur. caeaariem PBBv, 

o^Bariseni) 5 ornaturam MHv 

2) B, perpete Bv nobilitatuB HBv 
BS 9 uolnntM ex uolutas P' ■ quin'qi (ua a m. 3} P 

nel H' eorr. m uult ni. 3 10 quod eiectum PHB, quo. (d era8.y 

terrae B, tre P, terra HBv 
teienam jr s. (. m. U) B, terrene 
quam H 13 nos (s. l. udd.) B peBSim' — 

inuoluq; (at a m. 2) P; fort- inuoluat atque 
14 amplectetur HB lo&alibus BHB, lotalibn» 

uenia (na a m. 2) B 16 praecemur M 

afisiduae H aniiDam paciter i. n. BBv tutui- 

7 altera P oeU (s. i- m. 1) P par P 


deiectum B 
11 infectum H, 
B urSS B 
BUBflwonibus P 
aqnamos liiE P 
(e a m. 2) P 
uBidua B, 


224 


1 


PANEM NOSTRVM COTIDUNVM DA KOBIS HODIE. paOlS 

allnioDiaiii cotidiani peteatibus tripartitus intellegentiae seusus 
aperitur, quamquam scripturaB diuinas sic oporteat omnes 
aduerti. ergo et secundum litteram specialiter frumentarii 
germinis panem uescendi uidemur gratia. poatulare et mora- & 
liter ut serui Dominum deprecamur, quo diurnam consequi 
mereamur annonam, dum tamen utriusque rationis formam 
de spiritali nouerimua procedere discipliDa. ob boe enim epulas 
iiictualeB cotidie iubemur exposcere, ne quid in crastinum reser- 
uantes de diuina cernamur dubitare pietate. quod tamen itaio 
laborioaum probatur et arduum, nt a paucis uiris atqne raris- 
simis talis queat regnla cnstodiri. namque Dominus ipse fidelis 
in omnibus, qui filios Israhel productos es Aegypto per aunos 
ia eremi sterilitate quam plurtmos sabbatico tantum cibo par- 
centes, cotidianis dapibus gubernauit, hoc et nobis, si fides non 15 
deficiat, se daturum euangelicis aermonibus compromisit alloquens 
suos ita discipulos inter alia quae docebat: nolite ergo 
solliciti esse in crastinum. crastiaus enim dles 
Eollicitus erit sibi ipse. si uero plenius spiritaliter dicta, 
de quibus loquimur, uelimus agnoscere, sentiemus hunc paaemw 
diuinum esse sermonem, a cuius substautiali doctrina si uacans 
aoimus uel paululum ieiunus remanet, magnae famis penu- 


1 Lnc. 11, 3 17 Mattli. 6, 34 


1 odie P a apparitur J9 

4 auoerti E ejgo om. H 

6 qnod diQrnam (d, exp.) It dM* 


n-H 


qn&nquam B (n ex m) H 
m. V 5 inortaliter Far. 

7 dum tam B v ntrius 


B 9 nequit P reseruaieB {a a n. S!) P 10 dubitare de 

dinina pietate cernaiuDr H<b qaid RH tamen ita] in B 

11 a. (b tras.) R 12 taleaq; ad rgla" (m a m. 2) P custo- 

dira P 13 e^ypto Plt 14 ^remi P, heremi HB stereli- 

tate JPB cibo om. v parcentae PB, parentee Rv, parentia 

H 16 defioiet P eaangeliciB B compiiiiait PR, cupmiut 

B 17 aUq H 19 ipsi Ru 20 Bentiaraos B 21 aul)- 

atantialfl P 2S palu.lc (e eras.) P ieinnns reroan& B, ieiuna- 

uerit Pv, ieinouret HB (r&] 


Pasclial. Opei 


225 - 


riam anstinebit. distaotia sic|aidem non pusilla iiiter spiritales 
epalas et corporales existit. bas eteoim parcius edere, illaa 
Dumquam praecipimur recusare. hic abstinentia salubris, illic 
aniditas flt uitalis. denique Dauid meditationem Dominieae 

slegis exercenti die ac nocte beatitudinem his uerbis praedicat 
inhaerere: beatus uir, qui doq abiit in consilio impi- 
orQm, et in uia peccatorum non stetit, etincathe* 
dra pestilentiae non sedit, aed in lege Domini 
uoluntas eius, et in lege eius meditabitur die ac 

10 n oc t e. haec enim meditatio nimium saturat et delectat 
tamquam mellie crassi dulcedo, quae licet aluum cito uesoentis 
adimpleat, uectarea tamen suauitate naturae uumquam probatur 
horrere. audiamus hinc etiam idem propheta quid dicat: quam 
dulcia faucibuB meis eloquia tua, Domine, super 

ifimel et fauum ori meo! perfecte uerba legis cibum defi- 
niuit intellegi, cum faucibus dulcia dictt esae, uon auribus, 
et super mel et fauum ori, non auditui ministrari. nam et 
surdi, quibuB auditus minime suffragatur, praeceptis eaelestibus 
per oris ofQcium legentes implentur similiter, et apostolus "-jA-^l^' 

6 Paal. 1, 1. 2 13 c(. Psal. 118, 103 

1 distantiam P 2 post eiiBtit ras. 3 litt. in H 2 "as (H 

a m. 3) P a^ini H, enim « partiua;i.' H 3 Qainquam PJB 

H coni. GaM., namqi Bv reouBare (a corr.) B abHtinenti' (a 

s. I. m. S) S, abstinentiam H 4 abuiditaa fallitalis P, fit om. 

B dominiee P 5 beatitudiais BI, beatidini ae lur. v 

6 inherere PRB habiit PHBR (h exp.) 7 obathedra B 

9 eius erit B 10 nocce hq meditatio (c enl a m. 2) P, enim om. 

V niminun V saturitate P 11 craaai BHB, traiit P, 

craBsa Far. Oall. libet (c a m. 3) P aUum {i eras., □ s. i. 

Bi. 2) B 12 ueetareet 'amen (t g, l. m. 3) P natura S 

13 fort. horreri hi-.o H, hic c prophetam P, ypheta (p ex b) 

B, idem prophota om. H qni (d a m. 2) F dicam (t a m. 3) 

P 15 perfecta P cibum eras. «n JS, om. p diffiniuit 2* 
17 haeo aaper Bv ori b. l m. 1 P 18 miaimua {eamS) P 

Bnffrftget B 19 horia P 

X 16 


- 226 Sednlii 

ad Corinthios asns epistola manifestauit spiritales epulas esse 
doctrinam dicens: et ego, fratres, non potui uobis 
loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus, 
quasi infantibus in Christo lac uobis potum dedi, 
non cibum. nondum enim poteratis. quis dubitet^ 5 
quaeso, uel ambigat haec omnia spiritaliter figurata; neque 
enim fuisse illos infantes aut lactis ab apostolo nutrimenta 
sumpsisse uel stultus poterit aliquis arbitrari. sed incipientes 
r nerba legis haurire ac paulatim diuinis imbui institutis, lactea 
j^v r^*y" uelut infantea bibere primordia scire nos conuenit, quia sicutio 

salutaris cibus est bona doctrina, sic noxius est maligna. ideo 
Dominus discipulos ammonebat a fermento Pharisaeorum et 
Sadducaeorum specialiter se cauere, sciens acidi dogmatis uirus 
totius duloedinis ubertatem paruo tactu corrumpere, quoniam 
secundum quod ait idem Paulus apostolus, modicum fer-15 
menti totam massam corrumpit: nam etsi corpus Do- 
mini nostri lesu Christi magis esse credamus hunc panem, ab 
spiritali nihilominus ratione nequaquam noscitur declinare, 
maxime quia talis epulatio uel talis oratio nulli gentilium^ 
nulli ludaeorum, nisi solis diuinitus traditur Christianis. 20 

2 cf. I Cor. 3, 1. 2 15 I Cor. 5, 6 

1 chorinthios P, corinteos H^ coritithios 'B epistola PJRH, 

epJa B 2 uobi {t a m. 2) R 3 camalibns qnasi om, B 

4 potnm lac dedi HBv 6 qne so} By solnsqne lur, qnis diebitet • 

qne solns 1 imgsX (ras, 12 liU,) H fignrari v (fignrat Col.) 

7 nt lactis H 8 nel — arbitrari om, B, in mg, m. cH» liqnis|ai|ri| 

statns potnerit aliqnis P aliqnis poterit Hv incipientis P 

9 anrire FB (h m. a2. add.) institos P lactea llnnt P 

10 ebibere HBv nosj oms By om, Vj nero nos P qni* (a al, 
atr, 8cr,) B 11 •«♦ (sic eras.) doctrina P maligna] sttpra est 
m. ah mala B 12 ammonebat libriy monebat v pharisseornm 
P, phariseof B, farisffiorum B 13 sadnceoT PB^ (d 8, l, m, 2 
add,) B, saddncsdornm Hv spiritaliter uel spiritnaliter v accidi 
P, acedi B nir*ns (t era8,) PRf nir^s Jff, niros Col, Par, 

Arev, 15 idem Fanlns om, Hj Panlns om, P fermq; P, fer- 

menti BB, fermentnm Hv 16 corrampit B 18 noscitur R 

qnalitalis H (corr, m, 2) 19 po8t nnlli ras, in B 


. Opei 


i Lib. II. 


227 


ET DIMITTE N0BI8 DEBITA NOSTEA, 8ICVT ET NOS DIMIT- 

TIMV8 DEBiTORiBvs NOBTEis. si diligentius petitionis nostrae 
iiota metianiiir, iiel tribiieiida,in nobiB indulgentiam uel ne- 
gandam propriis dinoscimua eiempiia. hoc enim aperare iube- 
smur a Domino, quod cernimur dimiaisse conseruo, quippe quos 
sponsio paris eadem condicionis adstringit, ut debitorea, 
BJcut esae nolamua, ita nec babere cupiamas. in aliorum 
namque peraonis aut abaoluimur aut ligamur. quodsi putatnr 
incertum, de quibus debitoribus hic agatur, ponenda est escn- 

ig sationis infirmae materies, et seu fortassis in culpa siue peeania 
uet in quocamque tibi frater reus fuerit, boe relaxa. nam 
et nos tam delictornm crebra praesamptio, quam peouniariae 
qnantitatis inhonesta tractatio plurimis osteudlt apud Deum 
neiibns inuolutos. qulsquis enim, pront facultas uirium pon- 

isderatur, egenti fuerit inhumanns, Deo quae sua annt infitiatua 
abiurat, cuius pietas inSnita miaerorum sic tuetur angustias, 
ut quicquid pauperi dispensatio benigna largitur sibi profecisae 
testetur. in uotis etiam quae promitttmns, diuina beneficia 
consecuti debitores exiatiraus, donec ea fideli mente aoluamus. 

whaec igitur, quae de pecuniariis dicta sunt debitis, etiam de 


1 irumpt. ont. B' (s. l. m. al. Dt dimitte aob debita ht.) S tri- 
buenda— iDdulgentiu Sv negaDda v i diDDacimiiB H, diDo- 

Bcimnr PB, ur corr. in ns R', dignosoitnr v 5 cernit B di- 

mieseise F\ dimiBSiSBe B qd°" (aos s. l. m. 3) B, quo. (d ?) B 

6 sponeio eras. in H, om. v patrie P eadem lei Far. 6aU. 

Arev. adstringit (s a iit. 3) H, aestringit R 1 noranB (In a 

m. 2) H, V a m. al. B abuere H 8 nonaque H aBolnimnr 

P intolligamar (intel exp.) P 9 eicnsationiB om. P 12 et 

non V pecnniariem P, pecQniari B 13 inoneata PR'H 

traotio {ta s. I. m. 3) F dominum t> 14 ianolatas P 

16 inhumaniB (t a m. al.) B q. ex q; H, que B inflnitaB B, 

miHOTOmin infliiita P 16 intuetur (sic a m. 3) P 17 qna qui 

P dispenBati P sibi] Bi» H, bi ex ui m. al. B, sine I 

jflciBBe PR\ pf.ciBae H 18 testatnr PB uobis P q; (" 

a m. 3) P 19 Becoti P mentes P 20 peniariia (co a 


1. 3) P 


15» 


Sedulii 


ceteris peccatorQni generibiis ac diuersis, quibas aeterno iadicio 
tenemur obstricti, sentire nos conuenit scientes, ob hoc aera- 
riam similitudlnem Qagitiis comparatam, quoniam radix om- 
nium maiorum est auaritia, sine cuius semine uitioso 
auUa propemodum scelera generantur iu mundo. hic bomi- & 
cidium perpetrat, ut innocenti quod afFectautt eripiat, alter 
praemio sollicitatus accepto meudacis testimonii fit iurator. 
nonuullos ad lenocinium adulteriDi commercii coetus foedae 
redemptionis inpellit. alii furto se macutant, alii depositum 
negant. sunt istis et plura similia, qaibus amica sempeno 
fames auri conmilitat. nullum tamen facile crimeu admittitur, 
cui pecuniae miaisterium minime suffragatur. igitur diuiaae 
pietatis munos iadepti et inpunitatem caeiestis indulgentiae 
consecuti, quod accepimus inuicem uon uegemus, ne maioribus 
absoluti, cum parua Qon resoluimus, maiioiiB iterum uincuUsis 
inplioemur, moique Dominus ille mieericors donator, debiti 


i cf. I Tim. 6, 10 


1 dacQris (te a m. <U.) B geaeribaBquae H •* (ac eroB.) 

H, om. v indice P, indici B 2 bob P 3 fiagitue (iia 

eorr.) P radii om. H 4 aine] a a m. al. B 5 generant 

P, generat (n m, ol.) B TatAo (ex mnndo) B, malo d 6 pperat 
(t a m. 2) P, (rat a tn. al.) S perpetrauit innoceDtl H aSectauitJ 

a, corr. in P 7 tnendaciH (bu a m- 3) B, meDdAtis P, jdbq- 

datia H, mcndaciia B testimoniis R post toatimonij ros. 2 

iilt. (um '<) H 8 nonnalOB B co.meicii (n era»., ~ a m. 2) P, 

commertii B^HB coetns PR'H, coitus Bv, censns s. l. R\ qane- 
stus Hartel foed^ {oin.2 add.) R, foedere P, l^i^ B 9 fnrto 

(i ex i) P; fuiio (t a m. 2) B 10 ptunm& B U famia B 
aaiM (es eriu. wtd.) £, 
facile Hv 


facile»(le?] P ciimen 
tn rae.) P amittitui (d 


, amittet (m ? 

a m. 2) B, amittitur B, ammittitnr B 12 pecniae R, peca-niae 

(i eriu.) H minime] s. l. m. al. in B dluine WB 13 et 

eros, in H, om. v iademepti et inpunitatem P 14 accipimas 

P maribas (io a m. 2) P 15 com P reBoluimua] mus a 

m. 2 H, eisolaimDB S nicnliB P 16 ille] $. l. B 


ichal. Opei 


.. II. 


non eiactor, qui talentornm nobis decem mitia relaxaait, ei 
propter denarios ceQtum seaserit nos atrangulare eonseruum, 
saeuis tradi tortoribus cuncta iubeat exigendo, inque carceralem 
detniBi eustodiani penitus egredi non sinamur, donee laamus 
Kuniuersa usque ad modnm ultimi quadrantis amiasa. 

ET NE Nos ranvCAS iN TEMPTATioNEM. Don quod Domtnus, 
qui iucis uia, paeis est semitaj in laqueos quemquam tempta- 
tionis iuducat, sed abborrens diuinis monitis non parentes, 
cum eos deserit, introtre permittit. omnes enim, qui lubrica 

10 sectantes mundi contagia, retibus deliciosis inclusi, luxus blan- 
dae perditionis affectant, a Domino, qui purae uirtutis amator 
est, derelicti pergunt ingredi, qua se temptatio uoluptuosa 
pertraxerit. ab hac igitur pedem retro nitamur abducere, 
semitam potius conterentes angastam, quae tenui calle mul- 

i^tis incognita oaeleatiam regnorum aubit ardnam latenter ad 
portam. 

8£D LiBERA NOs A MALO. cum liberari nos a malo depre- 
camur, bonum ease quem petimus, ut nos liberet, eonfitemur. 
nec inmerito sectandus iste qui Uberat, ille fugiendus est 

6 Mattli. e. 13 


1 eiactor] o ex e H qai ex qua H 2 eitiftingi 

eras.) P. dos angulare (etra s. l. m. at.) S CDnseruium 

P 3 traditOTibaB PR' (tor s. l. m. H) H, tradi (g. (. n 

toribi B cf. v. 376 psiendo (g m. S) P inq; P 


lalem (i 
egredi] 
PH, 
m.3) P 


m. 3) B 
(i am.a)P 
dilicioiis H 
13 hanc F 

terenteta H 


<a 3) P 4 deBtruji P, conclusi B sententittni B 

B lu^mus (n eras.) P, ub inrag.m.1 B 5 amisga 

BR' (d s. t. add. m. 3) G ne ne B nam (on a 

T uiam (m exp.) R pacisq;. (ue eras. uid.) R eat 

I leqneoB B qnemqnem H temptionis (ta a 

8 indDcit Col. aboTrena P parentis P 9 odiB 

qne P' eorr. m. 3 10 deliciosia (s, a m. 2) P, 


n s 


pure P nirtotia 
!S.) B adducere B 


l. m.l 1 


ni^tamnr (t e 
15 snh arduam F', m mg. subt ardnS ni. 2 ad 
17 depcan°tm B 19 seccandas P', Bectando H 


230 Sedulii 

qui trucidat. in hoc enim per bonos fructus arbor est uitae, 
in illo per malos radix praeuaricationis antiquae. actus 
namque fructus intellegi euangelica lectio declarauit, ubi 
Dominus uarias diuersorum mentes aperiens ex suis quemque 
fructibus id est ex operibus iussit agnosci dicens: exfructibus 5 
eorum cognoscetis eos. siquidem quanta distantia caelum 
separatur a terris, ignis ab aquis, lumen a tenebris, pax a 
bellis, uita nihilominus a sepulchris, tantum magnae remo- 
tionis abscessu longius bona discemuntur a malis. duplex 
etenim semper electio deliberationis nostrae famulatur arbitrio, lo 
quo uel dextrum teneamus tramitem uel sinistrum, non ignari 
uel dubii dextram semitam esse iustorum in Abrahae Patri- 
archae sinu laetantium, laeuam uero profundis impiorum 
suppliciis deputatam, unde nuUus ad alterum per tam grande 
chaos et abruptae molis inmensum ualeat transmeare peri-is 
culum. haec est igitur nObis libertas optabilis, ut oues et 
agni summi pastoris si fuerimus digni censeri, toruos mereamur 
lupi morsus euadere atque suauissima Christi per pascua largi 
floris amoenitate gratissima uitam carpere iam securam. 

5 cf. Matth. 7, 16 
1 arbor est (st corr.) P, arborem HBI, arbores v (arbor Gall) 

a 

2 pep om, P 3 declaratar (n a m. 2) P 4 uaries P 

t • • • 

i 

ap*eriens B bub B 5 idS PB^ agnosici P 6 eos] 

Et multi sunt aliiq; cognoscunt sequidem P 7 superatur P 

8 magne PE} 9 longuis P^ discernantur (u a m. 2) PH 

10 famulatus est £ 11 quod (d exp,) B, quo* (d era>8,) H 

teneamus teneamus H ignari^s P, igna|^ri B 12 uel] 

nec Bv abrabe P patriarche P 13 leuam libri 

e 

14 ad*lterum (a eras.) H, ad ulterum Col. 15 abrute B mo*lis 

T 

(1 eras.) B immensum B 16 ut s. l. P^ et (u a m. 2) 

P 17 tor*uos B 18 lipi HB suauissima B Christi — 

gratissima om. B 19 amoenitare P gratissimam P carere 

P EXPLIOIT LIBEB n- DfCIPIVNT CAPITVLA. LIBBI TEBTH. (seqUUntUT 


Paschal. Operis Lib. II. 231 

capitula) explicit capitvla.. incipit liber tertivs P, explicit ubeb 

SECTNDVS. INCIPIVNT CA.PITVTVLA LIBRI TTII. {pOSt Cap.) EXPLICIT DB 
CAPITVLI8 LIBRI TERTH. INCIPIT TEXTV8 EIVSDEM DE PRIMO SIGNO VBI 
DN8 DE AftVA VINVM FECIT B, EXPL UBER PRIMV6 NOVI TE8TAMENTI. 

INCIPIVNT CAP LiBRi -n- TE8TAMENTI EivsDEM. {sequuntuv capitula) 

EXP CAP INCIP UBER -n- DE AQVA IN VINVM VER8A H, Om. B, Dc 

aqua in uinum couuersa v 


232 Sedulii 


LIBER TERTIVS. 

1 Prima Dominus nuptiis interesse dignatus uirtutis suae 
documenta patefecit, ubi conuiua praecipuus diuinam reserans 
potestatem non pasci uisus est^ sed pauisse. defuerunt namque 

.uina solemnibus, et inter epularum cumulos ferculis adgregatos 
tantum uacuati iam calices mera siccitate torpebant. terrenus & 
abscesserat potus uidelicet ut caelestis intraret. conuertit 
Ghristus ergo tunc latices in uini speciem transeuntes. ami- 
serunt aquae quod natae sunt, aquis indigentes ad potum, 
undaque nobilior facta quam genita colorem pariter mutauit 
et nomen. cunctis denique mustum dulce rubebat in poculisio 
ac per omnium iucunda mensarum captos snauitate conuiuas 
haustus fluminei nectaris ebriabant. stupebant fontium ministri 
sex hydrias, quas aquis impleuerant, uino redundante fuscatas 
subitaque Christi totas feruisse uindemia, quippe qui uitis 
aderat uirtutis colonatu fructifera, sub aetheriae frondis um-i6 
braculo nutriens racemos spiritalis pampini semper amoeni- 
tate uicturos. 


2 cainia P, coniiiua (ex uiaia) B diaina P 3 pati P 

solemnibus BH, solempnibus PB 4 adgregatos (g ex d fec. m. 2) P, 

agregatOB Ht aggregatos Bv 5 iam erM. in H, om* v caliciB 

P siccitatis H terrenorum (orum exp,f iia a tn. 2) P 

6 abscesserant (n exp,) P sciUcet HBv 7 ergo <m, B 

ni« 1 

tam {corr, m. 2) P uni (i a m. 2) H amiserant (a^ in ras,) 

Pf ammiserant H 9 undaquae (da ex de) P geniti H*^ corr. 

m. 2 mutauit pariter HBv 10 mu^stum (1 ertu,) P 11 io- 
cunda libri (iucunda corr. JEP) mensuram H 12 nectareis P 
13 bydrias (i corr.) B fu^catas (s eras.) B 14 totas B (ras. 

8, h), tota reU. ferbisse P 15 aderet H colonatu BP 

(tu'), colono nata Hf c. nato B, colona nata v umbracula H 


Pascbal. Opei 


233 


I 


Dehinc regnliis qQispiam Doinino flebiliter sapplicabat, ntl 
aegriim morientis filii releuaret incommodQm deque sede 
corporis anxiantis animam labi prohiberet infirmam. tunc 
larga diuinae potestatis humanitas, quae credenti nil denegat 

i nec donum dilatione subpendit, quod a comitatn fldei non reeedit, 
plenam puero sospitatem uoce praestitit, aermone coucessit. 
ita namque respondit : uado, filins tnns uiuit. quam 
imperiosa Domini potestaB eBt, quamque magniflca, quae non 
uictnrnm annuit, sed iam niuere deBignauit! hoc enim dinini- 

lotatis est singulare, ut omne cernat praeteritum quioquid 
decreuerit adfuturum. 

Inde per diaersas urbes et compita perque rura, uicos etS 
castra salutiferos gressns accomodaoB, cuncta depnlsis morborum 
nitiis membra aanabat : cum repente de medio stipantis turbae 

isconcilio uaria leprosus infelicitate perfusua et obsceno factus 
caudoro miserior Dominnm sic inquiens postulabat: Domine 


1 1 


B 


{seqttutUuf enim cap. 3 et 4, in capittilis p, 34" reete: JII de paero cen- 
tarionis), tdeni eap. ordo in F, De filio reguli absente dni uerbo Eanato 
2, De iilio reguli resiiaoitato vel Banato v deliinc FB, inde S 

Bv regolaa P' corr. m. 2 subplioabat P 2 post fllii, ee 

eras. B 3 corporea ti aniiantis {i ex t) P, an.iaotis (corr. 

m. 3) H i larga] vel large eras. in B, om. v humantfts-q 

(ui ea^.) P 5 doiunm PB' (corr. m. ree.) anl^pondit H 

qno° (d a m.2) Jt a] eras. in H, om. Sii 6 praeatetit B 

8 imp.ariosa H qnae] qne eras. in H, q" (ai exp.) P 9 aunnit 
Hbri 10 cernat] t s. l. m. 1 B 11 decreuerat v adfnturuiu 

(f a m. .9) P adfntnnini] sejM. tw (P)E •IIII- db socrt pbtbi 

ef. e. 4 12 de codd. PB wide mpra, de eo quod diuerea loca l tra- 
aerit (Instraoerit in capitulin) cniictoB aanandoB H, de aauitate per innlta 
loca multia reatitnta v compita domoa B per qn^ P 


B curn] cajput r 

iiiB domine pote» me 
15 infecilitate H 


13 


incipit i» BBi 
B, de leproto 
na (s era».) B 


inbca P, men»bra 
: ipo leproauB dicebst si 
Binata »el mundsto e 
IG mia+erior {t eras.) 


234 Sedulli 

si uiS; potes me mundare. non fuit supplicis isto parua 
fides in uerbo, qui suae mundationis effectum in diuina tantum 
uoluntate credidit constitutum. namque ut eum Dominus 
sancta contigit manu dicens: uolo mundare, confestim 
bicolor aegritudo discessit, ponensque maculosae cutis horrorem 5 
peregrina corpus caruit foeditate. cernebatur a populis repen- 
tino mutatus auxilio sanamque proferens iam figuram uera 
magis in specie suoque minus agnosci uisus est in colore. 

4 Petri socrum uiolenter affectam correptis igne uisceribus 
anhela febris urguebat, ualidique lampas ardoris aestuantibus 10 
acriter medullis insederat. pendebat sors animae trepidantis 
ambigua inter funus et uitam, gelidaeque mortis aduentus 
nimia coquebatur flamma membrorum. ast ubi Dominus aegram 
pericnlis inuolutam salutifero tactu uisitauit, letale subito 
fagit incendium uiuaci fonte restinctum^ surgensque muliens 
sospitata, sedulis officiosa seruitiis, quae modo languerat, sui 
medici fit ministra. 

5 Quin etiam diabolicae feritatis insaniam a membris 

4 Matth. 8, 3 

1 potes* (t eras.) P 2 mnndatioDis ex mandationis H^ 

affectum P in diu mutatum P 3 uolumtate B orederit 

(credidit corr, m. ^) P institutum H^ {ex const.) v 4 sacra 

rl 

HBv uolu P 5 maculose P 6 peregna (ri a m, 2) B 

post cernebatur ra>8. 3 — 4 litt. in H 7 mutatur P, m^tatus H, 

motatus I 8 spetise suo quae P, specie* (s eras.) quoque H, specie 
quoqae Bv agnoscit (t exp.) P colore] de pveeo CEBrTTEiONis B 
cf. aupra c. 3 d de PB uide supra , de socru Petri a febribus tactu 
sanatu H, de socru Petri febre liberata v affectum P correctis 

P* {corr, in correptis) 10 urg*ebat (u eras,) B ualidoque H 

lapsa H aestuentibus P 11 insederat] r corr. P 12 in 22 
aduentu coni» Hartel 13 nimio quoq;batur PS coquebator corr, m. 2 

o 

at HBv 14 tactu salutifero HBv loetale BHB, laetale P 
16 sospita P officioso P^ -sa P* seruitutis H, seruitii B 

qu*8B (i eras,) P 17 medioi fit (c, i a m, 2) P 18 vbi Df 

• 

POTBSTA.TE PKECIPIEBA.T SPIRITIB- DTMYirois B, de spituum expulsiono 
nigrorum H, spiritibus immundis imperat 1; diabolice P foedi- 

tatis P, seueritatis HBv 


. Ope. 


I 
I 


saepius hnmanae misericors conlisionis excluBit, ne in diniDitatis 
opus iDsertne saeuiret apiritus non diuiuuB, paaaimqae eateruis 
iDnumeris U9um corporia sauciati morbis fugientibus reforma- 
uit atque uaria popuios clade languoris periculo deSciente 
fisubtraxit. 

Dehinc iitoreas harenosi callis oras obambulans paruae6 
lintria tabulata conscendit ac diseipulia comitantibus coeperat 
transfretare ; cumque motu carbasi tumentis inpulsa procul 
ueheretur a litore iam carina, surgit hiems inmitis et aspera. 

lototum mare funditus procellis exagitans ac puppim fluctu 
reoedeute submersam uadis iterum tamentibus alleuabat. 
torbauerat maestos salus desperata discipulos nuUumque reme- 
dium in sua prorsus arte cousistere fateri cogebautur et nautae ; 
CDDcti se deniqae iam perire et aut tabnlarnm trabibns infaae- 

isrentes aut brachiali remigio pemolutos scopulosis ciedebant 
naufragos litoribus eoDlidendos. Cbristus autem, uerus guber- 
nator ac prouidus, modico ceruicali suffultus fluctuanti dor- 
miens quiescebat in puppi, sopitus corpore, peruigil maiestate. 


I 


1 sepius FHB eicludit P rem (]6m exp., ne \u a m. £/ 

P seruiret H, seui'' B '%7 (»■ l m. 3) P 2 diam' 

P' corr. Bi. S catemia om. B 3 sautiati {corr. m. 3) P 

4 atque PR, a>qu> H, Eiqua BI. fort. aque uel at([U<; a. ef. v. 45 
laBgoiia {-a a m. 2! H G be TRtNftViLiiTiTi! MAMs B, de tem- 

tate {m) inariB inperio dni aedata H, Cliristo naulgante tempeatw 


diBcipulos tnrbat d 


deinde B. dein Sv orans P 


sendit (c am.S)F cominitantibus P 8 iopulBi P 9 n litore 

ueheretnr v allitore P iam om. B imitis H, in- 6X im 

B 10 toatum B a" (o o m. 5) R 11 recedentfi H 

summerBam P, Bubmersit H alleunliibat jd 12 meatos PRH, 

m^toB (0 ex u m. al.) B difiperata PR 13 cogebatur H, 

cogebatur Cot. nauta P' corr. m. 2 U tabulorum P 

trabibuB (»n mg. al uib;) B, tractibus FHBv inerentai P 

16 ant om. P fort. prouolutos scopiosLs <I a m. 3) F 

16 conlidentes H 17 ptoflduB BB (corJ-. in ui m. al.) I QaU. 

camicali s. l. P', ceruiealei B 18 BopituB. P. in eraa. in H 

corpore] eras. in H mageetate P 


836 


iBdulii 


quoniam secmidum Dauiticam propbetiam: non dormitabit 
Qeqne dormiet qni custodit Israhel. cumque diacipoliE 
una simul uoce clamantibus: Domine, libera nos, peri- 
muB, exurgit auacitatus, nentis imperat ut quiescerent, mari 
praecipit ut taceret, subitoque ponti pariter et aetberis inopi- s 
uata temperiea praesentiae proditrix fit dininae. quid igitur 
conuenit illa de tempestate ceuseri ? numquidnam pelagns 
'^aeuas erexit procellaa iu Dominum, ant seditiosum fiabra incta,- 
men contra suum mouere nisa suut conditorem? absit nt hoc 
elementa temptauerint, quod iniuriam ingereret maiestati: sedio 
ut ouncta Cbristi uirtutibus hnmili deuotlone subiecta potiuB 
sentiamua, omne creditnr fretum Dominica nauigatione laetis- 
simum, quod uenerit obsequens ac procurrens ex imis uudarum 
sedibua aestu candidiore ferueacens. sic etiam leuium praepes 
natura uentorum puppim, qua Chriatus insederat, alis uolucri 15 
iacunditate diffusis tamquam regia ducis castra coeta famu- 
lante nallauerat. neque euim cui uiolentae potestatis licentia 
imperioso facile cogitur obedire domino, sicut 


1 Paal. 120, 4 


3 cf. MnUb. I 


25 


1 q» (qnmj H, om. B prophetiam d. HBv donnitauit 

(u ex b) BS 2 custodiet (e earj».) P 3 uoc^ siinul P 

4 exeOTKit PR suEcitatia P tonare (tonare exp„ more a m. 3) 

F 5 praecepit PR pariter iter HBv, patait iter Col. 

haeris (h a ni. 3) H oppinata (op- exp.) P, p ante p erat. md. 

in B 7 nomqnid» H 8 5 jff 9 inone«re B ut om. 

if haec H 10 ^edta (1 ex d) B temtaQeirt (p, n a m. 3) 

P incuriam P gereret PRS , generent H, ingereret » 

(generet Col.), fort. ingererent mBgestati P 12 cenBeamua v 
oatme (i eras.) B 13 obBtrepanH coni. Hartd pcnrrens F, peur- 

renB B 14 aeBtuand. P ptsepens P 15 natur^ P, posf 

natnra rag. 4 vel 5 litt. in E puppim (p, exp.) P ipo P 

alioB H nolnoria PHB 16 iocunditate libri (di s. l. B) 

regia] s. l, JJ' 17 uileote P, uiolentiae Bv, uioe«». (enti' eras. 

uiS.) H, oolente B, fort. uolenti 18 imperioBe R oogitur R, 

coitur P, cogatar HBv iSo PRHv, dominio £ 


icbal. Opei 


» Lib. m. 


237 


aequor et oenti diuiiiis Christi iusaionibus inclinati oarens 
rapida commotioDe praecipites languenti subito depOBuere 
torpore. 

Interea quieti iam gurgitis Dominus lenitate transnectus 7 
5 relicto nauigio per oram uicini litoris incedebat, cum repente 
duo uiri saeuisaimi torua daemonum legione possessi de sepul- 
chralibus monumeotis fremitu prosilnere terribili et ob hoc 
ferreis catenarum nexibus innodati. heu quam grauis est 
furoris condicio! qui uim sustinet lacerautis insaniae, illum 

lonecesse est et uincuUs poenalibua subiaoere. conuenienter 
tameu spiritus iLle nequissimus inter busta magis habitabat 
et cineres, cui nihil est cum uita commune. tunc Domiuo 
ueniente perterritus et a sedibue purgatae mentis excluaus, in 
humanam rursus effigiem, quam Ghristum ntdebat gerere, me- 

istuens intrandi ticentiam postulare, pecus inmnnda sordium 
obscenitate laetissimum et olentis caeni eemper amicitiis inuo- 
lutum pro suis adire meritis impetrauit. qnippe niger, 
hirsutus et horridus, propriae deformitati consimilem stnduit 
eligere mansionem tristisque eontinuo phalangis incursus gre- 


I 


1 aeqnorDm HBti xpi (i ex b) S iQclinata R 2 ra*pida 

(p eras.) B deposdera B 3 tocpore] t ex c P, torpera H 

4 DS D,0S' TISI3 A HB- DBuOHia BEECIT R, de lectiaoe deinoniorum 
misBa in porooB H (corr. ni. 3), DetDones in porcos immiasi i' 
qniettam (i eras.) P, quietiam B, quin etiam Sv gitia (gur 

a m. 3) B ^ s. l. B' 5 eum P 6 torua B, eras. »n 

H, turba PB, turba uel turba et v eepnlchralibuB lihri 7 «et (a 

eros.) H 8 poat ferreie, modi exp. in P paili*ere (i, ex o) B 
inDadati om. P, n, «x d, d ear n iti. al. in B qna iT 10 tst 

offi, P uincliB V conuenit (en a m. 3) S, ■« conneDieDt (et erai.) 

H 11 obuBta (ar eraB.) H magis abita magis babitabat P, m. 
habitat B 13 Bepadibus (pe exp.) P ittis (tis ftc te) B ei- 

clasi H 14 '"tuens (me a m- 3) H 15 liceDt>iam P 

iamonda (a ex o) B' 16 .c°eni (a erag., o am.2) S, ceni. (a eras.) 

H a.iaicitiiB] haud mspecta uox Oall., amicis .B ITaddireP 
18 yrantus P 19 tristesq; PB , tristeq- (s a m. ai.) B falangis 

P, pakngia H, phalangea S tiisteBque-pbalangaB c (exc. Col.) 


238 Sedulii 

gem peniasit, impulit ac neeauit in marina praecipitem fluenta 
porcinum. nec inmerito diabolns generaliter dioitur inimicus, 
qui cunctis ita sit noxius, ut et quos odit impetat et quos 
amat extinguat. 

8 Hinc Dominus nauigio rursus famulante subuectus natalis 5 
soli fines intrauit, ubi quia creator omnium nasci se uoluit, 
illius regionis oppidum suam patriam nunoupauit. tunc ad 
eum quattuor uiri ceruices lecto suppositi quendam detulere 
languentem, uix adhuc hominem, iam cadauer. cuius uita 
motu corporis carens funeream praeludebat imaginem. itaio 
membra iacentia, resolutis neruorum uinculis ac dimissis, per 
fluxos artus et saucios morboque marcidae tabis alienos uti 
propriis officiis non ualebant. quem ut Dominus supernae uir- 
tutis egere uirium restitutione conspexit, a peccatis prius 
eurauit absoluere, quae malorum omnium sunt radices, ut ims 
hominem depulso sordium squalore mundatum tamquam prae- 
paratam sibi salus introiret in domum. dicit ergo iacenti 
tunc misero, sed felici protinus adfuturo: surge^ toUe gra- 
batum tuum et uade in domum tuam. nec moratus 

18 Marc. 2, 11 

1 in marina 8. l, B^ praecipitem ex percipitem P 3 ita 

ercu. in H, <m. v et ^ s. l, F^ impetrat P po8t quos 

r(M. 3 litt. in B 5 de pakalytico 12, de paratico dimisso sanato 

grabatttL C* m. 2) toUit H, de infirmo qni inssus {uel iussum) grabatum 

naetas % 

tollit V hinc (h corr.) P subuett (»n mg. subuent*) P 

naturalis fines P 6 post soli ra8. 3 litt. in B ubi quia] ubique 
HBf ibique v, ubique uel et ubi coni. GcUl, po8t ubique ras. 3uel4 

litt, vn H om P nascisse P, nesci B 7 illius a. Z. B^ 

12 flexos Bj fusas (as corr, ex us) H martidetalis P alienis 

H ut B 13 uolebant P supeme P 14 uirigium 

P conpexit (f a m. J^) P 15 abssoluere P quia P\ corr. 

in quae m. 2 oms P, *ominu (h era8.) H in om. B 

• I 

16 dpulso B tanquam (tft corr. m. 2) P 17 dicet (corr. m. 2) 

H 18 affuturo H, affecturo JB, effecturo Col. GdU., furo Par., 

futuro Arev. grabbatum PJB, grabattum BH 


Paschal. Operis Lib. UI. 


iUe parere inBsis adsurgit, ex inbecilii ualidus, ex desperato 
confisus, ex nioriente aicturus, tollensque lectulnm in quo 
iacebat inmobilis et ipaiu9 areotis ligui robore factus aridior, 
suis taodem plantis incedena alienia se gaudet caruisse uestigiis 
5 grataequB mntua redhibitione mercedis uectorem proprium 
humeris famuLantibus mox reuexit. 

Haec igitur Domino faciente miracula principia synagogae V 
filia uitalibus terminis occupata, supiemae lueis spiramenta 
perdiderat iacebatque corpus inmobile, soli iam debitum sepul- 

10 turae. tunc amissi pignoris clada genitor sauciatus exeurreos, 
cni finis extremus spem generis abstnlerat iam florentem, 
lacrimans ingemensque Domini uoluebatur ad pedes. uix nerba 
preeantia singultu quatiente contirmans, miserere patris 
orbati, miserere seuia, inquiens, destituti. unicam ha- 

isbeo nel magis hahui filiam, quae modo deficiens in 
annis necdum puberibus constituta, paterni mihi 
nominis eernitur abstuHsse uocabula. confer opem 
et subueni dilapsamque animam membris restitue 
iam frigentibus, eui totum posse suppeditat, eui ;^ 


I 


13 of. Maro. 5, 23 

1 inBsit P sdaurgit PH' ex) et E inbeci.li (1 eras.) 

H, becilli B et P 2 ia om. PHSv 3 et] e P ipBciua 

arentibas P 4 incedere u 5 grateqQe PH moraie ibiti- 

ODem P mottna H redibitione HB meTceidis B 

1 BE AHCHisriiAsoso CVIT8 pnjA DmRKABAT" B, de prece archi- 
sinagogi pro filia resnecitaiida H, principis fiiiam Dominua BaDat mori- 
bnoiiani v famnlaata P anpprem^ &H, anptaeme P', snpBrnsB 

V, snpremae — Bepultatae om. F', in mg. tt supra uersum add. m. 2 
9 iaoebatquae H 10 amissi FB, amia*. (si eraa.) H, n miseri 

Sx) eioIudeiiE P 18 lacrimas (n m. al.) B 13 qnasigente 

(corr. m. 2) F 15 abni F q" (ni a m. 3 exp.) F 18 aab- 

neni. (t eras.) P dilapsam (a, corr. ex a) F rBstihne 

(t eras.) H 19 frigentia PR tatnm {corr. m. S) P 20 poa- 

BBt B nihil B obiit H, obi»Bt S 


et iam Dominus cODBtipatua diacipulis et cateruis ad puellae 

. gradiebatur funera guscitandae. 

|*!&;^ lA Ibat autem turbis mixta nimio cruoris fluento per annos 
duodecim mulier sauoiata, quae medentibus plura ooDfereue 
nihilque proficiens, et faoultatibus pariter uacuata perdebatur s 
et sanguine. aed ubi credulo iam sani cordis arcano fide- 
lis coepit abundare praeenmptio, mediis se cateruis uebe- 
menter inseruit paruamque saltim desiderana aummitatem 
Domiuici contingere nestimenti latensque posterius ab extrema 
pendentis ora laciniae furtiuam subito rapuit sospitatem. oio 
quam rebus arduis impetrandis plus est confidere quam rogare ! 
quippe uenit ex corde fiducia, preoes ex lingua precesque 
saepius sine corde funduntur, fiducia sine corde non nascitur. 
ecce nunc femina longae passionis supplicio desperata ueuit 
ad medicum, uon obsecraDs, non ingemens, non deplorans, ut 
sed tacens abstuUt quod quaerebat. stabat in ore muto silen- 
tium, et animus clamabat a4 Deum. mox undosi Bangninis 
riuos maior fidei desiccauit alluuio, cunctisque gratiae mulie- 


1 aetiam P dispulifi (ci a n. 3} P 2 pnellam ingredie- 

batur J", gradiebatur corr. m. 3 auBcitaode P, snacitanda H 

3 DE fro;lttto samqtihis S, de muUere a prufluuio eaDguinis Banata 
dominice tactu H, de inuliere a proflnnio onrata v tarbis {corr. 

m. 3) H immiita Bv frneDto P annis P 4 santiata 

(c a m. 3) P, flauciataque SB 5 nil HBr peidebatur Hartel, 

prodebat PH, pro|aeebBt i{, prodibat Bii 6 credulo om. P cor- 

poiis H ajcbBDO EH. archBna P T babundare B 8 parQaq; 

P, paruB {' eras.) B, paraain Hv Balntem H, aaUte (u «-0«.) B, 
Baltem v 9 uestimentia P 10 lacinio B furtiua P 

soapitate P 11 plnreB P, est om. Hv 12 preces* (q eras.) S, 

ligUK {■a. a m. 3) R; preces ei lingua, preces sopius Col., ei lingna 
preces aaepinB v 13 eorda P fandantur (corr. nt. 3) P 

14 longe (on in ro«., e. l. m. 3. irt mg. m. 3 longe) P "nit (ue a 

m. 3) H 15 gemens HBv 16 Baatnlit (m. 1, corr. m. 3) H 

gerebat P miitQO Col. 17 eiclamat P, clamabat (ei a m. 3) 

B dmn Fv 18 fldes (a ex i «i. ol.) B po»t deaiccanit ros. 

3 eerb. (sni muneriB?] H cf. seq. adlnuio B maliebri PB 


ichal. Opej 


. m. 


241 


bris ignaris Christum non latuit sui muneria doaum, de cuioa 
foatibus emanauit quod spea coo&dentis impleuit, furtumque 

publicans tam fidele douis aalutaribue remuneratus est uim 
rapinae. 

j Ventnm erat interea miaerandae domus ad tecta lugentia, 1 1 
fmius ubi oirginia inmatnrum lacrimis omnium iacebat expo- 
situm, coetusque flebilis ac tumultus uniuersa uocibus amarae 
iubilationis Impleuerat. ciangebant gemitu modulante tibicines 
cantus inferis blandientes, et inlaetabilis multitudo discurreDS 

loCrebris clamOBa dolorihus aedes confuderat infelices. uetat 
Dominus fieri sooiao compositam, uetat ut mortuam iugeri 
uicturam. cunctis etenim corpus uidebatur extinctum, soli 
Christo, qui ad uitam uenerat largiendam, sopor apparebat 
infugus. et hoc quidem ad eius gloriam pertinuit singularem, 

igquod defunctam diserit dormieatem, ut admirabiliuoi soilicet 
&,cta uirtutum parentibus moastratnrus, miuus se donare 
pronuntians quam donabat, humanae laudis declinaret iaiuriam. 
tunc cadauer iamobile corpusque iam gelidum et frigidae 
mortis rigore coastrictum spiritus igne remoUiens imperiosae 

souoeis arbitrio uirginem suscitauifc a tartaro semelque proge- 
nitam uiuere praestitit bis puellam. stupebant parentes in 


3 leraDueratus II, ta- 


1 donum s. l. P' 2 foote HBv 

mnneratut Bi> 5 vbi imsTsciTiYl., p 

nbi reBuacitat filiam archiaiaag H, de pQella inartna suacitata v 
misereDde P, inirAiidae B 6 funoa ex fumiB S iunatuta P 
1 a«tuia uultua P uocie PR 8 plangubant BI tubicines 

P', tcbicines (u erai^ H 9 inferiia cont. Qall. 10 cedes P 
confunderat B infelieia P 11 fere 1 «, l. B' netaU 

ut.mortuiua P ut ctos. in B, om. v lugere IIB 12 etaenim 

(e eTos.) B eitinctum — dijterit om. P', add. m. S 13 *pare- 

bat P' 11 qnideui (s. ;. i». 3j H 15 defancta P, defanctum 

B uitam mirabilium P, ut mirabiliui (s eras.') H 16 facta (a, 

ex o) B munuB B eed P IT pronantiat P ndonabat 

B 18 iam] eras. in H, om. « 19 eonstrictu (corr, ex uctfl) 

B 20 Bemelquae H 31 pstat H, prostitit B stnpebant 

(e ex x) M, studebat H 


348 Sednlii 

filia cojictantes credere quae nidebajit, subitaeque rei iucundi- 
tate permoti gaudio lacrimiB plus perfnsis genus mntanere 
plangoris. 

12 Inde peracta recidinae lucis operatione discedens duoa con- 
Bpioit niros amissis luminibus sauciatos, tallbus paene uocibus & 
deprecantes: miserere nostri, fili Dauid. illam scilicet 
misericordiam postulabant, ut noctem remouens caligantem 
extinctia diem uultibus reformaret. quam tutnm credere, 
quam sanum est in Deo studiose confidere! corde siquidem 
iam uidebant qui Cbrigto gradiente lucis aemitam sentiebant. lo 
tunc ocuU maeata supplicum caficitate compressi, uelut oleo 
torpens ignis infuso, tactu micuere Dominico deitraque sereni- 
tatis applicita suis lucernis radiarunt ora uidentia. 

13 Eis itaque uix dimissis alius morbis et triplicibus obiatus 
est inbecillis, qai uoce desertus, uacuatus auditu, per inania is 
raptia usibns membia, plenus solo uidebatnr esse daemonio. 
bunc uersis in contrarium causis Dominus ilico sic curanit, 
ut daemonio uacnasset eiecto, uoce pariter et auditu reple- 


6 Matth. 20, »0 

1 conctanteB P qne i" snbiteqoe P, Biibita«qne H, Bubito- 

qne B iocQnditiite PSB'B i de dtobtb caecib it, de dno- 

ram aeqaentinm atqne clamtLntill illiim natione cecor H, daoa caMOB 
cnrat v 5 ac miaBia (c exp. m. 2) P aaatiatoa PB 7 do- 

precabantar Sv, duprecabant PB caligatem P 8 eiuuctis 

H, 01 cunctiB V cf. V. 145 totani P, tntnm cst v 9 etudio 

intODdeie ee con&deie H 10 aidebat S gtadiente P 11 meaia 

P, nieBt& H snpplicum P, supplicii H, snppliciD (li in raa. ni. a2.) 
S, Bupplicii V compreBsi torpeoB signo infuso tactam P 12 tor- 
qaea^H igm BH cf. v. 149 hie ueie P sorenitatis (o a m. .3) 
P 13 applicita JB Incerna H 14 db mtio et btbdo B, 

de demoni&co enrdo mutoque curato H, demoniacnm surdum et mutum 
curat o uii] eras. in H oblate H 15 uacuatns« (fi eras.) 

B inania. H 16 demonio PHB 17 uerBis PR (i «c u), 

'v canBi' (corr. m. S) P 18 etiecti H audituw 

repleuit et P 


Paachal. Operis Lib. in. 


243 


Nec cunctatBS duodecim quoque discipulis tantundem traderel4 
potestatis iubet eos omDia posse perficere, quae uideant se 
fecisBe, totisque uirtutibus opulentoa mittit ad ouium iudagi- 
nem perditarum, domus sciltcet larabel, quia uecduoi per 

Eomnes iugiter gentes huius nominis disperserat dignitatem. 
euQtes ergo. eic ammonet intiir alia quae iubebat, praedi- 
cate dicentes: quia adpropinquauit reguum caelo- 
rum. infirmos curate, mortuos suBcitate, leprosos 
mundate, daemonia eicite; gratis accepistis, gra- 

lotiB date. tamquam ai diceret pa^torali Dominus cura solH- 
citus: ego uobis operariis utpote sollertibus commendo cautiua 
greges bouus pastor eiistens, pro quorum uictuali solacio 
proprii iuris agros impertio: nullus itaque meis agnis et 
ouibus uendat pascua meae potestati subiecta. quod ideo prius 

is apostolicae tradidit disciplinae, ut ab eornm debinc magi- 
sterio propagata in posteros deflueret sequentis aeui doctriua, 

6 cf. Matth. 10, 7. 8 


1 TSi HiBii zn iFOBiOLOS ui PDiCAKoTii S, ds poteBtatfl ooTftti- 
oxmta discipu) data H, Verba ChriBti sd apoBtDlos v poet disci- 

palie ras. 3 vel 4 lUt. in B. 2 poteBtates E qaae om. S 

uidebant Bv 3 •mittit (a eras.) S iDdagiae P 4 perdi- 

tonim H neodQm B 5 disperBeret B 6 antem B 

amnet P, ammODet RHB ali* (a s. l. m. S) H oidebst et 

(corr. m. 3) P T adppinqiiabit S, adpropiDaQit H, jipinqoabit B, 

propiBQit V 8 BQScitaie P lepaQS PH^ 9 demones B, 

demoaas v eiecta P 10 aic R post diceret, a eras. 

in H cura EtomiiiQK B 11 utpute H'B BOlertibtia (1 e. l. 

m.a) H, solertibuB Bv cau.tiua (b eras.) P 12 Bolatio (eorr. 

m. 3) P 13 ruria (r. ex i m. al.) B annoa (g a m. S) F. 

agnoa B nulli H 14 uendit (corr. m. S) P paacu^ P 

meae P, mea H poteatatis PR ubi seotam P 16 abpo- 

stolicae P (liBoipleDae H magesterio P 16 postems (eorr. 

m. S) P fpagatii H posteris H aeui] aeqoi P 

16* 


244 


sicut ex uno paradisi fonte quattuor leguntur amnes erumpere, 
de quorum tractibus deriuata per totins mundi limitem flumina 
uagantur ianumera. quisquis itaque deitatis opus exercet, quod 
uon proprium gerit, sed spiritali diguus traditione auscepit, puri 
muneris gratiam consecutus, puri muneris gratiae sit deuotus, s 
ut dispeusator potius quam uideatur esse mercator et cautico 
Dauiticae iucnuditatis impleto spem sibi uitae sic pronuntiet 
adfuturae: quia nou cogaoui negotiationem, in- 
troibo in potentiam Domini. duIIus aamque sine Domini 
i Td^largitate potegt habere quod ministret aut unde dona lo 
distribuat, si non acceperit quae dependat. Paulum audiamus 
apostolum similiter baec dicentem: sicnosexistimethomo 
ut ministros Cbristi et dispensatores mysteriorum 
Dei. binc iam quaeritur inter dispensatores, ut 
fidelis quis inueniatur. et iterum monet idem doetor etis 
dicit: quid autem habes quod non accepisti? quod- 
Igsi accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? 
Sjnagogam deinde Dominus eum fuisset ingressus, cernit 
inualidum stupore dimensi corporis mancum, membris seoii- 
necem sauciatis, totum nec uiuere nec obire, cuiuij arentem 

11 cf. I Uor. 4, 1. 2 15 of. ib. 7 

1 aieat— tractibuB om. HBv (sicat coni. Gall.) parBdi" R 

legnntoi s. l. R* aaes {corr. m. 3) P 2 diriuata (b a m. 3) P, 

diiiiuta B 3 iDHtnnera B i traditione e. l. F' 5 numuneris (corr. 
m. S) P gntiftm— muDeriB om. B ait P, oni. R, fit Par. 

6 diBpensat" P 1 faontiat P 8 adfutoiae] ad s. I. £', affuturae 
HBv qui. (a eras.) H, om. Bv negotiationeB Bv 

8 potentiaf P 10 habere famulia Hv, famnlis B mioister P 
donatttis.tril)aat (b ero*.) P, d. distribuet EB 14 hio SBv 

JJOSJ diflpensatores ras. 1 litt. B qneritnr PS in H 

16 quodBi accepisti s. l, P', om. B {in mg. m. al. cepisti) IT glo- 

riatu"" (ris a m. 3) P quasi qui Bo non om, B oparia 

P 18 DE KO ftTi HABEBA.T MA^mi ABtDAM R, de manu arida in 

sinagoga ilico leatituta S, Aridam homini deiteram Dominus reddit 
e deinde] de, s. I. E' 19 demersi S 20 obedire [corr. 

m. 3) S 


PaBcha!. OpeTi» Lib. III. 


245 


dextram pigri torporis glacies amputarat, desperatis nsibns 
iam positam. tunc imperioso potenter auxilio palmam Deraia -^ 
ceasantibuB alienam in calorem sangninis nenarum motibus 
animari non arte praestitit, sed iubendo concessit dicens; 
sextende manum tuam, et extendit manum suam, et 
restituta est ei sicut et altera. uere Dei nnunus istnd 
est singnlare, quod ineeasanter exercet qui humanae saluti 
nihil adimit et aemper uniuersa reatituit. 

En iterum lubricus adest ille chelydrus et noiius inatau- !• 

lorator ad dolos artium uetustarum, qui liuido ueneno fellis 
nberrimus, tabo pinguescere gaudet bnmano, quodque per 
multos alternis passionibus occupatos aaepe uirus efFudit, in 
unius totum membra aaeuiendo eongeaait, cui mentem rapuit, 
Qocem clausit, lumen eitinxit, triplicesque aimul clades innec- 

16 tens mutum eaecumque eonpulit inaanire. huie misericora 
totios mtmdi Saluator, Inx noatra, sermo genitoris, obaceno 
spiritn proturbato uisum reddidit, osmutauit; perqae uerbum ■■-■.- 
uerba profioiunt, per lumen lamina reuiuiacnrt. 
Mulier quoque uenerat sospitanda, ueteri magis contraeta 1 7 

Mmorbo quam seoio, geatu tremula, gemitibus anbela, seapulis 


m. 3) F smpDtare 

2 Bopitam Bv 
3 alieua P, alieDom 


5 cf. Matth. 12, 13 

1 dezter P corporiB torpoiis glatiea (c a 

{t a m. 3) P, ampntaret H, amputaDeTat ti 
palmam] mS in ras. m. 2 P nernis] meruit v 
e 4 animali P, amati H 6 restitua"el (t, eat am.2)F ei i 

om. H eiom.Be 7 est istud u Balutifl jff 8nilBt) ?"-i/r 

destitnit P, restituet H 9 de hvtd caeco et btkdo S, de oed ' 

ac muti sanatioue lauatici H, mutum & caecnm factam a daemone 
ChriatuB sanat v iJIe om. E ciielidrnB P, c^lydmB IC r con: 

in B 10 ad — Qetnstarnm im. Ev ad dolosa . . . netuE 

H linidi Jt 11 uberrimiB B 12 ucGupatis B 14 clan- 

sit (Bit ex dit m. 3) B eitinTt P 

16 obeciiio (deinde raa. 5 vel 6 Utt.) B 
V reddit B uouauit HBe 

19 DE MTLIERB ftTiM WCTlfVATBIlAT 8ATANA 

de erectione mulierie XVIII" cnratae (XVIII a 
cuvuata aanatur wel erecta V 20 anela B 


QnectenB (bdb inras.) P 
11 pturbato P, tnrbato 
perquae H, perqd B '^ 

iB AHBIS DKCBM BT OCTO B, 

10 in cap.) H, Hulier iu- 
acapulis (i,coTr.)B 


...n-l 


246 Sedulii 

curna, tiultibns inclinata, semperqoe despicieos bumilem cer- 
nna, depreasione tellurem. quae Domiui uirtutibus alleuata 
poat ooto iagea annos ac decem membris erecta suspensis cae- 
lum tuetur ac sidera globumque solia ardentem aliquaado 
reminiscitur ?e uidisse. quid differat idola colentes aduertite & 
inter Deum, quem fugitis, et daemonem, quem placatia, sl 
placari tamen is possit, qui laedere noo deaistit. omnes enim 
quos ille poasidet opprimuatur, quos Cbristua iugo suauissimae 
leuitatis onerat alleuantur. 
8 Inde cum populum iu deserta sese prosecntum ut Moyaes lo 
typicns et propheta uerus aspiceret antiqua uictus sterilitate 
defieere, maiime mirandia antiqua solatia reparauit augmentia. 
tunc siquidem repentinam muitae uolucris carnem, duorum 
modo piscium redundare fecit quantitatem; tunc uberrimnm 
caelo manna diffudit, modo quinque panibus distributis totidem is 
uiroram milibus epulas abondare concesait. ceterae modus 
turbae delituit mulierum paruulorumque multitudine numerum 
non habente. quodque magis amplius admireris quisquis ista 
perlegeris, si necdum tibi nota didieeris, post espulsam satu- 
ratae plebia esuriem oophinoa ablata duodecim fr^mentorum » 
moles impleuit. nec tanta fuit copia cum daretnr, qaanta 
fnit in reliquiis iam fastidita cum tollitur. 

1 despectana Bv 3 uices P i ac] ea: hoc B 5 difforet 

S anertite M 7 ledere libri 8 oppmantur P 9 leni- 

tatis F honerat P 10 de UTiHaTE e4ntbth bt dvobvs pis- 

OIBTB B, da duobna piecib: et qainq: paoib: tnrbis ^ias S, Iii deserto 
dnobuB piacibns et panibas turbas pascit v 11 nerunt P aspirat 

Par. antiqua v fort. uictum sterelitata S 12 marimo 

mirandis entiqna ecripsi, maiimuB antiqaa P, maximc mirantilqna B, 
maiime miTaati antiqua H, maiimiB sntiqaa Bv aoktto P au- 
mentia B 13 fort. oarnem dedit cf. Carm. v. 211 U raodo duorum 

Bnv fecerit PBH 16 maguo P 16 babundare PRB 

modo H, motoB v 17 delicti nt P, dilituit H paruullornra qaae 

P, paruolornmqne HB multitadinem HB 18 liabentem PHB 
iam mireris P, ammireriB JiliB ita H Col. 19 perlegerit 

P eipulsa P saturatB P, satnritats H 20 exuriem P, 

osoriBntem H quofinoa P fracmentorom PH 21 condaretnr 

P, c. dacet Hv 22 reliquia FH fastidiata Bv (excepl. Arev.) 


Pnschal. OperiB Lib. m. 


247 


luterea sub caerulDsa aestuaiitie undae feiuores oceano diem It 
euscipiente praecipitem, cum stellatae noctis proiimum ue^ 
sper pallidus uuntiaret adueutum, terria magisti'o residente 
discipuli marinum aoli petiuere nauigium furebatque pontus 
fieipoaitara flabria adueraantibus in carinam. tunc umbrosae 
noctis quarta fere uigilia calcatas DomiQUB super undas 
obambulans, tumidos spumosi gargitis fluctus placido compri- 
mebat incessu, sacraque Christi ueatigia miti pelagus alluuione 
lamhebat. miranfcur nouum sobito periclitantes aspeotum, 

10 pedestri sub calle uias patuisss nauigeras. cuuctisque nutan- 
tibua, utrum uere Dominus appareret, an oculos metu diacri- 
minis obumbratos incerta caligiuia simulacra deciperent, 
Petrus fidei socius et amicus, cui familiaris gratia Christum 
semper agnoscere concedebat, ut ad eum pergeret postulauit. 

isuocatusque nil trepidaas in marina descendit, nuUa reflueutis 
UEdae rapacitate submersus, qui Dominicae manus ausilio 
snbleuatus potentis desterae tutissimum confugisset ad portum, 
perque uitreos salsi marmoris campos callem secuit, contra 
mentem pelagi uiator eiisteas. o fidei crescentis augmentum ! 

aopridem retia pauperis contempsit, uitae solatium; nunc ipsam 
reunuit uitam, quatenus ueniret ad Christum. 


1 YBi VBNiT 4D DiBCiPTLoe ASTiAirs 8VPRA. MiEE E, de B.rabiiralione 
dni ijtipeT aqaaB et de dexteiam petri porrectione H, SupeiundaaunbuUati 
Petro doitram Cliriatus porrigit v caorulosa FHBv, o<jrulos^ B 

estuantiscinde P retuoris Bv, /brt, feruote; caeiula aestnantiE unda 
feraoria v 2 auscipieutem P 2 praeoipitcm nm. B stellatae] 
si illa te noctis P 3 pet p. So palUdam ti 5 imbroe^ li 

(i undaB P 7 apondosi P fiactibua P cumprimebat P 

8 abluuione Hv lambebant P 9 petielitaDtis P aepectus 

P, aspectu B 10 nauiceras F 12 simutata B 13 potias 

P, eaucius v 14 sempet Christum v 15 descendens H 

16 inde P summoteuK B, submetsis H dominice P 

17 confuiaset P 18 falsi H maris Hv, marmoris ex raari- 
nosis B contra mentem PB'i), contreraentera BHB' 21 quii- 


lednlii 


M Genmr igitur terram coetn comitante diacipulorum reiicta 
DoTDinus naui calcabat, cuius incQlae gratnm suscipientes 
adueatum, suos diuersis langnoribns impeditos acl diuinam sanan- 
dos praesentiam congregabaut, ut fimhria saltim nestimenti 
eius adtacta morbis mederetur asperrimia. et quisquis meruit & 
hoc potiri, compoa factus est mox salntis. qnam pretioaa fuit 
haec uestis! uel pretium magia ista non habuit, qnae nuUo 
uenundata commercio parui fili muneribus ipsa redimebat 
uniuersos. 

tl Hinc Tyri Sidonisqae praetereuntem regionis itioera mulierio 
.J-' Chaoanaea pro filiae nitio aniiata, quam spiritus ater insederat, 
suppliciter obsecrabat se cauibns postulans exaeqaandam, qai 
dominorum mensas sagaciter non relinquunt, ut reliquias 
delambeutes eicussas oadentium micarum exiguitate pascantur. 
uoi hnmiilima, sed fides excelsa, quae filia sospite canem i^ 
transtnlit moi in ouem, inque sentibus suae gentis exortam 
Hebraei graminis fecit introire per pascna. 

it AJta dehinc iuga montis ascendens populo ( 
mero milia claudorum pariter et caecorum, 
leproBosque conuentus ac manibus inbeeilles et quicquid ae- » 
grum uutgi confluierat, usum reformauit in pristinum suisque 


mitafcns innu- 
surdos etiam 


I Kira (mbri a m. 2) R, 
de cnnctis in geneBar inflrmis curatis H, de loiraculiB factis ia terea 
Genesar v terram — comitajitem H discipulo P; post diBcipU' 

loruni laama 6 litt. in B 3 nau B 8 dineraos II saDanda» 
P congegabant (g, ex b) P fimbriam P Baltem B 

b attacta Jt ad taceam orbis P 6 campoe P 7 magistra 

iion F Dull» P 8 comertio libri 10 de htueke cnAXAirsK 

S, de cananee filia a demone liberata B, ChanBneae flliam a neiante 
spiritu liberatam v pter eandem P itinere P, itenera H 

U fllia P, filio S^ corr. m. 3 uniiata scripsi, sautiata Pfl(?), 

sauciatae Hv, saucitatae B, Eollidtata cofti. Sartel qaam P 

uter P, aHftcr (n eras.) H 12 eXBequandam E 13 reliquid P, 

relinquent RH 14 delabeotea P eicnsas P paBcnntur P 
15 aospitae B l(i acniibus P 17 pascuam B 18 se crTBRSis 
UJiciTOKiBys BH, millia aegrotoium a morbia liberata v comitatur 

M. al. B 20 et leprofios 


hal. Operis Lib. IIT. 


I 


neruis et motibus organa debilium statuit temperata mem- 
hronim. 

Dnmque mirabilia operatione uirtutis agmen refouet Bauci-23 
atnm, dies tertius decurrebat, et in loeis arida siccitate ieiu- 
suis nullam uictus attigerat plebs defatigata subatantiam, 
geminisqne laboribus excitandum languens inedia nutriebat 
incommodum, si per callem reditnris gressibns ingeminantem ■ 
longam pennriae earcinam populus sustineret eshaustns. qna 
miseratione flexns Omnipotens, qui aenaper largus panis est 

loindigentum ibique oibos impertit, ubi frugee storilis neoes- 
sitas abnegarit, pancis admodum modicisque piseiculis et 
eeptem panibus comminntis quattuor nirorum milia saturanit 
praeter feminarum agmen inmensnm et parnuloram eiamen 
apibns coaequandum. utque magis aliud plns mireris, auctae 

issunt epulae, dum uorantur, et cibos morsibus enntritos fecnnda 
mensis detrimenta generamnt. expauit proprias famea fngi- 
tina reliquias septem sportarum cumulis adgregatas, ubi tanti 
fri^minis ubertate collecta uidit paruo de semine messem 
rednndare multiplicem. 

£0 Quamuis autem bnmani corporis Cbristus a maternae gene- 24 
rationis occasu membra uideretnr ferre mortalia, latere tamen 
Dens esae non potuit, quia nec ciuitaa in capite montis 
abseonditur constituta, nec ardens cauo ponitur lucerna sub 
modio, aed altius eleuata niuacis flammae substantia lumen 


1 fitatnit] s. l. E te^pera taiHbroca P tfimpera»ta m. B 3 de 

SEPTEM PiwiHTB ET PI9CTBTS PATCis SH , BepteBi pftnibna et panciB 
piscibae pasta mnlta hominum mitliB v eaaciutil B 4 arida] 

da corr. in la B ieinniis P 5 atigerat P, adti»gerat H', 

attitgerat B plebs] g. l. B 6 gemmiaqj H langueB H 

1 calem P iDgeminantem] Hartel, inminentem Ithri ij pennriam 

H Bustfintaret P eiaut' P, eiauauB 17, eihaQanB I 9 largHB 

T^ P 10 indientnm P, indigentium B dbQS R ibiqnej ubi 

V Bterilea R, sterelis H 11 abnegaret PR, abnegarat B 

ammodum HB' et septem panibns om. F 12 cummiautia P 

milia uirornm Hv 14 apic' F niirenB P 15 morantur H 

contritoa coni. Hartel fecundio P 16 generant P, geDeraril 

B fngitiuas P 20 be TRmapisTRiTiosE r» mokxe BH, iu 

moute Dorainus transformatur v humani] raa. in U 24 aet 

iP, corr. m. 3 flSS.e (m cras.) JJ 


260 Sednlii 

omnibus administrat. tribus namque discipulis secum testibus 
in excelsa montis abductis speciem suae gloriae transfiguratus 
ostendit et uelut igneus solis radiauit aspectus, niuis cando- 
rem uestibus imitatus. cur uero diuinae maiestatis splendi- 
dissimam claritatem, quam nullius aspeetus potest acies intueri, 5 
solis et niuium figurae uisibili prudentissimus euangelista 
contulerit, ratio manifestior edooebit. nihil est in hoc mundo 
siquidem sole clarius, niue candidius, et ob hoc illud specimen 
summae diuinitati ratus est conferendum, quia nihil ultra mor- 
talibus oculis probatur esse concessum. in tantum namqueio 
Domini fulgor ille praecipuus et solem superabat et niues, ut 
solem quidem niuesque conspicere facile cuilibet obtutus subpe- 
ditety Christum uero propriae lucis daritate fulgentem cum 
nequirent apostoli cernere, pronis in terram uultibus conci- 
dissent. sublimium meritorum grande fastigium, quibusis 
data sunt haec in mundo cognoscere, quae mundus non mere- 
batur aduertere ! quid quod et Heliam nihilominus ac Moysen 
corporalibus ignotos aspectibus oculis interioribus cognouerunt^ 


1 amministrat PB, ^"'ministrat (am a m, 2) JR post tribus, n 

eras, md. in JR 3 uelad P ignejis JR, fort. ignei 4 immi- 

dl 

tatas B magestatis B splendissimam (di a m, 2) B 5 cari- 

1 
tatem B nallas JS, nallas BB 7 manifestatiore P doce- 

bit HBv nobis est P 8 siqaidem in hoc HBv carias 

B candidas P, candidas B speci«e« H, speci«i& (e eras.) 

B illios speciem — conferendam Col,, illad speciem conferendam 

Par. CrdU. cum adnotatione: Legendum uidetur illad speciei {scQicet 
tom solis, tam niois) — conferendam 9 diainitatis Arev. 

sapme P diainitatis P Arev. qui PB mortalibas 

altra HBv 10 probatam B concessam] c^exi B 12 facite 

P, facere H, facili B optatas P, obtata H Par. Arev. 

snppetit et P, sappeditet Bv 13 lacis] 8. l, B* claritatem B, 

-te (* eras.) H 14 pnas P terra B conciderant Par. 

n 

GaU. Arev. 15 sablimam H grade (n am, 2) B fastidiam 

P 16 caias date P merebat Hv 17 qaicqaid P, qar. 

{corr. m. al,) B Moysem v 18 ignitos (0 m. aJ.) B 


251 


I 


ut maiorje fidel ueritas innotescens illum a et u id est initium 
esss finemque monstiaret ? ad quem Ules prophetae uisi sunt 
eonuenisse, quorum alter adhuc uiuaei aeuio perEruatnr, alterius 
fiualis luminia metam nullus humanae sortis cursus excedat, 

ssidereique sermonis oraculo eaelitus prorogato, cumdieit: hic 
est Filius meus dilectus, iu quo bene conplacui, 
uerbo docuit Cbristum uox paterua progenitum. 

At postquam corporeum Dominus resumpsit aspectum earnis-JS 
que nelamine rursus aetheriam praetexit effigiem seque 

lopalam populis demonstrauit, quidam repente uir humilis, geui- 
bus iuclinatuB, maerore deiectus, supplicaDS sic orabat: unicus 
mihi, Domine, saperest filius. ai superesae dieendus est iu 
confinio cnortis uitaeque suspeusus, quem spiritua nimiuiu 
debellat inmundus eumqiie dilacerans aut fiammis exurere 

jsaut in aquis cititttr molestis trequenter extinguere, multisque 
fatigato periculis terminom machinatur estremum. hunc, oro, 
depulsa mentis insauia mibi redde uel sibi, ne potestaa iui- 
mica tuci et caeca misero uitam subtrabat desperatam. haec 
adhue fietibua ille gemituque fundebat et Dominus pio iam 
peetore puerum sospitabat. tuno praedo furibundna et turbidus, 
qui male tractatam iuria alieui fabricam diu uexauerat, peruaaae 


I 


5 cf. Matth. 17, 5 


t H, a et n i 
sortis) o t 


as. B 


in ras.) B ata P, , 

1. af.) B 4 fiDnlem v 

a m, 2) H, excedat cu] 


qno mibi 


excedatnr st 
5 pTOcagata JP, f ex p B 6 filiQs o 

B 7 uos s, l B' 8 BE YMico mjo 4 avo i 

SH {at R posl domonstrauit inscribit) , fugatum dacmouein a corpore 
pueri V ad P lifiB corporeum F 9 proteiit ii neqae 

BH {cf. Matth. 17, 14 et cTini neniaBet ad turbftm) 12 super H 

snpereaae] Enperest B 13 ante mortis ras. 1 Utt. in B aiimiuni 

(I erag.) B 14 debellauit BS dilitceTana ont. H flamis 

sexnrere F 15 in oni. B '^uia H raoiostis om. B, fte- 

^aenter molestiB P 16 oro 1 IS anbtrabam P, snbtraat B 

19 tletibuj (t ex b) B goniitnmque B fndebat P 20 tor- 

ridas P 31 mala P tractam PJRH, fort. tactam auierat 

H, ueiirat u (neierat Col.) perueraae v 


252 Sedalli 

domns habitacalo migratarns, in iram stimolatur accensam 
oorreptaque membra discerpere Domino netante non praeualens 
in inferna puero peruolauit inlaeso. 

Bex etiam qui solus est regum et dominus probatur esse 
* dominantium, tributum non dedignatus inferre caesareum, de 5 
marinis fluctibus piscantem Fetrum iubet erigere natantem 
didragmatis aurei portitorem. tunc mobilium uelox habitator 
undarum uorauit tremulas hami decipientis insidias, a genui- 
nisque aequoribus calamo flagellante suspensus piscisque 
uilissimus diuitem deferens pensionem pluris ualuit honoreio 
pooderis alieni quam proprii. quantum hoc nihilominus facto 
snae nos Christus imitatores esse uoluit doctrinae, qui cum 
rennuere posset indignam huius praebitionis iniuriam (utpote 
cui nihil erat sociale cum plebe, nisi ut salutaribus cunctos 
beneficiis adiuuaret), maluit superfluum munus exsoluere, quam 15 
petenti cuilibet aliquid abnegare, ut iustitiae conditor et 
magister, qui dixit: omni petenti te tribue, primus 
instituta suae legis impleret. 

S7 Cumque simpliciter, ut solebant, eum percontarentur apo« 
17 cf. Luc. 6, 30 

1 habitacnlam B, sed cf, v. 309 2 oitante P paolens P 

3 infena B 4 de tribyto pbo se et petbo BH, tribatum sol- 

nere Gaesari Christas Petram iabet v dominas et JB 5 cen- 

nl 

snream P 6 maris (ni a m, J^) B erigerere B 7 dragmatis 

IPv, GaU: Legendum didrachmatis ex ip80 Sed. 111 316 aareq; 

P potitorem P mobilior PH^B Par, Arev. 8 aorauitj 

s. l B\ uorami P tremulus P, tremula B ami P, fami B 
decipientes B a gieiunie P, genuinisque B, genuinis*» (et ?) H 

10 uiftttlissimus (ci eras,) H 11 pprio P factos P 12 immi- 
tatores B uoluit esse Hv 13 possit BH^ {corr. m, 2) 

ututpote P, utputa B 14 faciale P con H 16 negare 

HBv iustitia P 17 te] s. l. B\ om. Hv (exc. Gall) 

18 institutas 1: legis P 19 tbi nrrERBOOATVR A disciptlis qvis 

(qti H) sit maiob ts begno caeloby BH interrogato Domino quis iu 
regno caelorum maior sit, respondit esse humilem v eum om. B 

percunctarentur BHBv 


ichftL Opei 


253 


I 


stoli qui maior io caelorum posset regao censeri, tamquam 
Deus doctorqne mirabilis omnilius humilem respondit esae 
potiorem, cunctosque praecellere qui cunctis sese nouiaBimum 
praestitisset, uelut puer infantulus, quem spiritalis exempli 
Bgratia tenebat lu medio cODstitutum, aeui scilicet pusilli uel 
teneii, sectandum praecipiens ingenium, uon aetatem, quoniam 
anni uidelicet infantilea esiguae pamitatis nec mundanae pom- 
pae qnid dilignnt, nec honoris ambitione tangantar, nee tnmore 
auperbi faatus infiantur, ideoque uitae simpllcitas iucliuatae, 

loquantum uicina fit solo, tantum uiciua fit caelo: meus enim 
uBrgeBS erigitur, erecta diuergitur ; inferiorque cordis iacessus, 
quo descendere nititur, sublimatur. bumilem namque Deus 
et pauperem de stercoribus erigit et poteutum societati con- 
iuDgit: ceruicem diabolicae uero superbiae de eaelesti dignt- 

istate praecipitem iu squaloris tartarei profunda deiecit. ita 
namque lectio dinina proloquitur: humilibus Deus dat 
gratiam, superbis autem resistit. et iterum similiter 
memorans dieit: suscitans a terra inopem et de ster- 
core erigens pauperem, ut ooHocet eum cum prin- 

tocipibus populi sui. omnig enim paupertas humilitatis est 
socia. audi S&lomonem dicentem: paupertas humiliat 


B cf. lac 4,' ( 


18 PbsI. 119, 7. 8 21 of. Prov. 10, 4 


1 quis HBv regnum posset B 2 qaa P amni 

B Bsae] s. l. B' 3 esm HB 5 eilicet pulsilli P 

cuinque— puBilli in ras. m. 1 B 6 tBneris B ingnia B 

aetate P 7 an»>* H infautil»* H, infaotiliB B eiigui 

PI, ciigu. H 8 qui FHI Col. tumore* (9 eras.) H 

9 Buperni PB' (corr. bi m. S) B 10 tantum tantum P 

taiii fit nicina v 11 uergit P diuergitar li, deuergitur 

HBv, deuertitur P 12 quod P descenderent P 13 sor- 

dibuB HBv potentein P societate {in ti corr. m. al.) S 

14 nere v de] eras. H, am- Migne 15 squalore H squa- 

loreBtantarei P IT Bimiliter memorans dicit s. l. B' 18 de ster- 

P, dem atercore B 19 oum princib: cum princib; H 

SO nim panpertaB hamilit&a tn ras. B est] om. Bv 21 pau- 

patiLB B 


■ /-..'^ 


254 Sednlii 

nirnm. sed partia nimis exignaqne referimus, si per singula 
dininitatis facta cnrrentes specialiter renolnamns, qnae nnllis 
explicanda sermonibns generaliter innotescant. 


1 qne] om, P, qnae H 2 cnrrentes om, P renolna- 

mnrq; P 3 explicande P innotescant H sxfliciit uber 

TERITYS. DTCiPiyirT, GAPITTLA. UBBI QYABTi sequufUur capUula, f, 56*^ 

EZPLICIYirT CAPITYLA.. DrCIPIT UBEB QYABTYS P, EZPLICIT LIBEB TEB- 
TIYS. INCIPIYKT CAPITYLA LIBBI QYABTI. pOSt CapitvHa EZPLICIT DE 
CAPITYUS. DTCIPIT UBEB QYABTYS DE MIBABILIBYS QYAE PEOIT TBANB 

lOBDAVEF By EXPL LiB. n. iircfp CAP. LiBBi ni- post cap. f, 55^ 

EZPUdYirT CAPITYLA H, om. B 


Paschal. Operia Lib. im. 


LIBER QYARTVS. 


I 


lam cuiQ lordanis denuo dueDta transgrediens ladaeae I 
semitam praeteriret, paesim nulgus inmensum, et cateruas ab 
omni uarietate langTioria sine nomine curauit innumeras, infir- 
mos accipiens et incolomes remeare concedens. nil igitur 
ssummo conferre difficile est de se sperantibua Deo, cui facultas 
prona subpeditat ardua planare, curua dirigere, quod est 
superbos ad bumiliora deponere, errantibus semitam demon- 
atrare. Esaias namque propbeta magnilieus ita noscitur 
elocutus, Cbristi cum denuntiaret aduentum : e t er u n t , 

loinquit, praua in directa, et aspera in uias planas. 
numquid de saxis aut sentibus aut inSexis uiarum propbetauit 
anfractibus, cum Cbrlstus ad saluaadum uenerit mundum uon 
in Biluis et moutibus, sed humanis gentibus constitutumr' boc 
Ulud etiam uox clamantis in deserto, quod am- 

ismonet: parate uiam Somino, rectas facite semitas 

9 Ib. 40, i U ib. 40, 3 15 cf. ib. 


1 Nam libri 


denuo lordanis i; 


ludeam i^teriret 

"■"" P 3 langoria P Par., laDgoris (u a m. ^J H, -ie ea; ea B 

4 iDCOlomeB PBIP, colomeB B, columes v 5 domino Hv 

6 prona] om. B iudai>] aAmtat luretM: esdstimo ila emendari 

oportere, pro quo habebat v. c- curaa dirigere: quae postrema lectio, 
quanmis ferri possit, minits tamen apta est. nam curuwm directo hic 
opponere udluit. non apparet guirf uoliterit. 8 hesaias P, Isaias 

e et Bgnosoitur P 9 Christi] Hebrei P erun' R 10 in- 

qaid P, om. SBv 11 aut] au P inflezibus P aiarnni] 

rnm pro tn ras. H' 12 niundum] dum P naD*> (ci^. ni. 3) 

H 13 in om. v 14 que B, quae v ammonet PB, am 

eras. in H, monet B, mooet v 15 parare HBv parate — 

faceie Par. QaU. Arev. 


256 Seduiii 

eius, uiam 9cilicet cogitatioDum et semitaB uotantatum, qna 
Dominus ad muQdi cordis habita^ulum recto gradiatur iugressu. 
cogitationes otenim et uoluntatee uiae suut operum, quae 
bonum cuiuspiam siue malum praeeedere uideatur effectum. 
quicquid ergo uis denegat uaturalia, diuiuae faciilimum sub- s 
2iacet potestati. namque belua camelus inmensa sicut foramen 
acus exiguum pro tanti corporis mole non potest transmeare, 
sic opulentus diues et tumidus nequiret ad regna caelestia 
tenuem angusti callia introire per portam, nisi rerum proui- 
dus gubemator, qui totum lege continet nec tenetur ipse sub lo 
lege, quem nulla umquam facies aspicit, sed ipse cuncta sem- 
per intendit, motos bac eoudicione discipulos talibus fouisset 
alloquiia consolator: apud homines hoc inpossibile est, 
apud Deum autem omuia possibilia sunt; non omni- 
bus qoippe diuitibus pati'imonium sui census est oneri, sedis 
S^M 2'^*'''' 4"' propriae malus est rector ubertatis. nam cnm dicit Domi- 
' nus per propbetam: aorum et argentum meum est, 

ostendit malum non esse quod eius est, si operarius illud 
bonus habnerit; nihil eteaim differt, utrum bonis quis operibus 
nil dependat, an plurima matignis effundat. ille siquidem m 

13 UaUh. 19, 26 17 cf. loel. 3, 5 

1 seilicet cognitionmu v nolninptatuni (in exp. t«. S) S, oolum- 
tatum B 2 graditar v 3 ualutiiptates (m exp. m. S) 3 

nie P, laeuna in B 4 boiiam P 5 natDraliter uia d. t) 6 po- 

teitati om. M de coupiba-tione orvTns et cahsli S, (f in cap.), 

om. TtU.. camelis B, camet S inmenBC P 7 aciuus P 

8 Bi° (c a m. ol.) B opulentar F timidus B nequlret 

PHB, nequi..t H, neqnit v 10 iBgera P 11 facisB P 

apictt S ipse» (ae eras.) RH 12 motaB S ac P 

fouiset P 13 Boconaolatoi B corr. m. 1 15 qaoq; P 

Euccenans est raeri P oneris Sv, lioneriB B 16 qni s. I. 

B, illi qui v ppria P, proprie £ rector eat Sv, est 

P 
om. B aam/ll (quod eras.) S 17 pphetani B 18 non ease 

malum SBv ei P eins» (ei' eras.) B operarioa si B 

19 bonum B nl\ B '20 nihil S 


chal. OperiB Lib. mi. 


25T 


suas tuto seniat opes et collocat, caeloque thesanros occuUt 
ac recondit, ubi non edacis tineae, non aaruginis scabrae 
quicquam morBus absumit nec furibus ad faraDdum aditus 
reseratnr effossua, qui ieiuniB cibum, sitientibua potum, pere- 
.^grinis ministrat hospitium, maestos solatnr iu carcere, fouet 
aegros in corpore, eunctieque largisBimus sibi tantum pauper 
est et egenus. nec dubitare quis debet illam prorsus in cae- 
lum subatantiam peruenire, quae sub uilissima pauperis fotma 
Christo probatur impeuBa, quae detrimentis augetur, spargendo 

iDseruatur, perit ut maneat, uitam mortua repraeaentat. 

Interea dum populo Dominns comitante uallatus HierichoS 
fuisset egressua, duos oculis captos aspicit eonsidentes iu 
aggere, reddi sibi lumina postulantes. petebant itaque consi- 
dentes, quia gresauum mobilitati confidere tenebrae reluctantur 

li aduersae. nec cunctata uel paululum uirtus illa pietati nil 
abnuens, quae salutem consueuit inferre, qua Mem sentit 
ardere, diuturno lumina somno eompressa uigili repente tactu 
perexcitat claustraqne latentium sub fronte reserans fenestra- 
rum intrante protinus die noctem reppulit caligantem. 

M Hinc sacra templi per moenia rursus obambulana eaecis i 


B H, 


1 tuto (u £E o) B qui coelo v teaauros F occaltat 

Bv 2 tacundit P edacea BS, adates B neo H(i)v 

aerngini S 3 abBuramit P 4 BffoaBia 3 quiqjiunis P. 

ieinniiB B 5 OEpitio meBtos P consolatur S foues F 

7 praas (t ex ■p tn- aJ.) B 8 quod P 10 aeniatur P mor- 

tui prepsentat B 11 db dtobtb caecis B, de duabns ci 

duonun cfteoorum ouratio v commitBnte P uallatur P 

rioha B, hieti//// lacwui 3 litt. B 12 ingressua FH cf. Matlh. SO, 

39». cspicit B consedentes FBB 13 petebat P ita v, ras. 
tn H confldentea Bv, /////fldonteB H 14 quia] eras. H, q. B, 

om. t> gresBiI B, greBGt» H mobilitate H, cum mobilitate v 
considere sed V, raa.inH T«luctantQiH(re«ras.} £« 15 cuncta 

P 16 ablaens FH qa3 B, forl. qaae c/". Carm. 17 coo- 

praessa H reponte P, rep&ente B 18 pereiitat P fenestra 

P 19 pepnlit HBv cagoDte B 20 iir teuflo cucos bt 

cuTDOB CTBATiT BH, De flcu quae arait Domini i 


L 


258 ' Sedulii 

S dedit aspectnm, claudis reformaoit incessum. post haeo nobi- 
lium monumenta uirtutum, Dauiticam deserens ciuitatem, 
nenerat in loca Bethaniae, dieque remeans subsequente ad 
eius urbis denuo tecta pergebat. ficus haud procul a semita 
conexis frondium uelamentis umbrosa, cuius in robore cum & 
nuUum penitus pomum Dominus carnaliter esuriens inuenisset, 
inhumanos arboris ramos non maledicto sauciat, sed praecepto 
condemnat increpans sic in eam: numquam ex te fructus 
nascatur in sempiternum. confestimque ficulnea sucis 
uiduata subtractis, infecunda protinus et deformis comarum lo 
posita dignitate peraruit. non tamen haec accipiamus ad litte- 
ram, licet manifesto credantur impleta, quoniam spiritali- 
bus causis conuenit lex diuina. quid enim materies sine 
sensu peccauerat? praesertim quae fructum, sicut Marcus 
euangelista commemorat, incongrui ratione temporis ^noms 
habebat: nisi ad instructionem Dominus nostrae utilitatis hoc 
ageret, qui factorum sermonumque parabolis uitale nobis iter 
ostendit. omnis igitur humanae conuersationis industria, quae 
Deo nil studet nutrire quod placeat, tamquam pigri stipitis 
arbor inutilis, plena fronde, non germine, lignis aequabitura» 
conoremandiSy quemadmodum et illa ficus infructuosa con- 
sistens, quam dominus uineae qui eam plantauerat praecipiens 
amputari sub unius anni dimisit indutiis, ut, si fructum uel 

8 Matth. 21, 19 14 cf. Marc. 11, 13 21 cf. Lnc. 13, 6 s. 

1 glaudis P reformare H ceci' 22 incensum conso r» 

(jsic) P DE ABBOBE pici B 2 monimeota JRHf -ni ex nu in B 

mr"" daniticam (cQ a m» 2) P 3 uenerat onu B subseqnent 

H ad euar urbiB P 4 ficus] sicut P a H\ haud corr. 

fn. <9 8 in om. B ez] in Hv te] 8. h m.cU.B 9 nascetur 

HBv aeternum v qui B 10 subtractus H 11 pera- 

runt H 12 manifeste 2 (e, ea; ae) ^v 13 diuina cognosci Bv 

qui* B 14 praesertimq; H 15 incongrae H, incongrue ex in- 

n 

congruse B natione H 18 ostedit B 21 quem ammodum 

H iicus] sicut P 22 eum P 23 dimisit ut si fructum 1 

industriis sero P 


Paschu,!. Operis Lib. IIII. 


259 


sero redderet, permaneret, alioquin merito iam periret. at 
aero iuxta canticnm psalmi dicentia: iustus sicut palma 
florebit et aieut cedrus, quae in Libano est, mul- 
tiplicabitur. 

s Eiin oblatus est ei quidam eum faroris incommodo sermonis * 
quoque subiaeens detrimecto, cui praeclusis faucium spiramen- 
tis nulla labiorum cymbalis uos sonabat, nihilque peaitus ore 
denuntiaDs tacendo mutam pubiicabat insaniam. Betl conditor 
ille sidereus, infirma roborare consuetus, latronem angustiis 

10 anhelantibus inmiaentem a faucis obsidione decutiens, per 
aperta uocis itinera resolutae uiuculis linguae plena leddidit 
loquaci libertate commercia. 

Fraeberea dam Ftiarisaet cuiuspiam postulaatis propria? 
Dominas sublimaret humilitate conuiuium, aderat properaater 

Lsingressa peccatrix mulier et famosa, quae multis delictoram 
Qulaeribus sauciata, uitam gerebat obscenam. Dominique 
corniens prouoluta uestigiis nec fletu proluere nec crinibus 
detergere nec pretioso quiescebat unguento pedes osculaus 
inrigare, douec promulgata Dei seuteatia, quae cadeutibus 

2 cf. PbhI. 91, 13 


1 pmaiiere P an alioqain B iam otn. H ant F 

2 salmi P 5 ns eo (iti vmcrBB&D' CA-TBnB BS, De tODti cura- 

tione ti foToris B 6 praeclnai S spirantis B 7 la- 

brorum P nilque It 8 denuntiana (a ex e m. al.) B tac«nde 

P muta P, inntnam It pnblicaM^ (ba eras.) H, publicaQit 

£, pnblicat Par. GaU. Arev. 9 Bidereus (ub ese oe m. S) B 

latron» (S eras.) 3, latronnm Par. Arev. angnstiB ffB o 10 anhe- 
iMitibaa] male v. c. lur, , anhelatibna v faucibne H 11 apta 

S itinera om. P, itiunera B. rosoluta P pl»na 

R 13 BB MYUEKE PECc&TRioi BH (peccatfice H et S in 

cop,), de fflQliero quae lacrimiB padaa Domini rigaoit v preteru' 

B phariaci BHB postulandis P pprifl — bumUitatS B, 

propri» om. H li Bnblimare P eoninium B properante 

ingreEiiu v 15 iugreseu (u corr. ex &) H et om. SH 

16 eanciat^ H obsceoH P deniqne Bv 17 corruene] e. l. 


R', 


,s H 


M.)fl 


9 pmnlta P quae] que P, quem t 


3 niigento H, 


260 


Sednlii 


manUDi dare noii paenitet, ai nos autiquae lubricum poeniteat 
iam ruinae, uerbis indulgentiam talibus relaxaret dioena: fides 
tua te Baluam fecit: uade iu pace. o quautum miseris 
opitulatur iufirmis illud confessione detegere, quod absconditum 
fit letalel nutrit sua namque uuluera qui celarit et stimulo s 
doioris insertam medico nudare neglegit plagam. ecce nunc 
femiua diutnmi coatagio morbi polluta parui gemitus afflicti- 
oae purgatur suique gurgite fletus abluitur et lacrimis perfusa, 
capillis eitersa discedit munda quae uenerat sordidata. 
8 Ad urbem quoque Capbarnaum nomlne Domiuus cum uenis-io 
set inque plurimo eynagogae concilio caelestis populos edoceret, 
subito per humanae uocis ministerium eorporale nequissimus 
ille diabolus talem fremuit iu clamorem: quid nobis et 
tibi lesu Nazareue? uenisti perdere nos? scio qui 
sis, sanctus Bei. moxque Domino miuaciter dicente per-ts 
territus atque deieotos: obmutesce et e:i de homiue, 
spiritus immunde, magno reboans cum mugitu, quo diuino 
se fateretur imperio uerberatum, reliquit humana praecordia, 
fugiens in auras non uidendus obscuras. 


2 Luc. 7, 50 13 Marc. 1, ! 


16 ib. 1, 25 


on P paeniteatiain H 2 tam P 

informia JS detgare P 5 loetala 

V caelarit P atimolo B 6 inaerta 

7 diu- 


1 penituB et e 
relaiate P 
I3>ri QEunqDe 

P, incertDB v neglegit (corr. m. S) B paJi 

tumi] om. P 8 pnrbatttr P gurgite] e kc i il 9 mon- 

damqne H Mrdida v 10 tbi poiPtEB&T spiritiB' niMViniia 

VT T&CBRKiri B, nbi preciebat apiritibuB inmundis nt ticeret H (a a 
m. 3), de daemone ab liumano corpore fagsto v oO s. l. m. al. 

B 11 in qua v plurimil P, plarimoB JH"(?>ij consilio 

c&eleBtd OaU. et sabita per haioaiia B 13 quid et tibi 

H, qnidW/tibi' JB, quid tibi et v li Naiareuae (corr. m. 2) 

H pevdere nos 9. I. m. a. B qiUB Bv quis acs P 

15 moxqaae corr. m. 2 H minacitut P 16 adque B^ ob- 

mutesce (e, corr. m im. al.) B eicide homini c (esocept. Gall.) 
17 oom P gemitu B quod P 18 oerberatfl/// B 

reUqoid FS 19 dinidens E, uidendo v 


Paachal. Operis Lib. nil. 


261 


Similiter Dominiis mnltis dinerse languentibns et naxiae 
cladis calamitate uexatis opem praestitit salutarem mnltaque 
daemonia nerbo suae potestatis ezclusa lo^ui penitus qod sine- 
bat, fidem maiestatis aetlieriae tali dedignatus teste nulgari. 
squippe uetus anguis ille tartareus, uitae perditor, mortis inuen- 
tor, cum tota socialis pompae dementia totoque damaatae 
militiae foedo satellite caelesti deiectua e culmine, Ckristum, 
qaem iu illa nouerat arce sidereum, stupebat in terrts camis 
humilitate uestitum, magisqne gemebat hinc liuidns, qnod nir- 

lotntis Domino cernebat hominem sic dilectum. 

Dumque Tyria dehinc loca praeteriens Sidonio Dominus f 
graderetur in litore, curauit oblatum gemina quendam calami- 
tate miserrimum, qui uocis et anrium priuatus officiis nec 
sna dare nec aliena poterat uerba suscipere. sed tactu manns 

1! aetheriae cunctis penetralibus, quae pernicies clauserat uiolenta, 
diaruptis repente fores patuere inpulsae, uenarumque cnstodiis ^ /^^ta 
protinns relajatis qui modo mutus nidebatnr ac surdus et 
ipge loqui meruit et alios loquentes audiuit. 
Tu quoque Dominicae nirtntis dona aenaisti, cuina in oculis 10 

»tartarea caecitate compressie Chrietns expuit, speciem ilioo •^f-^ 

1 Oir eiectos e eorpore dEBmonaB ChristuB loqni non sinebat iiiscrib. 
t) mnltis om, R niultiij diueiBS om. P diaeieK HBv 


eiclQsam F 


2 Galamiaetati 
poenitna P 

6 Baudalis H 
. 3) H 


calimitate B S demonio P 

4 magestatis P deaignatns P 

damnaq; P, damnato ti 
deiectns] dictuB e P e>culmiBfl (_z 

9 libiduB PS' uirtutea H . 10 de- 

Ll DE MTTO CAECO ET aviiBO RS, Mntui» et 
Tyria] in tos. m. td. B, tyti ti Sidonei 
19 graderetnr {a ex e) B littore P 

13 miBterinm P primatur P 14 Bua- 

P, aetheieae v penetrabilibus B per- 

pernicis Par. Arev., pernioi Col., pemix 
uoDeiumq; custodis P 


7 satelito {corr. • 

eras.) H 8 anae P 

leotum Col. Par. 

suidum caiat ChrlBtns v 

H, Sidoneo Bv 

obtum (la a m. 2) R 

dere P 15 ethene 

necies (ne ex ni) Ji', 

Gall. uiolenter P, niolentia i 

17 uidebatui mutna P pott et ras. (p?) B 19 de eo c 

BXFTIT T» FACIEU GT IHLTMINATTS iset RH, De magua piacinm Oftp- 

tnia iuasu Domini u cium in P fort- oculos— compreBBOH al 

ef. f. lar 20 Bpeoies H ?» */ t*M 


Ilsiinuktae mortis erter^it. camque perennis uitae sufTragia 
eacris habere populos edocens inatitutis Deum sese manifestius 
aperiret,'', uitana paultilum turbas praecipitanter infusas ad 
stagnum marini gurgitis uenit, paruaque Simonis resideus in 
■ P^^ carina plebem iitore permaiientem diuinis inbuerat oraculis. s 
■Jandemque dicta definiens numquam desideriis copiosa, iubet 
altius eunte nauieuia pelago retia dimitti piseantia, quae totae 
noetis euoluto curriculo nihil trahere de profundis opera nalu- 
ere frustrata. paret Simou sacro laetus imperio turbaaque 
fluctinagas linea doctus obsidione conclndens, aquosi marmoris la 
gentes murali cinctas obsidione captiuat, tantumque piscium 
multitndo sinus cumulauit extensos, ut et Simonie et quae 
socia propter adstabat squamosis molibus oceupata periculis 
ereptfl sit uii carina. sic nos etiam plerumque perturbat 
maximi successus inopina felicitas, et gaudium, quod uotiueis 
suscipimus, si modum measuramque trauseenderit, uelut onus 
intolerabile iam timemus; quia prompta diuinitati concedere 
metnuut homin«s uel optare. 


1 DB EO TBI Dmr FETRO DTC Iir AJ.TTK BI LAXA.IE RETIA It (tn 
cop. laxa) 2 Bese] ee i{ 3 aperire flff, &pperiret B eui- 

tui£ BHBv pBululum (paulu in ras. m. a.) B pcipitant P 

cf. Carm. marina P Simonis s. l. R' teBidenB] 

5 imbnebat Bv 6 tandem Bv deffiniena P, 

numq; P cupiosft P 7 dimittit P qua 

B, totius V («». Col) 8 cnrricolo (o a m. 2) H, 

trahei& fi opera Bv 9 frastrato c 

obsidioDem P 11 cnnctas P, cinctas It, cinctis H 
obsJ/dione H, protectiane v tsntaqne Jf 12 post comulaait, 

tantomque eToe. in H Sfmonis P 18 proptei] puppis v 

adstabat PB', asstabat RB', a^tabat H Ttiolibae] in marg. H^ 

{rasura in textu) pericuU H Par., pecicnlo Arev. 14 eit om. 

II 15 BncceDBUs P qnod| q- B uotin^ B IG men- 

auraqne P, maoBnranq; B transcenderet P ueluto non P 

llllam E n intolerabile metinnt hominea {sic) P quia BH, quae 

Sv prompti S diuinitate Hv conceduntuc Par. Gnll. 

Arev. 18 metiQDt P, metuant H uel] eras. H, om. v 


4 fort.s 


diffinens S 


circnlo v 
10 lineo B 


icbal. OiJei 


263 


Talibus inaignis elarusque uirtutibus urbem, quae Naim 12 
dicitur, properabat intrare diseipulis Dominus populisque aal- 
latus, eum repente iuuenis aspicit cadauer efferri uanis esequi- 
arum muneribus tristi iniDisterto sublimatum, cuius matrem 
5 secundo sors inuida pridem marito, nunc filio geminae uidua- 
uerat urnae miseria. nihilque remorata pietas, doloris inimica, 
uitale protinus commodauit auiilium feretroque manu redemp- 
tionis attacto disit Dominus ad defunctum: adolescens, tibi 
dico, surge. et resedit qni erat mortuus et coe- 

lopit loqui, et dedit eum matri suae. licet enim iuuenis 
luce priuatus, torpore fuerit pigrae mortis oppressus et funus 
ueheretur extinetum, nec famulus Domino se uocante reticere, 
nec spiritus praesente uita poterat non redire. moi igitur 
omnis erat lacrimando qui nubilug facie redditur serenata 

is conuentus et in recidiuum tramitem posito gressus maerore 
conuertens suis sedibus matrem candida leuocauit pompa 
gaudentem. 

Nec tibi, Maria, salus eiigua Domino medicante coulata, 13 
multis uulnerum plagia laesum pectoris curauit areanum, 

soquam septena rabiea globo cuneata daemonieo septenia armo- 
rum motibus possidebat. sed squamei serpens maeulosus 


nilqae B 7 raai)//; H 

8 atacto PB, attacto jR 
] illum s. l. iE' 


Christo ii 

5 secondo P 

redemptoria ex redoinptigi 

]idolcsc«util>; F 9 »*Burge (cou eras.) S 

matris PB' enim] eum P 11 corpore H Col. mortUB 

P 12 ueecetur P 14 nubib; B, nubil« H. nubila Iv 

fawe H, tacile IB 15 (otidiuiri P //"merore H BDis ft/sedibu* 

H 16 didaiu P, oandidara H 18 de MiBiA a avA bik 

DEMONiA RR (B qua ex qua corr. m. 2), Septom malos spiritus 


iubet Domiuus 

arcbanum BB, 
20 demonia H 


19 


Muia 

ilueris P pec**toris (ta «ros. vid.) 

aspectum rabies i^naia septeua 
21 qaameit (s eras.) E, sqna, in ras. 


264 


Sednlii 


horroris, tremenda fugiens Odinipotentis impeiia tuo pulaus 
ex coide, chaos tartarei petiuit inferoi, aeptem membrorura 
gyros intorqueDS septeuisque simul uolumiDibus euaDeeceDS. 

14 Tunc ne copiosae meesis germen uberrimum rari cuitoiis 
opera deficieute langueiet, iiltos quoque duos et septuaginta & 
discipulos mente simplices, puritate fulgeutes, qui Dumeio 
meritoque coDspicui libra digni sint aurea nuncupari, uelut 
insontes agnos et mites ad asperaa hominum mentes quasi 
lupos intei iubet ire raptores. talibus eos aerbis bortatur, et 
alloqueus: ite, ecce ego mitto uos, sicut agnos inteno 
Inpos. lursusque reuersis alaciibus, quod eis etiam dae- 
mones subiacerent, disit ha£C ammonens: ecce do uobis 
potestatem calcandi super serpentes et scorpioues 
et supia omnem uirtutem inimici, et nihil uobis 

. DOcebunt. uerum tamen uolite gaudeie, quia api-is 
ritus uobis subiecti suut. gaudete autem, quoniam 
nomina uestra scripta sunt in caelo. haec est enim 
regula diuini iudtcii uitam factis anteferie, nou facta uitae 
praeponere. nam si meritum sancti cessauerit instituti, nihil 
habent momenti miracula, quae probantur et a matignis fre-u 


..£!, 


10 Lqc. 10, 3 12 of. ib. 19 s. 

arroris PSv imperia] ira m. al. B •■pnUnB (ei eras.) 

eipulBUB Bv 2 caboB B inferni] ni ex nia B 3 gilos 

^iL.Jjp, gwoB (cofT. m. 3) H, gyroB (a fcr n corr. uid.) B torqaens 

PHBv septeniaqQe] quo om. B bLidiiI] eras. i« H, om. v 

4 UE SKPTTiGiNTi DTOBTS DISCIPTLI3 RR , Sufiia dita poteetate diecj- 
puli ad pracdioandura missi v copiose PH' 6 opere Sv 

alioe langueret P 7 digna P, digai ex nis S sunt R, raa, 

in B, om. v in aurea Bv noncupari P 8 «et P agQ08& 

ttBperas (e bjj i Bi. tU.) B 9 irm B bor- 

(I et] fort. haec; hortatns est coni. Hartel 

11 aiacribnfique Bv ut daemones v 13 suh- 

.mmonens libri do Pu, o s. l. H', dedi B {in 

13 poteBtatem] teni m. td, in ras. B snpra £ 

16 atnt (i eras.) B autem) eras. in H 17 enim 

19 i°stituti P nil E 20 nio,.raenti B, moni- 

corr.) B, moaumenti I 


tatuB B (sed cori 
10 ego om. Bv 
ijcerent Vol. 
marg. alib do) 
15 quod i> 1 

S, om 

diti (i. 


^H quenti 

^f se 


lohal. Op 


quentei ostensa, quibus ille gecretorum testis et arbiter gestorum 
in retributione dicturum euangelicie ita praedixit eloquiis: 
non noui uos, discedite a me, omnes qui opera- 
miDi iuiquitatem. tales sub Aegyptia quondam Pbaraonis 

b aderant tyranuide duo sceleratae societatis artifices, qui Mem- 
phitiois uanitatibus confidentes Moysi caelestia nitebantur 
aemulari miracula, dolisque magicis fabricatas humani& uialbus 
aemularum opponebant imagines et figuras. "i-A-n. 

Interea cuiusdam Fbarisaeorum principis ueniens obsecratus I i 

10 ad epulas, non magis uescendi gratia quam eius domum 
clarificare festinans, uidit hominem falsae crassitudinis tumore 
distentum, cuius uenter aqua rednndante perspicuus utris puta^ 
batur esse, uon uterus, praegnansque cutis tnmanitas necem 
paituribat inclusam, et tabescentium detrimento membrornm 

i^ sinus augebatur inmodicus. jta macies ubique dominata totum 
hydropem in aluum turgidam congregarat. non tulit mundi 
pater hanc speciem se praesente conaistere suaque Gabbata, 
quae tunc aderant, non curanit hominem curare festinans, 

3 ef. Matth. 7, 23 

1 Becreto" {ex tn) B 2 WllntnhnWiloini illlotlllnlll B, m 

retribntore dictoru (tore m. al. in ras.) B, sen ratribtttot dictornm v 
{in ntmHvMie editt. mendose doctornm pro dictornm Arev.) euan- 

geliBta Bv, eaBDgeliBtae v ita] uitam F 3 discite B 

1 talia H' l_ex taleB) aegjptiam— tjraaBidem P 5 tjrande R, 

tjTftmuide B dno« (s etas.) H memphiticiB] me facis P 

6 natibns H 7 )eq««-ari (ea; «ranlari) B^ dolisqoiie P 

inagnifioia e tohridillillll {ras. 4—5 litt.) B niBibus] om. P, 

oribne S 8 nebnUrum MBv offendebatit P (oBtendebant?) 

«et P 9 Dz TnnoFico BH, hjdropicnm Dominns curat die sabbati 

V principea S 10 eiuB om. li doanm B 11 fabricave 

P fasBe S, faUa B, lalao v erea creBsitndiule P 13 dee- 


teDtnm P nenter] 

pntebatnr P 13 pasi 
tnribat P, partnriebat 
B IG album P 
B 17 spetiem P 

nane cnrare v 


I H, 


jdropem BH 
sabbapta P 


rednDdantera P 
cnti S 14 pari- 

ubi—q' (n, i corr.) 
igregar& 
feeti- 


coDgrcgaret P, i 
18 tuncl tam P 


266 Sedulii 

quem suum magis esse desiderat. nec enim hominem prop* 
ter sabbatum Deua inatituit, sicut iu alio euangelii sancti 
capitiilo suis Domiuus ipse uerbis edocuit, sed sabbata propter 
liomiaem procreauit. tuac opus salutis inpertiena humeutem 
uiscerum ilesiccari iussit ialuuiem: cum repeute morbosa paln- s 
dis corporeae unda disceseit lacusque uitreae iam carnis eihau- 
etus lymphatae pestis subito uacuatur abscessu. 
16 Cumque Dominus Hierosolymam petens per Samariam et 
QaiiUeam flierichumque transiret, quoddam eastrura clementer 
. ingtesaus est. quem procul ut decem miseri uidere leprosi, lo 
maculosa corporia obscenitate foedissimi, quos diacolor sparsa 
uultibus poena turpi fecerat deformitate portenta, simul uaa 
uoce clamauere flebiliter: lesu magister, miserere no- 
stri. tunc siugularis illa potentia, quae numquam pietate 
fit uacua, reapondit miseranter ac dixit: ite, ostendite uobis 
sacerdotibus. subitoque dum properant fugit omnis ex 
eorum membris iniquitas et mutuis se niaibns intnentes alterna 
pariter mundatione gaudebant, quod in nullo quicquam ex 
horrenda uarietate remanserat. ex quibus unus tamquam deoi- 
mas pro omnibuB percepti muneris oblaturus grata festinationeio 
regrediens ante Dominum se prostrauit in faciem. magua uiri 

13 Ldo. 17, 13 15 ib. 14 

1 magiB aimm P esse] ee in mg. B deEiderans B Col., 

deBidersret v 2 Babbaptum P iostauit S' (corr. m. 2) 

4 preauit P imperiena (t a m. al.) S 5 iDgluaiem B 

7 liniphai.tR (ti eras. uid.) B iiacimt F, nacuatus Hi>, tucuata 

5 absceBBit S (t ex v m. al.) Bv 8 db deceh leprobib BH, 
, lepTOsi decem mondati v bierosolima PRB, bierasclima B 

9 biericoq. B olementer (r ex a) B 10 miMre P 11 ma- 

cala B foeeandiBBi P quod (con: m. 3) H coloi F 

sparsi £' («ic Bparaasl 13 miBere H 14 num"'" F, nomiua B 

15 MllllclHua H, fortasae fuit uacua Arev. fit] fort. defit ac miBeranter 
HBv 17 motnis (corr. m. 1) B 13 ueritate B reman- 

aeraut P SOpraeBp gratia P 21 faotiem P 


chal. Operi 


. im. 


267 


I 
[ 


&des magnaque prudentia, qui sub uniuB quslitatis e£fectu 
gemiuae luit deuotionis officiuai: iides quod ab hoc se 
mundatum credidit quem rogauit, prufJentia quod saeerdotibus 
Be iussus ostendere lesum maluit adorare. quj^ enim nisi 

5 Dominus Cbristus pontifex pontlficum, sacerdoa est Bacerdotum? 
gemini libamiaia auctor et coaditor, cui secundum ordinem 
Mekbisedecb rauaera, quae pro nobis obtulit crueifixus, sui 
oorporis et sanguiuis offeruntur: triticeae segetis cilma auauis 
et amoenae uitis potus amabilis. 

10 Cum uero Timei filius iusta uiam fraudatus lumiue reside- 17 
ret, qua Christum eognouevat transmeare, crebroque uooiferana 
cum clamore nec populis uetautibus conticescens oculatae 
sibi tribui copiam claritatie magis ac magis postularet, ad 
Domiuum uenire iussus aiiena mauu perrexit et uoti compos 

jsaccepti nullo fultus duce remeauit. confidentiae uirtus in- .-/■(«*/( 
fractae! quam uiolenter impetras quod optaris, et adsiduis ex 
corde precibus congregatis tamquam debitum exigas, quae 
postulas sic mereris! quicquid enim pro qualitate difficili res 
durior abnegarit, sola uotis simplicibus et houestis oratio 


1 qnis P affectns M 2 gemma oliue P gemine if' (cott. 
m, S) B, gemina u deQOtione v ob « 3 quia v 5 et 

P, om. HBv 6 gemini (gemin^ m. 3) libationis H cnioa v 
7 qne H' {corr. m. S) ani] a. b. l. m. 2 H 8 consanguiniB B, 

conanijguinitftte u tarorititiae P, tritioffl B somentis v 

9 amocne FB\ ammoetie H' (amoen^ corr. m. 3) et amabilis H 

10 DE CA.BLO TTMEi FiLio SH, caecne curatur v nero eras. m H, 
om. v; conique B tjmei B, thim» B, TaimiS C<H. Par. Aree. 
reaidere P 11 qaia SH cf. v. Sll cogaoaerit (a a m. oJ.) 
B 13 tiitantibus (e a m. al.) B conticiaoena H ocul*t» 
(a eras.) B 13 ttibuit P poftulare BH adnm P, Chri- 
stDm HBv H iilienam nna P notia P cnmpoa B 

15 aweptia InltnB P rediuit HB, rediit v cooiidentia H 

16 quae Bv obtaria B, opta«.. H, optatia v IT eiige» H. 
eiigiB o q/'/// H, qua Far., qua quod Col. Gall. (inalim qua 
poBtulanB Arev.), fort. quod 18 diffili (ci a tn.a) B, difficile PH 
Bv 19 abnegarat P 


frequens obtinet snpplicantis, non quod aliquid Deo diffieile, 
sed quod magnitudo causae eit humanitus desperatae. Bicni 
ille, noctnroo silentio qai panea sifai dintius negante postulans 
ab amico, quia iure caritatis mereri noo ualnit, auxilio iutus 
inportunitatis extorsit. 
IS Samaritana qnoque Dominus loca praeteriens humanae sitis 
ardorem die collegerat aestuante, fonsque iitgiter uiuns et 
perennis aquae semper inriguus, undam desiderabat exiguam, 
qna materiem gerebat corporis, epotandam, hic mulier illius 
r^ionia indigena, quae profundo latices hauriebat e puteo, lo 
dum modicae cunctatur munus aquae trlbuere, cognoscens 
uoce prophetica numeroso uel alieno de coniuge sui criminis 
nitam, orat talia sibi Domiaum fiaenta largiri, quorum num- 
quam defioiente substantia sitia de&ceret abolenda, ignorans 
prorsus ac nescieus nullnm tanto munere potiturum nisi qui ig 
guTgite lesu Christi summersus undis spiritalibus anima 
fuerit, non corpore satiatns, 
19 Dumqne patrto tonans ore Saluator sacri moenibus resideret 
' templi , populum miseratus errantem in rectum tramitem 


1 optioet B subplicantis P 2 cknae P, causae» H 

slt\ clatfisdt Hartel hnmanitaa P desperarB fl^Bo 3 iianecibi 

P dintinDB c 4 qni HB, qnae v meTereri B, merere v 

iuHtnB Hv, ras. 4 — 5 litt. in B 5 eitorBet P, "eitowit (se a 

m. 3) B, eitorai HT 6 »E MTLrERE SAMAEITAMi SH, ChrlBtus 

a Samuitana aquam petit v humane PH' T atdorem (r eras.) 

B, adorem I coiligerat PE (eatuanteai B q,ue om. P 

perniQB Hv, uiinie B et] eras. cunt alia uoee antecedente H 

8 pemissa quae P icrigaBB P 9 qnam P, qna B, qna»~» 

^I^J. (mqui eras.) H, fort. qnta sepotandam if, etpotandam £ haec 

H 11 dum om. Bv atq; P post tribuere, Don eras. in H 

MgnosceBcens P 12 alieno] 1 ea; r B coniuge] luce P 

13 nita moiat ttilia P, d. orat moitalia H, nlta in mortalia B, d. im- 
mortalia v si H largirior P, largiri orat v 14 defloere 

B obolendam P 15 tanta (* m. 3) E 16 Bnmersns B 

umdis B spiritalibua om. P 17 satiatns] iim. P, aaciatus 

BB 18 DB MTIIBRE IS AHTLTBBIO DEPEAEHENSl BHv patlio] 

eras.inH, huins « conans P aacris B, fort. iui cf. ■n. 23S 

19 in templi (templo P) libri 


.scbal. Opei 


.. mi. 


I 


I 
I 


amica uitae moDitione conuerbens, ecce dncebatur a,b8tracta 
coetu magQae multitndiuis praeceps ad eum deformis adultera 
legitimae coDsuetudinis instituto lapidum ictibus obmeuda. 
qaam pio dum iudici saeuus accuaantium furor ingessit dam- 
5uare cnpiena, liberauit, nam condicioue proposita ut punieudi 
sceleris auctor eiisteret qui sceleris nihil haberet, nuUus suo 
iudieio purus inueutus est qui feriret inpuram. nec euim ex 
alterius oculo festucam quis audebat euellere, cum trabem 
sciret in proprio pennanere. mox igitur totum rabidae aediti- 

loonis incendium coascientiae fugit inundatione restinctura, 
omniaque tacite coufitendo reus tuuentus est accusator. tune 
clemens Domini mitisque sententia manifesti criminis moeeham 
non iudicans absoluit, sed miaerans uou puniuit reuersuram 
scilicet ad poenam, si reuerteietur ad culpam. nam quisquis 

II canini ritus inluuie quae uomuit appetit et relambit, nec 
ueterem studet habere ueniam uec futuram, huius lucra deper- 
dena quam inaniter adquisiuit, iUius damna sentiens ad quam 
peruenire non meruit, 
Hac etiam Dominus e regione discedens caecum conspicit2ft 

sonaturalem, qui miserae matris ex utero lapsus ipse miserior, 


2 coetu] om. P 
1 (a ex coTT.) B de- 

adultflr#a (i eras.) H (ex 
3 instituta H, iustitata 
4 qnenipianE indicia P 


1 uito/// H, «ta (ni eras.) B, uita I 
nagae P, agne if ad om. B eai 

formana adultera P, deformia adulteria S 
adulterio ?) adnltenL ad eum deformia « 
S actibna (corr. m. 3) H, iaotibus Bv 
duin] om. e accnsantiam P 5 oipienB P liberauit om. P 

non P 6 qua P nil B habebat P nuentue P 7 fer/'/ret 
/////puram H, ferret in p. / 8 oculos P auderet P 9 seii- 

tiret P in om. H totura om. P rabidae R, rapida P, 

rapide iP 10 incendio P fuit P, fu/y//it H, fuit ex fnrit (?) 

B, fuit V {exe. Col.) iQmunditione PB, immnnditie ti (iibunditia 

Col.) 11 taci tecte I, tacitate lur, GaU. confite eidoreus P 
conadendo U, confitenda 1 13 non] nion (?) P, om. B reaer- 

aurum P 14 si "uerteret P, si "nerteretur (re a m. 2) S 

15 canino titu Col. Gall. Arev. ingluni^ E, inluaie/// 3 

euoinmt v, nomit B 16 futuram] corr. m. Z H 17 adqneaiult 

P 19 DB cAEco NATo BB, Caecam natnni Dominns curat v 

haec P deacendens fl' (corr. m- 2) 


270 Sedalii 

in Incem sine Ince peruenit. tnnc hmnaDi sator ille principii 
mnndique conditor atque perfector operis sui fabricam non 
passus manere minus impletam speculari deficiente materia, 
lutum, naturale scilicet instrumentum, genarum claustris 
inliniens quod in homine minus esse conspexerat^ de ueteri s 
bonus opifex caemento suppleuit. nec prius tamen ille sump- 
sit aspectum, quam Domini praeceptis ammonitus Siloae 
salubrem uenisset ad laticem et tutus consanguinei medica- 
mento iam limi unda oculos abluisset infusa. mox itaque 
sanis ex uultibus acies gemellae fulserunt tandem dignaeio 
conspicere quem prorsus ignotum habuere primitus diem. 
omnes igitur spiritaliter haec legentes oportet aduertere, quid 
mystica doceant huius facti miracula. caeca sumus etenim 
proles fetibus Euae creati miserrimae, per tenebras genuinae 
caliginis longis erroribus incedentes. sed postquam Deusis 
habere dignatus est humanae camis effigiem, data nobis est 
terra salutaris ex uirgine, quae fontibus sacri lota baptismatis, 
renascentis aperuit lumina claritatis. 

21 Bethaniam deinde soUicitus salutiferis gressibus clementer 
aduenerat, ubi Lazarus humana finem condicione sortitus^o 
sepulchrali sub lapide quartae iacebat lucis cursu iam fetidus. 


1 umani P principi B 2 operi P, o**ri H, oris v 

3 passu' P matheria P 4 lactum P, latum H 6 bonus 

ee opifez gemens P subplenit PH 7 ammonitus PBB^ am- 

monitur H 8 t///tu8 J7, fotus coni. G(iU.y iutus fort. cumsanguinei 
P medicamenta P 9 abluisse P, lllllllxiisBet J7, habuisset v 

(lauisset Arev.) 10 digne PB , digni H 11 primitus s. l. m. 2 

d 

JB 12 Omnis ergo P haec spiritualiter v auertere (d m. 2) 

a 
JB, auertere B 13 /////enim H^ cum enim B, enim v 14 f///^ti« 

bus (^ corr. m. 2) H aeuae BHB^ eue P 16 human//// Hy 

humani I 17 quia P sacris P lauata Bv 18 rena- 

Bcentibus H (uf) v 19 de lazaho BH, mortuum Lazarum suscitat 

V Bollllilllislllllllll {fuit soUicitus . . luciferis) H solitis ex solitus B^ 
solitis V (soli litus Par.) 20 ibi v humana B fine P 

21 sepulcrali Bv quart//////acebat H quarta I, quartae lur. 
foetidus B 


ichal. Opetis Lib. 1111. 


271 


cuius ad tumulum Domiuo uenieute collectae flebant pio luctu 
germanae, fiebat turba cousistens, fleuit et ipse simnl Omnt- 
potens, non deitate sed corpore, qui frigentes artug eianimis, 
qua parte moriturus fuerat, hac doteliat, impendit namque 

5 lacrimas ut amicus, ostendit gloriam suae maiestatis ut Deus. 
quid adhuc Martha non credis? et tu Maria quid ingemia? 
quae Christum dubia trepidatione cunctamini, an unum possit 
ab inferis bominem suscitare, qui totius mundi turbas innu- 
meras rediuiua faciet animatione resurgere. igitur Dominus ufc 

loimperiosae uocis iussu mirabili dixit exclamans: Lazare, 
prodi foras, magna repente formidine tarfcara patuere con- 
cussa, iuferni penetrale contremuit, letale ehaos expauit et 
lex profundae mortis abscessit; animaque sui corporis iterum 
fibris infuaa rupto monumenti tutamine uiuum cernitur cadauer 

iE adstare. postque iusta sollemuia, post impletam funeris sepul- 
turam, tamquam denuo fuerit editus et oreatus, ipse sibi 
morieos et postumus extitit et superstes abscessit. 

Vtque Dominus saecularis ambitus caduca contemneus Deum 22 
sese celsissimum magis hurailitate mOnstraret, noa altis curri* 

»bas, qni pompae tnortalis amor ostenditnr, quadriiuga celeri- 


10 cf. loh. H, 43 

1 ad] 5. I. P chori eietens R 

corbiB X eiaminiB JI, eiauimes 

lur. ewn adn. nm gitis malit forpus 
addolebat v (adolebat Par.) 5 mageetuti 

jp 7 trebidatione P coQtamiQi P 


diiit] ratura 5 litt. in H, 
J.re»,] 11 neni PH 

12 coDtremuit] i ex al. lUt. 
profundo p {eorr. GaU.) 


frigentis v .rtuB H, 

frigentiB artus eiuiiines 
4 ac dolebat H, 
P 6 ingeraiscia 

10 imperioHue P 
m. V {sensus uidetur postulare exclamat 
maua P, tnagiiaa S concuesit R 
B loetate libri 13 profnndt H, 

Bbacessu v {fiorr. GaU.) 14 membris 


HtP cenit 


B 


15 posque H 


IS tamq- B 


fuerit deuno 


deuuo] 


in ras. 


H>, om. B 


i*ditaB (0 eroi 


.} H 17 sn- 


pertiB B' (cort 


m.S) 


acceEsit S, 


18 vs 


I MOKESaVS HB9LM BEDEltS IW 


SKLLO BH (hie- 


rusalem) , de 


aeello 


□omini aectore 


B is B 


cadue//// H, 


cadncae BI 


fort 


caduoB culmit 


a cf. V. 391 


Dominam i; 


19 eicelBiaBimom P 


cnrBibus 


P 20 hono 


co«i. Gall. ef. 


Carm. 


272 


lednlii 


t&te subueotos iter explicQit orbita sulcante paluereum, nec 
ardua fremeotia equi terga compressit, qui faleris et ostra 
conspicuus ora concutit inquieta, spumosum crueuti pondus 
auri maudeatia: sed uiUssimi lento potius aselli gestamina 
Domino fuit honos ille sufficiens. cuius ungula non pretio s 
mttgna, sed merito tanti sesaoris claruit snb face nobilior, 
non iUiu9 impar antiqui, modico qui Christnm quamuis cerne- 
ret in praesepi, Deum tamen esse cogaouit. hnius gratia 
uituit subiugaUs, cui mediam gradienti per semitam plebs 
omnis subdidit uestimenta. dicite cuncti nunc popnli, qai lo 
geutiUbus hactenus aubiacetis erroribus, cui gloria fuerit simi- 
lis aUquando regnanti? cui palmis ac frondibus frequens 
umquam turba plenae festiuitatis occurrit modulans ymnis 
caelestibus cantilenam, nisi Domino lesu Christo, qui si- 
dereum cum Patre moderatur imperium princeps in principe a 
sempiternum. 

1 Bubiectas II item P salca calte P 2 fiuleria (1 eras.) 

B. 3 inqu&a B, iiiqaietas PE' {sed h ereu. m, S) i meadntift 

JS seduliB aimi lento P spnmoaa» (s eras.) H ciliBsimo 

H 5 honoE] Dor m. al. £ hastBmine Par. sufflcienal f, 

ex al. liU. B 6 tantiB P 7 imparanti qni P antiqui eras. i» 
S, aDteqni ifi ex i m. al.) B , oni. e qni modico Cluiitum v 

qnamnia] s ex i m. al. B 8 psepe P taraen] om. P, eras. in 

S gradiendi FRHv, -ti ex ii B 9 ples P 10 suddidit 

P 11 aotanus PW (h m. 2 add.), haotenua H aubiaoem 

P, sabiacetaB P' 12 floribus 3 frequentia BBv 13 tnrbae 

HBv plena festiuitaB £v bfmnis HBv 11 sedereum 

P modeTat SBv prinoipe (~ eras.) B 16 aempiterno v 
Bipucrr. iHcrPivyT capittl*.. post enumeTationem capitulor^m bx- 

PLICmrr CAPITTli. tNCIPIT IIBBR ttVIHTVS P, BXPLICTr LIBBR avAETTB. 
ISCIPITBT CiPITTlA LIBRI 'T-TI. post COpitula BXPLICIT ///// DE CiPITTLia. 
IKOIPIT LIBBR aTIMTVB DB BO 4T0D SCBIFITU EST PATBR SALTA UB HB 

I8TA. aoBA S, sequitw enumeratio capittdonm subscr. et inscr, om. 


LIBEK aVINTVS. 


I 
I 

I 


Inter has ditiil.nui copias sine fine uirtutum pascha coeperat 1 
eBBe iam proximum, C|UO gloriosa Christi potentia mortalem 
nellet exponere reBumptura carnem perpetuo iam uiuacem, 
non alteram, sed eandem, quam remuneratione lucis impletam 
5 ab inferis eicitans eleuauit ad sidera. turbatusquo pausillulum 
raortis uicina ut homo formidans, talibus ad Patrem uerbie 
fiducia piae religionie exclamat Dei filium se demoustrans: 
pater, salua me de ista hora; sed propter hoG ueai 
in iatam horam, pater, honorifica nomen tuum. 

10 ninainm diuine locutus est et potenter, qui cum semet honori- 
ficari deposceret, patris nomeu hoaorificandum esse signauit. 
Deus enim nomen est illi, quod pater et Mns communi 
pariter maiestate possideut iudiuiBum. uenit autem uox 
de caelo: et honorificaui et iterum honorificabo. 

i6qaid apertius testimonio paternae profeasionis impleto? quid 
elariua caelestis est assertionis oraculo? tamen ludaea gens 
perfida, quae pondus tantae ueritatis audiuerat, nequaquam 

8 cf. loh. 13, 27. m 13 cf. ib. 28 

1 DE BO «TOB HCBIPTYM BBT JATEB B41.VA MB DE IBTA HOKA 

113, Cbristu orante (Cbristum orantem Gi^L) uox e caelo clarilicat 
V 2 iani om. P quod BHB 3 aelllllllW onere (rtw. 4—5 

Utt.) 3, II. poneie v resumptuia scnpsi, Gumptoia. libri cf- v- 3 

niiiacem (a exa) B i remnneiationem P, remoneratione esc -nis B 

5 infemis 3a lenauit PHBv paneillulam P 6 mortis 

B' uicina PRI, uicin. (a eras.) 3, nicina B, uicinia litr. 

cont, 7 pia .& 8 salamn me fac .B 10 dinin^ B 

11 Bt patris V {exc. CqI.) 12 Dens est euim v inofii S P 

13 maieatatEe B indiuiaam P 15 qnod Par. Areo. 16 aaer- 
tionia 3 Indae^ mgenB P 17 caritatia B adieiat S 


X. 


18 


274 Sednlii 

signis ita manifestis inpulsa, Domini lesu Christi deitatem 
credidit adprobatam. quidam enim strepitum fuisse tonitruus 
adstruebant, alii locutum eius angelum disputabant. o plebs 
oculis uere caeca et corde durissima, de qua prophetans ita locu- 
tus est Esaias: obcaecauit oculos eorum et indurauit s 
cor eorum, uti ne uideant oculis et intellegant 
corde et conuertantur, et sanem eos. neque enim 
tonitruus Christum aut angelus creatura suum generauit aucto- 
rem, cui clamanti confidenter ad Patrem ilico respondisset ut 
Fater, sed ab ore Dei specialiter Patris, qui Filium uere cogno- lo 
uit, reloquens uox processit, ut hac saltim ratione compuncta 
turba nimis incredula sero caelestem duceretur ad fidem. hoc 
est itaque Fatrem Filio respondere, suae uoci similiter conso- 
nare, quoniam uerbo genitus uerbum Fatris est Christus, et 
parilis coniectura sermonis Fatrem reuelauit in Filio, Filiumis 
reuelauit in Fatre. 

2 Tunc annui sacramento conuiuii cum paschales epulas cele- 
braret ex more, ut humilitatem diligi suo potius edoceret 
exemplo, surrexit ac linteo se praecinxit doctorque discipulis 
Dominus sese, famulis pedes abluens, inclinauit tantumqueso 
suae deposuit fastigium potestatis^ ut ab huius obsequii digni- 
tate nec ludam fecisset exsortem, quem nefandae nouerat 

5 cf. 6, 10 

1 ita] item H deitate H tonitruus PB^ tonitru U, toni- 

trui Hv 3 asstruebant RB, astruebant v ples P 4 oculis] 

eras. in jH", om, v et om. v 5 isaias PB oculos] o^ corr, 

ex M B 6 ut PH ne* (c eras,) H intellegatur P 

' e 

8 tonitru U, tonitrus P cf, v, 15 autorem H 9 ill* H, 

illi V re8pond////////et H^ responderet coni, Arev. 10 d*** Hy 

diei I qui om. FBH 11 haec P, h ex d B saltem 

n 

B^ compunct^ B 12 nimis (u m. al,) B coelitem Bv 

duceret B, deduceret v 13 uoci* (s eras,) H, uocis B 

consimiliter v 15 releuauit B 16 patrem PB 17 de caena 


B 


DNi ET HYMnjTATi sxEMPLO jR, dificipuUs dus pedes abluit Hv 

conuiui (i supra a m, 2) B cselebraret B 21 dignitate* (s 

eras,) H 


Pascbal. Ope) 


275 


proditionis auctorem. sed nihil hiac gloriae cODBecuturus eras, 
troditor eiecrande, ut mundQg uidereris uestigiis, qui pollue- 
baris iu animis tamquam sepulchrum esterius dealliatuiii, 
quod foedis cadauerum sordibua intue horret impletum, aec 

&doli DomiQum latuere dispositi, sed illum futuri caput esse 
Bceleris designauit, cui pauem traderet panis ipse tradeuduB 
ad necem. tunc manifestatus est sermo Dauiticus dicoQS : 
qui edebat pauea meoa, arapliauit aduersum me 
snpplautationem. 

10 Fostea uero quam corporis sui Dominus Iesu9 Christus et3 
sanguinis duo uitae mnnera consecrauit prophisqne diBcipvtlis 
spiritalem cibum potumque porresit, quo caelestibus epulis 
saginatae famem sitimque sentire nequeant animae iam fideles: 
mox in ludae corda, nequissimas sedes ubi liuor inuenerat, -f 

»tetri apiritus introiuit inmanitas, inque Dominum tela corri- 
piens eiecrauda seruilis belli concitauit insaniam, pactus soelns 
grande negotii sub qualibet quantitate mercedis; nec enim 
culpa manet in pretio, sed crimen conualescit in facto. tantun- 
dem sacrilegii triginta caecus argenteis paruum sumens munus 

loadmisit, quantum, si ouncta simul regna terrarum marisque 
diuitias et omnem uagis cum nubibus oram lucraretur aetberiam, 


eras LMdwig, ef H, 
uidetes B 3 iiiiiim 


1 
Carm. 2 u 

cf. V. 39 aeneii 
daaidicus v 
TORB BH (sed i 

13 sagioate corr 

14 corda M, oo 
qoiiisima JRIIB 

ex laaioi: B^ abebat H 16 exetranda R BeraitiB B, 

Beroiria I 17 qaaQdtatem P, quantita' R, om. Bv mercede 

V (qualibet mercedis Par.) 19 BacrOegia F, aaarilegi' (i supTa m. 


i cadarum (ue am. 3) S 
tnno — supplantationem om. P 
ifra ante moi M( edit.) uei 

m. 2 H famen B i 

r*» (da eras.) H, legendvtn fortaese oor Oall. ne- ■ 

oeqniGsiiBam sedem c ub £' tiaoi 


BB ex eBt HB ef. 
is RB, in animis Bv 
7 mBnifBBtQs B 
10 DB rVD4 TEADI- 

>] eraa. H, om. v 
m fldeles] om. H 


20 ammiiit PB, amiBit B, ammisit (cott. m. 2) H 


-r-^-H 


21 lucraret HBv 


eteriB P, aetbeream (Cj e 


276 


Seduli 


flagitii perpetrarat. neque eQim totius mundl bona sufficer«nt 
Cbristi fuao comparari eum sanguine, qui mundi pater est 
nniuarsi, qui huno quoque nefaudum naaci concessit. atque 
utinam matris arida sterilitate damnatus diem natalicium 
QOn uidisset nec aetheriae lucis iucunda conspiceret, aetevno & 
torpore nil permanens; miserotiue foret illa sors melior uitam 
nescire traditam quam sentire subtractam, aut confestim, nt 
meruit procreari, meruisset et mori fieretque psalmi principalis 
eiemplum, quatenus ita prorsus toto deperiret a saeculo tam- 
quam puluis, quem proicit uentus a facie terrae,!» 
nullamque memoriam sui nominis reliquiKset infelix. tune 
igitur audax, cruente, feroi, rebellts, insane, tune fallai, crude- 
lis, inique, uenalis ac perfide, tune traditor, latro, fere proditor, 
inmitis et impie, praeuius ductor ac signifer bostee comitaris 
horribiles, aciemque sacrilegam gladiis et fustibus uiolenter i6 
armatam cum minaciter moueas, mendacibus osculia foedus 
incommodas meltaque uenenis adiungis et saeua Domino tradi- 
tione blandiris P cur socium fallaciter profiteris et amicae 
fraudis salutatione perfungeris? numquam noxios aut pai 
coniurat in gladios aut tupus oscula porrigit agno tmculentaM) 


1 flagitiam P perpatrarat E, 
erat bona ex doiia B 2 c 

steielitate S dies P 5 incoadE 
6 to-pore H, tepr 2 Dihil S 

3or>»nelior II S priacpalis JR 

10 qnem — nentua om. P facirt 

H tuno ex tuae IP 12 inBai 

et V perditfl R sed cf. ii. 60 

conill^aTig B 15 orribtles ii ac 

e. ir 16 cum] com P, tn B 

fo.dna (e eras.) R 17 aena P 

Sv 18 amic*. (^ eraa.) R, amice 

salniitione Par. tltlllllllllngena S, 

aute pai P 20 ant] om. R 


perpetraret v, fort. perpetratnrus 
on S 4 aterilitate aiida P, 

, P, iocnnda nBB eeno P 
BOtB illa P sor J 

9 quatinua B tota R 

(a eras.) H 11 relinqniwet 

le] eras. in R, om. d 13 ac] 

14 boBtia u commitftria P, 

iem qnB.m v aacritegem R 

ooulis R' (o eraa. m. 2) B 
protfadit.one H, proditione 
B 19 frtindi. (s eras.) 3 
perlin^eriB B, peratringeriH t> 
21 tnitiBBimo om. v 


. Op.i 


! Lib. V. 


277 


I 


Igitur operator sanctus uiris traditus execrandis, opem soli- 4 
tam non relinqait, aed auriculam puero uiolentet abscisam, 
quam Petri gladias amputarat, ne quo se tempore pius a pie- 
tate auspenderet, protinus restituit ac sanauit. nec enim rationi 
B conuenerat humanam Deo auffragari uindictam, qui sibi patris 
defensioue transmitti plus duodecim milia legiones angelieas 
poterat postulare, si mallet de sceleratis poenas eiigere quam 
suae caedis iniuriam relaiare. iubet nudi mucronis ergo tunc S 
aciem uagiua condi custode, quouiam ipse uidelicet suam pro 

10 citnctis R,uimam ponere, non uenerat alicuius eripere. Ipsi 
namque tunc Petro confidenti uoce pollicito uelle sese cum 
Domino et mori dixit: amen, amen, dico tibi, quoniam 
non cantabit bodie gallus, donec tu ter me abne- 
ges, non InfideKtatis hunc arguens, sed metum futurae trepi- 

ifidationis aperiens. 

Moi: ad Catphae deductus est aedes, qui religionis ritus 
ludaicae princeps illa quidem tempest-ate liierat sacerdotum; 
sed in cathedra pestileutiae cum sederet et in peccatorum 
uia consisteret, principatum uidebatur scelerum possidere. 

»concilium siquidem uioleuter accendi et fal 


12 of. Matth. 26, 34 Lnc. 22, 3 


1 Ds AVMCTi,*. PTHRi AMPTTANBA B, aurioulnm puero petrna ab- 
flcindit 'bB (absoiditur) traditnr M 2 reliquit Fv, ralinquid 

S , dereliqaid B aaciaam H 3 amputaret JIB , ampataait 

V neqnts* H, ue quicso / i post suspetidBret, et erae. in S 

TCBtuit B rationem P, raticne S 5 humfnam (a eras.) 3 

6 fort. defensiouera plus H XII ci P, XII B ongalicota 

H 7 malet B 8 TBi Dicrt pbtro rbcokbe glaihtm iir tigimam 
SH (nagina); post eripere ingcribunt Hv tunc) ergo tim P, eras. in 

H; inbet ergo nudi mucronia aciem v 9 cofltodS B uidelitet H 
10 cunctaa B' corr. m. 2 11 tam petro P confitenti B 

uelli P 12 mori cum dfio et diiit P, dBo i^diKit B, mori iif 

respondit ac diiit HBI 13 ter tu HBe abnegas H 14 tnnc _■' 
e fntor^ H 15 apperiens PB 16 vsi xps ad caiphab 

DTCTV8 EST AEDB8 R m.i (o eros.) H ductue B 17 iudeio» 
B 18 cum] con P reeideret c 20 consilium B ceperat 

H. om. R 


278 SedulM 

lus escitari. uolabant ia Dominnm mille mendacia, uanis 
aeeusnntium fauillis emoTtna, nou fidei calore uiaentia, periebant- 
tfue moi omnia motu propriae leuitatis eihauata, sicnt ignis 
insaniens per stipulas aridae siccitatis excurrens, cui uires 
alta cremandi oaoumina materies non ministrat iafirma. sed s 
iu cinerem protinuB reuoluta perdtt iuaaem flamma uiotoriam. 

7 Poatquam nullum dolis iter arrisit, fraua uiribue cedens 
uertitur in furorem atque in Dominum manus erigere plebs 
armatur inpatiens. heu mihi quantis lacrimarum roribus 
inpeditus, quantis animi gemitibus sauciatus erectas in Domi- lo 
num rabidi tnmoltus insania manus horreo memorare sacrile- 
gaa! deniqoe nec caput colaphis propulsare nec faciem aputia 
adspergere nec palmarum ictibus uerberare pleba execrabilis 
conquieuit. ille tamen omnia patienter excipiens nostrae aaluti 
se tradidit ac pro nobis sanctum corpus suppliciis deputauit. is 
per iilos enim colaphos habemua capitis sospitatem, illa spata 
BOstrorum uultuum sunt laoacra, bis alapis libertatem aumus 
consecuti perpetnam. 

H At senior, cui ueritatis auctor cuncta praedizerat, quia 
manere nequibat infectum quod Christas signauerat adfuturum, so 


1 nolftbat P, nolebant fl 2 aonaaantiam H e.mortua (t 

eras.) H fidfl P aillillllimilHllllfbanVHtl H aperiebBnt 

V, apparebant coni. Arev. 8 moto P eianata PS a™de 

G, aridaa B i Biccatis R nirea] ni tupra m. 2 B 7 de 

coLiPHiB KT SPYTIB ET CETBRI8 RH adseripait P caedena H 
8 nertit ex -et B, nertit t) pleba ex bleba B 9 armatns B 

incopienB P bien mhi B ante quantiB, qnantia eras. in H 

10 inpeditur H motibuB Hv, motnB B saauiatiB P, aaociBt 

B 11 rapidi P tnmtiltur S orreo PH meiare B 

12 Deoapnt (c m. al.) B 13 adBpirgere H' palmari P ewe- 

crabilis JR 14 salatis e PB 15 ^ H snnm Hv 

BnppIiciiB ex saepliciis B 16 enim] om. B 17 nnn P nul- 

tnnm] supra^cr. B' atipiB P, alapidib R {eorr. m. 3) 19 de 

MBBiTioNE PETBi TTio BH, Tei ChiiBtom negat Petrns v ante coi 
ras. 1 l. in B ijnia] que H, cnique v 20 quo P, qa^ B 


Paschal. Opei 


279 


I 


nsque in aedem principis aaeerdotum Domim ueatigia snbse- 
cutns, quod ex eius esset etiam ipse discipulis tei eeb agnitus, 
ter Deganit. et gallus, diei nuntius, ca,ata,uit impletoqus 
(liuinae sanctionia oraculo pristini qiioqae sensua reuersi sunt 
s Petro, qui memoriam culpae recolligens obJiuionis in se casti- 
ganit errorem ; gemituque eontinuo proaequente peccata fugiunt, 
dolicta discedunt et lacrimarum imbres effusi dulcem ueniam 
fletibus amarissimis contulerunt, apostolicis igitur eruditi 
debemus exemplis uim poenitentiae meritumque dinoscere, 

10 ut talibus remediis adnitentes ab animarum fatigatione nostra- 
mm mortiferos mereamur morbos escludere. si enim noxiis 
cogitationum uenenis aut actuum ael etiam contagiis fuerimus 
turpium sauciati sermonum, ad aaluberrimam poenitentiae mox 
nitamnr confugere medicinam, quateuus dolentes es culpa non 

isdoleamus ei poena, lacriraantea ex uulnere non lacrimemus ex 
morte. nee tamea poenitentiam futuris paremns erroribus, 
sed praeteritis adhibeamas admissis. sub indulgentiae namque 
fiducia delinquentea diflicile ueniam consecuntur optabilem, 
quam aibi plerique praesumptam securitate poUicentur, ut 

»peccent, nam et Dauid propheta mirabilis dum iadulgeutiam 
praeteriti postularet erroris, ut hane faciliua impetraret, per 
ignorautiam se deliquisse tali prece siguauit: delicta iuuen- 

22 cf. PBal. 24. 7 


1 ^de P, ledes Bo BQbsBquntua P 2 ee aetiam oura P 

ipae om. JJ est om. R agnitus et P 3 etj om. F 

oantitauit B i diuiu^ ex deuin^ B pti»tini ex prestini B 

5 qo^ B memoria B 6 errore F fugunt F 7 deace- 

dunt H dacem (\ th, S) H 9 exemplis debemua u digno- 

Bcere o uitalibua — ut sb w praraediis P 12 cogitationem 

coutagii F 14 qnatinas 


F actu** {ura eras.) H, aotu v 

FBB 15 uulnore ex morte P 

F adibeomos H amiseia 1 


HB iodulgentia F 1 

21 litiriti P htic P, hac R 

talibns v prece) f P, e«an. 


lur. 


iuuentis F, inaetitatis n 


16 futnti P n pteriti 

ammisais (d m. 3) B, ammisBlB 

jumma P, praesumpta Hv 
22 tale R, tali- {b. eras.) B, 

1 B, praeci I, prae ae eom. 


280 Sedulii 

tutis et ignorantiae ne mainineris, Domine. qaid 
ergo, quaecumque flagitia iuuenalis aetas admiBerit in 
seneclutem debent relaxanda seruari? absit ut in uobis uitia 
permaneant et senescant. sed eum diuina clementia patienti 
longanimitate mitissima iudicii suspeuderit ultionem, nullae & 
DOs ex istis indutits spes impunitatis obtundat; sed tam- 
quam famuli diutius fugitiui sero saltim nostrum reucrtamnr 
ad Dominum, ab ipso uel senes lubricae iuuentutis ueniam 
postulantes, quamuis conueniat unumquemque peccantem 
eonfestim, cum adhuc est culpa recentior, poenitentiae ferra- lo 
mentis eius ulcus abacidere, ne serpentis morbi primitiae uelut 
radices amari germinis altius neglegentis agricolae remissione 
submersae, nullo ualeant euelli penitus iam labore. idem 
denique propheta, ne pro iuuenalibus delictis ut neglegens 
uideretur serius supplicare, addidit igooTantiam, quo apud 15 
pium iudicem facilina sibi retaxari meruisset errorem. 
9 Igitur et Petrus apoatolus Christum negare non studuit, sed 
in obliuiouis casum simpliciter et ignoranter inourrit. nam qui 
sese mori ueUe cum Domiuo plena deuotione promiserat, 
alienus ab eius uideri consortio sub quolibet periculo nonw 


1 ignorajitiae meaeffJSu den» ir 2 flaoia P aniiEerit Pfll, 
ammiserit BR (d s. l. in. 3 add.) 3 seaectnta P nobie IIIIH/I ita 

H absit in nobiH nt ita maneat v, ante ita ras. 11, in B i con- 
seaescaat Bv 5 mitiBBimam RHv iudici P, inditii B, indicb 
R, foTt. iudiciia auBpenderet PBv nuUa EBv, noUe 

ImAic.. nulla en fort. 6 nos] iion v indutiis B, indutis 

P, indutuB Sl, iadicuB (a» iudiciis?) B, iadultac coni. Iw. 
spee] om. PB inpuditatie P, inpunitatis ex iupOQatiB B ob- 

tmiBa (a ex t m. S) B. optanda P T djutius] dicite ex dicitis 

3, dia V fngitiuuB P, fugitiui ero H 8 ipaiB P 10 con- 

foBtim B CQm— abacidere OTt. Sv est] ter P 11 mora 

P aelud H uecligentis P, negligentis H' 12 acricole 

P remisione H 13 .uelli (e eras.) H U nec P pro 

om. P negligeuB P, negleuB H 15 supplicare libri, applicare 

Ludio. quod PB ad principiam P 16 relaiare I 

17 DE BOirA. FOBNiiENiiA PETRi B, ot>t. Hv 18 namqai HBv, 

namai P 19 denotio P 20 Eub] si B 


. Op., 


i Lib. V. 


281 


I 


I 


. fereba,t. prompBerat enim inter cetera tnagnificuiD suae creduli- 
tatis exemplum, qaod eum a Christo nec exitio poaaet segregare 
formido, ad quem media festinando per maria rapidos dudum 
se praecipitauit iu fluotus, nuila uicinae mortis trepidatioue 

9 deterritus. 

Interea dies nouum uisura flagitium nocturnis maestior 19 
umbiis inluxit, quae tenebrarum remota caligioe Hebraei coetuB 
infanda reserabat uulgo consilia, tunc ludas, draco nouissimus 
et priori similis homicida uenefico (nam sicnt ille Adam uitae 

iDSubtracto, sic et iste Cbristo morti contradito generationis 
bumanae factus est persecutor), ad Pilati Dominum couspici- 
ens deduci praetorium eumque uinculis adstrictum, qui resoluit ■(-■" 
uincula peccatorum, deriguit miser et horruit, peeuDiamqua,^.— ■ 
funeream mercedem sciiieet cruoris inuoxii, restituens saeuis ' 

is dispenaatoribus ac refandens pretio criminis sese uacuauit ille, 
non erimine. quid euim poterit securitati conferre trepidatio 
mortis ibi concepta, nuUns ubt timor consequitur iam medelam 
secundum psalmi coDtinentiam proloquentis : illic trepida- 
uerunt timore, ubi non erat timor, hoc est, in ipso 

uiudicio, ubi correptionia tempus et spatia non babet iQfnictu- 
osa formido, aut in inferni iam faucibus constituto quae potest 

18 Psal 13, 5 

1 ferebant Jf prompMrat] Sartel, protniserat PR, praemiaerat 

HSv 2eiiaiP, eiido £, eiitu B, exitus ti, fort. etitii posBed 
S (corr. m.2) 3 ad quem] atq; P rabidoa RHB ee] eras. i« 

H, <m.v 4 trepidationem P 6 db morie ivriE tr4ditoris RH, 

de ludae attepeDdia v 1 inluiq; B caligiue remota P ebrei P, 

dehehrei B 9 prior £ liihomicida P uenifie-o (i eros.) H, ueno- 
fioio Bv 10 subEtracto B cnni tradito P 11 perseqautor B 
domuin RB 12 dediuoi P uinclis Po 13 redarguit P "■* - 

orTQit PH peccuQiamq; H 14 funeream Arev,, funere ad 

PBH, foeram B, fanernm Par., funeram Col Gall. seei P, 

B^*ni8 R 15 ■•ac (h eru.) H preciocio P uacaauit Don 

B 16 secunotati P conferret P 17 ante nulIuB, ubi eroi. 

in H medellam H 18 proloquentes H 19 CimorEi P 

fuit H Bst om. P 20 correotionis Hv 21 potestj iwit 


opitnlari confessio, cum legatur: in inferno autem qnis , 

confiteliitur tibi? ludas enim publicus pairicida, qal, 

quod andere non metait, doq snum taiitum parentem, sed totins 

( PC^Jj mundi jngulauit auctorem, poenitudinis frustra remedinm in- 

nestigabat; quem post traditionis audaciam senteDtiae suppll- 5 

%.tn^ cium iam tenebat, ut securis ad aiboris radices applicata, 
quae fructum protulit execrandum, mali roboris germen inutile 
funditus ampntando saeuis ignibus deputaret. dementem 
subito eorreptus eat in furorem, sibi mortiferum nihilominua 
molitus interitum, quamuis sanior ille tuuc fuerit, cum nefandae lo 
coniuiationis in se Hagitium uindlcauit, uiamque gutturis 
esecrandi, qua uox proceasit inmitis uendens omnium redemp- 
torem, fancibus nodatis adstringens, animam trabalibus laqueis 
eipulit infelicem. parna siquidem poena pro tanto uideretur 

i^t C^-' flagitio, cui DQlla suppliciorum aequari ualeat magnitudo, tamen is 
ipsum funesti genus exitii morsque pendentis ab alto cadaueris 
caelum negat aspici, terram uetat attingi, ut reus sceleris 
inauditi simul ab utrisque dignus elementis expelli nec aere 
frueretur ad uitara nec bomo generali compositos more homi- 
nis animam dimitteret esbalatam. iiabet et alind leti ista» 

1 Psal. 6, 6 

1 oon P aut P 2 liomicida Hv qnid F, d eras. in RE, 
qai Bv 3 quod] qnem Luiwig quud— mBtuit] audere scripgi, 

&Ddire libH niotuit scripai, merait lifrn pere.ntem (u »1. al,) B 
4 iaganit B' {eorr, in ingnlanit) fraist-n (r erus.) B 5 neati- 

gabat Hv audaciae RH {fort. ex &iidacie) 6 ut scripsi, et 

libri arboruin PB, fort, arburiii iain itpplicita Ho 8 depn- 

tarat iudd), dementem PHBu, VtmentBii, mente I.«rfT(;. 10 moli- 
tur V tunc] tam P 11 uiamque Aree., nitamque libri 12 eie- 
crandis P qnia M uidena HFar. Col. radempt/i'7//em H, re- 

demptioneni v 13 nndatis B, nudatis M tr^<alibna 3, tr&- 

ualibns B 15 illa fiagitio v suppliornm P aequali P 

16 istnd R runestt ex fonesti B exitn H pendentes P, 

pendentibuB B 17 apicit P uetatqne Hv 18 in anditn 

B dignie H 19 fraetet B umo P, bnm»o (an eras.) 

H geoerali»™ (ter eras.) H compositos H bomini P 

20 anima H eialatam P, eialatnm BB, eihHlantem ti et om, 

HBv deeoris istaa species H, dedecorie iatia in specie» (a eraa.) 

B; dedecoris iatas in apeciea v 


I 

I 


Pasclial. Operis Lib. V. 283 

species propriae deiectionis indicinm. quod enim in sublimi 
faatigio necem sortitus est perfidus et desertor, patefecit ei 
quanto culmine ait prolapsiig : nuper discipulus, modo iam 
rens; nuper apostolns, ounc apostata nomiaatua est, T^^ilJ^H 

s Cum uero Dominus ante tribuoal praesidis staret intrepi- 1 1 
dus, nt agnuB mitis productus ad iugulum, nihil dignum morte 
repperiens, quod ei populus accusator obiceret, regem se diiisse. j;, 
qui manifesto rex aderat, studio aeditionis eiclamant. nec 
mirari qnispiam debet si plebs, amica fallaciae, ueritatem 

loprotraiit in crimen imperiumque aidereum et diuinam rennuit 
potestatem, quae Creatoris ingrata snffi-agiis Incos olim coluit, 
idolis obsecuta seruiuit. una quippe dementia parque uidetnv 
insania Baal praeposuisse tune Domino, Barabban prae- 
posuisae nunc Christo, dumque pius occiditur impiusque ser- 

,5«atur, iustitiae mutauit uiam errans iu utroque sententia: 
auctor mortis deputatus ut uiueret, auctor uitae deputatus 
ut obiret. ex hoc igitur cuncti, qui hacteuus manetis in- i-rt «** 
fidi, Christum pro mundi salute passum fuisse iam credite, qni ''t^l— 

flagris terga sulcatus, obprobriis lacegsitna, poenas omnes 

M amplectitur, ne perire snis meritis dignus uel latro sustineret 
exitium. 
Heu qiiara triste falois acumen est. quae messem ludaicae 


1 \lllll U (- a m. S) in om. H 2 sortitna ex fiotdidna 

S ptoBdas n 3 quaota B culminus P proUpBUal 

pro trOf», in B, lapEusi v diKipulis P 4 dudc] mDdo H b 

e«t ojn. V 6 «Ton anth raiBTnix xik PLABKLLfB ceditvb S (in 

Yng. tilife audttuT) H (audltur), Chriato obieciaae Indraoe quod legem se 
esse diierit ti 6 morti £ 7 aese Bv S quia B, t[Ta B 

nianifeBte v 10 protraierit v crimiae EBv 13 clemeotii 

a ISbahalfl^B ba.rabban (r eras.) fl' -dumqno (uio eraa.i 

H 14 impiua B 16 deputatus] est utroijae loco udd. Luctto, 

17 estj om. Hv igitai qni B actenna H infldi ex -de ' 

B, in flde v 19 poat flagria rat. 4—5 liti. in H terg»] «-08. 

IN 3, (NW. V obprobriis [p ex ^) S 30 oomptcctttur H 

sni B 21 eiit>am H 22 de lanatiune inauaum Pilati v 

a.cDa B 


■^•^ 


284 '^edulii 

poEteritabis absciditl nam qui necem Domini postulaates in 
36 suosque filios eiua Banguinem professi sunt permanere, diceD- 
tes furialiter et clamanteB: sanguis huius super nos et 
auper filios uostros, omnem txuctam sui germinis damna- 
uerunt, donec ab eis haec macula illius aqua spiritaliter ( 
abluatur, cuius in eis cruor letaliter domiuatur adspersus. 
heu nequitia tui, Pilate, facinoris, quam patrasti! qui tot in 
uno iudicio uel potius praeiudicio crimiua commisisti, quae 
si ptouida sanandus mente cognosceres, non solas manus abluere, 
sed totum iugiter corpus sacro debueras aquae Bpiritalia lauacro lo 
perfundere. iustum iniuste diuerberas, regem praeses examinas, 
Deo te praeponere mortalis homo non trepidas. igitur luendi 
.'^upplicii iam teneris in uiuculis, quia numerosa per uulnera 
cruci Dominum croaturae configiB, Caesaremque magis offendere 
quam CaeBaris metuis conditorem. ig 

l Cumque militari Christus executioui oontraditus mortis 
sententiae subiaceret, in ipso nihilominus eultu, quem regiae 
sub imaginis inlustone suscepit, magni gerebantur sacramenta 
mysterii. quod enim cocciueae clamidis uelamen indutus est, 
cnientum futurae mcrtis demonstrabat aspectum. spinea caputso 
elus coroua circumdedit, quoniam spinas omnium peccatorum, 
quae humanum genus passim inuaserant, pia solus humilitate 
portauit. manu datam gestabat harundinem, mundauo regno 

3 cf. Matth. 27, 25 

1 poBtteritatis H, posteritntiB ex psosteritatis S a&mnne v 
S qne] om. B 3 eiue H i clAm&uerant B, dampDauerunt B 
5 iiquM H 6 laetuliteT S, loetaliter B 8 untio (ic eraa.) 

9 pro uita S, proaicia S ablnereB Bv 11 pTofuudere 

~ iniuet^ deuerberas HB 12 domino v 

igitnr Bv 13 quia^ Hv, qa^ B, qui B cf. 

igeriB H 15 c^iarS magis R 16 de cocci- 

HA BT asvMTHNE R, ofli. H, De ueste pnrpurea, 
idine et ueBtibne Christi v Becntioai H 


Carm. 


iustoe B 


corDna epinetL. 
IT scientiae B, 


qn^m B 


■2,2 posi-hnmane ras. 1 litt. (s?) B 


B gerebat 

N. H 

irr. m. 3), 


Paai 


. Ope, 


286 


I 
I 


I 


sceptrQin uere conaimile, qaod pro motatioQe saepiseima fragile, 
QacuQin, Igqs cernitQr et caducum. moxque ueBtibus alienislS 
BiQtus soiB protinus est amictus, tamquam positurus in obitum 
corporis indumentum, quod ae post paululum nouerat receptn- 
srum, nihil iam mutabile sumpturus, quippe post mortem plena 
cum maiestate suae carnis rediens ac resnrgens. 

Nec illud a consortio diuinitatis abacedit, qnod datum sibi 14 
uinum tristi felle miitum labris tetigit et ab oie proiecit. . ■■ 
signum fuit quippe mirabile, amaram mortem Dominum degu- 

10 stare confestimque Qirus eius horribile reducis uultus aQersione 
contemnere. 

Igitur alto patibuli defixua in ligno iram diacriminis exe- U 
crandi pia religione mutauit et abiecta crudelitate pai aacendit 
in crucem uiolentaqne saeui roboria instrumenta suis membria 

isinlustrans poenam bonore uestiuit, supplicium salute dedica- 
uit, ipsaqne pitis in se tormenta sanctificans eignnm in dam- 
nationem propositnm fecit heatitudine conseeratum. ut autem 
nuUus animo peregrinetur ignaro, erucis apeciem causam 
uenerationis ostendere, quae Dominum meruit adoranda por- 

Mtare, per quattuor eam plagas orbis extendi prudenti debet 


1 1 


! -fi, 


«.) R 


mutatione RB 
B 


S tiimquam] quam JRH posituriis ex poBsiturua S obitii 

B', obitu II 5 nil JJ nntabil^ H, mortale B, mDtabile J Col, 

Par. surapturns mutabile Rv p.«- H plena. (m eras) H, ple- 
nain B prae mortem ;>lenam 7 G maostate H, maiestatis Par. 
7 DE POTATioNE YiNr CTM FBLi^ DiXA E, cum fellB data H, fel Domino 
datam quid aignet i> abscessit c sibi] sumit v S tristi] 

Christi B, om. v permiitum HBv labiia Far. Gall. Arev. » 

prooedit H 9 qoippe fuit v, fult otn, £ 10 uisua H 

reduces B, reduoi B 11 cootempnero B 12 VBi svaFBNsrs 

E8T URTCi S, om. H, Christum ctnci affiinm v alte H, alto ex 

abto B 15 salati coni. Ludtv. dicauit v, fort. ditatiit 

16 Jd] erof. S damnaticni {efe daiunationem) ,S^, dumpnationi 

Bv 17 beatitudinS EB' (" eras.) antem] aat B, ™.i9 B, 

hic V IS nullius B per«ginetur £ ingnaro B, ignaTe 

H, igna(ea: no)ro B 19 generationis B 20 quatuor B 

extendi It 


I 


286 Sedulii 

quisque ratione coUigere. caput enim Christi distentis in 
cruce membris expositi axis Orientis accepit, Occiduus autem 
limes plantis arrisit, Arctous dextera claruit, medius laeua 
refulsit. cunctaque prorsus mundi substantia Creatoris corpore 
fecundata crucis in se lineam rectis obliquisque limitibus 5 
demoDstrauit impletam, quam primae lucis ab origine cernitur 
consecuta. 

16 Cumque milites eius sibi uestimenta diuiderent, tunicam 
sortiti sunt quis haberet, quoniam suta non fuerat, sed de 
superioribus texta per omnia, nefariumque duxerunt speciemio 
tanti uiolare miraculi. legant haec scismatici profecto docto- 
res et sciant, quid impietatis exerceant catholicam lacerando 
concordiam. si enim militibus sacrilegis ac funestis durum 
uisum est Christi carpere uestimentum, quale nefas admittunt 
qui ecclesiastica pace turbata ipsum Dominum Christum scis- 15 
matibus diuidere non quiescunt! 

17 Titulus quoque trina linguarum significatione conscriptuSy 
babens Hebraicis, Graecis litteris ac Latinis: bic est rex . 
ludaeorum, supra Dominum legebatur adpositus. quae sit 
etiam buius ratio sacramenti, absurdum non uidetur inquirLao 
nec enim fugit a magno mysterio, quicquid gestum manifesta- 
tur in Christo. cur ergo tribus linguis hic titulus legebatur 
adscriptus, cum plures ac uarias multitudinum nationes nequa- 


2 crucem Hv acsis B 3 plantas B adrisit H 

arctus H dextra JSv, dextrse B claruit oni. H 4 muxidi 

prorfUB B 5 fecundata H^ iocundata JRBv 8 de sobtb ts 

VESTiMENTA xpi BH (uostimento), om, v 10 dixerunt Hy duxerant 

V 11 Bcismatici BHB = 15 12 sciant ex sentiant J7, sciant 

V quod impietates Bv 14 amittunt B, aicmittunt (m eras.) 
H, ammittunt B 15 QcclQsiastica B 17 de tittlo tbixa 
LDraYAJiYM siGirmcATiONE COKSCBIPTO B, otn' Hy de titulo crucis 

ol 

V significationS H conscriptiB H 18 hebr^is Hy hebreicis 
B litteris Graecis v 19 iudeorfl B dum ex dni JB 

ntlo 

20 buius otiam ratio HB huius sacramenti B 23 adscriptus 

H multitudinum Iv, muntitudinum B, multitudinem BH, multi- 
tudine coni. Ludw. 


ichal. 0|)eriB Lib, V. 


287 


quam Hierosotimae defuisse apostolicoruai actuum magnitudo 
testetur, et possit aut uua iuterpretis diuersis tingua sufficere; 
aut, si cunctorum uoluit ocutis hoc Pilatus expouere, pluribue 
liuguarum commerciis instructam uutgi notitiam reddidisset? 

&sed quia nou est tiumana dispositione perfectuni, spiritaliter 
iltud seiitiamus impletum. uera aiquidem fides cattiolicaque 
confessio, quae designabatur iu Christo, unum populis legem 
triuo docebat expticari sermone; quod autem ludaeoruni regem 
eum speciatiter uerbo pronuutiat, qui supra creatui'am itomi- 

10 na.tur uniuersam, tam saecutari causae quam rationi conuenieus 
est diuinae. primum quociam Pilatus uel propter Caesaris 
metum uet propter suae ciedidulitatis admissum, quia regeoi 
diierit quorura fuerit, definiuit, ue puro regni nomiue deaignato 
generatiter eum regem uideretur exprimere atque aduersus 

isCaesarem praedicare et tamquam in suum quoque rectorem 
decreta morte saerilegus eitifcisse. dehinc quia rex ludaeorum 
Christus letigiose nomiuatur et omnis geutititas idotorum 
cultibus oeeupata, eum Christiani dogmatis meruerit aacramenta 
sortiri, inter Abraham filios incipiet Dei filium uuueupare, eui 

aolegitur pronaisiBse, quod eum faceret, aicut et fecit, omnium 
gentium patrem, lesus ergo dictus est Rei ludaeorum, uon r^ 
tantum praesentium, sed etiam futurorum, quia uaturatiter 


- ,i>L«M 


1 hietciaulime H, hierusolira^ B apostoloruni ex apoBtolurmu 

B 2 poBset BE una s. l S interptea B 3 liic B, 

hoc oculifi V pturiuium B, plurimarum p 4 inatr.ctom R 

fulgi 1, eras. in B reddidisaed B 5 set kb eed IP req' B 
quod V 6 illud om. S siquidem] ras. 4—5 litt. in H 

T Bignabittur B regem-^eum om. v. fere eras, in S eum 

regem B 9 BpecialLc» S, spiciali B, speciali ter Lwdwig in adit. 
creatura — imJuerEa B 12 amiBBUm ItHI, admisaun) corr. lur. 

quia R, q*M H, qui* B (a m. 3), aquie I, qui lur., q Col. i quod se 
fortasie recitMS Oall, ea ragem v 13 designatrt (i eras.) H 

14 eipanere Bv 16 quia] qin B 17 religione H IB meruit 

P 19 habraham J? incipit o dei ex: deo B fliium] 

popultu V nuucupari HBv 20 pconiisse H 21 ergo] nutem 

H lex dictus eat i{ 22 quia] qui MBv natnralia Bv 


geriniDis inutilem relinquentes horrorem. mox in oleam feean- 
dae suauitatiB UDgueuto sancti cbrismatis iusereudi perdeat 
amaritadinem sterilis oleastri. 
8 Quin ptiam plebs feralis et noxia, nollis animum satiata 
aupplieiia, cruentos ei utroque latere eirca Dominum uiros 5 
eadem statuit damaatione confiiog, ut iniectas aulnerum plagas 
talium aceruaret iniuria personarum, licet meriti similitudiuem 
nou baberet similitudo sententiae. inter latrones aamqne iusto 
pendente camifiees trium uidetur esse par poena, sed duorum 
dispar est causa. ilU quippe pro crimiuo rei sunt mundo:ta 
buic ipse reus est mundus, cuius sanguine liberatus est a pec- 
cato. in illo tamen Dominus patibulo eonstitutus poteatatis 
suae iura non perdidit, qni de aublimi crucis eiamine, uelut 
de regali throuo, iudex aequus utrumqne prospiciens et ambo- 
rum merita diuini cordis lance perpendens hunc elegit, hunc ig 
reliquit, non praeterita quae luebant facta discutiens, sed 
praesentes mentium diuersitates iutendens. unus enim, a quo 
ferocis atrocitaa instituti nec in mortia discrimiue daclinauit, 
saeuis Dominum lacerabat iniuriis, dictis mordacibus eiecrandis, 
tamquam caper hirsutus uenenosi dentis attactu palmiti sua-so 
uissimae uitis inimicus, ita loquebatur inludens: si tu ss 
Christua, saluum te fac et nos. alins uero spe meliore 


21 cC. Luc. ! 


1 horroTem ex honnorem H, bonOTem Gail. oleo B 2 ea 

ex scae If criamatis B iDscreadi (ex do) .B 3 Bterilis 

{r ex h) B 4 de dtobvs latronib- bt kistantia. bw BS, De 

duobna latronibus ad DomiDi latera crucifiiie v post quin ras. 1 

litt. S 5 circa] ci ex ca B 6 ut lectns R 7 aoerbaret 

Bv 8 bab& .fi (re a m. 2), habeat H, habet Par. Arev. 9 ni- 

de.t B par] per H, om. B dsed B 10 illi qnidem S 

B, illi siguidem malto v 11 ipsi H 12 das {s ex e) B 

potestati B 18 poadidit (ro eras.) H Bublimia SBv 

15 illum reliquit v 16 reliqnid B 18 mortis] eras. in S, 

o»n- u declinanit {supra nit ras.) B 19 eieci-andus Bv 

•2a hjTBatuB B at.ta>tn H, a.tactn (c eras.) B 


FaBclial. Opei 


modestior, qai, dnm suae parcit linguae, pepercit et poenae, 
supplicibus Dominum uerbis alloquitur, deflecteus lumina, taa- ^ 
tum libera quae gerebat, in terram, quoniam tensi uuluernm 
neius ab humilitatis officio uolentea incUnari palmas arcebant. 
anam postqaam socium, qui iam desociari mernerat, iusti sei- 
monis increpatione redarguit suaeque culpam proteruitatis 
agnouit, Dominum sie precatnr: memor esto mei, cum 
ueneris in reguum tuum. quem pius ilico Dominus, nt 
errantem per auia deserta pastor onem cum gratnlatione 

10 recolligens, allocutus est dicens: amen dico tibi, hodie 
mecum eris inparadiso. o mirabilis et diuina promissio! 
paradisum se dicit intrare qui properabat ad inferna desceudere, 
qnatenus euidentius edoceret nullum tempus existere, quo 
Dens non ubique sit praesens. ut enim latronis auimos 

isiam beati mortis formidine uacuaret, non tantum inquit hodie 
mecum eris, ue sepulturam putaretur edicere, sed adiecit in 
paradiso, ubi flore perpetuo blanda per agros ridet amoeni- 
tas et inriguis uoluptas fontibus enutrita pulchrosque moUiter 
per hortos infusa, totum grata suanitate laetificat interque 


7 cf. Lnc. 1 


, 12 


10 ib. 43 


2 Bupplicio H, sappliciu B Bnp- 

□erbie] einendauit luretw: ac 


1 moideatior (b eras.) B 
plicio ac domini I dfii 

Domiimm uerbis precantibuB alloquitur (ac oni. Gall. Arev.) defletu 

B limiDa S i inclinari] om. H palmesoebant I 

5 •ocium (i eras.) H quHBm (i i eras.) H otium quae inm 

I deBociare HI, disociari B mern>erat B serraones B 

G cnlpa B 7 preciibatar HBv 8 dnm v 9 ciim gmtn- 

{hauA dAtbie ad superiora cum ueaeris 
B 11 para,d;sa BH miracDlie 

um H secum com. Gaa. 13 quatinna 

n. Bv e*docere (t eras.) H quod B, qi 

quo> B, quo v 14 dominoB v sit nbique 

V animom EBv 15 beat? E, beati E' beattj corr. m. S 

16 ne — adiecit om. Iv, rasura wsiiue paradiEO in H, GaU. lacunam 
reete sttspicatits coniecif: non tantiim, inqnit, (sapple meminero tui) 
aed hudie 17 agres H 18 inrigais] ex inrignas * uoluptas 

ex -tis B pulcrosque H 19 ortoa B 

X 19 


Ifttione] alill dnm in marg. 
pertinent) 10 Amen, ai 

H 12 parady.um H 

B euidentius om. Bv 

B' (qo c 


beatos frondibus ramos ac nulUs ultra pomorum decipieates 
insidiis serpens iugeinit ille tartareos, aotiquum sine lapsu 
degere iam coloaum. ambo igitur uariis curreutes motibus at 
latroues iter diuersi callis inuaduat ac locis remotioribus inmi- 
nentes discretam factis uiolentiam perpetraruat, ille fores s 
infernas iutrauit, iste supernas inrupit; ille caligine profunda 
snbmeraus gehennae clauatra peoetrauit, iste limea clarae 
lueis ingrediens caelorum regna diripuit. 

19 Interea subito cunctus obsouratus est mundus, tenebris 
repentiuae caecitatiB oppressus ac mesta nebularum mole per- lo 
fusus funereas dies celebrauit exequiafl; sol radiis remotuB 
absconditis, tetra uelatus palla, delituit orbemque luctibus alienae 
noctis infecit. talem siquidem uultum patris orbata solatiis 
merueruat elementa sortiri, ut euius ortu laetata sunt, trista- 
rentur occasu. sicut enim Domino nascente lu: claruit, itais 
moriente disoeBsit. tunc etella per diem fulsit, modo nec in 
nocte comparuit. sed quamquam caelo terraque fugitiuum 
lumen abscessit, non tameu diutius ia hac remotioae permaasit 
per ipsa temporis interualla suspeasi, ma^uo uisum eouueuira 
mysterio- nam sJcut tribus horis muadi facies teaebris oppressa m 
subiacuit, ita Dominum triduo clausum tumuli sepultura con- 

20 texit. nec tellus siae clade tunc adstitit, omnibus contreme- 
scens fandamentis, qaae talia sentiebat admitti, mnudique rata 


1 pemoram H decipientiB (cipi in tos.) B, decipientibus v 

2 ingenioit e 3 dege.»re B nt] eras. B, om. v 4 iter] 

inter diuerea R (on m itiner?) 5 i^erpotrarent S 6 inferni 

V caligini Bv profondae Hv, profunde B 7 Bfl.mersoa 

JSC a m. S) gehennae clftUBtra p. B, claustra penetrauit g. HBv 
lamen Hv 9 de teibvs hoeis iKflEBKiaTM RH, de sole obacn- 

rato, terrae icotu & aceto porrecto v cnnctua] totus HBv eat 

obacaiatoB u 11 exteqnias H eei sol v 12 dilituit HB 

13 tan^n S 14 meruerunt] e, corr. es: i B 16 diecescit S 
17 fngiuum (ti am.S) H 19 suspensa .S 20 oris H 22 os 
TBBRiB MOTv .8, om.Hv adalitit iP, «Bstitit H^Ji, astitit S 

umttemBus Bv , 23 admixti H, admitti (d ex m) B^ senti^bat 

B rato H 


Paschal. Ope 


t Lib. V. 


ueDisae iam finem dubio pependit natura sub tM-miiio, ae 

suQimus scilicet apex ad iaferua desceoijens omnem pfotinns 
molem secum iugiter inclinaret in mortem atque proprium 
comitatus auctorem praeceps in cbaos mundus efflueret. sed 
Billa pietas diuinitatis iamensa properabat clementer ad tnrtara, 
quo perdita restitueiet, non quo instituta deperderet. cumqueZI 
taiia ceruereut euenire pericula qui Dominum ligno crucis 
affixerant, nequaquam eipauere tot signa, tot praesentis metus 
inaudita prodigia. quin insuper cum potum sitiene postularet, 

lounus de plebe nequissima spocgiam calamo nesuit et acetum 
eius ori porresit. o quam ludaeorum menti nequissimae liquor 
fuit ille conueniens, qai deteriora secuti uel iufima pro culpa 
scilicet infidelitatis manzerea eiint uocati! sicut enim uina 
suauia, cum fuerint In acetum triste couuersa, cunctis & men- 

issarum poculis rapulsa iactautur, ita geus ^ta feralis et impia, 
qaa.e prtscis temporibus Deo placuerat, nuuc odibilis et nimis 
est execranda. 

Vt ergo beatae Dominus omnia passionis impleuit, auimam 22 
protinuB suam saneto de corpore uolens ipse depOBuit, eam 

Muoluutarie rursus ipse sumpturus, ut feoit, quoniam mortuus 
qnidem fuerat sed uiuebat, membris obeuntibus non diuinitate 
defunetus. audiamus ei eius pereoua lobannes euangelista 
quid referat; ait enim Dominus ad discipulos suos: propter 

23 of. loh. 10, 17. 18 


2 BummiB H 4 commitatus B efi'aeT& S, afflueret v 

6 reatitDerat S dod qao] B, nno eras. H, om. v nt, SFOKSI& 
OTSt ACETO OBi XPI P0BKECT4 S, om. Ss 1 paricalie qaiB S 

8 eEpBucraTit*o* Eigna S, expauerunt. aigna Bv, ob signii coni. 


9 iuaaditn j 


15 po- 


qui B Bcieus H^ (sitleuB corr. n 
11 iudeornra B 12 iofirnia v 

m] eras. S, om. Bv 
taogeDB ista I insta. S 16 nuc (n 

JB, 80 tt 17 est] S m. g mpra t. H 

18 TBi KMISIT SPM BS, ChristoB espirat, UBlum templi soinditar, sancti 
teBUrgunt « 20 ipse rurBU» v post flumptnraB, ipae er^ S 

21 quidam £ 23 qni B .v 


zeres] e, eorr. B, 
■nlis H, populis Bv 
am. S) B et] c 


SednHi 


hoc me Fater diligit, quod ego pono antmam meafl 
et iteriim accipiam eam. nemo tollit eam a me, sedl 
ego pono eam a me: potestatem habeo ponendi eam' ' 
et potestatem habeo iternm accipiendi eam. hoc 
mandatum accepi a Fatro. quis itaqae poasit dubitare & 
nel audeat eam, ciu suam ponere licuit animam cum liberet, 
potuisee quoque resumere eum placeret, et hanc iu sese magis 
operari uirtntem, quam dignatna est in pturimis demonstrare? 
reserantnr fores ecce tartareae Cbristo ueniente deiectae, patet 
inferna retro iam semita, nimpuntur sasa, fiuditur terra, lo 
uacuantur sepulehra corporibus, reuinescit tnrba sanctornm ; et 
ne fides defecisset in creduio, agnoscitnr reaurgentium multitudo. 
23tnnc itlud quoque templum mirabile, plenum religionis anti- 
quae, maioris templi cubnina cecidisse couspiciens, uelut alum- 
nus tristis et ingemens proprium defleret auctorem, disoisso le. 
protinus uelo nudum cunctis pectus oatendit, interiora scilicet 
euidenter arcaua gentibus reseranda significans et populis 
fidetiter adfutnris, quoniam lex, quae sub Moyse uelamine diu 
tecta permansit, Cbristo nobis adueniente perclaruit. dic age, 
mors tristis et impia, nunc ubi tua sit feralis illa uictoria, » 
nunc ubi stimnlus eiecranda tibi serulens ad sepulcbra, quae 
a primae generationis interitti nullis umquam saturata funeri- 
bus humanum genus Lnuadens miserae soles fragilitati poe-* 
nali semper dicione dominari? ecce nunc ad Christum tn 
pessima non uenisti, sed ad te Christus ultro descendit, cui ai- 
eine morte licuit mori, qni cnncta gignens, cuncta constitueus 

2 et] rai. in B., otn. v nemo — ponendi om. v 5 dubitari H 
6 non aQdiat e libeie* (t eras.) H 7 conplaoeret B 9 pa- 

tent inferni— aemite H nenie B 10 findi«t (in eras.) S 

11 reniuiacit Bv aaoctomm om. Sv 12 creduloa H, crBdaliB 

Bv 13 TBi VBLYM TBMPLi sasavM EBT R H maiores R 

cnlmiiia] winioa H, cum mina I 15 doflerat v disBcisso B 
17 anident (" ex corr.) H nrcbaaa libri popnlnB — adfu- 

tuj-UB (i a m. 3) S 18 Moyai Arev. 19 adaoniente. (m erae.y 

B praeclaruit HBv 22 i, cx en. B ptimo v 23 mi- 

Berere S, misero S 2i t\i\ om. Bv 


ichaL Opei 


I Lib. V. 


293 


te solam liuidam noa creauit. scripbara qolppe uenerabilis 
dicit: Deus mortem non fecit. originis igitur tuae si 
materiem cupia agnoscere, serpente patre conciperia et eulpa 
genetrice procrearis, sed indulgentia nuno regcante eonaomeris. 
* Interea Domini spiritus iam de corpore migrarat ad tempua, 24 
frigidaqae crncis in robore Cbristi membra pendebaat, et ad- 
buc furor arma non deserens inimicae manui lanceam sub- 
ministrat ictnqne nefario latus Domini pLiga uiolauit infixa, 
altum uulnns aperiens ac defossum, per quod eangnis pariter 

10 et aqua Auierunt. o quam catholico dogmati sociatur haec 
causa! o quantum Trinitatis fidei conueniunt haec sacramenta! '"' 
corpus namque sanguis et aqua tria uitae nostrae sunt mu- 
nera. omnes enim, qui Christo duci nos tradimus, in aquarum 
fonte renascimur eiuaque corpus et sanguinem snmentes edi- 

umus ac potamus, ut templum sancti Spiritus esse mereamur. 
nam et Faulua apoatolus ita loquitur dicens: an nescitis, 
quia templum Dei eatis et Spiritus Dei habitat in 
uobis? quod ut Dominus iubeat templum noa inmaculatum 
gerere supplicemus, quatenns angnstos et tenuea tautua maa- 

»sor sibi faciat idoneoa et capaces. 

2 Sap. 1, 13 16 I Cor. 3, 16 


1 libidam Bl 2 Dominus EBv fecit] (f, c in ras.) H 

igitur] t 8. l. B 3 mateiiBra HB caaciperiB] i, eo; e eorr. 

B, conceperis Col Par. culpa S i genitric^ B indiil- 

geutiam B consumieris (m erai-) B 5 Tni utts sBt IiAhcba 

FBBEOBATVK BH, Ae lancea in latere Chriati c (Utus GaU.) migrat 
EH, migranit B . niigrarat » cf. h. S85 1 manui ex mnDni B, 

mtuinB V 9 altnm om. B apperienB B d^fosaum B 

Bangnia ex -nis B = \2 10 et] om. B aqnae Bv satiatnr 

.B 11 qnaantmo B fide' H Bacramenta] in mm-g. li 

aecnita M, sacrata HBv 12 nitae] noetrae om. B 13 dnce 

u noB tradimns] nuetram H, nostr; B, nostro v in — edimnBJ 

in mg. aid, B li oiuaqua] que ertw. H, om. h 15 b. spiri- 

tu8 templum Hv, templmn om. (?) B 16 ApostoluB Paulua p 

17 qnoniam Bv Bpiritus aanctns HBo 18 inb& B 19 qua- 

tinus B 20 sibi om. B 


394 SedQlii 

35 Fostqnam igitnr theBaurum corporis pretiosi depositum sacer 
locuB itle Euscepit, qui Bomino ibi iacente nobilis claruit, 
resurgente nobUior triumphauit, generatio fallaclae iam deuota 
conauetum BUb impio corde nefas excogitans Christum nocturno 
silentio disclpulis iactitat rapientibua auferendum, ut sicut & 
ipse praedixerat, diem nulgaretur Burrexisse post tertium. 
hac itaque ludaei furtlua suspicione perterriti plunmaoi 
petunt custodiam sollertins adhiberi tumulique fores et ianuam 
fida nimiB obsidione uallari. si noudum poat crucis acerba 
Gupplicia, post ferri plagas et uulnera, post mortalem corporis w 
Bepulturam, crueBtum, carnifices, implestis officium nec odiam 
post innocentis exitum saturaatis iniustum Dominumque 
potentiae singularis, qui totiens animas eduxit ab inferis, suam 
reuocaturum potius non probatis: iu peiorem partem consilia 
Qobis apta peraglte, fouete sensibus dolos perfidiae nutrimentiB k 
axmatos, sepulchri elaustra signate, uigilias militares adponite, 
monumentum saxo praecludite cunctaqne malignis, ut facitis, 
dispositionibus instriientes dicite: quis Deum poterit custodire, 
cui cnncta reserautur, uihil obstruitur? regnat in caells, im- 
perat fretis, domiaatur et inferis, quid itaque, tumnltus in-M 


1 BU, Corpna Domiui coaditnm 
BepnlOTO adtiibita cuEtodin militHri e poeqaam S teaanrom (h 

a m. 3) H 2 ante Domino, a. eras. B ibi] om. Hv 

3 iam] eras. H, t»». Bv 4 consaetam] om. B 5 rapieatibus] 

era/. H, om. Bo G rBamTeiiaEe B postertium (t a m. S) 

H 1 11,0 S, hato V, \ia/t ami. Arev. ludei B eoBpii^oae 

ex BUBceptione H* 8 petaut H 9 aceraa HIB u »n b eorr. 
11 imjdeati' B eiit.ura H, edtom v 12 entnraati' B, sftto- 

ntis Col. PoT. que] qui v d*iim«a potentiae H 13 quotiens 
flffo ednierit B H potiua renoeaturnm v concilia 

Sv 15 apta] omi. M 1G sepul clanstra R, Bepalobiia el. 

B 17 monimtu (o ex u) B 18 dominum o 20 et] om. 

HBv itaqne perfidis s 


chal. Opei 


I 


condite, perdis opns excubiis et labore ? quid fidem niteris explo- 
rare, qnam non uis, etiam cum probaris, admittere? 

Interea illud triste post sabbatutn coeperat dies iaiadiarel* 
festiuus, qui Domino dominanti gratissimus nomen ab eius 

smaiestate sortitur, dictus hoe bonore Dominicus, quippe qni 
tantum consecutns est dignitatis, ut primus meruerit intueri 
mundi nascentis originem et resurgentis Chriati uirtutem. 
sic enim liber Geneseos, remm manifestus assertor, die septimo 
sabbatorum a suis requieuisse Deum dicit operibus. apparet 

10 ergo perspicue, quod caput orbis iste sit dies, a quo primario 
per ordinem definitum numeratur septimus sabbatorum, quem 
gloria regis aeterni tropaeo quoque suae resurrectionis inlustrans 
primatum cum religione concessum dierum eensuit retinere 
cunctorum. huius lacis ortu conspicuo mater uirgo cum ceteris 27 

ismulieribus fideliter congregatis, quae munns pariter ferentes 
aromatum Domini uenerant ad sepulchmm, lacrimis ora snlca- 
hant, pectuB gemitibua eommouebant. moxque locum conspi- 
ciunt sepulturae uacuum corpora iam patere, sed mira plenum 
redundare uirtute. de caelis angelua namque deaeenderat et 


1 laboie* (m eras.) E, laborS S finDm v iiiteti<a H 

expoliare S 2 nobia etiam comprobarie amaiittere it, nouia etiwn 

cnnprobajis 8.mittere (m eras.) H, quam noles etiam cum probareB ftm- 
mitteie .B, qnam nobilis etiam comprobaiis ammittere I, em, Iwr., 
etei iam comprobaris a. coni. Hartel 3 sb BESYRRKCXioirE nxi SH, 
De reanrrectione die domiiiico et angelo tDmulis adfitantLbuH « Inteitis 
coeperat i. t. Hv (ceperat H) i feBt.»»i9 H, felix o ira- 

diare featia ijuce I domino 8. l. E'^ dominanti (i, cofr. liid.) 

R 5 domi////nicue H G mernetit piirauB H 7 mnmdi 

H resnrgenti H 8 hic enim v gene""' (gene iw nM.) 

JB manifeatus] mandi'| factus B 9 requieuiege (ie g. Vj H 

10 caput otn. B, capnd B eit ei £ 11 deflnitna Bv 12 tro- 

peo R, tiopleo(?) H. tropbeo B 13 religioue] li g. l. S con- 

euit H, conEuit B 14 


ftTAE TEtfERTNT 41) K01CV- 

15 fideliter] s. l B 
nenerunt HSv 
onebat Hv •ora (h eras.) 


i 


296 Sedulii 

a tomuli foribus euoluto mirabilis residebat in saxo, uultn 
flammeus, uestimentis albatus, ut gemina uidelicet diuersitate 
resplendens terrorem pariter laetitiamque monstraret, terrorem 
profecto Gustodibus ignea facie comminatus, laetitiam quae- 
rentibus Christum niuea uestis iucunditate blanditus. ergo s 
mulieres angelica reuelatione firmatae Dominum gaudent 
28reuixisse post mortem. milites autem tali uisione perterriti 
uitam nequeunt retinere in ancipiti discrimine constituti de- 
sertaque continuo statione praecipites urbem repetunt, miracula 

««-><'' referentes gratisque manifesta renuntiant. postquam fidemio 
pretio uendiderunt, in fallaciam permutantur ignauam, moxque 
Christi discipulos nocturnae quietis insidiis aucupatos eum 
diripuisse confingunt* dic, nefande custos et improbe, fare, 
scelerata legio, quid mediteris adstruere, quae studio pecuniam 

f^"*j' conquirendi foueam tui casus non uides et periculi, quantumis 
supplicii merearis ignoras, cum mauis neglegens uideri quam 
uerax. constat enim te fuisse peruigilem, soUicitum, perspi- 
cacem, numquam lumina somno fiexisse, nisi labori uicibus 
perfouendo proximus rite collega succederet, ita locum excu- 
biis communisse, ut nuUis adiri posse fraudibus appareret. num so 

.<■''. '< Christus, ut audes falsa uoce componere, nocturni operis tem- 

l .'^S? *^^ pore te quieto suorum manibus raptus est a sepulchro, cuius ibi 


1 a* (d eras,) H tamuli ex tamalo B resedebat H 

5 ioconditate BH^B blanditas] b tn ras. B 7 post B 

antem] eras. H, om. v de fyoa. melitv et mexda.cio eorym R, 

om. H perterri H 8 ancipiti ex ancipite B ne neqaeant 

r* 

oont. Litdw. 9 petont B; repetunt om. H 10 «*ferentar (re 

er<i8.) Hy (feren m ras. m. 2) B, perferentes J Galh 11 ignanam v, 

ignauiam B, ignao^am H, ignaaia B 12 insidias B occapatos 
H 14 meditaris H asstruere BB, astruere H peccani* 

(a eras.) JGT, pecuniae Bv 15 conqoirendxc H, conqairendae v 

cui Hv non uides] *:icn fides B pericli Bv 17 uera B 

enim] tunc 971. al. in ras. B 18 nise ex nisi B 19 proiimos 

B suaderi B 20 nallus H, nuUis ex nuUus B posse* 

(t eras,) 1?, posse ex -set B numj nam si HBv 21 au*dis (i 

eras.) H nocturnis B, nocturnos H 22 te] eras. Hy 8. l, JB, 

<m. V e sepulchio Bv 


:cli&l. Opei 


i Lib. T. 


297 


I 


lintea, cuiuB adiacent nelameDta, circa cuins residet aQgelica 
uirtus eiuuias? au beatum corpus ille, qui rapuit, prius exuit 
et nudauit, celerius arbitratus detectum posse subduci quaoi 
ligBtum, sicut manebat, auferri, cum sit mora fartis rapacibus 

ninimica potueritqne cautius et latenter cum suis quoqne Domini 
uelamentis auferri. meutita est iniquitaa sibi. babat 
tamen ista res gratiam figurati sensns egregiam. luJaeia ete- 
ti'i" Obristum spiritaltter constat ablatum, quem nos tota 
mentis et pectoris deuotione portamua. plange, ludaea, tuos 

10 itaque sacerdotes, plauge ministroa et populum, quae pro tan- 
tis deserta flagitiis non iam tuba gaudebia, non unctu firma- 
beris, nou sacrificiis perfrueris. cuius spe namque uirtutis 
tibi tuba perflabitur, cum regem uideas interemptum? quie 
unctuB ultra iam dabitur, cum ipsius unctus amiseris princi- 

ispatum? quae uictima ferietur, cum uictima fuerit pastor ipse 
mactatus? discedat synagoga proprio iam colore fuscata: 
Cbristus eibi pulcbram niueo decore sociauit ecclesiam. baecZ) 
honorem Mariae praeaentat et gloriam, quae, Domini cum 
claritate perspicua aemper maier esso cernatur, semper tamen 

jouirgo conapicitur. huic sese Dominua ilico post triumphum 


6 FaBl. 26, 12 


S ad eicabiaa (ad s. l. m. 2) R, exuQiBB ex eicubiaa H, eiuQ*ina 
(uu M. ol. in ras.) B eziait PB, extuit H 3 aruitratus 

P 4 auferri] sequitur rosura duorttm versumi, incerta litterarum 

itestigia adhuc exstant S niBDebat aaferri mentita i> 5 cautis 

G iiii///qutaa JS 7 post iudflia ras. in B 9 peo- 
toris] corporiB P portam P, portamua ex ras. fl? 11 gaudebis] 
a iuacta liTniBueris P uncto HBv ante tuba ras. 1 

litt. B, post tuba, tibi s, l. B 12 naioque] poenaTD^ue H 

13 iuteuptum P 11 unctuB itkm ultra v uiictia B, unctia 

Par., unoti Gall. Arev- prinoip»til>i (a eras.) F 15 q». H' 

IG BiuBgoga lihri 17 eclesiani P lats scae m4.biab ma.tri8 

Jf, om. H 18 lionere P Mariae* (b eras.) S praesntat 

(en eras.) H praeatat ad gloriara Bv Domini] om. PHBv 

19 coDspicuam P, prospicaa Hv ••semper (eti' eras.) H cer- 

citnr H 20 leae] om, S bilico P postTiuniphum H 


^ 
t 

^ 

$ 


298 Sednlii 

resnrrectioiiis ostendit^ ut pia genetrix et benigna talis nturaouli 
'; testimoninm nnlgatnra, quae fnit nascentis ianua, dum uenis- 

set in mundmn, haec esset eius et nuntia deserentis infernum. 

i$ Mox deinde conuiuio cum quibusdam uelut praeteriens uia- 
: tor interfait, atque confractione panis eorum se sensibus et s 

I oculis publicauit, quia cum uerus ipse sit panis, illis lumini- 

,,bus innotescit, quos fides interior reserans ac detegens ad 
'. ^^'' '' './ . .'1 agnitionem Domini gratiae claritate perducit. frequenter etiam 

* 4^ ^' '.*?-' J diiiersis temporibus et momentis manifestum sese discipulis 

demonstrauit : nunc uescentibus inopinus apparens, nunc obustiio 
piscis et faui cibos accipiens, quatenus euidentius edoceret 
res esse corporis dapes^ quas edendo uidentibus approbauit 

*^H^^ 'tify/^"'< ^^ ^® membra nunc gerere, quae nuper gesserat ante. 

^ JJ^'Ue( 32 Sursus idem^ cum metuentes apostoli plebis, quae Dominum 

; saepe negauerat, uiolentam sustinere saeuitiam, clausis domusis 

p ianuis permanerent, obseratis adstans foribus inprouisus, pacem 

cunctis dedit salutatione sermonis, ut afflictis laetitiam tribu- 

' ens repensam, quod prophetica uoce signauerat, approbaret, 

♦ 

* 1 gemtrix P miractilis B 3 inferna HBv 4 qtod 

7« nr TRACTioiTE PANis 8IT DNS AGi^iTYS B, de fractione paois ubi dns 

^ fait agnitns H, Christus discipnlis apparet, fauum et pisoem manducat 

} V uel preteriens B 5 confractione] in fractione Bv, in ex 

f cam(?) H se am. BB 6 quia] p B cum] quod HBv 

^ |llis] eras. H, om. v 7 innotescet P «nterior (a erasJ) H 

i reserans] reserant P, inserens v detegens] alib detgej in marg. B, 

detergens PH, detegens v 8 de fayo melijs et pabte piscis assi 
B, om. H 9 manifesta P 10 demonstrauit om, P abusti 

B, adusti v post conbusti sequuntur in P tale genus — Dei c/V 

J9. 300, 9 11 faui cibos] faucibus P quatinus PB edoceret 

. enidentiuB Hv edocere P 12 res] om. B sedendo P 

/- ' ' 13 «illa H nun B ante] mortem Hvy mortSf B nun- 

p geferut ante XV P 14 vbi iNGREDiTyR ad discipvlos clavsis 

T0BIBY8 BH (po8t saeuitiam inscr.), Christus ostendit plagas suas 
discipnlis Par. Coh Bursus — saeuitiam in ras. B^ contumentes 

P dns P, dm £ 15 saepe dominum B uiolentia P, 

uiolentiam H Par. GaU., uiolentlk (a corr.) B clausi* (s eras.) 

H 16 obtmsis H, obstrusis Bv 17 laeuitiam P 18 re- 

pen«am H, repentinam v prophetia B adprobare P 


» 


I 


PaBchal, Opotia Lib. V. 299 

quia cor contritum et contribulatum Dominus non 
relinquet. moxque mauus apernit perforatas, pl^am lateii 
nudauit iufixam, ne phantasma crederent, si uulaerum iadicia 
non uiderent. 
b Quoniam uero Thomas aeque ueneraudus apostoiue, quem 33 
Didymum uocabulo uuncupabant, ibi non adeiat, et talia sociis 
referentibus non credebat: ecce Dominus eodem postmodum 
residente cum fratribus inmotiB se denuo foribus repraesen- 
tat, qui numquam spiritaliter ab ipsis abscesserat, coramqne 

locuactis uisas in medio non dedigaatur morem gerere trepi- 
danti discipulo: palmisqae rursus et latere demonstratis tactu 
uulnerum patitur se probari, magis hinc agnitus, qood ipse 
sit Christus, quia dubitantis animum placida fouit leuitate 
susceptum. quisquis enim dolos artifices caeca sub imagine 

iftfraudia eiercet uanasque nebulas et figuraa ad decipiendas 
instruit meotes incautaa, non unlt iuquiri, nou uult sua facta 
cognosci, quo lateat sub nubis uelamento fallacis, oculosque 
compositis miseros simulacris inludeus odit aollicitos, si depre- 
hendi coeperit, et amicos. Dominus autem uerai iu omnibus 

wChristus etiam credere dubitanti mitissimus, noQ irasoitur 
ambigeuti, sed ut digitos quoque mergat iu uulnera, leui 

1 cf. Ps»I. 50, 19 

1 hnmiliatuin Sv 2 relinqn«et (er eras.) 3, ralinquit It 

appernit B perforatos F plaiiga F 3 mandauit F 

fautaema libri 4 ntderent] sequitur rag. 2 fere Hersuam tii P 

5 TBI THOMAH MOnSTKAT LATTS PBRF0K4TTM BT mVRAS CLAVOKVM R, 

om. H apostolus (o, ex n) B H nuncupaiMnt (ba eras.) H, 

nanflnp8.«liant B. nnncnpant » (excepf. Cof.) 8 foribnBJ fratribas 

B, repraeeeotat] re eras. H, praesentat v 10 nsnB H 

11 tactu (~ eras.) B 12 cognitue B 13 Cliristua sit HB 

qui Bv ammam — susceptam Hv placita B 14 artiflcis 

Hv 16 post incantas, niilt iaquiri eras. H inquiri non uult 

om. Bv 17 quo B, non B, rag. in H, quod v, niini Ludw. 
lateant eoni. Ludto. in adn, 18 niiseris H inludenE (1 a m. 3) 

R fort. EollicitQB c/. Cann, 19 amicos] amtctos v. «ox mihi 

guspecla GaU. 20 dubitandi HI 21 ambigendi S, {t a m. 3), 

arobigendi 3 nulnerali H lani om. c 


300 Sedulii 

facilitate concedit, sciens bnins probationis exemplnm non ad 
Thomae tantum, qui fnerat iam beatns, sed ad fidem deinceps 
pertinere mnltorum. 

34 Post paucos iterum Dominus dies Petro piscanti cum sociis 
ad marinum sese litus ostendit, totaeque noctis labore penii- ^ 
gili nullam cernens fessos babuisse capturam. dextrum retia 
dimitti iubet in pelagus, confestimque clauso gurgitis salo 
piscosae congregationis inmensa crepantes sinus eduxere cum 
praeda, quam ante Domini gaudentes proiecere uestigia. tale 
genus ergo miraculi non uulgari facto sentiri, sed tj-pica debet lo 
intellegentia ponderari. retia siquidem credamus praecepta 
Dei lucida nimis atque perspicua, quibus omnes dextera sec- 
tantes a saeculi fluctibus eruendi clauduntur Christi uestigiis 

Sainclinati. nam et piscis supra prunas adpositus, eodemque 
panis in loco simul ab ipsis inuentus catholica religioneu 
cernitur non carere. nam piscis aqua uidetur intellegi, qua 
nos ablui certum est ac renasci, panis Ghristum significat 
saluatorem, cuius eodem corpore uescimur ad salutem. ignis 
Spiritus sancti gerit imaginem, quo deuoti consecramur ad 
fidem. in eadem namque specie demonstratus effulsit, cumso 
beatoB apostolos, sicut liber eorum Actuum protestatur; clara 


1 facile CoL 2 toniae H, athomQ B faerit B tam 

beatuB V 4 ybi dix petro laxa retia ad dexteram BH (iu 

deit.), GhristuB piscanti Petro in deztram iucere retia iubet v 

o 

item Bv piscante H con B 5 maritina B totaq; 

(o a m. iH) Bt totoq; H peruigili] perpili Iv, forte peruigili uel 

))erpeti lur.f perpero cani. Oall. 6 capturas ex -rG B 7 pe///- 

it 
lagoB {ras, 1, l.) B 8 inmersa v crepantes (it a m. 2) H, 

crepitantos v 9 procere H 10 tipica P, typyca H 11 cre- 
damus] & ex i B 12 dilucida v deztra HBv sectantes] 

fort. stantei 13 a] om. 7/, et v fluctibus ////////////// ruentis H 

(ras. 7—8 litt.) Christi addidi, post clauduntur raa. 3 litt. in H cf, 

V. 399 14 inclinati H^ corr. in inclinata tbi expoitit de 

PANK PiHCK et prynis B, om. H 15 chutholica H religione] 

rationo manult Mign. 19 quam H 21 beatus H apo- 

Htolos (03 ex u) Bj aposto*Ios B 


I. Opei 


301 


sui diuinitate perfndit. tanc ad epulas eos sumeadas inuitat 
placida solemniuiu praeceptione uerborum, qui mensae Domiui 
mox UDauimes congregati cibos eanctae benedictioniB accipiunt 
et Chriatum plena fidei ueritate cognoacunt. 

5 Cum uero modicia surrexissent dapibus competenter impleti, 36 
Fetrnm Dominua, an eum diligat, clementer interrogat. cui 
protinus annuenti cupiena greges utpote bonus pastor augere, 
tamquam lidelissimo nimis operario uel probato suas oues 
agnosque commeDdat. et haee tertio repetit ac reuoluit, nt 

10 recentioris culpae trina negatio parili dilectionia purgaretur 
ez numero. qnod autem Fetro speciallter alendi gregis tribuit 
diguitatem, cum probetur omnes aeque diligere, non ad ali- 
orum pertinet detrimentum, sed ratloai nidetur esse coniunctum. 
hoc animal namque mitisslmum pro simpllcitate naturae iustis 

1» est comparatum, quos, cum uenerit in maieatate aua rex om- 
nium, taliter a dexteris adstantes, sicut ipse docuit, alloquetur: 
uenite, benedicti Patris mei, possidefce regnum 
paratum uobis a constitutione mundi, et cetera. 
ingressuros igitur iustos in regnum consequenter illi commen- 

wdat, cui claues se daturum einsdem regni promiserat. 

Inde monitis eos beatis erudiens et pacificae roborans tradi- 37 
tione doctrinae per omnes imperat terras religiosae fidei 


17 Mattb. 86, 3i 

1 perfniidit H 2 placida] s. l. E' peeptiouo B 3 moi 

ro». m B, noce v iiniaainiea H 4 ////plena. (m eras.) H 

6 7BI TBB IHTBRROGATVR PBTRV9 A DOMISO SI BTM DILIQAI RH (tor 

<m.), Onea et agnoa Petvo alendoa Dominns mandat ti insnrresia- 

sent 11 6 ////«ni H 7 utpnta R, nt p pater («j; pote) B 
paator boBQS v 9 reppetit H 10 recentiori HS Par. Arev. 

capae B parili] li erai. S, pari Bv 11 Petrns I gre- 

ges V 13 pertinet ad detFimeatnm t> esse] om. B 15 CBt] 

eraa. H, ma. v comperatam B IG a.A S deitria HBv 

alloqaitnrSBu 17 posaedete fl' 18 contitutiono fl^ ISpara- 

tnm aobia regnnm HBo etc. v 19 ingreisnrna H 21 tbi 

nrxiT DNS ITE DoCBTB flBiTTEB BH, Pacem aernandam diBcipnlis man- 
dat ti beatuB if {eorr. in ob m. 2} pacifica H traditionS 

22 imperans Bv religione H 


309 Sedulii 

praeoepta dispergere saoTique baptismatis unicam trinitatem 
onnctis gentibu3 praerogare, sic inquiens ac decernens: data 
est mihi omnis potestas in caelo et in terra. enn- 
tes nunc docete omnes gentes, baptizantea eas in 
nomine Fatris et Filii et Spiritus sancti, dooen- 
tes eos sernare omnia, quaecumqne mandaui nobis, 
et cetera. 
38 Cumque diuinitatis omnia mandasaet impleri, mox in Betha- 
niam iisdem pariter eductis egressns coram beatis protinos 
niris, qui tanti aisionem triumphi meruere sortiri, per orasis 
euectus aetherias, arcem sidereae dominationis ascendit et ad 
deiteram patriae residet maiestatis, totumque proprio regit et 
gubernat arbitrio, qui cuncta iugiter eicelaa posBidens ac pro- 
fiinda post caelum descendit ad tartarum, post tartarum 
remeauit ad caelum. ob hoe igitur noluit hisdem praesentibusts 
ad astra migrare (quantum paruitatis meae dignatur sensibns 
aperire), ut iter eis qua aequerentur osteoderet, quibns aiite 
passionem sibi dicentibus: Domine, nescimus quo uadis, 
quomodo posaumus uiam noase? respondit enidenter et 
dixit; ego sum uia et ueritas et uita. uia, quoniamK 
per eum Patris peroenitur ad gratiam. ueritas, qnia ereden- 
tibus tribuit quae promittit. uita, quoniam morti non 


2 cf. Matth. : 


, ISseq. 


18 lob. U, 5 


3 proTogttre S^Bv 4 eaa B, eos HBv 6 obaornue Bv, 

conBetaftre Ludw. omaia om. S 7 & c&r B, etc. t> 

8 DB tscGMSioKE om 1(3, Ascendit ChristDS in caelntn coram omiii- 
bna V dininitaa v, dominus suspicatus est Qall. 9 hisdem 

SB, isdem H 10 niris] uersi» H uiBione B horas M, 

horas J, ..ra. H, auraa Ludai. cf. Ladm. ad Lucr. III 405 
11 aethereaa H'v 12 dextram u reside H eideiena 

leeidet maiestatis ii 13 srbitro (?) H pfanda S 14 aacen- 

dit ij post profuada spalium '/» ""'S. H 15 in caelQm 

Bv ob ex ab B iadem H, bidem B 17 apperiro SB 

«igdem v 20 nia ueritas B uita Qfii B 21 pernwiif iP 

(~ (utd. m. 3) neritatdqne B 22 tiibaet v qn^m H 

«•morti H, et morti v 


Paschal Operis Lib. Y. . 303 

subiacent quos adoptat. laetissimi intuentes ergo discipuli ^ ^^cic^ 
Dominum supra nubes excelsum coruscos siderum tractus 
propriis deuicto mundo calcare uestigiis uenerantur supplices 
et adorant, redituque gratissimo famulatas eius gressibus 

5 aerei tramitis plagas, quas oculis uiderant, reuoluunt cordibus 
et reportant cunctas monituri gentes, ut credant. testes nam- 
que fideles et maximi diuinae probantur esse uirtutis, qui 
facta Domini lesu Christi uidentes innumera nobilium scrip- 
serunt pauca gestorum. nam si religiosis omnia potuissent 

lochartis innecti nostri miracula Saluatoris, nec ipse forsitan 
mundus, sicut lohannes euangelista testatur, qui scriberentur, 
uolumina caperet uniuersa librorum. 

11 cf. 21, 25 

1 Laeti//////////// JBT, laetis///////// JB, laetis uultibns » 2 corusco' ^ffCf,^'^* 

siderum trac*«tus (ta eras,) B , c*os siderum corus tr. JET 3 deuoc*to 
(Oi in i corr.y c ex aiia littera) B uenerant BH^, nenerantnr 

fbe 

JET^i; 4 familiae v 5 SBrii B ante tramitis ras. 1—2 litt. 

B quas B uiderent H, uiderunt v reuolunuunt B 

• • • 

6 cunct^ Bj cuncti v monitu rigentes B^ (corr. m, 2), morituris 

gentes B, generis uiris ut gentes v 7 & magni**dinffi (tu eras.) 

B 8 innumerabilium v 10 cartis Itbri annecti v 

forsitan* (t eras,) H 11 qu*» H 12 caperent H expligit 

LIBEB QYIKTYS SEDYUI DE CAElCIIfE PASCHALI B, INCIPIT EPISTOLA. 
SEDVLH H, EXPUCIT PROSA SEDYLII B lur. 


( 


} " 


^Mt^^- 


t • 


i ' 

. 1 4 


^*1 


t 


t 


r 


APPENDIX. 


X. 


20 


I. CARMINA AD SEDVLIVM SPECTANTIA. 

I 

i 

I 

I 

j n. EXCERPTA EX REMIGU BXPOSITIONE IN 

i PA8CHALE CARMEN. 


1 


I ■ 


I 


CARMINA AD SEDVLIVM SPECTANTIA. 


I. TVRCII aVJI A8TEBII CABMEN. 

Sume, sacer meritis, ueracia dicta poetae, 

Quae sine figmenti condita sDot uitio, 
Qqo caret alma fides, quo sancti ^atia Cbristi, 

Per quam iustus ait talia Sedulius. 
Asteriiqne tni semper meminisse iabeto, 

Cuias ope et cura edita sunt populis, 
Quem quumuis summi celebrent per saecula fastna, 

Plns tamen ad meritum est, si aiget ore tuo. 

W. VEESVS BELLESAEII SC0L4STICI. 
S eduliua Christi miracula nersibus eden f 

E micat, inuitaDS paraae ad solemnia mensa E 


2 cf. Sedal. p. C. I 17 2 cf. Sedol. p, C. I 2 aq. 


I. Cf, de cannitiis auctore meam de Seditlii poetae 'uiia et scripUs 
cummeatationem p. 31 sq., de notarum aiglis indices swpra descripios. 
INCIPITHT TBRSV8 ErvsnBM (s«i. Asterii) G, aequentes einsdam iodi- 
cant aBterii ueraua in summo folia 45 incipiens Q {Pari«. 9319 s. XI 
cf, Biesii Anth lat. 491), tbrsts AaTERn b in mg. 1 SniDnie Od 

pater li CeUaTius ex eod. Canlabr. uatatia Sirmond (ad EnnoAium 

epp. I 24) al. 3 sajicti qno cod, Arnts, i agit b, tot 

Reg. S per] o c 5 Astriique (e a m. 2) F iuuet te 

Withofius 6 cara baec edlta cod. Arnti. tedita b, didita caw. 

Barthim, fort. tmdita 7 quae cod. Amis. ceiebrant F" cott. m. S, 

caelabrent 6 factoe Meg. 2, taati CeHan'«s cum nonnullis 

8 eet om. Pbd 11*. VBRSTa bellbsabii scolabtici r [m. s. IK) F 

HP" (= Paris. 8094 s. XI ex coUatione Miesiij Seg. 6 (= Vat. Ssg. 
3078 s. IX cf. Feiper, Alcim. Avit. p. CXVII), tsbsr scols ui- 
sciPTLT Sednlii F!, ikcipit tbbbts bkllesarii scolasteci K, itbm W 
= Seg. 15 B XIX {ef. infra p. 309), inscript. eras. i» GT, om. C 
DO Seg. 1 cf Prot. 2 parna dm mss. SarthH {cf Adv. LIII 5) 

Poelm. aolloinpai» Dif 


308 Appendix 

D ignnm conainam, non hunc, qoi carperet illa D^ 

V ii quod nobilium triplici fert aula parat V, 
5 L aetam quod ponit sub aurea tecta tribuna L^ 

I n quo gemmiferi totque aurea uasa canistr I 

V iuida pro modico portant sibi prandia uict V^ 
S ed quod holus uile producit pauperis hortu S. 
A t post delicias properant qui sumere magn A, 

10 N ituntur paruum miserorum spernere germe N: 

T utum quod nihil est (tutum nil uentre tumesci T), 

I nsidias membrisque mouent animaeque ludent I. 

S i tamen his dapibus uesci dignantur egeni S, 

T emnat diuitias animus paucisque quiesca T 

15 E xemplo adsumptus Domini, qui milia quinqu E 

S emotis cunctis modicis saturauit ab esci S. 


3 conuiuium DFPB% coniuitl C, coDuiui«um K, conuiui** (a a 
tn. 2) H quia P* carperet rC^EFG^HB'T, caperet Beg. 2, 

carpis et C^DG^, carpere b& K, carpescat P', cappit et cod. Barth., 
carpserit Arev. 4 uix ad CDFGKP' Beg. 6, uii quam Beg. 2 

tripli D profert triplici rET Poelm. , praefert triplici Beg. 2, 

profert aulaea Beg. 1 5 ponet CFGHKO Beg. 2, poneret P% 

spondit Beg. 1 subque cod. Barthii 6 tot r fort. recte 

area F 7 uuida EOT Beg. 1.3.6, uita F'H'K', uiui MaMlon 
sibi om. F gaudia nonn. editt. uita duo mss. Barthii 8 sedq» 

C olus Ff uilis %mu8 Barthii pauperes F {corr. m. 2) 

ortus rDFG^PB' ^lt E2, ad Z, aut imus Barthii apud 

0U.2, fort. jiei dilitias rDG^^iCP^JB 10 nitituT JH^ corr. wi. <2 
11 tantum Beg.l, totum coni. Arev. quo E1.2Beg.6 nibil} 

nil FWP*, nubem (est om.) C tutum scripsi, dum cum nil CDG 

(nihil a m. 1) Hr Beg. 1, dum nil cum PE 1. 2 KOT Beg. 6, nihilum 
dnm coni. Arev. in uentre Beg. 2, conuescendo B' Ott. 2 

tumesat E2 12 insidiis Beg. 2 menbris C, membras E2^ 

uentrisque unus Barthii, que om. reU. monent scripsi, remouens E 1, 

moueat J^, mouens reU. animaequi Beg. 6, que om. rE2 lau- 
denti rC, luenti GKT, ruenti Fabr. 13 dignatus CDFK, dignatur 

EGHP*, dignanter T, dignantur rJB' Arev. cum Bomanis (?) aegenia 

• 

rB' 14 temptat P*, teminat E 2, tempnat pHerique diui«*a& 

C pacisq; B^ 15 assumptus GT, assumpsit quo CD 

El GKBeg. 3 quinquae plerique 16 satiauit Poelm. Fabr. 


ad Sednlii carmina. 309 

IP. 

1 S edulias Domini per culta noualia pergen S 

E n loca prospexit multo radiantia flor E: 

D iscurrit per prata libens, quo gramine Daui D 

V idit diuino modulantem carmina cant V. 
5 L audabili psallente uiro refluit cythara me L. 

I Ue ubi grandisoni captus dulcedine plectr I 

V ritur et celeri graditur per lilia pass V 
S acratosque iterum late conspexit amoeno S, 
A eterna Christi fluuios quos abluit und A, 

10 N ec passus torpere diu doctoris acume N, 
T unc sua Dauiticus delectus plectra poposci T 

1 cf. Verg. Ecl. I 71 3 cf. Sedul. epist. ad Maced. p. 2, 13 

11 ib. p. 3, 12 11 cf. Sedul. p. C. I 23 sq. 

II''. SequituT nullo sjpatio intermisso in GHK^ post spatium 1 uel 
plur. uers, in DFG, praecedit priori in E 2 B' ^ inscr, om, P* Beg. 
1, 6; carmen om. rEl OT: incipivnt versvs liberati scolastici 
BE SEDVLio B' {Cod. Beg. Mus. hrit. 15 B XIX s. IX cf. Zangemeisterj 
Berieht iiber die Durchforschung der Bibliotheken Englands p. 31) , dt- 

CIPIVirT VERSVS LIBERATI SCOLASTICI EX VTRAQVE PARTE ANACROSTICI f 

Liberti unus Barthiij Liberii v 1 cuncta unus Barthii Mabill, 
gandens Beg. 6 2 perspexit E2B' Beg,l c, conspexit Fabr. 

multa EFm radientia BEGErB' Beg. 2.6m 3 discurrunt C 

r 

pata Ff petra B' quod CFGHP' 5 modolantem CP', mode- 

rantem E 2 fm duo Barthiiy moderantur B' carmini Ky carmine 

Poelm. 5 laudabili CDFGHKP' Beg. 2. 3. 6 unus Barth. Poelm., 

laudis E, laudis et B'^ laudis hic /'m, laudis hoc tmus Barth., lau- 
dis ceu Beg. 1, laudato Fabr., laudes hoc Arev. uiri Beg. 1 fm 
refluit E2 H Beg. 1 fm , refluunt CDFGK crihereme C cjthere 
BF, cythar^ GHKBeg.l, cythara E2fm 6 grandissoni BFP*, 

gradisoni H dacedine K plecthri BP*, pulchri Beg. 2 

7 exceleri E2 B' 8 sacroque C lacte libri Barthii, Poelm., 

lucos cont. Arev. prospexit Beg, 1, conspexerit B', cdplexit C 

amenus C, amonos (e a m. 2) B, amenos m, amomos E2cf, hamos 
Bf 9 aeterno Beg. 3, aeternam Beg. 6 fluuios CE2 FK, 

fluuio GH Mab. adluit CBK Beg. 6 , habuit G 10 Nam C 

BFG^HKF Beg. 2. 3 nec E2f torpore CFcfm libri Bar- 

thii ductoris Poelm. 11 Non sua libri Barthii suo C 

dauitico delectu EB' {dilQcto) mf (dilectu), diletus K plecta C 


310 Appendiz 

I rrita polluti contemnens numina mund L 

S igna ci-ucis fronti ponit breuiterque triumpho S 

T angit, Christe^ tuos numerosaque praemia liba T. 

15 E rgo dum uario decorat sua rura color E^ 

S tabunt hi garrula dicti testudine uersu S. 

III. [CARMEN DE INCARNATIONE]. 

1 Omnipotens genitorj tandem miseratus ab alto 
Postquam cuncta dedit caelo constare sereno, 
Omnibus in terris| diuinum aspirat amorem, 
Semper honore pio nomenj Natique Patrisque 

5 Omare et canere| paribusque in regna uocari 
Auspiciis, hinc progeniem uirtute futoram 
Egregiam, et totum quae legibus occupet orbem. 
Ne tamen in terrisj mortalia pectora turbet 
Ignotum numen|, Deus aethere missus ab alto 

10 Mortalis uisusj potuitj quantusque uideri. 

12 cf, epist. ad Mac 2, 7 s. 13 cf. Sedul. I 343 1 Aen. 

V 727 (alto est) 2 Aen. III 518 (uidet) 3 Aen. Vm 373 

4 Aen. VI 116 (Nati R y2b) 5 Aen. VH 256 6 Aen. VII 257 

(huic progeniem nirtute) 7 Aen. VII 258 (uiribus) 8 Aen. III 

56 et IV 412 (m. pectora cogis) 9 Aen. IV 574 10 Aen. IV 277, 

11 591 (qualisqne uideri) 

C = codex Paris. lat. 1S047 s. VIIII {olim S. German. 841) 

12 poUiti E contemsit Ej contfmpsit Dlfcfm nomina K 
13 tange K triumphus G^ vv. 14—16 desunt in C 14 tang&. 
2), tange K numeroq: R', numeros sacri Reg. 6 premia pleri- 
que 15 ergo is E2 cfm Ott. 2, ergo his R! Poelm. uaro (o in 

ras.) m uera suo D, uera sua FKReg. 2. 3, sua sura Reg. i, uera 

GP*Cy uerarua Reg. 6, sua membra nonn, editt. decorantur uera 

Mah. 16 Stabant DGr in D Reg. 1 c \A E2 GHm, 

bi (?) K, om. F garrula DGHKrR' Reg. 1, garula E2 Reg. 3, 6 
fm, gracili Fdbr.j parua coni. RiesiuSy fort. querula ducti J^ 2 

cfRom.y dicta Reg. 2 testitudine P* III. 1 Inscriptionis auctor 
est MarteniuSy qm centonem hunc VergUianum primus edidit in Am- 
pliss. CoUectionis t. IX. p. 1—14 6 hinc om. C progeniemque 

pia C*f prolemque suprascr. m, 2 futura C 8 nec amen C 

9 aetherae C 


adSedDliicaimina. 311 

Virgo matura fnit, iam pleniB nabilis annia, 

Cul genus a proauis ingenej nomenque decuaquB, 

Intemerata torisj. talem se laeta ferebat, 

Casta padicitiam| miro semaliat amore. 
15 Huic se foma Dei|, caelo dimiBsus ab alto 

Siiintus, intus alit et casto corpore miscet. 

Ante tamen diibiaml dictis solatur amicis: 

Alma parensj, mundi Dominum paritQra poteDtem 

(Nam te digna manent generis cunabula sancti), 
20 Vade, ait, o felix nati pietatel, quocumqne uocaris, 

Auspiciis manifesta nouisj I hic ueftitur ordo, 

Haius in aduentu fidesl et fama perennis. 

Diierat: illa| pauens oculos suffusa uitentia, 

Suspirans imoque trahens a pectore uocem 
25 Virgo refert: |)iaut equidem tali me dignor bonore 

Nou opis est nostrae| nec fas|, nec couii^iB umquam 

Praeteudi taedas aut haec in foederu ueni. 

Sed poat iussa Deumj nihil est, qnod dicta recussm. 

Accipio agnoscoque Itbensj: sequor omina tanta 
30 Promissisque Fatris eisequar caelestia dona, 

Admiranda Dei tantamm munera laudum. 
Paoditur interea domus omnipotentis Olympi 

11 Aen. VH 53 (matora uiro) 12 Am. XU 225 icni JtfiJy&e), 

II 92 13 Aen. III 178 (intemBrata foois), I 503 14 Ge. II 624, 
Aen. Vn 57 (miro properabat amore) 15 Aen. IV K6, Ecl IV 7 
(0. demittitur alto [dimittitur B]) 16 Aon. VI 726, 727 (et iuagno 
corpore m.) 17 Aen. V 770 18 Aen. II 591, cf. Aea. VI G21 

19 cf. Aen. VI 71, UI 105 20 Aen. III 430, Ecl. III 49 21 Aen. 

III 375 {maniteHta fides), 376 (ia) 22 Aen. IX 79 (aet M, sed P 
ybc) 23 cf. Aen. II 705 ai., I 228 24 Aen. I 371 25 Aen. 
I 335 (haut M) 26 Aen. I 601, IV 338 27 Aen. IV 339 

28 Aen. VI 461 (aed me) 29 Aen. VHI 155, IX 21 30 Aen. 

V 863, Ge, IV 1 «leleatia dona| Exsequar 31 of. Ge. IV 3 et Aen, 

Vni 273 32 Aen. X 1 


11 natnra C 13 fort. toci 16 et om. mtlgi) caEto ss C 

25 haud tali eqmdein coni. Arev. 27 praatendit aetas C 28 et 

poat eoni. Arev. 30 patriis C sequar haec cotii. Arev. 

31 ammiranda C 


312 Appendix 

Sideream in sedem, terras nnde arduns omnis 
Aspicitjy et natam| uerbis conpellat amicis: 

35 Nate, meae uires, mea magna potentia solns, 
Natej, mihi quem nulla dies ab origine rerum 
Dissimilem arguerit|, comitem complector in omnis. 
Te sine nil altum mens inchoat| : omnia mecum 
Aetemis regis imperiis| ; et quidquid ubique est, 

40 Nulla meis sine te quaeretur gloria rebus: 

Omnia sub pedibus, qua sol ntrumque recurrens 
Aspicit oceanum, uertique regique uidebunt. 
Quae tibi polliceor|, neque est te fallere quicquam, 
Haec tibi semper erunt| uatum praedicta priorum: 

45 Nec mea iam mntata loco sententia cedit. 

Nascere praeque diem ueniens age, lucifer, almum; 
Nascerej, quo toto surgat gens aurea mundo. 
Ynde etiam magnus caelorum nascitur ordo. 
Nascere|y nt incipiant magni procedere menses, 

50 Ne maneant terrisj priscae uestigia fraudis, 
Frospera| uenturo laetentur ut omnia saeclo. 
Adgredere o magnos (aderit iam tempus) honores: 
Aspera tum positis mitescent saecula bellis 
Pacatumque reges patriis uirtutibus orbem. 

55 Haut mora: continuo Patris praecepta facessit, 
Aethere se mittit| figitque in uirgine uultus, 

33 Aen. X 3 (4 aspectat) 34 Aen. II 372 35 Aeo. I 664. 

665 36 cf. Aen. IX 281 37 Aen. IX 282, 277 (comitem 

casns) 38 Ge. IH 42 39 Aen. I 230, I 601 (nec) 40 Aen. 

IX 278 41 Aen. VII 100 42 Aen. VII 101 43 Aen. IX 

201, Ge. IV 447 (quicquam MB) 44 Ecl. V 74, Aen. IV 464 

(priorum FPyabc) 45 Aen. IX 220 46 Ecl. VIU 17 

47 Ecl. IV 9 (ac toto) 48 cf. Ecl. IV 5 49 Ecl. IV 12 (et in- 

cipient) 50 Ecl. IV 31 51 Ecl. IV 52 52 Ecl. IV 48 

58 Aen. I 291 54 Ecl. IV 17 (reget) 55 Ge. IV 548 (matris) 

56 Aen. IX 645, XII 70 


33 sideriam C 


37 dissimile C 


40 quaerituT C 


45 caedit 


C 50 prisce C 


51 seclo C 


53 mitescunt C 


54 paga- 


tnmque C 


ad Sedulii carmina. 313 

Nec mortale tuens, afflata est lumine quando 
lam propiore Dei|. nam tempore eodem 
Matri longa decem tulerunt fastidia mensis, 
60 Et noua progeniesj mox clara in luce refulsit. 
Mox etiam magni| processit numinis astrum, 
Stella facem ducens multa cum luce cucurrit. 


Ille dies primus leti primusque salutis 
Monstrat iterj uobis ad eum{, quem semper acerbum, 

65 Semper honoratum| cuncti! celebrate fauentes. 
Annua uota tamenj noctem non amplius unam 
Haut segnes| uigilate, uirij, dapibusque futuris 
Luce palamj cumulate piis altaria donis. 
Hac uestri maneant in religione nepotes. 

70 lamque egomet patris| sedes arcemque reuiso. 

Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta, 
Ore fauete omnes| et huc aduertite mentem. 
E diuerso sedem quotiens uenietis in unam, 
Vndique collectil, pacem laudate frequentes. 

75 Cogite consiliumj, coeaut in foedera dextrae, 
Qua daturj pacis solum inuiolabilo pignus. 
Discite iustitiamj, aeterua in pace futurae 

57 s. Aen. VI 50 (sonans — numine) s. 58 Ge. I 483 59 Ecl. 

IV 61 (menses) 60 Ecl. IV 7, Aen. I 588 (claraque) 61 Ecl. 
IX 47 62 Aen. II 694 63 Aen. IV 169 (primusque malorum) 
64 Aen. II 388, V 49 65 Aen. V 50, VIII 173 66 Aen. 

V 53, Aen. I 687 67 Aen. XI 64, IV 573, I 214 68 Aen. 
IX 153, XI 50 (cumulatque) 69 Aen. III 409 (hac casti) 

70 Aen. II 760 71 Aen. III 250 72 Aen. V 71, VIII 440 

73 cf. Aen. II 716 74 Aen. II 414, XI 460 75 Aen. XI 

292 76 Aen. XI 293, 363 77 Aen. VI 620, XII 504 (aeterna 

gentes in pace .futoras) 

58 propiora C post v, 6 lcicunam statuit Biesius 64 ad eo 

C acernum C 65 caelebrate C 67 Aut C signes C 

73 uenientis C 76 Condatur coni, Buecheler, qua detur Biesius, 
fort, dabitur 


314 Appendiz 

Concordes animaej, si non inrita dicta putatis. 
Nulla dies usquam memori uos eximet aeuo: 

80 Mortalem eripiam formamj et praemia reddam 
Fortunatorum nemorum sedesque beatas. 
Non eritis regno indecores, nec uestra feretur 
Fama leuisj, mecum pariter considere regnis. 
Yrbem quam statuo, uestra estj: intrare licebit. 

85 Nusquam abero, et tutos patrio uos limite sistam: 
Idem uenturOs tollemus in astra nepotes. 
Quae uero nunc quoque uobisj, dum uita manebit, 
Fraemia digna feramj ? non uobis numine nostro 
Diuitis uber agri rerumque opulentia derit. 

90 Fundit humo facilem uictum iustissima tellus 
Prouentuque onerat sulcos atque horrea uincit, 
Floret ager, spumat plenis uindemia labris, 
Exuberant fetus| ramos frondentis oliuae: 
Quotque in flore nouo pomis se fertilis arbor 

95 Induerit, totidem autumno matura tenebit. 

Non liquidi gregibus fontes, non gramina derunt, 
Et quantum longis carpent armenta diebus, 
Exigua tantum gelidus ros nocte reponit. 
Haec sunt, quae nostra deceat uos uoce moneri. 
100 Yiuite felices| et condita mente tenete. 

Haec ubi dicta deditj, mox sese attollit in auras 

78 Aen. VI 827, X 244 (putaris) 79 Aen. IX 446 (umquam) 

80 Aen. IX 101 81 Aen. VI 639 82 s. Aen. VII 231 (erimus) s. 

83 Aen. I 572 84 Aen. I 573, III 254 85 Aen. II 620 (tutum 

patrio te limine) 86 Aen. III 158 87 Aen. V 724 (manebat) 
88 cf. Ge. III 22, Aen. VII 261 (n. u. rege Latino) 89 Aen. VII 

262 (Troiaeque) 90 Ge. II 460 91 Ge. II 518 (oneret— uin- 

cat) 92 Ge. II 6 93 cf. Aen. VI 808 uel VII 428 94 Ge. 

IV 142 95 Aen. IV 143 (induerat— tenebat) 96 Ge. II 200 

97 Ge. II 201 98 Ge. II 203 (reponit Mblcl) 99 Aen. III 461 

(liceat) 100 Aen. III 493, 388 (tu) 101 Aen. VI 628 aZ., IV 176 

79 extimet C 85 auero C tuto patri suo C 87 uobis 

quoque nunc Biesius coni» 90 homo C 91 honerat C 

93 exuberant C, fort, exsuperant 94 quodquae C % deerunt 
C 97 dibus C 


ad Sedalii carmina. 315 

Suspiciens caelum, caput inter nabila condit. 
Atqne ita discedens terris animisque suorum 
Concretam exemit labem purumque relinquit 

105 Aetherium sensum atque aurai simplicis ignem« 
Ex illo celebratus honos, laetique minores 
Seruauere diem| atque haec pia sacra quotannis 
Matres atqae uiri{, pueri innuptaeque puellae 
Carminibus celebrant| paterisque altaria libant. 

110 Ast ego| qui cecini magnum et mirabile numen, 
Haec eadem gentiqne meae generique manebunt. 

102 Aen. XII 196, IV 177 103 cf. Aen. IX 40 104 Aen. 

VI 746 105 Aen. VI 747 106 Aen. VIII 268 107 Aen. 

VIII 269, V 59 (mea) 108 Aen. VI 306, 807 109 Aen. VIH 303, 
XII 174 110 Aen. I 46 oJ., cf. Ge. IV 566 111 Aen. IX 302 

(matriqne tuae) 

103 discidens C 106 celebratos C 107 sagra quod^nnis C 


316 Appendix. 


• n. 

EXCERPTA EX REMIGII EXPOSITIONE 
IN PASCHALE CARMEN. 

In catalogo uiroram illastriam id est in libro, quem beatus 
HieroDymus inchoauit, sed Paterias discipulus eius perfecit, ibi 
legitur quis fuerit iste Sedulius. Fuit enim primo laicus saeculari 
sapicntiae deditus; postea ad Deum conuersus scripsit hunc librum 
quasi per dirocheum id est duplicem refectionem, de ueteri et 5 
nouo testamento* Et sciendum^ quia prius prosaice fecit, postea 
metrice composuit et praetitulaait eum paschali carmine, conse- 
crans Macedonio presbytero. Mos enim erat apud antiquos, ut saa 
scripta sapientibus et nobilibus conferrent, ut eorum auctoritate 
roborarentur et ab aemulis saluarentur. Docuit autem in Asia, 10 

Epitt. 

p. 1, 8 partim in Italia. Modo facit epistolam ad Macedonium. Decurso 
•i* finito, participium est sine uerbi origine. Censeas «i- iudices. 
Seueritatis -l grauiditatis. Obiurges «i* reprehendas. Suf- 
fultus «i* adiutus, fulcio est adiuuo inde fultor dicitur ab adiu- 
uando. Faschalis «i* euaugelicae. Maiestatis «i* Christi^is 
sicut apostolus ait: Pascha nostrum immolatus est Chri- 

16 I Corinth. 5, 7 

A = cod* Monacensis (oh Tegerns.) 19456 s. X. 
B = cod. Monacenm {ol, Windberg.) 22307 s. XI, 

INCIPIT EXPOSITIO REMIGn IN OPVS CARMIITIS PA8CHALI8 A^ INCIPIT 

eLOSA SVPER SEDVLiVM B) cf, Prol, 5 dyrocheum A cf. Brud, 

Ditt. I (ed, Bressel) id est A, -i» B {passim) 6 quod A^ 

di 

corr, m, 2 1 cU B 12 -i- add, A\ om. B 13 grauitatis 

a 

A 14 aduiuo (u a m. 2) A 


Remigii expositio. 317 

stus. Pelagus, pelagus dicitur profunditas maris, sed hic 
pro profuuditate diuinitatis ponitur. Tyro, nouellus miles p. s, i 
et rudis, qui nouiter ad militiam Christi uenit. Lintre, nauicula; 
translatiuis uerhis utitur -i* metaphorice. Superius dixit 'inmen- 

5 sum pelagus' profunditatem mysterii paschalis, modo dicit parua 
lintre' pro paruo ingenio'. Expurgem, excusaho. Modo se 
excusat apud Macedonium, qualiter ausus fuit prosaice hunc li- 
hrum componere, post metrice. Audacem, praesumptuosum. 
Deuotum^ humilem. Portum ideo pectus nuncupat, quia sicut 

10 in portum multae conueniunt naues, ita et in pectore multae 
geruntur cogitationes. Naufragium -i* nullam heresim incidisse. 
Occupatus, detentus... Nonutilitati-i- non doctrinae spiritali. 
Sed inani 'i* saeculari sapientiae. Deprehenderem 4- trihu- 
erem. Lusihus, ludos uocat saecularia carmina. Fahricam 

15 i* me fahricatum ah eo. Condiuit, saliuit, repleuit. Oculos 
cordis uisum animi dicit. Dicitur autem oculus quasi ocior lux, 
quod cito intenta respiciat, siue quod palpehris occulentihus pro- 
hatur occultus. Sentes: sentes sunt spinae, dum similiter 
dicuntur truncatiue spinae et pluraliter declinantur, inde dumosi 

zoagri «i* spinosi. Per sentes dumosi agri i' per saecula- 
rem doctrinam. Nisu -i* conamine. Cultum -i* ohsequium. 
Procella, sollicitudine ; procella dicitur unda a percellendo *i* p. 8, 7 
percutiendo, eo quod mentes hominum percellat. Aegros an- 
helitus «i- suspiria similiter sicut et uos. Quamuis ipsi: 

25honorat Macedonium dicens *ipsi' pro 'ipse\ Igniculum in 
me: uos, inquit, cogitatis me hahere aliquem igniculum prudentiao. 
Silicis: silex est petra durissima, ex qua ignis egreditur. Nep. 4,a 
non carerem -i* ut non carerem. Creditam .i* datam mihi 
a Deo. Ingenium suum uocat quantitatem unius talenti; euan- 

3ogelicam paraholam tangit, uhi dicitur: homo quidam peregre 
proficiscens uocauit seruos suos e. d. d. t. a. d. a. u. Per «V* 
talenta •Y* sensus corporis intelleguntur, per duo intellectus et 
operatio, per I* intellectus tantum, quia quidam sunt quihus datur 
intellectus sine gratia operandi. Hi sunt qui quasi fodiunt illud 


8 an postea? psumptuosnm A 12 detentus] JEkecerpta 

incipiunt 


318 


in terram, quando aliia non maDifestant, hoc est quod dicit Iu« 
noD carerein', culpii illorum scilicet, qiii talentum infodiant. 
Proclinioris labrici -i' incliaationie. Vnum accipitar pro 
fiso, quftsi diceret 'procliuioris lubricitatis', non est in nsn. 
Lubnun dicitur rasile ligDum -i- non planuni, unde lubrica i^es s 
noD plana, unde labimur, sed hic pro peccato ponitur. Clipeus 
dicitur maius scutum; clepte graece fnrari, inde clipons axb tov 

9 xXiiereiv zk edi(i«zcL -i- furaudo corpora. Mellitum, dnicoratnni. 
Viam libertatis appellat catbolicam fidem, ubi est uera libertas. 
Qua occasione -i- sioe per metrum siue per prosara; prosaia 

a uero est soluta oratio. Egregias dicitur quasi e grege electuB, 
qni pio Guo merito et sanctitate segregatur a grege, et sicut 
eximtus ab eiimendo -i- separando, Bemjssioribus alis -i. 
inmissioribus penuis. Aquila qnando alte uolat, extensas tenet 
alBB, qaaudo uero ad terram, retrahit »tbi alas, ita et tu non debesis 
EOmper altas legere scripturas. Hoc dicit propter suum carmen, 

«Antistare dicimts praecellere, inde antistes dicitur eo quod 
anteit praecellens omnes. Tjrocinio id est primo tempore; 
tyrocinium dicimua primum tempns militiao; tyrones dicuntnr 
mdes milites -i' pueri, qui exercebant se ad palnm in campo Martia h 
et i^ciebant ictus aliquando caesim, aliqaando punctim, eC qui eoa 
instituebat campidoctor uocabatur. Facatns .i> pacificus, quia eo 
tempore, quando Sedulins fecit hunc librum, Alani et Wandali 
uastabant Italiam. Astutiam i- prudentiam, astutia dicitnr 

i ab 'astu' nomine indeclinabili. Gallicanum aeque -i- similiter» 
presbytemm sicut alii. Mitissimum -i- ualde mansuetum, mitis 
dicitur quasi rautus. Eruditus .i- rudis dicitur nouus, inde 
emditus qnasi de rure snblatus -i- ab ignorantia ductns ot in doctri- 
nae siuibns collocatus. Stmplicitatem columbae s. habet 
Laurentius, quia ad hoc uigilat, ut non alium dectpiat, ab alio nonao 
decipiatur sicut columba, Veve felioem: alludit de nomine poeta. 


3 tnclioationia A corr. m. 3 G cljppeus B 7 clepte] fort. 

clepere cf. Aned. Helv. p. 238, 13 olapaiQ to Eomnta A , oljpsjn 

to 8, B 11 e] a AB 12 Begregatus A 21 caasi — puncti 

AB 22 campidoctor (q a m. 2) A 23 qn .X, qnm B 

alani [man a m. 2) A Wantandali A 24 austnii A, au«ta 

B 25 indeclinabile B 


litio. 


319 


Idonsos ■!■ formatos, idoa g;raece, foma latine. Hieronymus 
ad Dobiles et praeclaras feminas -i- eccleBiasticas tranBmittebat 
sua Ecripta, qoaleB fuerunt Chroinatiiis et Heliodorus, Paula et 
Enstochiam. Domicilinm, domicilinm dicitar solarinm propriep' ». s 
seo quod in supertore parte domus sit uelut cilinm in eminentiori 
parte corporiH, Syncletices, praenonien. Miniatrae, diaco- 
nissae. Sjncletos graece consul ue! seuator, inde SjDcIetia senatris. 
Allecta -i- associata. Alludit ad nomen, cum dicit senatu, quia 
sena uocabatur in praeeenti, in fnturo angetico senata perfroi 

lomereatur. Caetum <i. restrictum; castum dicimus strictnm, econ- 
tra incestum dissolutum. Kefertum -i. repletum. Poseet et 
docere etiam, et apostolus prohibet mulieres docere in ecclesia 
dicens: Mulieres in ecclesia taceant. Nomine meritoque:». is. 6 
alludit de nomine. Perpetua enim erat noinine et perpetua merito. 

is T e D er am , luuenculam. N u p t a e -i< sponaatae, qnia nupta 
mulier ornatoa debet habere habitns. Huc aeque ei persona Mace-p. u. i 
donii loquitur, hinc es sua persona. DeterreaB -i- timere facias; 
deterrere enim est aliquem minando expellere. Implesti per 
syncopam pro impleuisti. Omnia omnibus factus es, sicut 

loapostolus: Factua sumludaeU tamquam ludaens, gentilibus tamquam 
gentilis. Omnia timuibaa factua sum ut omnes saluos facerero. 
Non dicebat hoc, nt eoa inuitaret, sed quia uolebat, ut omnes 
Balui flerent. lactnra -i- damnum; iactura propHe dicitur, qaamp. ii, i 
faciunt nautae ia mari. Tempestate euim orta (onera) proiciimtnr 

win mare, ut leuigetur nauis. Ne pigeat -i- ne pigrum te faciat. 
Aucboram -i- Grmitatem. Metaphoram somat, quia superius 
diiit gurgitia profunditatem pasclialis carminis, modo dicit 'ancliora' 
pi-o fortitudiue. CKYPA graece manus, inda anchora manua ferrea, 
quae inordenB terram facit stare nauim inmobilem. Pascha 

sonostrum. Pascha ludaeorum erat, quod ad ueaperam immolabatur. 
Pascha nostrum ost ChriBtus, qui immolabatur pro peccatis nostris, 


I 


13 I Cor. 14, 34 


) cf. I Cor. 9, 20. 23 


1 I&tine] -I- AB 3 scriptura AB eliodorua AB 

t 6 siooletices B paom (i am.3) A, jinom B 

1, aitdidi 25 leu&ur A' 26 iuflrmitatem A'B 


320 Appendix. 

sicut dicit 'Pascha nostrum' -i* Christianoram, non ludaeorum 
'immolatus est Christns'. Illi habebant pascha pecuinum, nos uero 
p. 19, 1 diuinnm. Cum dicit cum patre et spiritu sancto demonstrat 
eos in diuinitate esse aequalesy quia Arriani dicebant ^gratia patri 
in iilio^ filium miuorem patre asserentes. 5 


IN LIBRVxM I. 

T. i—d Paschales •!• sollemnes. Metaphorice alloquitur lectorem sub 
specie conuinae innitans ad paschale carmen ueluti ad cenam. 
Paschales uocat dapes caelestia mjsteria. Dignatus, participium 
pro uerbo -i* dignare. Accubitare dicit, quia antiqui cubandoio 
prandebant. Supercilium: cilium dicitur pars corporis -i* pellis, 
qua teguntur oculi ; *cillere' dicunt Graeci mouere, inde cilia dicun- 
tur a mouendo, sicut palpebrae a palpitando. Hinc supercilia 
dicuntur pili, qui superminent oculis. Ponitur hic supercilium pro 
superbia, quae maxime oculis deprehenditur. Pone pro depone, 15 
et est aphaeresis. Hoc carmen ideo paschale uocat, quia illius 
agn^i facta narrat, qui 'pascha nostrum immolatus est Christus'. 
Cognoscas .i. intellegas; inter cognoscere et agnoscere hoc 
distat: cognoscimus quos nunquam uidimus, agnoscimus quos iam 
uidimus. Amicum, amicus quasi animi custos uel animi aequus. 20 
Artificis -i- artificalis. Est autem artificalis codex pompatice con- 
positus secularem retinens eloquentiam, diuini autem libri nudis et 
simplicibus constant uerbis. Saciare -i- replere, ac si diceret: magis 
debes repleri cibo spiritali quam corporali. Cibus est uictus coctus 
esui hominum tantum aptus, nam reliquorum animalium crudis est 25 
uictus. Hinc et apud Graecos et homo et cibus brosis uocatur, 
eo quod solus in animalibus cocto cibo utatur« Cenis -i- car- 

1 cf. I Cor. 5, 7 

5 Explicit EPLA A (nrcip liber s. l. m. 2) , explicit Epistola B 

12 gillere A, Illere B dnt (t exi) A, dnr B U oculi B 

15 oculos AB 16 afferesis -4, afferesisis B 17 narrat ^cta 

. . . 

B 20 equus AB 26 prosis AB 


Eemigii expositio. 321 

minibus. Sensns est: si tu deliciosus «i* insolens haberis, ut no-v. 9-25 
strum carmen flocci pendatur a te eo quod sit modicum, pasce 
animum saecularium poetarum carminibus. Caenon graece, commune 
latine, inde caena dicitur a communicando, quia ibi multis apud 

santiquos prandebant, sicut et conuiuium dicitur a conuiuendo, quod 
Graeci sympusion uocant. Sed Cicero dicit melius latine conuiuium, 
ducit a conuiuendo, quod Graeci sympusium uocant a compotando» 
Quicquid uolat -i* omnia genera auium. Allegorice loquitur. 
Tres sunt species philosophiae, quas hic tangit: Ethica, Physica, 

loLogica. Per mare intellegitur Ethica «i- inmortalis, quae de moribus 
hominum disputat; per terram Physica, quae de rerum omnium 
natura tractat; per astra Logica -i* rationabilis, quae de diuinis 
rebus narrat. Carpsimus -i* sumpsimus. Metaphoram seruat: 
per hortum paruum ingenium, per holus modicum carmen, per 

istestam corpus caducum, fragile uel flctile uult intellegi; unde 
apostolns : Nos habemus thesaurum absconditum in uasis fictilibus 
.i' corporibus nostris. Grandisonis, grandiloquis carminibus. 
Tres sunt caracteres: humilis, medius, grandiloquus, hos omnes 
Virgilius tangit. Tragico «i- uili. *Tragos* eniin graece, hircus 

20 latine ; hinc 'tragemata' graece, uilia munuscula, colobidia hebraice, 
latine bellaria. Gotae, persona comica est apud Terentium. 
Getae ipsi sunt Mysii populi^ ioculatores lusibus nimium studentes. 
Contagia -i- uitia, scelera. Contagium est morbus porcinus dictus, 
quod unius contactu in plures diifunditur, idem est et porrigo 

25 a porrigendo eo quod ab uno in alios porrigat. Monimenta 
•i* recordationes, monimentum «i* memoria eo quod mentem moneat. 
Niliacis biblis. Nilus est Aegypti fluuius et ibi biblus nascitur. 
Biblus enim est maior iuncus, qui et papirus dicitur, unde flebant 
libri apud antiquos. Bibli enim graece, latine libri. Dicitur autem 

30 'Nilus' quasi Neonilus «i- nouum trahens limum. Odas 'i- laudes. 
Eesonare -i. concrepare, sicut in psalmo legitur: In psalterio 
decachordo psallam tibi. Sed hoc non recipitur de psalterio, 

6 cf. de sen. 13, 45 16 cf. II Cor. 4, 7 31 Psalm. 143, 9 

1 nsolens AB 4 latine om. A 5 conuiuium] sc. conbibium 

et conbibendo multos A^B 12 logica A, astrologica B 

rationat A 22 misu A\ miisii B 

X. 21 


».««... 


322 Appendix. 

sed de X praeceptis legis. «X- chordas nocat netas testamentnni, 
in qno X praecepta legis continentur. Psalterinm est instrumentnm 
musicum habeus X chordas et percutitur ab inferioribus et resLultat 
ab inferioribus. Fer odas' X chordarum psalterium uult intellegi, 
T. 81— 43 '-X* chordas' «X* legis praecepta. Arcibus «i* in mansionibns. 5 
Arx dicitur altius aedificium in ciuitate, dictum ab *arcendo' -i- 
repellendo, eo quod longe repellat a se hostem, quia etjmologia 
etiam dicitur. Sceptrum -i. imperium. Est autem gestamen 
regis et pro regno ponitur. Principium deus dicitur uel qnia 
sine initio uel quia omnia quae sunt ab eo initium essendi sump- 10 
sernnt. Medullis «i* mentibus. Mednlla est interior pars ossinm, 
dicta eo quod sit media. Guris, cura dicta eo quod cor urat. 
Serpit .i^ penetrat. Cecropei: Cecrops fuit rex Graecorum 
neneniferis imbutus doctrinis^ hinc Cecropeum uenenum dicitur 
doctrina illius mala. Spirantis odorem: Hypallage est, debu-15 
isset enim dicere: sectantes odoi*em spirantis uitae. Pedorem 
•i- faetorem. Pedor proprie dicitur faetor pedum. Pagi. Page 
graece dicitur fons, inde dicitur uilla, eo quod sit iuxta fontem 
sita; inde pagani dicuntur uillani, eo quod longe sint a ciuitate dei 
uel quasi ex uno fonte potantes. Laborintus fuit ypogea -i- 90 
subterranea fossa, quam fecit Daedalus. Fabula talis est. Pasiphe 
fuit uxor Minois, regis Cretae, quae amauit taurum et per con- 
silium Daedali, qui erat artiliciosissimus, concubuit cum eo, inde 
natus est Minotaurus semihomo .i- semitaurus, qui comedebat 
homines. Yidens autem hoc Daedalus fecit ypogeam i* subterra-25 
neam fossam cum «C. ostiis, in qua inclusus est Minotaurus, quam 
domum Laborintum uocauit et dicitur Laborintus quasi labor intus, 
quia qui semel ingrediebatur, nunquam reuertebatur. Hinc poeta 
metaphorice Laborintum uocat errores Atheniensium, qui uilibus 
delectantur carminibus magis quam neris dictis euangelicae lecti-30 
onis. Beuera taurus Minois regis notarius fuit, qui cum Pasipha 
concubuity nomine Minotaurus. Daedalus artificiosissimus fuit, cuius 


1 chordaru B 2 qno X] quornm AB 6 altus B 

7 repellat om. B et himologia AB 15 yppalage AB 

17 fa&ore A fetor A page] pue AB 20 uno] fort. uiuo 

uel suo 27 laborarintus AB 


Kemigii expositio. 323 

nomine artificiosi uocantur. Hinc logodaedalos diclmus subdole 
loquentes. Labruscam, labrusca uocatur agrestis uitis, dicta v. 45— ni 
quod in labris uiarum nascitur. Yua dicitur quasi uuida, placidis 
uuis .s- euangelicae lectionis. Saliunca flos est rosae similis 
5-s* fetida, dicta a saliendo eo quod cito crescat, quae graece 
orcitunica uocatur; saliuncam mittit pro gentilitate. Fana, fone 
graece uox; binc fanum dicitur templum eo quod ibi responsa 
dabantur, et profanus quasi porro a fano i- longe a templo dei. 
Metallis -i* simulacris. luger est quantum par boum potest 

loarare in die. Plagas *i- climata, -Y- zonae sunt mundi, •IIL in- 
babitabiles et duae babitabiles. Toxica autem uocat saecularia 
carmina uilium rerum, quae ducunt bominem in tartara. Vireta 
•i* uirentia, amoenum dicitur quasi amunium «i* sine officio -i* locus 
tantum uoluptati aptus. Per latices -i- per baptismum. Ani- 

ismantur «i- uiuificantur, boc est quod in euangelio legitur: Qui 
sitit ueniat ad me et bibat, et de uentre eius fiuent aquae uiuae ; 
boc autem dicebat de spiritu, quem accepturi erant credentes in 
eum, Vt messis 4- collectio dei. Per horrea«i- caelestes 
mansiones. Merx mercis -i* lucrum, merces mercedis i. retributio. 

2oOmnipotens: oratio poetae. Omnipotens compositum est ab eo 
nomine, quod est omnia et potens, participium quod proprie ad 
deum pertinet. Est autem ex nominibus, quae comparatione carent, 
quae fit in augendo aut in minuendo. Omnipotens enim est, cuius 
potentia nec augeri nec minui potest, ideoque nec comparari. 

25 Potens autem simplex dicitur quasi patens eo quod illi omnia patent. 
Aeterne, aeternum a graeco deriuatur quod est eon, quod pro 
perpetuo accipitur. Deus gi^aece timor interpretatur, uenit autem 
a graeco 'theoro' -i* uideo. Sedulius hic morem antiquorum seruauit 
poetarum et maxime Yirgilii, proposuit enim, inuocauit, narrauit. 

3oProcella dicitur eo quod percellat homines timore uel n^ues unda. 
Sol dicitur eo quod solus apparet in die; luna dicitur quasi lucina, 
ea est et luno. Apud gentiles dicitur lucina eo quod in lucem 
nascentibus praeest secundum deliramenta gentilinm. Luna autem 

15 cf. loh. 7, 38 

1 logodelos A^B subdolo A^B 4 est om. A 17 autem 

om, A 30 nanis A 

21* 


324 Appendix. 

T. 66— lOG cornicalata est in crescendo et decrescendo. Qui 8tellas. Hygi- 
nus et Aratus astrologi fuemnt fingentes se scire numerum stella- 
mm, sed mentiti sunt. Nullus enim hoc scit nisi deus. Potestates, 
quia quaedam sunt quae dominantur calon, aliae frigori, aliae 
tempestatibus. Dinersa in corpora. Corpus a corruptione dici- 5 
tui'y quia cito resolui possit et hoc loco coi^pus intellegi uult omne 
quod y sensibus percipitur uel quicquid dextra procreatur. Mysti- 
cum Graeci dicunt secretum, unde mystica dicuntur secreta et 
mysterium atque symmistes -i* secretarius. Arca, arca dicta, qnia 
quae continet nobis arcana sunt «i* occulta. Modo allogorizat, quod 10 
significet arca. D i 1 u u i u m. Sicut, inquit^ ille qui in arca salai 
fuerunt morientibus aliis, ita nunc per baptismum, in quo fides 
sanctae trinitatis continetur, saluantur fideles et damnantur infideles. 
Nam diluuium significat peccatum, aqua diluuii baptismum. Cal- 
lis, callis dicitur a callo i* a callo pecorum, qua pecora pergnnt. i» 
Semita dicitur quasi semis uia. Via dicitur a uehendo quasi nehea 
uel, sicut Augustinus dicit, uia dicitur a ui pedum, eo quod pedi- 
bus teratur. Sunt autem IIII genera uiarum •!• callis, semita, uia 
et actus. Actus dicitur uia publica duo carpenta recipiens .i- duo 
plaustra, unum euntem, alterum redeuntem. Hiemps: hiempsao 
dicitur ab hemisperio, quod est dimidia pars sperae caelestis. Yer- 
nare est florere, hinc uernale tempus eo quod tunc fioret totus 
mundus. Patentem a- apertam, patentem siluam uocat multi- 
tndinem mii'aculorum. Side ra a considerando dicta uelut a sidero 
uerbo 4- mico, quod significat moueo, quia simul cum caelo moaen- 25 
tur, Pectus -i* pulmonem, de pulmone enim uox egreditur. 
Bibulus, bibulus dicitur multum bibens. Post inuocationem 
suam facit narrationem. Chaos, chaos dicitur primordialis con- 
fusio. Viuacibus -i- diu uiuentibus. Viuax dicitur multum qui 
uiuit, hinc Virgilius 'uiuacis cornua cerui*. Abusque etso 
adusque pro ab et ad ponitnr« Naturae, quia humanae naturae 
est ut moriatur homo uel post .C annos. Mors est priuatio uitae, 
dicitur autem mora secundum Augustinum a morsu uetiti pomi. 

30 Ecl. Vn 30 

1 Yginus AB 10 archana A 11 inquid AB 20 fort. 

euntum — redeuntum 


Bemigii expositio. 325 

Grandaeuo situ «i* nimia senectute, situs pro senectute ponitur, v. ioft~ii:s 
proprie situs dicitur lanugo terrae in locis neglectis -i* soli inacces- 
sis. Ponitur hic situs pro uetustate. Frigidus dicitur, quia in 
iuuenibus sanguis calet, in senibus uero friget; frigidns ergo -i. 

suetulus. Cum seniore uiro, quia Abraham iam senex erat^ 
siquidem Abraham centenarius, Sara uero nonagenaria habebatur. 
Senes dicuntur secundum Varronem quasi se nescientes, quia prae 
nimia senectute delirant. Plus pietatis habenss. in deum. 
In hoc crudelis fuit Abraham, quoniam filium decoUare uoluit, sed 

10 pius, quia deum plus quam filium dilexit. Occumberet-i* rueret. 
Modo allegorizat: Abraham significat deum patrem, Isaac filium, 
aries humilitatem. Duas naturas in Christo credimus, unam per- 
sonam, et sicut aries immolatus est et Isaac incolumis mansit, 
ita humanitas Christi passioni succubuit, sed diuinitas inpassibilis 

i5fuit. Loth interpretatur declinans, Sodoma pecus mutum, quia 
contra naturam irrationabiliter peccabant. Chaos -i- confusio 
elementorum, perditionem significat mundi. Nota est historia. 
Pluit deus ignem et sulphur super Sodomam, quoniam angelus 
praecepit Loth et uxori eius, ut fugerent et post se uultum non 

20 deflecterent. Aspiciens uxor eius retro uersa est in statuam salis, 
et bene in statuam salis, ut hoc exemplo mentes audientium con- 
direntur, ne similia perpetrando similia paterentur, Insuaterga, 
qui si fecerit, faciet sulcum obliquum .i- tortuosum aut uulnerabit 
crura iugalium. Per arantem designat praedicatorem, per arati- 

25onem praedicationem *i- ipsam orationem. Sicut enim arator non 
debet referre uultum in sua terga, ita praedicator non debet ea 
facere, quae praedicat uitanda. Frondea pro frondosa, frondo-- 
sum dicitur habens frondes; frondeum uero aliquid de frondibus 
ramis factum sicut scena 4- umbraculum. Plexos 4- curuos. 

3oTrisulcis 4* trifidis. Serpens tanta agilitate linguam mouet, 
ut uideatur hominibus trisulca. Chelidrus .i. serpens, qui uiuit 
in terra et in aqua. Cherson graece terra, ydor aqua, inde 
chelidrus quasi chersidrus eo quod in terra et in aqua possit 
uiuere. Incedens 4* ingrediens. Baptisma, baptisma hebra- 

7 cf. meam de Remigio comment. p. 21 

e 

13 incolimus A^ 26 ea fatere ferre B 27 fatere (c a m, 2) 

A 33 chelidus A^ chersidas A* 


. . JL. 


326 Appeadix. 

V. 148—180 ice, balueum graece, laaacrum latine. E u d c -i- uouum, hic et 
haec rudis et hoc rude, trinm generum est et significat nouum, 
quando uero uirgam decorticatam, femiuini est radis. Budas etiam 
ruderis iieutri generis est, trita tegula uel ruinae maceriarum. 
Moyses typum Christi gerebat sicut in apostolo legitur: Omnes 5 
in Moyse baptizati sunt .i- in Christo. Sicut enim saluatus est 
populus Israol in mari rubro sub Moyse et exercitus Aegyptiorum 
deletus^ ita et nos sub Christo in baptii^imo saluamur et diabolus 
cum suis aduersitatibus uincitur. Clamat uox domini super aquas. 
Quattuor sunt elementa, quorum duo sibi sociantur in leuitate -i. lo 
ignis et aei*; snrsum enim semper feruntur; duo sociautur sibi in 
grauitate -i- terra et aqua, semper enim a superioribus ad ima 
cadunt. Abyssum, abyssum uocat nimiam profunditatem scrip- 
turarum^ nam abyssus nimia profunditas dicitur. Nimbis .i- plu- 
niis. Nimbus dicitur deusa ot repentina pluuia ot dicitur uimbus 15 
quasi nubus a nubibus, sicut imber quasi umber ab umbra. Nec- 
taris .i. dulcedinis. Nectar generale nomeu est omuium dulce- 
dinum. Siccns dicitur quasi sine suco. Metallum uocat omne 
durum. Christus erat panis, quoniam dedit eis pauem 
sicut ipse dixit *£go sum panis uitae*. Christus petra, quoniamso 
dedit eis aquam, sicut apostolns ait: Petra autem erat Christus. 
Christus in undis, quoniam duxit eos per mare. Rudeuti .i- 
uociferanti. Ruditus proprie est uox asinorum sicut balatus ouium. 
Sol stetit ad Gabaon «i. contra Gabaon^ ciuitas est metropolis. 
Arma dicuntur eo quod armos tegunt. Famulata -i- obtem- 2» 
perantia. lesusnaue et losne idem est et interpretatur saluator. 
Sine more -i. consuetudine, quia corui prius solent rapere quam 
ministrare. Auido -i. cupido, guloso. Ales dicitur ab alis, cor- 
uus a raucitate suae uocis. Heredem -i* Eliseum, heres dicitur 
ab herendo uel ab ero .i. domino. Astra, astra dicuntur abso 
astreo, astrologo. Sulcos -i* rigas. Tria elemeuta sulcum faci- 
nnt. Aer diuiditur sagitta, aqua naue, sed cito in se recurrunt, in 
terra uero sulcus manet, ignis non recipit sulcum, sed quicquid 

21 cf. I Cor. 10, 4 

3 rudus] rudis AB 10 elementa mundi B 16 fort. num- 

bus 31 astrolo*** (go a wi. 2) A 


Bemigii expositio. 327 

I 

inaenit in se conuertit. H e 1 i a s , si mntetui' a in o et accentns v. i85— 28s 
in ultima sit, helios -i- sol. Helias interpretatur deus mens domi- 
nus, hel deus, i meus, as dominus. Coetus apud latinos 
masculini generis, apud graecos neutri est roi) xrjtovg et plura- 
sliter tk xifitri, inde coete grandia legimus, hebraice leuiathan 
dicitur. Depositum -i* commendatum. Spirante a* auxiliante. 
Babilonia -i- quam Nabuchodonosor erexerat. Achemeniam. 
Achemenius, rex Parthorum, fuit tanti furoris, ut si semel iras- 
ceretur, nuUo modo placari posset, quousque XII homines immo- 

lolarentur. Cuius iram iste habebat. Nil urente rogo -i- nil 
incendente igne. Rogus est coadunatio lignorum. Vecors -i- sine 
corde, ue pro non ponitur, sicut uesanus -i- non sanus. Pecudes 
de minoribus, pecora de maribus dicimus. Septeua tempora*i. 
VII annos. A parte totum, unus quisque enim annus IIII tempora 

ishabet. Hirsutus .i« pilosus, quia in modum aquilarum pili et 
ungues eius excreuerant. Nec minus s. similiter, figura est quae 
litotes dicitur, cum duo abnegatiua faciunt unum adfirmatiuum. 
Tyranni, tyrannus apud Graecos pro rege ponitur, apud Latinos 
uero pro iuuasore alieuae possessionis. Belua trissyllabum est; 

2oresolutio in metro, et posuit singularem numerum pro plurali. .VIL 
enim fuerunt leones. In faucibus. Fauces sunt maxillae, et 
dicuntur fauces a fage -i. comedere. Dic ubi. Per recapitulati- 
onem alloquitur naturam sub interrogatione, quam poeta facit sibi 
quodammodo respondere. Qui tartara. Modo introducit illam 

ssquasi sibi respoudentem. Anum .i- uetulam. Sara duo patieba- 
tur, nam anus erat et sterilis. In anguem >i. draconem. 
Nimbis *i. pluuiis. Filiis Israel Deus pluebat manna; illi 
uidentes dixerunt manhu, quod interpretatur 'quid est hoc?' ideo- 
que cibus ille manna dicitur. Volucres, uolucres dicuntur a 

:}ocrebro uolatu. Tria lustra «i. tria quinquennia. Viro *s. 
Ezechiae. Graeci per Olimpiadas .i* per quadriennium numerabant 
sua tempora, Bomani uero per lustrum .i' per quinquennium, quia 
quinto anno i-edintegrat sol suum ortum. Nam primus annus habet 
dies CCCLXV et unum quadrantem, secundus et tertius annus 

4 plural By i^T A xKHKCTH AB 8 partor" (n a w. 2) 

A 17 adfirmatiua B 21 leones fner B 22 fage] sc. fagein 

cf. p. 318, 7 


328 Appeadix. 

similiter, quai*tas uero habet CCCLXVI dies, quia quattnor qua- 
drantes faciunt unum diem; ipse est bissextus qui quarto anno 
inseritur. Quinto uero anno inchoat sol eosdem cursus. Yerbi 
gratia sol in primo anno est in fronte arietis, secundo in spatulis, 
tertio in latere, quarto in renibus, quinto uoro in frontem iterum s 
reuertitur. Lustrum etiam dicitur a lustrando eo quod Bomani 
totam ciuitatem quinto anno lustrabant cum cereis et lampadibus 
in honorem suorum deorum, quomodo nos facimus per singnlos 
annos mense Februario in honorem sanctae Mariae. Lustra uero 
V. 284-857 pluraliter dicuntur cubilia f erarum. Naufragus, uaufragus lo 
dicitur qui sustinot damna in mari. Naus graece, nauis latine; 
inde naufragium dicitur nauis fractio. Caminus et clibanus 
graeca sunt et fornax latinum. Bictus est nimia apertio oris. 
Venit autem a uorbo *ringo* «i' os aperio. Instimulante -i* 
prouocante. Stimulus est proprie uirga habens ferrum in summi- 15 
tate, qua ammonentur boues. Nempe non, inquit, mirum est si 
ista contra naturam facta sunt. Quocumque «i* in quamcunque 
partem. Yana uel fana -i- idola. Sinistro -i* peruerso. Dolet 
poeta de erroribus paganorum. Idolum diminutiuum est ab idea 
•i- forma. Dementia 4* deliramenta. Lira enim sulcus est^o 
aratri, inde deliro -i- exorbito, a uia rationis deuio. Proprie autem 
delirare est, quando boues de sulco exorbitant, ita et senes delirare 
dicuntur, quoniam a uera locutione recedunt. Bouem -i* apin, 
nam apis uocatus est taurus, qui Isidi reginae offerebatur. S e m i- 
hominemque -i- simiam, simia enim semihomo et semicaniss^ 
est. Tria genera sunt simiarum : una ost uillosa, quae spinx dicitur, 
alia cercopithecus dicitur caudam habens, tertia siue cauda, quae 
simia nuncupatur faciem et pedes ad similitudinem hominis habens^ 
ceterum uero corpus ad similitudinem canis. Vt uolucrem -i- 
ibin. Ciconias dicit Aegyptiacas domesticas, quas Aegyptiiso 
colebant propter serpentes^ quos deuorabant. Geminum 4* aequa- 
lem. Geminum pro aequali posuit, quia illi tres dies in initio 
mundi aequales fuerunt, post uero solem quarto die creatum in- 
aequales sunt dies, aut enim crescunt aut decrescunt non tantum- 
modo in aequinoctiis. Fugantur .i- obtenebrantur, et hocpoeti-ss 

26 fpinix A 27 circopecm' A 30 aegiptia//////secas A 


:i 


Kemigii expositio. 329 

cum esty quia stellae a stellando dicuntur. Lignee. Ligneus ▼. 268-300 
dicitnr homo, qui lignum adorat^ sicut lapideus, qui lapidem adorat. 
Surdis -i* ad surdos. Surdus dicitur eo quod sordes capitis 
retineaty mutus dicitur a mugitu eo quod uocis sonum naribus 

sretinet. Gulmina a culmo dicuntur. Carduus, carduus est 
herba spinosa, quae uulgo calcatripa uocatur. Monstra -i* idola, 
idea forma. 'dulia' seruitus est^ inde idolatria seruitus idolorum 
et idolatra homo dicitur seruiens idolis. Montem. Montem 
appellat difficile carmen euangelii. Tolis. Tolus est summa 

lopars tecti, unde contignatio procedit. Ybi dantur digna 
petenti. Illud tangit quod in euangelio dicitur: Petite et acci- 
pietis. Eeprobus -i. reprobatus. Angulus 'i. populus lude- 
orum. II le lapis est Christus, qui reprobatus fuit a ludeis, 
quando dixerunt: Nolumus hunc regnare super nos, et in psalmo: 

15 Lapidem quem reprobauerunt et cet. Lapis angulaiis dicitur Chri- 
stus, quia coniungit sibi gentilem populum et ludaicum, ueluti lapis 
coniungit parietes. Simplet -i* simplum faciat. historia de 
ARBIO. Arrius fuit doctor Alexandriae ciuitatis, quae est metro- 
polis Aegjpti, quam aedificauit magnus Alexander. In qua erat 

2oPetrus episcopus, sub qao iste erat doctor scholae. Qui latenter 
docebat esse Filium minorem Patre et Spiritum sanctum minorem 
utroque. Tuuc Petrus missus est a Licinio, socio Constantini, in 
carcerem piopter fidem catholicam, quam praedicabat. Cui Christus 
apparuit in specie pueri pulcherrimi inductus colobio candidissimo 

25adeo ut uix conspici posset, sed dilacerato ueluti a canibus. 
Deinde Petrus grauatus pondere catenarum, quibus erat ligatus 
et non ualens surgere, clamauit dicens : Domine quis ita te affecit 
.i* dilacerauit? Cui dixit Dominus: Arrius me scidit, diuisit enim 
me a patre meo, sed uide ne ei communices. Postea interfecto 

30 Licinio a Constantino, quia eius imperium uolebat praeripere, con- 
gregauit Constantinus maximam synodum trecentorum uidelicet 
et X et YIII episcoporum exceptis diaconibus et abbatibus, ubi 

11 loh. 16, 24 15 Psalm. 117, 22 

14 *palmo (8 eras.) A 30 constantio (n (k m* 1) A 

32 abatib; A 


330 Appendix. 

iussQS est uenire Arrius, ut ibi eius patesceret Mes. Qui cum 
adpropiuquasset ad syuodum, sancto Alexandro episcopo in oratione 
perseuerante nimio terrore arreptus est, adeo ut omnia uiscera 
eius dolore deiicerent. Tunc iussit sibi parari latrinas. Ad quas 
cum uenisset, diffusa sunt omnia uiscera eius, quia iusto iudicio 5 
. 300^;}32dei sicut uacuus erat mente, sic remansit uacuus uentre. Our- 
ua per auia -i- per falsitatem praui dogmatis. Auium est locus 
sine uia, a pro sine ponitur. Nepos, nepos dicitur filius filii 
et uepos quasi natus post. Quando filium aut filiam significat, 
facit hic nepos et liaec neptis, quando uero luxuriosum, hic et baec lo 
nepos. Aui, auus dicitur quasi auitus -i* antiquus. Totum 
commune. Communio uel communitas in sancta Trinitate est 
exceptis relatiuis nominibus. Quod potest cathegorizari de patre, 
hoc de filio, hoc de spiritu sancto: ut bonus, magnus, pius, 
omnipotens et cet. exceptis sicut supra dictum est relatiuis nomini- 15 
bns. Quo crescat -i- ubique perfectus est non creatus. Arrius 
dicebat 'esse creaturam', sed mentitus est, non enim fuit creatus, 
sed genitus. Nam quia qui summus -i- excelsus. Intellege 
uim uerborum : Non hic est filius qui et pater, sed hoc est filius 
quod et pater -i. una substantia. Distat inter hic et hoc, hic ad 20 
personas, hoc ad substantiam pertinet. Ynum sumus. Non 
dixit 'unus' sed 'unum' -i* una substantia. Arrius unum -i* 
unam substantiam scire debet. Ille enim dicebat tres esse personas 
bene, et tres substantias male. Dicebat enim Filium minorem Patre, 
Spiritum sanctum minorem utroque et contra Sabellius unam sub- 25 
stantiam bene, sed unam personam male. Dicebat enim: Pater 
quando uult, pater est, quando uult, filius est, quando uult, spiritus 
sanctus est. Iste «i* Sabellius fidem ternam debet scire. Ast 
hic 'i- Arrius. Cachinnus est dissolutus risus -i* crispus. 
Potest etiam hoc ad philosophos referri, nam philosophus aliquisso 
multum loquitur sicut Epicurus, qui de creatione mundi multa 
dixit. Dicebat enim mundum ex atomis constare. Tacet nimis 
alter sicut Pythagorici, qui quinquennio discebant, per quinquennium 


5 difusa A 7 panii A^ corr. m. 2 24 pat" (re a m. 2) 

A 25 sapellius A 32 athomis A 33 pitagorici A 


Bemigii expositio. 331 

silentes meditabautur ; ambulat Peripateticus, stat Stoicus, amat 
iletus Socrates, qui semper ilebat eo quod uideret homines huius 
saeculi uitia sectari, crispat cachinnum Dfemocritus, qui semper 
risisse dicitur, quia uidebat homines auaritiam et turpia lucra 
shuius saeculi sectari. Hinc luuenalis perpetuo risu agitare sole- 
bat pulmonem Democritus*. Vexilla dicuntur a uehendo. Vexil- v. 337— ses 
lum est signum militare. lanua uos. Apostrophum facit ad 
illos, qui Cbristo militant. lanua dicitur Christus, quia per ipsum 
uenitur ad ipsum. lanua est initium domus et dicitur a lano 

lodeo, cui consecratum erat initium uniuscuiusque rei. Inde lanu- 
arius mensis dicitur eo quod anni sit principium. In albo -i* 
in caelesti libro. Album est tabula, ubi scribebantur eorum nomina, 
qui ad militiam recipiebantur, et si aliquis eorum interemptus 
esset, ad caput nominis ipsius ® littera scribebatur, quae mortem 

issignificat. Tremit -i* sonat atque dicit: Parate uiam domino. 
Leo magnam uocem habet et ipse est rex bestiarum, propter quod 
uero Marcus in similitudinem leonis pingitur, quia ea uoce suam 
inchoauit euangolium ut uox clamantis in deserto, et regalem 
Christi describit dignitatem. luuencij uituli, luuencus dicitur 

20 a iuuamine eo quod iuuamen praebeat ad sulcandam terram 
hominibus. luuencus enim erat solitus immolari in templo, et 
Lucas ea describit, quae dominus in templo et circa templum 
gessit. lohannes per aquilam designatur, quia sicut aquila in 
reuerberatis oculis solem aspicit, ita lohannes supra omnes caelos 

25Uolitaus diuinitatem Christi, quam ceteri euangelistae descri- 
bebant. Proceres -i. principes, Proceres proprie dicuntur mutuli 
•i* capita trabium, quae eminent in aedificiis. Hinc priucipes 
proceres dicuntur eo quod emineant inter ceteros. M e n s i s uocatur 
a mene -i. a luna, quia secundum cursuin lunae mutantur menses. 

3oManiplos primitiuum est, inde manipulus diminutiuum, proprie 
autem quingenti milites, idem est ot cohors. Manipulos uocat 
bona opera. Meto est colligo, inde dicitur messis, quod singulis 
annis colligatur. Metior metiris est mensuro, metor metaris est 

5 Sat. X 33 

u d« 

10 cmi' (u a m, J^) A 18 iTerto (de a m. 2) A describebat 

A 31 choors A 


332 Appendix. 

eligo. Ab hoc loco incipit poeta exequi quod promisit. Promisit 
enim se scripturum ab Adam usque ad natinitatem Christi. 

IN LIBRVM II. 

T. 1— 52 Primogenitum .i- protoplastum. Protos graece primus, 
plastus formatus, inde protoplastus *i* primus formatus. De 5 
sede -i* de paradyso. Paradysus interpretatur hortus delici- 
arum, Adam terrenus homo uel terra rubra, Illecebris 
•i' uoluptatibus. Illecebrae dicuntur ab illiciendo «i* decipiendo. 
Hen. Dolet poeta de culpa mulieris. Noxia culpabilis. Interro- 
gationem facit ad mulierem. coniunx, fuistine magis noxiaio 
an perfidus ille di-aco? Modo ipse sibi respondet: Perfidus ille 
draco -i* fraudulentus, sed tu quoque non cares culpa, quia con- 
sensisti. Est autem hoc loco syllogismus integer, constaus ex 
propositione, assumptione, conclusione. Perfidus dicitur quasi 
prodens Mem, perdit enim diabolus fidem, quando dixit: eritisi5 
sicut dii. Non enim quod promisit inpleuit, quia non solum dii 
facti non sunt, sed etiam mortales fuerunt. Demon dictus qnasi 
daimon -i* ualde. Eua mater interpretatur. Nongentos. Adam 
nixit nongentis XXX annis, Matusalam DCCCLXXX. Nepos -i. 
primi terrigenae -i- posteri Adae. Fauces dicuntur a graeco fageso 
•i- comedere. Difficilis 4- tardus, quia non semper uindicat. 
Veniale .i. dignum uenia. Duas naturas rationabiles condidit 
deus: angelum et hominem, quorum unus nullo suadente nec fragi- 
litate corporis circumdatus peccaait, ideo inrecurabiliter periit; 
homo uero, quia fragilis erat corpore et diabolo suadente pecca-25 
uit, ideo ueniam meruit. Tensos .i* grauidos et oneratos. 
De limine d' de principio, de ingressu. Caro factum, est 
autem synecdoche *i- a parte totum. Homo enim carne et anima 
constat. Clausa 4- uirginem relinquens. Prae natis «i- prae 
filiis, hoc de psalmo sumpsit, ubi legitnr: Speciosus forma praego 

30 Psalm. 44, 3 

d 

7 terram rubram A 13 sillogism' A 18 vahe A 20 fage] 

__ • 

cf. p* 327 y 22 21 comedere A 22 rationabilis (e a m. 2) A 

24 inrecnbabiliter A 


Bemigii expositio. 333 

filiis, cuius in labiis pulchris diffusa est gratia, quia etiam 
' secundum humanitatem pulchrior fuit ceteris. Obsitus 4* cir-T-ss— i06 
cumdatus. Salue. Salutat poeta matrem Christi. Tenet «i- regit. 
Giro -i* circulo, sicut circulus uel corona nec initium neque finem 

shabere uidetur, ita imperium Christi. Femina. Femina et mulier 
non suut nomina corruptionis, sed sexus et uaturae, nam uirgo 
et femina et mulior potest appellari. Pastoribus. Pastores 
erant in deserto ultra Bethleem iuxta turrim gregum, qui uocatur 
Adernam. Si aliquem timorem haberent, illam ascendebant. Ibi 

loerat planities apta atque utilis pecoribus. Eous. Mobile est eous, 
eoa, eoum. Eous fixum «l pars caeli. Tyrannus. Tyrannos 
graece, latine rex. Tyrannus apud nos dicitur inuasor alienae 
possessionis, unde et Herodem appellat tyrannum. Alienigena enim 
fuit, patre Idumeo matre Arabica, nutritus ab Hyrcano pontifice 

isludeorum, quo mortuo inuasit regnum. Nubila «i. tristitiam 
mentis. Alens «i- nutriens; facie laetus erat, sed mente tristis. 
Tractat 4* meditatur. Neglegis «i- non intellegis, quia ille legerat 
in lege ludeorum, quod Christus de luda deberet nasci. Numina 
•i* potestas uel uoluntas, quia uoluntas pro effectu operis accipitar. 

soPatrandum »1 perficiendum. Alacres «i* laeti, festini. The- 
sauris. Thesauros uocat thecas uel pixides, ubi munera erant. 
Solutis a* aptis. Per aurum futurum regem, per thus deum, 
per myrrham mortalem crediderunt, quia myrrha conduntur corpora 
mortuorum. Tres magi significant genus humanum a tribus filiis 

25Noe disseminatum per tres mundi partes .i* Asiam, Africam et 
Europam, quia uenit ad Christum cum tribus naturalibus disciplinis: 
Physica, Ethica, Logica. Cur tria et non ampliora? Propter nome- 
rum sanctae Trinitatis uel propter III tempora^ quae deus seioiper 
cernjt. Postquam uenimus ad Christum non repetamus 

soiniquum -i. non reuertamur ad diabolum, sicut magi non sont 
reuersi ad Herodem. Herodes interpretatur pelliceus uel pellis 
gloria et significat diabolum, qui primos parentes exutos stola in 
mortalitatis induit pelliceis uestibus. Postquam enim per baptis- 
mum uenimus ad Christum, non debemus reuerti ad diabolum, cui 

13 aligenigena A 14 yrcano A 23 mirra A 26 c^trib; 

A 


334 Appendiz. 

. 108— 156 abrenantiauimus in baptismo. Aperit A- manifestat, illam scilicet 
iram, quam latebat. Sicut superius dixit 'nubila mentis habens*. 
Facinus i- scelus, quod uoluit facere, non potuit perficere. Christus 
enim ad Aegyptum fdgerat. Facinus ton meson est, iu bono eniin 
et in malo ponitnr. Inmerito -i- iniuste. Vixdum sicat 5 
agedum; adiectio syllabica est dum. Vagitus -i. primas uoces 
infantium, inde uagiticanus deus dicitur, qui praeest infantibus. 
Innumerum nefas i- multiplex peccatum. Orbata i- priuata 
filio. Lanio a- crudelis. Increpatio ad Herodem. Lanio dicitar 
lupus a lana, quia interfecit oues, nam laniare est interficere. 10 
Alieno in corpore i* in corporibus sanctorum, sicut Paulo ipse 
dicit: Saule, quid me perscqueris? Non dixit meos sanctos, in hoc 
manifestum est, quod deus in sanctis martyribus patitur. Emeritus 
•i- perfectus; merere per e brenem dicimus; milites dicuntur qui 
expleto quinquagesimo anno cessabant a militia et dabatur eis aliqua 15 
dignitas, inde emeritus dicitur totus perfectus. Nec mora «i- 
sine mora. Postquam Christus duodenis erat, inuentus est in templo 
docens. Si aliquis dicat interrogando quare dixerit 'nec mora*, cum 
magnum spatium sit inter XII et XXX annos, quantum ad homi- 
nem pertinet, respondet per parenthesin -i* interpositam dictionem 20 
cum interrogatione. Fluens .i- nascens. Alludit poeta. Non est 
mirum, inquit, super se prophetat sine sermone, quia patrem habet 
mutum. Spiramina. Spiras dicimus reuolutiones funium in 
nauibus, hinc spiramina quaedam dicit uocari reuolutiones •VIII. 
mensium. Verum quia hoc exemplo caret, melius dicimus taciturna^^ 
spiramina noui mensis emissiones et reciprocationes spiritus 
prophetae sine uoce usque ad natiuitatem lohannis. Tollere cum 
dicit exponit, quod dicit ueniens peccatum tollere mundi. Mihi 
•i- omnibus, se enim pro omnibus posuit. Decutit i* expellit. 
Non obfuscata •i- non denigrata, non obscurata. Sicut enimso 
lux, cum in tenebras uenit, nihil obscuritatis accipit, sed potius ipsas 
tenebras ^decutit), ita Christus quamquam carnem suscepit, nullam 
tamen maculam camis 'i- peccati in se ipsum accipit. Attactu -i. 

7 cf. Aug. de c. dei I 155 12 cf. Act. 9, 14 

r 

2 fort quae 8 piuata (r am, J2) A 10 aluna A 24 spi- 

rasmina (mina in ras,) A 32 decutit] addidi cf, Carm. v. 154 

e 

33 Ataeta (c a m, 2) A 


Bemigii ezpositio. 335 

suo baptismate. Caro aliquando pro peccato ^ccipitur, et Ohristus 
peccatum gessisse dicitur, cum similitudinem carnis «i- peccati suscepit. 
Torrentum .i« currentum et est adiectiuum nomen et fixum. v. 157— 195 
Limphas Graeci dicunt nimphas, nos limphas, nam eiusdem 
5nominis nota est apud Graecos *N*, cuius est >L* apud nos «i- 
quinquaginta. Eeflues -i* retro fluentes; poeticum est. Factum 
est autem, quando filii Israel transierunt lordanem pergentes ad 
terram repromissionis. Tunc primi transierunt sacerdotes et statim, 
ut aqua tegit pedes eorum, pars lordanis, quae deorsum erat, 

lofugit *i* cecidit in mare mortuum; illa uero, quae sursum erat, 
stetit in una mole. Hoc detulit poeta ad baptismum domini. 
Harenas: harenae dicuntur ab ariditate, quando sine aspiratione 
scribuntur^ quando uero cum aspiratione dicuntur eo quod hereant 
fabricis. Honore -i- honorabitur. Illa columba 

isMansuetum -i- misericordem. Mansuetus dicitur quasi manu 
suetus .i. pius. Mitem: mitis dicitur quasi mutus^ qui prae nimia 
humilitate sermone carere putatur. Deus in mansuetis habitat, 
sicut ipse dicit: Super quem requiescet spiritus meus, nisi super 
humilem et quietum et trementem uerba mea. Fer uolucrem. 

20 Volucres dicuntur a crebro uolatu ; ideo in columba Spiritus appa- 
ruit, ut ostenderet Christum simplicem, et eorum corda replere per 
simplicitatem et innocentiam diligunt. Probatur Pater in uoce, 
Spiritus sanctus in specie columbae, Filius in persona hominis, 
qui baptizabatur. Pater est ibi, Natus est ibi, Spiritus sanctus 

25est ibi, ibi Trinitatem hic demonstrat. De caute -i* de duro lapide. 
Cautes et cotes idem sunt. Vipereis -i- serpentinis, ueneniferis; 
uipera dicitur eo quod ui pariat, caret enim uulua, sed ore conci- 
pere fertur. Fotestas s. angelica et archangelica. Nec mirum 
si diabolus, qui spiritus est, potuit omnia regna mundi Christo 

soostendere, cum beatus Benedictus in corpore adhuc positus potuit 
aspicere totum mundum, non quia mundus breuiatus sit, sed mens 
eius per contemplationis est gratiam dilatata. Ideo diabolus post 
baptismum dominum temptauit, ut ostenderet nos tunc acrius 
temptari, cum se deserere et seruitio dei uiderit diligentius insi- 


14 sequitur ras, 3 versuum in A 34 & " 'uitio (ser a m, 2) 

A 


336 Appendii. 

T. aoi— S49 stere. Delapsus .i- dimissus uel descendens. Labere •i. mitte 

te deorsum. Imperatiuus cst a uerbo labor. Fastigia -i- summi- 

tatem, pinnae sunt cacnmiua «i* sublimiores partes domus. Hic 

autem pro tabulatis posuit templi. Templum domini tricameratum 

erat -i* trium tabulatoioim : a terra usque ad primum XXX cabiti 5 

erant, a primo usque ad secundum alii XXX, a secundo usque 

ad tertium LX, ecce CXX. Guruauit -i- formauit, curuauit 

quia in modum camerae sunt caeli. Vectus a- deportatos sua 

ipsius uirtute, sicut de Spiritu sancto passiue legimus 'Spiritus 

domini ferebatur super aquas*. A quo enim ferretur nisi sua potentia? lo 

Cuspide «i* lancea, iaculatione. Gladium dixit uerbum dei, unde 

apostolus et gladium spiritus, quod est uerbum dei, quo tunc deus 

aliquem percutit, cum de peccatore efficit iustnm. Praecipites 

•i- cadentes. Confringens sapientia. Sapientia neutraliter 

dixit. Confringit deus fortes, cum eos a timore superbiae deicitis 

et ad ueram humilitatem ducit. Perdit sapientes, cum uanam sapi- 

entiam illorum destruit et ad ueram, quae Christus est, perducit. 

Non elegit deus rhetores et sapientes et imperatores^ sed pauperes 

et humiles et piscatores. Tractare -i- sectaii. Germanum, 

quia fratres sumus ; germanus proprie dicitur, quasi de uno ger- 20 

mine patris manans. Vetusti doli a- antiquae fraudis. Yetus 

dolum *i* originale peccatum. Dolum ideo, quia fraude diaboli in- 

missum est ; ergo debemus delere inuidiam de cordibus nostris, quae 

uere diaboli nota est. Degener dicitur qui non respondet nobili- 

tati parentum «i- qui suis factis se ignobilem exhibet, -s* tunc a25 

deo degeneramus, cum nos inuicem odimus. Sicut benedicier 

idem, magna subauditio cst, *s- sic iubet se sanctificari a nobis, 

a quo sanctificamur omnes, sicut iubet idem benedici a nobis, a 

quo benedicimur omnes. lam iamque aduerbium est optantis 

.i* cito, dominus semper et ubique regnat, «s- petimus, ut nos adso 

se ipsum coUigens regnet in nobis. Non succedunt «i* non 

adueniunt. Per aeuum. Aeuum pro perpetuitate ponitur, et 

uenit a graeco quod est eon tempus, nihil aliud est nisi cursus et 

uicissitudo rerum -i* cum diei nox et nocti succedunt dies. C r n a 


< d. 


1 demisus A 2 orsam {de a m. JS) A 11 gladins A 

14 rgthores A 


Remigii ezpositio. 337 

propter aeternam retribationem ponitnr, quia sicut corona non habet 
initinm neque finem, ita illud praemium initio et fine carebit. 
Nnsquam, in nullo loco, usquam econtrario in aliquo loco, sicut ▼. »57— 278 
nunquam in nullo tempore, unquam in aliquo. Vtquepolo. Fer 
spolum animam intellege, per humum corpus humanum. Ydrus, 
ydrus est serpens aquaticus. Vendicet «i- usurpet et proprie- 
faciat. Artus -i* membra, artus dicitur ab artando «i- stringendo, 
eo quod stringit corpus. Panem nostrum. Non iste panis, sed 
spiritalis intellegitur, qui est Filius doi, qui substantialis dicitur, 

loquia omnem substantiam uel essentiam supergraditur, et licet 
dialectici in deum categoriam quae est usia cadere dicant, deus 
tamen ultra usiam est, et ideo secundum humanam intellegentiam 
nihil est^ quia omnem exuperat intellectum, ut ait apostolus *pax 
dei, quae exuperat omnem sensum'. Annonam «i- salarium, idem 

isest et praebenda. Annona dicitur eo quod singulis renouetur. 
Diurno, a die diurnus -i* unius diei, a diu diuturnus a. longi 
temporis. Corpore i- illo spiritali mysterio. Verbumque 
cibusque: uerbum, quia deus est ante saecula, a deo patre geni* 
tum, cibus, quia cum esset deus homo factus est, ut esset cibus 

sohominum, qui erat cibus angelorum« Cautio -i- confii*matio; 
cauO) cauis «i* firmo, facit praeteritum caui^ inde cautio dicitur 
firmatio, unde in euangelio accipe cautionem' -i- firmationem uel 
scripturam. Tortoribus -i- demonibus. For decies millena 
talenta intelleguntur maiora peccata sicut est fornicatio, adulterium, 

85 homicidium, per .C- denarios minora uelut ira, odium et cetera. 
Si ergo nos dimiserimus fratribus nostris minora, dimittet nobis 
deus maiora, si non^ nectemur grauius iam soluti a peccatis. 
Hic tangit euangelium, ubi legitur *homo quidam posuit rationem 
cum seruis suis'. Donec finitum pro infinito posuit, qaia illi qui 

80 in inferno damnandi sunt, nunquam ueniam merebuntur, non sicut 
Origenes dicit, post mille annos soluetur satanas cum suis, sed 
magis sententia domini cauta erit, qua dicit 'ibunt impii in suppli- 
cium aetemum'. Ergo donec pro semper posuit, sicut in psalmo 

13 Paul. ad Phil. 4, 7 22 Luc. 16, 6 28 cf. Matth. 

25, 19 32 cf. Matth. 25, 46 33 Psal. 122, 2 

2 at* (a erM,) A 7 artuB— corpos add, A^ 15 brebenda A 
X. 22 


338 Appendix. 

legitur *ita oculi nostri ad dominum deum nostrum, donec misere- 
▼. 278— 300 atur nostri* -i- semper. Breuem «i- minimnm. Amen. Haec 
particula signum et quoddam sigillum est dominicae orationis, 
quo confirmantur omnia, quae supra dicta sunt. Malum -i- dia- 
bolum. Bonum -i' Christum, deum adimus non gressu corporis 5 
sed intentione mentis, deo onim non loco scd mente approximamus 
aut elongamus. Ducit -i- dirigit Versus et hemistichium Virgilii 
est -i- unus et dimidius uersus. £t bonalibertas, quia possunt 
euadere -i- effugere. Per pascua .i- per mansiones caelestis 
Hierusalem, pascua cst dulcedo diuinae uisiouis. . lo 


IN LIBKVM 111. 

V. i -u Tbalamis pro nuptiis: thalame graece uoluptas, inde thala- 
mus dicitur, ubi uoluptas perficitur. In ydriis. Lacus appellat 
hydrias et dicuntur a latendo, quia ibi latebant aquae ; ydor graece 
aqua , inde ydriae dicuutur uasa receptui aquarum parata« 15 
Gaudia .i* fantasia, imaginatio quaedam poctae est, quoniam insen- 
sibili rei dat seasum -i* ut desinerent csse quod [non] erant, et in- 
cipcrent esse quod non erant. Inocciduas uuas -i- indeficientes 
fideles, nunquam perituros. Pampinus est folium uitis, quod a calore 
solis et iniuria imbrium protegit racemos. Ita diuina protoctio fideles 20 
sanctae ecclesiae, ne deficiant, (ab) aduersantibus huius seculi prote- 
g^t et munit. Post -i- postea, postquam in uinum conucrtit aquam. 
Febris. Febris dicitur a feruendo, et licet a calore dicatur non- 
nunquam frigida est, et in diuina scriptura omnes infirmitates 
febris dicuntur nomine. Quantum imperii, uirtutis. Admiratio25 
est; quantum illius rei dicimus, ut quantum uini, quantum aquae. 
Bura 4. uillas. Casas -i- domos pastorales. Castellum, 
diminutiuum a castris. Candore miser -s- alii gaudebant 
propter suum candorem, iste contristabatur, quia lepra gaudet 
in corpore. Lepra graece uarietas, inde leprosus dicitur quiso 
uariis coloribus maculosum corpus habet. Quaeritur, cur leprosus 
in uia occuiTit domino ; quia lex praecipiebat, ut omnis leprosus a 
consortio communis habitationis separetur. Febris 'i* febris, licet 
a feruore dicatur, aliquando tamen frigore corpus cruciat. In 


Eemigii 


ipoBitio. 


339 


f u n e re -l in dubia morte. A fuuibua funus mors dicitur. (Fanee) -i' t. 
candelae, candelae Eunt fanea cera obliti. Coquebat, quia primnm 
frigida est febris, postea calida. Fontem dicit &dem mulieris, 
quae in corde latebat, Iras ■!■ uexationes nigrorun dicit, non 
squod spiritus ujgri sunt, non enim accidit color aisi corporibua, 
sed nigros dicimus damnatoB uel moituos a graeco, (laod est 
nicroB, et maligni spiritus propter malignitatem dlcuntar nigri, 
quia licet perpetualiter uiuuut, tamen moiiiui sunt felicitati aeter- 
nae. Honorem dicit hominem, quia horao honor est omniftm 

lonaturarum, per jllum enim omnia houoTaDtur. Norat >s- Cbrtatus; 
diaboIuB secundum substantiam dei est, quia ipse eum creauit, 
Eecnndum antem id qaod malus est, non est dei, quia deus eum 
bonnm creauit et cuncta ualde bona fecit. Arentes algas •i- 
siccas berbas. Algae dicuntur purgamenta matris itel alicaiua rei, 

isideo marina locapetiit, ut ibi quisquis deum uerum esae monatra- 
ret. Cymbae .i- naniculae, Cymba graece, cumba latine. 
Librabaut -i- tendebaut, modificabant. Librare proprie est aliquid 
in altum extendere, Batis proprie est incastratura trabium uel 
strues lignoTum. Plabria ■]- ueatis, indo llabellum diminutine 

wparuus ueDtus. Hyems eat quarta pars anni, sed abusiue pro 
tempeatate ponitur. ProcelliG -i- magnis uodis; procella est 
aentus cum aqua mixtus. Vada salsa -i< saliuae aquae maria. 
Poeticom est quod dicit salBum, qnia mare Galileae dolcem babet 
aquam, habilem ad potandum -s- idco dicit boc, quia genera- 

i&liter dicitur ab amaritudino, et scieudum quia nauigationea domini 

\ in mari fuisse Galileae dicuntur, Naufragia i- periculosa 

I putabant se uaufragia passuros. Dormire est quiescere, dormitare 

■ anto quietem pigritare et somniculari. Citus -i- cito; uerba 

tuTbatomm, in turbatis enim non est continuus semo sed sepa- 

wratas, Eiiliens 4- gaudens propter ChriBtum. Anidas -i- 
cupidas. Pennas dicuntur habere uenti pTopter suam uelocitatem. 
Prosiluere -i- cum impotu exilieTunt; gemino dixit, quia duo 
erant. Mala -s- supplicia. Legio. Legia estvi-dc-LX vi demones; 
legio keras dicitor gmece, macedonice pbalanx. Duplex, quia 

uinterius erant demones peruasi, exterius uinculis inretiti. Pru 

1 candel^m A T nikroB A = vengog cf. p. 346, 3 36 faeT 

1 mg. A 33 aexingenti in mg. A 34 kera A 


340 Appendix. 

T. 8»->i42meritis, quia digDnm erat^ ut inmundus mundum peteret. Oletum 
et olidum idem est et sunt ton meson, unde semper egent epithe- 
ton -i* adiectiuo nomine. Fhalanges «i- multitudines et est 
lingua Medorum, quod dicimus legiones. Horrens 4* toruus, 
horrihilis; tria sunt epitheta sine coniunctione, qnae fignra uoca- 5 
tur asyndetos. Sine usu, -i* sine officio. Gum dicit resoluta 
ostendit, quid sit paralisis. Lisis, solutio ; paralisis, resolutio, 
inde paraliticus per sua memhra resolutus. Vincula -i- compa- 
ginationes. Nerui sunt uincula corporis, cum uero resoluuntur 
laxnm et fluuidum reddunt corpus. Malis 'S- infirmitatibus. lo 
Quinque modis datur infirmitas: primo propter gloriam dei, ut lau- 
detur deus sicut in Lazaro et in caeco nato ; secundo ad custodiam 
uii'tutum sicut Paulo, ne insolesceret tanta magnitudine; tertio 
ad augmenta uirtutum sicut Tohiae et loh, qui patienter ferentes 
infirmitatem sanctiores fuerunt; quarto propter peccata sicut buic 15 
paralitico; quintus modus est reprohorum, qui hic ideo incipiunt 
torqueri, ut per haec tormenta ueniant ad aeterna sicut coutigit 
Herodi et Antiocho. Grata mercede -i- uicaria^ quia illum, a 
quo portatus fuerat, portahat. Haec dicta sunt per periphrasin. 
Glauso .i- ultimo. Functa pro defuncta. Adultae .i* excre-so 
tae, quia duodenis erat, digna iam couiugio. Spem dicit, quia in 
illa erat spes posteritatis. Funera .i- cadauer. Inundantem 
.i* profluum, nomine emoiTOusa -i- sanguinem fluentem. Ema 
graece sanguis, reuo •i- refluo. Filum uocat fimhriam uesti- 
menti Ghristi. Mos erat apud ludeos ut in IIIL angulis palliiss 
fila ponerent iacintiri, ut per haec discernerentur a ceteris gentibus. 
Lugentia. Metonymice sunt lugentia. Gulmina moesti tecti 
.i. defientem domnm, in qua eraut defientes, per id quod continet 
et id quod continetur. Moriens pro mortua. Trepidus «i* 
duhius. Ylulans ton meson est. Ylulatus dicitur exercitus inse-so 
quens et exercitus fugiens. Funereos .i* funeri aptos -i- tibia 
sonantes. Vis est musicae artis, ut gaudentes plus gaudere faciat 
et dolentes plus dolere. Plangor -i' luctus. Frequens -i- 
magnus. Versis, suhest cantilenis «i* qui prius plorauerunt per 

2 epteton A 4 fort, nos dicimTis 6 asintheos A 

7 paralisin corr, in -sis A 13 tantam magnitudinem A r 

14 thobie A 23 eruat A 27 metonomie A 


iitio. 


341 


I 


\ 


dolorain, nnnc planguot propter inaperataui gaudiam, Contrarinm 
SBae itidotDr, quod dicit enangeliata 'mortna' -i- puella, et hoc ctuod 
dominuE 'non est moitua', Vtrumque tamen uerum eet, nam homini- 
bua mortua erat, illi qui suscitare cam poterat, non erat mortua, 
aed dormiebat. Biotbanatua -i- bis mortuus, nam thanatoa -i. mor- 
talis, atbanatoa, immortalia. Inclite .i- generose, cleos enimv. 
gloria. Pilius Dauid dicitur, noD aliorum patrum, qnia ad enm 
repromissiones de fllio dei specialiter factae sunt. Cognosce 
pro cognoscere. Torpena -i- pigreacena, deflciens. Sed domus 
Israel -s- tantum praecepit eis in larael ire, ne ludei occaBiODem 
haberent dicendi ad alios: Pergunt et nos dimittunt. Hoc no- 
mine 'a- ut Israel uocarentur. Verba sunt poetae per parentheain. 
Gratis aduerbium est a gratia. Est autem gratia spontaneum 
donum, quod sine merito alicui impenditur, acsi diceret dominus: 
Qt uoB mei estis ot oues meae snnt et pascua mea sunt. Nolite 
ergo uendere meis ouibua paacua -i. doctrinam uel apiritum aanc- 
tum, qui datur per iupositionem mauus. Hoc dixit, ut sacerdotes 
exemplum habereut, qnatenus ne uenderent sacerdotale ministerium. 
In paradyso quidam foas est, ei qao procedunt quattuor flamina: 

iWOeon ipae est NIlns; Pbison ipse estOanges; Tigria et Euphrates 
propriia nominibns uocantur. Synaguga dicitnr congregatio, 
sicut ecclesia conuocatio. D i m e n s o -i- diminuto. B e d u c i -i- 
renertoDti. Nil toliit -s- sicut soleut medici quiddam praecidere 
de membris, nt totum corpus sanetur. Inataurans -i- reparans. 
ChelydruB -i. diabolus. Cherson, terra; ydor aqaa, inde uheii- 
drus serpens, quia in terra et in aqua potest esse. Despectaue 
■i< deoTsnm aspiciena. luges i- coutinuos, ideo dicit iuges, ne 
per aliquot annos pntares currere infirmitatem. Ima petunt -i- 
terrenis opibus inhiant; inhiare est intendere. Modo allegorizat. 

»llla mulier significat illos, qui pondere peccatorum pressi terreois 
opihns delectantur. Maioribus -i- maiora miracula quam sicut 
fecit Moyses, plns enim fuit de dnobus piscibuB et quinque pani- 
bus magnam multitudinem satiare quam de inmenEa largitione 
cotumica. Cotumix idem est et ortigometra. Cophinus et corbis 

uet canthai'a idem aunt. Ancta -i. amplificata; tanta copia frag- 


6 anittlioa A 20 enfrates A 34 ozzigometra A corbea A 


342 Appendix. 

T. 220—270 mentoram suscepta cst, quanta non fuerat apposita. D i e m -i. 
solem. Pallor -i- nigredo. Poeticum est quod dicit rapiente, poe- 
tae enim dicunt solem sero mergi in oceano, mane snrgere in 
oriente. Hesperus stella est, quae surgit post occasum solis 
et uocatur Venus media nocte, mane uero Lucifer. Arua .1- plani- s 
ties maris. Arua sunt quicquid sustinent aliquid, arua auinm sunt 
ager, arua nauium mare, arua hominum terra. Glaucis -i- uiridis 
coloris; glaucus dicitur uiridis, est autem color intcr album et 
nigrum. Sub calle pedestri -i* sub itinere pedum. G-enesar 
regio est trans mare Galileae et dicitur Genesar, generans auramio 
sibi, sicut mare tempestatem. Q u o t -i. quanti. TyrusetSidon 
ciuitates sunt maritimae, interpretatur autem Tyrus angustia, Sidon 
uenatiOf quae etiam ante Sarra uocabatur . . . Pro uitio^i* infir- 
mitate. Cham fuit filius Noe, unde omnes Chananei dicuntnr. 
Odoratae, quia cibis odorem accipit; odorum est quod ex seis 
ipso odorem dat, odoratum quod aliunde accipit sicut uostimentum, 
odorisecum quod insequitur odorem sicut canis. In sentibus «i* 
in errore gentilitatis. De gramine -i- de doctrina euangelii -i- de 
scientia dininarum scripturarum, quae Hebreis datae sunt. Hebrei 
enim tunc in deum crodebant, aliae uero gentes nondum credebant, 20 
unde psalmista: Notus in ludea deus. Attemperat «i- coaptat; 
organum uocat officia membrorum, nostrum enim corpus quasi ex 
officio musicae artis constat, quia sicut musica ars foris fidibns 
temperatur, ita corpus aequalitate elementorum. Nam iniirmitas 
corporis nil aliud est nisi inaequalitas elementorum, sanitas uero25 
aequalitas illorum est. Organa concordia membrorum; nerui sunt 
nincula corporis. Geminanda -i* multiplicanda s- si ieiuni 
reuerterentur, ipse labor itineris famem augeret. Qua -s* turba. 
Enorme -i. inmensurabile ; norma est regula uel mensura, inde 
enormis, cuius per sui magnitudinem mensura non potest inueniri. so 
Secundi .i- feminei, primus sexus uirilis, secundus muliebris. Et 
aetatis *s* secundae -i* pueri uel prima aetas est infantia, secunda 
pueritia. Eeliquias suas et culmina eadem sunt, est autem 

21 Psalm. 75, 2 

9 genaser {& ex e) A 11 tirus A 16 uestis etum A, in 

mg. odorisecum m. 2 18 in *rore A^ 


Remigii expositio. 343 

epexegesis quae fit, quando una res aliis uerbis bis repetitur. 
Sportarum. Sporta est uas ox foliis palmarum contextum. Poe- t. 270— 3,v> 
tice dixit expauisse ipsam famem, messem uocat ipsas reliquias. 
Lichnus. Lichnus graece, latine lucerua. Clarum communis 

sfigura est, quae graece dicitur '/.oivov. Ignotos, quia antea 
eos non uiderunt. Alfa prima littera est Graocorum, 10 ultima. 
Enachos licet postea sit, non est littera sed character numeri, et 
per haec significatur *deus initium et finis', sicut ipse dicit in 
apocalypsi: Ego sum alfa et uj, primus et nouissimus. Prin- 

locipium intelligitur Christus per Moysen, qui in tertia mnndi 
aetate fuit, finis per Heliam, qui in quinta aetate fuit prope iam 
sextam, et adhuc uiuit uel inter Heliam ot Moysen stetit, quia 
ipse initium et finis prophetiae. Limine uitae -i- in ingressu 
quasi in ostio resurrectionis stans, quia iam ultima aduenerat 

15 aetas, in qua electi resurgentes ad uitam aeternam erant transi- 
turi. Deiectus lumina. Pigurata locutio -i- deiecta lumina 
habens, in deiectiono oculorum eius humilitas ostenditur. Tri- 
butum -i- uectigal et dicitur a uehendo. Totus mundus reddebat 
censum Caesari -i. V. anno unum nummum aureum. Per alios «V. 

2onnum argenteum ot per alios aereum; ter quini -XV. et hoc est 
indictum uel indictio. Gerulum -i. portitorem, piscem uidelicet 
qui habebat in ore staterem .i. duo dragmata. Dragma est genns 
nummi, quod appendit -X- denarios, hinc dicitur quasi decima pars 
dragmatis sit, dragma uero aliter est duo denarii et dimidium» 

25 Idem est et stater, praeterea statera dicitur ubi aliquid ponderatur. 
Aliter dragma dicitur graece, latine fabula ; inde dragmaticum car- 
men dicitur fabulosum. Aulae i- in aula -i. in palatio. Aula 
dicta est ab aulaeis -i* cortinis. Est autem anla domus regalis. 
Non annis, quia non possumus, sicut apostolus 'Estote paruuli 

somalitia, sensu autem perfecti*. Nec resupina-i- superba, resu- 
pinos dicimus superbos, qui resupini et erecti solent incedere. 

8 Apoc. 1, 8 29 I Cor. 14, 20 

1 repetit A 5 K06NY A apocalipsis A 11 "elia 

A 12 fecit A^, corr. stetit m, 2 


344 Appendix. 


IN LIBRVM IIII. 

▼.1—58 Placidas .1- tranquillas. ludea generaliter regDum omne 
ludeorum dicitur, specialiter uero illa pars meridiana, in qua erat 
Hierusalem et tribus ludea et Beniamin cum tribu sacerdotaliy 
quae etiam ludea appellatur. Gamelus a graeco uenit, quod est 5 
camir -i- curuum, est enim curuum animal, curuum et gibberosum 
aptom ferendis oneribus. Fertilitate -i- habundantia. Velle 
est 4. uoluntas illius opus est. Mitescere -i- uilescere. Sen- 
sum -i* substantiam -s* auferendo ab eis sollicitudinem diuitiarum. 
Hoc impossibile est, ut diues amator diuitiarum ingrediatur inio 
regnum caelorum. At alto deo possibile est omneuis, quia ipse 
potest facere, ut diues diuitias suas pauperibus tribuat et pauper 
factus deum sequatur. Aerugo et rubigo uitium est metallorum ; 
aerugo uero segetum dicta ab auro, eo quod aureum colorem in 
se habeat. Tinea est uermis quicquid conterit adurens, et per-is 
tinet ad uestes, aerugo uero ad aurum. Noc famulatur -i* oboe- 
dit, quia hic famulatur aurum furibus, cum se permittit auferri. 
Gonsidere a uerbo sido sidis, considere -i- residere. Yagas 
auras -i- uacuum aerem. Bethania uiculus est in latere montis 
oliueti mille passibus ab Hierusalem distans. Ficus dicitur a fe-ao 
cunditate, aliquando enim pomum maturum habet, aliquando acerbum. 
Frondea pro frondosa dixit. Frondeum est quod constat ex frondi- 
bus «i* ex uirgis; unde fit scena 4- umbraculum, frondosum uoro 
quod habet frondes sicut arbor. Repperit osuriens «s. non 
ideo quaesiuit dominus fructum in ficu uel quod ignorat, quia non as 
erat tempus, et secundum euangelistam non erat tempus, ut haberet 
fructum. Quid ergo peccauit arbor? Nihil, sed illa arbor significat 
synagogam ludeorum, ubi Dominus nullum fructum inuenit et ideo 
maledixit illi. Stipite. Stipes est proprie truncus, de quo rami 
procedunt «s. hic pro tota arbore posuit. S u c i s -i- uirore, uiduare so 
est derelinquere, inde uidua derelicta. Nil fertile nutrit 4. 
nihil boni. Modo allegorizat. Allegoria est inuersio, quando 


6 ^iberosum A 9 aferendo A 19 nictulus A 20 ad ^ 


Remigii expositio. 345 

■ 

de littera transit ad spiritalem intellectum. Amoeno -i* pulchro. ▼. 54— 92 
Amoenus locus dicitur aptns noluptati. Palma. Palma dicitur 
qnasi pacis alma, eo quod uictoribns datur uel eo quod ad 
similitudinem manus sit insita. Et bene iustus comparatur 
spalmae, quia non habet palma fortitudinem et fundamentum 
in radice, sicut aliae arbores, sed exilis est et in summitate crassa 
ibique habet fundamentum, ita et sancti non respiciunt in 
terram nec curant de terrenis •&• in caelestibus habent omnem 
fortitudinem. Libanus mons est in ludea, ubi nascnntur cedri, 

loaltissimae arbores et interpretatur Libanus dealbatio. Tacendo: 
quia tacendo demonstrauit se mutum esse, cum solitum sit homini- 
bus suas infirmitates loquendo declarare. Pharisei inierpretan- 
tnr diuisiy qui merito speciali sanctitatis se a cetero popnlo diui- 
debant. Dicti a Phares filio ludae. Incumbens -i* retro stans. 

isFlagrante «i* nardo pretioso redolente. Fouens -i' ungeps; 
pedes domini significant eius humilia membra, ille pedes domini 
lauat lacrimis et tergit capillis, qui pauperibus compatitur et 
necessitatem illorum suam putat. Ynguento fouet eos cum bonae 
opinionis odorem de se emittit. Nulla enim manus uacua a munere, 

aocuius arca cordis plena fuerit bona uolnntate. Gapharnaum 
ciuitas est in monte Tabor posita. Synagoga dicitur congre- 
gatio sicnt ecclesia conuocatio uel conuentus. Erat domus apud 
ludeos, quae synagoga uocabatur, in quam conueniebant die sab- 
bati ad audiendam et docendam legem, sicut nnnc in ecclesia fit. 

«fiProteruo -i- horribili, proteruus dicitur quasi porro toruus «i. 
ualde horribilis. Quid nobis et tibi «s* commune est uel qnod 
nobis pertinet Cur nos uenisti perdere -i- damnare. Et sanc- 
tum .s. te essc filium dei. Minora enim dicebant demonibus, quibus 
utcumque promissum est nosse filium sanctum Dei, minora uero 

80 nescierunt, usque dum gloria et fortitudo eius fregit infemnm. De- 
mones enim quamuis diguitatem perdiderunt, natnram tamen non. 
Sunt enim nt dicit Augustinus corpore aeria animalia, spiritu 
aeterna, animo maligna et sunt naturae subtilioris ideoque futura 
aliquando praouident Tria latuere diabolum: partus uirginis, 

35diuinitas hominis, passio redemptoris. Demonas accentus grae- 

21 Thabor A 24 adj & ^ 28 dicebat A 30 nescirent A 


346 Appendix. 

T. 9»-i48cus, idcoqae corripitur. Prohibet -i. non uult, ut per talem 
testem aununtietnr^ quia non est pretiosa in ore peccatoris. 
Nigrae mortis. Nigrani mortem dicit a graeco, quod est nicros. 
Nam nigros appellamus mortuos, sicut et caudidos uiuentes. Ami- 
cum. Amicum illius dicimus, amicum illi possessiuum est, amicus 5 
illi adquisitiuum. Legens -i- nauigans, unde Virgilius: Legunt 
uela -i- nauigant. Spiramina. Spiramina uocat sensuSi per quos 
spiramus. Huptis penetralibus «i* interioribus reseratis; 
penetrale est secretum penetrabile, quod penetrari potest. Pro- 
cumbens a- damnate oculis. Speciem simulatae mortis uocatio 
caecitatem, qua mortui nou uident. Stagna -i* mare. Stagnum 
dicitur a stando, ubi aqua stat. In alno «i* in nauicula. Alnus 
est species arboris, de qua sunt naues, ponit autem speciem pro 
genere. Aquosis gentibus -i* piscibus. De piscibus gentes dicit, 
sicut Virgilius de apibus 'gentis adultos educunt foetus' et idem 15 
ipse de piscibus 'ibat eum uasti circum geus humida ponti\ cum 
de Proteo loqueretur. Exequiis. Exequiae sunt officia, quae 
mortuis inpenduntur, dicta ab exequendo. F u n e r e -i. morte, funus 
dicitur mors a funibus -i. candelis. Candelae sunt funes cera 
obliti. Vrna -i* sepultura uel mariti uel filii. Vrna uas erat^o 
apud antiquos, ubi cinercs mortuorum solebaut recondi, unde pro 
sepultura ponitur, idem est et memoria. Feretro. Feretrum graece, 
latine capulus a capiendo. Feretrum et faretra ab uno graeco, 
quod est foron ueniunt -i. ferre. Vnum enim fert mortuum, alterum 
mortem. Residens et loquons duo signa sunt uitae, et ests6 
hystei^ologia, primum enim reuixit, deinde resedit. Candida 
pompa i* laeta gloria. Mos antiquus erat, ut in aduersitatibus 
et doloribus pullis uestibus -i- nigris induerentur, in prospcritate 
uero et in laetitia candidis, hoc est quod dicit candida pompa. 
Squameus pro squamosus. Anguis dicitur squamosus -i. squamasao 
habens, sicut piscis ad modum loricae, unde inuulnerabile.s sunt. 
Gehenna compositum est ex ge et enna et interpretatur uallis 
gratuita; ge enim hebiaice uallis dicitur, Hennon quidam homo 

6 cf. Aen. III 632 15 Ge. IV 162 16 Ge. IV 430 

15 eidem A 16 enim A 22 &ordia A 


Kemigii expositio. 347 

fnit, a quo dicta est ista uallis, ad qnam confugerunt filii Israel 
recedentes a templo dei proptor amoenitatem illius loci, ubi ado- 
rauerunt idola, quia fons Siloa irrigabat eam. Tunc dupliciter ibi 
perierunt: anima, quia idola coluerunt, corpore, quia ab hostibus 
sinterfecti; inde gehenna ponitur pro inferno, quia ibi est duplex 
poena: calor et frigus^ Septem gyros. •VII» reuolutiones ; idem v. 14&-19» 
est septena uolumina, septenarius numerus pro plenitudine ponitur, 
quia omne tempus huius saeculi per 'VIL dies uoluitur ; unde 'VIL 
pro plenitudine demoniorum, quae in ipsa erant, posuit. V i p e r e a s 

10 «i- uenena diaboli. Vipera dicitur eo quod ui pariat, nam interfecta 
matre nati exeunt. Cessante «i- quiescente. Simulastis «i- 
finxistis 'S. praue uiuendo, per miracula bonos uos uoluistis osten- 
dere et cum iniquas res ageretis, diuina fingebatis uos opera facere. 
Quidam sunt, qui cum uiderint homines facientes miracula, non 

15 uitam sed miracula attendunt ; deus uero potius bonam uitam quam 
miracula respicit. Carminibus 4- incantationibus. Figuras -i- 
non ueras sed falsas. Nota est historia: uirga uersa in ueracem dra- 
conem. Deus euim potestatem habet creaturam suam mutare in- 
quamcumque uoluerit. Magi uero non habent potestatem creaturae, 

so sed oculos intuentium fascinant 4' decipiunt. Fascinum dicitur laus 
inuidiosa, inde fascino, fascinas. Post -i* posthac. Facili 'i* 
leui, quia mos est diuitum ut difficile inuitentur, sed dominus 
facili precatu uenerat ad domum Pharisei. Phares fuit filius ludae, 
a quo Pharisei dicuntur et interpretantur diuisi. In spatium 

25uteri .i- quasi totum effectum fuerat uenter. Ydrops: ydor 
graece aqua, inde ydropicus aquaticus, ydrops est intercutaneus 
morbus et dicitur latine ueternus, ydropicus morbus est ex uitio 
uesicae natus cum turgido uentre et anhelitu foetido. Flunidus, 
quia quo plus bibit, eo amplius sitit. Lacum •!. corpus ydro- 

sopici; lacum appellat uentrem, aqua ueluti in lacu. Adibat 
dominus domos principum, non quo indigeret eornm epulis, sed ob 
eorum famulos, quia seruitio detenti cum adire non poterant et eius 
praedicationem audire, nam aeque de omnibus curabat. Portenta. 
Portentum est quod subito apparet et aliquid praetendit. Idem est 

- 1 _ 
1 cfnger A 10 pareat A 31 domos ex domus A prin- 

cipiti A 34 fort, portendit 


» 4 


348 Appendix. 

et prodigium, signum quod subito tantum est et nihil significat. 
T. 198— 866Lepra. Lepra est porrigo uel prurigo siue ebullitio, quia humor 
putiidus a corpore defluit; ipsa lepra portentum. Obscenis -i- 
cum turpibus. Obscenas aues dicimus, quae malum omen -i* au* 
gurium ferunt et tunc componitur a cano uerbo. Obscenus uero -i* 
turpis a ceno componitur -i* ab luto. Reduci 'i- conuerso. Bedux 
dicitur qui de aliquo periculo uenit. Christus namque est uerus 
sacerdos, qui se ipsum et uon aliam hostiam pro mundi salute in 
ara crucis obtulit. Melchisedech interpretatur rex iustitiae. 
Melchus rex, side iustitiae, qui nomine et actu Christum ostendit ; i 
actu quia Christus panem et uinum in mysterium corporis et san- 
guinis sui instituit, sicut enim Melchisedech legitur primum pa- 
nem et uinum deo iu sacrificium obtulisse. Importuna -i- infesta 

'' perseuerans. Portus est statio et requies nauium, hinc inportunus 

%[ dicitur quasi sine portu et sine requie. Vnanimum -i- carumyi 

^; fidum. Petebat panem 4- rogabat. Peto te illam rem, et peto 

a te illam rem. Foribus clausis. Fores proprie sunt portae, 
quae foris aperiuntur, ualuae quae intus. Obnixe «i* et coufidenter; 

y tot aduerbia ponit, ut ostendat instantiam negantis. Accola «i. 

' alienigena. Accola dicitur qui aliunde ueniens alienam terram incolit. si 

Testudine. Testudo dicitur instar huius animalis facta testudo. 
Testudo est camera curua domus, quae in templis fiebat ad simili- 
tudinem scenae. Testudo etiam densitas scutorum. qua militum 
capita protegebantur ad similitudinem auimalis testudinis, quod 
durissima testa munitur. Ad peruia *i. ad rectitudinem boniai 
operis. Peruius est locus, ubi est uia. Beatus omnis culpa, quae 
reum facit. Moechae i* adulteme. Moechus dicitur adulter, inde 
mechanica ars uocatur, quae tanta subtilitate fit, ut oculos intu- 
entis fallat. Per claustra -i- per orbes oculorum. Consan- 
guinei limi. Afifectate dixit consanquiuei, quia homo et limussc 
consanguinei sibi sunt .i- uicini. Nam homo ex limo formatus in 
limum reuertitur. Mystica: mysticen dicunt Graeci secretum, inde 
mystica miracula dicuntur Christi, quia licet corporaliter fierent, 
spiritaliter tamen aliquid insinuant. Natas, quia in tenebris 
eramus. Iste caecus genus humanum significat. Per sputum sapi- ss 
entia dei designatur. Spiritus enim a capite in os defluit, similiter 


Bemigii expoBitio. 349 

sapientia defluit sicut ipsa dicit per Salamonem : £go ex ore altis- 
simi prodii. £x sputo ergo et terra dominus Intum fecit, quia 
diuinitas humanae naturae sociata est. AUegorizat. Per sputum 
intellegitur diuinitas, per terram humanitas, quae simul in Christo 

sconiunctae causa nostrae salutis extiterunt. Abluta causa v. 269— sos 
metri corripuit. B e t h a n i a ciuitatula in radice montis oliueti non 
longe ab Hierusalem distans^ stadiis •XV-, et interpretatur domus 
oboedientiae. Lazarus interpretatur adiutus. Populatio -i. 
multitudo populi et est uerbum affectatum et noue inuentum. Secun- 

lodum hominem flebat deus, quia diuinitas inpassibilis non subiacet 
passioni. P os t funera -i* post mortem. Funus est proprie cadauer 
mortui homiuis dictum a funibus «i* candelis. Lethale chaos 
.i* mortalis confusio. Lex perit. Lex mortis est, ut semel acceptum 
retineat et nunquam reddat. Caduca culmina «i* transitorios 

idhonores. Phaleris -i- bullis. Phalerae dicuntur generaliter omnia 
ornamenta equorum, graece ephippia dicuntur. s t r o i* purpura. 
Ostrum dicitur purpura ab ostreis «i* pisciculis, quorum sanguine 
tinguitur. Aurum «i- frenum aureum, indicium opimi equi est 
sanguinolentas ab ore spumas eicere. Honos pro honor. Non 

2ofuit impar s* aequalis dignitatis fuit iste asinus, cuius et ille, . 
qui agnouit Christum in praesepi. T n s o 1 i d o -i* duro. Alioquitur 
gentiles. 

IN LIBRVM V. 

Coeperat -i- aduenerat dies, in qua ludei pascha celebrare y. i~i9 
25debebant. Pascha dicitur a transitu, non a passione ut quidam 
dicunt. Ista enim die transierunt fllii Israel ex Aegypto. Pascha 
autem erat apud ludeos agnus, qui immolabatur ad uesperum. 
Gloria 'i- maiestas Christi. Pulchra locutio est, quando pro per- 
sona per circumlocutionem declaratur qualitas, ut Virgilius 'robur 
30 Troianorum' -i* Hector, ita dicitur gloria domini -i* Christus. 
Clarificem -s* in resurrectione. Consonam «i* consors; quia 

1 Eccl. 24, 5 29 cf. Aen. II 281 

6 cauicula A 23 lib •III- {in marg, m. 2) A 


350 Appendix. 

patrem uocauerat, respoudit ei pater. Ita uox nou fuit dei patris 
substantialiter, sicut columba non fuit Spiritus sanctus nec ex aliis 
columbis generata, sed ex aere, ita ista uox non fuit patris sub- 
stantialiter^ sed signum ut demonstraretur Christus filius deL 
▼. ao-97 Annua, quae singulis annis celebrabat; annua -i- uniuersalis, quia 5 
uno quoque anno in mense primo -i- Aprili, qui hebraice nisan 
uocatur, apud ludeos pascha celebratur. Et sciendum, quia ludei 
non habebant computum, sed per XXX dies numerabant mensem 
et lunam. Prima die mensis faciebant primam lunam, decima die 
decimam, quarta decima die quartam decimam et tunc immolabaturio 
agnus et fiebat pascha. Ex more «i* in comodendo agnum cum 
suis discipulis secundum consuetudinem ludeorum. Humilem. 
Humilis dicitur quasi adclinis. Sepulchrum albae formae est 
deforis, intus uero corruptione plenum mortuorum, dicitnr autem 
sepulohrum quasi sine pulsu -i* sine flatu. Liuor proprie estis 
tumor plagarum, aliquando autem pro inuidia ponitur ut in hoc 
loco. Pactus a* promittens, poUicens. Paciscor duo praeterita 
habet, pepigi et pactus sum et est polissemus sermo «i* multa 
significans. Paciscor pacem facio et promitto sicut in hoc loco. 
. Paciscor *i- adipiscor, ut Yirgilius mortem pro laude pascisci «i. se 
adipisci. Nomisma a nomine dicitur, quia denarius nomine regis 
insignitur. Sterili matre -i- utinam fuisset mater eius sterilis, 
ut non potuisset nasci. Sors melior 'i- fortuna. Primum optat 
poeta, ut non fuisset ille natus, et si natus, ut cito mortuus esset. 
Fusus -i* natus. Signifer 4* signa ferens. Ipse enim sigrnumss 
osculo ferebat. Premis -i* est imprimis. Pax in enses «i* 
in praelia. Enses pro bello posuit. Per id quod efficit, id quod 
efficitui', intellegitur. Aut. Lupus numquam osculatur agnum. 
Puero «i- Malcho. Parce «i- cessa. Parco multa significat «i. 
indulgeo uel seruo, inde parcas apes dicimus seruatrices mellis.so 
Et parco est cesso, sicut in hoc loco. Aliger -i- alas gerens. 
Concilium «i- ipsa multitudo, consilium res de qua agitur, 
conciliabulum ipse locus. Mille, finitus numerus est pro infinito. 
Vanis fauillis d* sententiis uel mala intentione. Fauilla est 
cibi ignis et dicitur a graeco, quod est fage -i. comedere, Pul-35 

20 cf. Aen. XII 49 


Kemigii ezpoBitio. 351 

sare -i* percutere, colapte graece cudere, inde colaphus 
•s* colli incussio, uel caedere -i- alapas dare. Flausit «i* fauit, v. 103— ise 
arrisit, quia ante sub seruitute diaboli eramus. Alapa est in- 
cussio faciei dicta a Jata palma. Infectum -i* inperfectum -s* 
5sed factum. Sanctio -i* promissio. Damnauit «i- puniuit s* 
illud opus, quod fecit quando erat inmemor, damnauit quando 
fuit memor. Cedunt -i* recedunt. Delicta. Delictum est, quando 
id quod agere debemus dimittimus, et dicitur quasi derelictum. 
Rigeo facit praeteritum rigui, inde dirigeo «i» durum facio. 

loOommercia -i* pretia. Commercium «i- commutatio mercium et 
proiecit in corbanan. Corbanan enim est gazophilatium, ubi dona 
populi recondebantur. Corban donum, inde corbanan donarium, ubi 
reges et principes dona condebant in sabbato. Incassum. Casses 
dicuntur retia aranearum, inde aduerbium incassum «i* inutiliter. 

isVertat -i. subuertat. Sanior -i. iustior. Angens .1- constrin- 
gens, suffocans. Becte per guttur suspensus fuit, quia de illo male 
locutus est, de Christo. ludas inter caelum et terram periit, et 
ut quidam dicunt in ficu, quia non erat dignus, ut ab his elementis 
reciperetur. Eefuga, retrorsum uadens. Apostata graece, retro 

20 conuersus latine uel retro cedens. Hinc uerbum apostato, apostatas 
et nomen apostasia ipsa res -i> retrocessio. Et iste ludas apostata 
fuit, quia apostolorum dimisit consortium et ludeorum caecitati se 
sociauit. Ad iugulum -i* ad decoUationem. lugulum prope est 
coUum, inde est quod iugulare dicimus decollare. Lucus. Lucus 

25 est locus amoenus et arborosus. ludei iu siluis et in excelsis locis 
adorabant idola. Idolum dicitur quasi idos dulos «i* seruitus for- 
mae et deriuatur idolum ab idea sicut formula a forma. Tunc 
'i* antiquo tempore. Barrabbas interpretatur filius patris eorum 
•i- diaboli, bar graece filius, abbas pater uel barrabas per duo «r* 

sofilius magistri eorum. Babbi enim hebraicey latine magister. lus- 
sus 'S* fait^ pro omnibus Christus passus fuit, etiam pro latrone. 
Omnis enim non semper generaliter ponitur sed particulariter, quia 
dominus passus est non pro malis. Toruafalx. Falx est ferrum 
unde inciditur foenum, per falcem intellegitur maledictio ludeorum, 

24 locus (u a m. 2) A 25 silluf (i eras.) A 26 fort ido- 

dulos 27 dirinat A 


i 


362 Appendiz. 

quando dixerunt: Sangnis eius super nos et super filios nostros. 
Sicut enim falce inciditur foenum, ita ludei ista maledictione incisi 
T. ifis— 808 sunt. Vigili i- sagaci. Lauisse pro lauare. Sacrum, quod 
praestat ueniam. Implet arnndo manum: cum dicit implet, de- 
monstrat, quod magna fuit. Arundo idem est et ferula. Scep- 5 
trum inualidum i. infirmum, quia exilis et flexibilis herba est. 
Yacuum -i* quia non habet medullam. Moxque .i* postquam 
illusus fuit, Ghristus in alienis uestibus illusus fuit. Allegorizat. 
Hoc accepto alieno dimisit proprium uestimeutum et iterum acce- 
pit, significat quod depositurus erat mortalem carnem et iterumio 
sumpturus resurgendo inmoi-talem. Yt mutabile -i- mortale. 
Vinum felle. Mirra et fel amarissimum reddunt uinum. Dis- 
criminis .i- supplicii. Supplicium -i- tormentum, Ideo cru- 
cem elegit, ut leuius nos saluaremus a diabolo et eius fraudibus 
inposito signo crucis^ quia si lapidatus fuisset, ut ludei uoluerunt, 15 
portaremus lapidem in signum eius. Cruce sua dominus continet 
totum mundnm sicut ipse dicit: Gum exaltatus fuero a terra, om- 
nia traham ad me ipsum. Positus ergo in cruce dominus uertice 
tenuit orientem, pedibus occidentem, dextra septentrionem, laeua 
meridiem. Hae suut quattuor partes mundi, quae graece ita uocan- 90 
tur: Oriens anathole, occidens disis, septentrio arctos, meridies 
mesimbria. Colligit -i. coniungit. Tribus linguis scriptus est 
iste titulus: hebraice propter dininam scripturam, ut uidelicet 
omnis lingua secundum uocem apostoli confiteatur, quia dominus 
lesus Christus in gloria est dei patris. Ergo ludei uelint nulint^s 
confitentur, quia Christus rex ludeorum est ; graece propter huma- 
nam sapientiam, quia Graeci multas artes inueneruut; latine propter 
romanam potentiam, omnibus gentibus paene imperabant. Exu- 
niis «i- spoliis, exuuiae sunt proprie pelles ferarum exutae a mem- 
bris earum, sed abusiue pro omni spolio ponuntur. Scismaso 
graece scissio^ hinc et scismatici haeretici, qui se scinduut a Me 
catholica. Licet unum fuerit iudicium -i* supplicium crucis Christo 
uidelicet et latronibus, non fuit tamen unum meritum, quia Christus 
propter nostram salutem pendebat. Sententia -i* iudicium. Beus 

1 Matth. 37, 25 17 cf. loh. 12, 32 

6 fezibilis A 7 -i- quia] Il[< A 31 scismata A 


Bemigii expositio. 353 

ton meson .i* in bono et in malo, in malo sicut in hoc uersu, ubi 
bi mundo damnabiles -i- rei; in bono sicut in sequenti uersu, ubi 
reus est mundus -i* obnoxius et debitor, quia debet illi aetemam 
fidelitatem. Conuicia a uicinis dicuntur, quia uicini inter sev. si^r-ws 
5probra iactant. Colligit -i* coadunat, facit apostropham ad para- 
disum. Edem hebraice, paradisus graecc, hortus latine. Y i o 1 e n- 
tum -i- pro grandi uiolentia. Facinus ton meson est, sicut et facio, 
a quo deriuatur. Aliquando enim bonum facinus dicitur. Polum 
•i* caelum, non partem sed totum nuncupauit, quia eclipsis partem 

lopoli tenet, quando fit secundum naturam. Sed tunc non fuit na- 
turalis, sed signum. Et sciendum quia eclipsis solis nunquam fit 
nisi in tricesima luna uel in prima, tunc quarta decima erat. 
Exequiis «i. seruitiis: exequiae dicuntur, quae secuntur cadauera 
mortuorum. Delituit .i« abscondit. A lateo componitur deliteo. 

isNon mansura diu .s- ipsa lux solis, nisi per tres horas. My- 
s t i c a -i- figurata. Fer spatium trium horarnm significabatur, quod 
tribus diebus iaceret dominus in sepulchro, a sexta hora usque ad 
nonam. Tres horae sunt, quibus occultatus est sol. Verbum de uerbo 
transtulit, cum dixit mystica, secreta. Mysticon enim Graeci dicunt 

sosecretum. Nec tellus sine clado fuit *i- sine damno. Modo dicit, 
quomodo condoluit terra, quia iam dictum habet de caelo. Supre- 
mum «i* ultimum. Suppremo per duo -pp* significat ultimum et 
uenit a uerbo supprimo, sed hic non potuit propter metrum, supremus 
uero per unum -p- summum deum significat. Apex-i* sublimitas 

ssChristi. Succumbere 'i* deorsum cadere, putans -s* cum auctore 
suo ad infernum descendere. Yagas *i- mutabiles. Perdita 4. 
genus humanum. Consistentia 4* manentia «s* mundus. Pen- 
niculo .i* spongiae, quam circumdederunt hysopo cum arundine. 
Manzeribus -i* de scorto natis. Ideo ludeos de scorto natos 

sodicit, quia uirum animae suae -h Christum deserentes Barraban 
latronem quasi adulterum eligendo secuti sunt. Acetum ex op- 
timo uino fit et dicitur quasi acidum 'i- acerbum. Ita et ludei 
de patribus -i* de patriarchis nati sunt. Odiosa propago -i- ini- 
mica generatio. Bonus Christus dicitur a graeco, quod est boo -i- 


11 
13 equf (ii a m, J2) A 


seruit' (iis a m. 3) A 


19 mistichon 


A 31 \ (e a m. 2) A 


X. 


23 


354 Appendiz. 

▼. 266— 383 uoco, 60 quod omnes naturali bonitate uocat. Dimisiti quia 
uoluntate mortuus est. Mors non adiit illum sicut homines. N o n 
obeunte deo «i* non moriente diuinitate, obeo significat circumdo, 
significat et mohor. Fatiscunt -i* habundanter resoluuntur^ hio 
hias -i- os aperio. Facit inchoatiuum hisco, hiscis, hinc conponitur s 
fatisco ex graeco, quod est fatos .i- multum, unde afifatim aduerbium 
et fatisco uerbum, quod significat habundanter. Fragore «i* sonitu. 
Fragor dicitur magnus sonitus, tractum a fractis rebus. Maius 
templum uocat corpus Christi, quia erat plenum diuinitate. 
Alumni -l socii, sicut socius gemit alterum uel discipulus ma-io 
gistrum, ita et illud Christum. Poetice dixit ob dolorem nudasse 
templum sua pectora uidens Christum mori et hoc secundum ludeos, 
apud quos uestis scindebatur, si eis accideret aliquis dolor. Scien- 
dum uero quod duo uela erant in templo: unnm interius, altemm 
exterius, quod exscissum est. Patoscit -l aperitui', ostenditis 
quod significat scissio ueli, reserationem uidelicet legis. Sicut enim 
facies Moysi uelamine operiebatur, ita lex ante aduentum Christi 
carnali et litterali intellectu tecta erat. Non formauit, non 
creauit te. Vipereo -i- serpentino. Poetice mortem patrem habu- 
isse illum serpentem, per quem primus homo seductus est, matrem so 
uero eius culpam fuisse, quam idem homo commisit. Ad tempus, 
ideo dicit ad tempus, quia mox resurrectui*as erat -i- post tertium 
diem. Per ecbasin *i> per euagatiouem, quando redit ad narrati- 
onem. Et patenti -i- aperto. C r u o r dicitur a currendo, quam- 
diu currit, etiam sanguis cruor uocatur. M a n s o r e -i' habitatore. 25 
Nobilis -s- locus ex eo, qui illic iacuit. Nobilior, qui inde 
surrexit. Augebat -i. multiplicabatur. Et referrent 'S- illi 
discipuli 'i. dicerent. Signate «s* anulo praesidis. Sigillauerunt 
sepulchrum sigillo et bulla -i- anulo ipsius Pilati. Excubiis -i- 
uigiliis. Excubiae dicuutur uigiliae diurnae, sicut uigiliae nocturnae. so 
Sabbata. Sabbata et sabbatum singulariter unum diem demon- 
strant. Per hoc quod dicit septimum diem, commemorat ultimum 
ostenditque diem dominicum, qui sequitur, primum esse, quia omne 
tempus per •VII- dies uoluitur huius saeculi. Cum munore .i. 
cum uuguento aromatibus perfecto. Aromatum genus est unguentiss 

6 an &dog? 17 ita — erat in marg. m. al. scr, A 27 referunt A 


iijiosi 


355 


li narrati- 


I 


l 


et colligitur sicut messia. DiGpenBang -i- ] 

circa tjepulturam domini erant. Angelica fid 

one aogeli; ideo id apecie ignis appariiit angelns, ut terreret 

castodes. Sopitos 'i' dormientes. Exuaiae Bnnt uestimeata 

fimoi-tuorum. Soluere -i' disligare. Contectum -i UBstitiim, 
coopertum. Deuectare -i' portare. Fur nuuquam diligit moram. 
Ferituros dab xoivov est figura -i- a communi. Kon tuba -i- 
festiuitas, in qua tuba canitiB. Kon nDctns .i- tuus rex. Kec 
tuauictima, quia in kalendis et Ln neomeniis .i. iu itoua luLa 

lofaciebant ludei uictimas et elemoBynas et magna conuiuia, Fus- 
cata 'i' deuigrata. Syuagoga primum sponBa Christi fuit et postea 
adoratis idolis adulteriua facta est et in loco illius Christus sibi 
socianit ecclesiam stcut apostolus dicit: Desponsauit sibi ecclesiam 
non babentem maculam neqae rugam. Beata uirgo Marja prae- 

is signat ecclesjam, quia illa casta et uirgo fuit ante partum et post 
partum, ita ecclesia cottidie spiritaliter filios deu giguit in baptismo 
et tamen casta permanet fidei integritate. Diuulgans -i- anuan- 
tians. Hoc poeticum est. Index -i- indicatrix -s- redeuntis Christi. 
Duobus discipiilis euutibus in caatellum lilmaus apparuit et in 

M&actione panis se demonstrauit. Obusti .i- assati. Apostatice 
•i. incredule. Thomas. Thomas intarpretatur abyssus. Didj- 
mus. DidymuB interpretatur dubius nel aimiUimi^, quia ex parte 
similis erat Christo. Limine -i' ianna. Quisquis -s- magus. 
Ars magica semper uult latere et nunquam demonstrare se nec 

lEmag^us diligit eos, qui requirunt artem eius. Fendula .i. pen- 
dentia. Fluctinagam -i' pisces, qui in fluctibus uagantur. Viam 
■i' rationem, non nacat a mysterio. Eete plenum fuit. CLHU. Ista 
numeruB aiguiflcat uumeram olectorum. Eete praedicatiouem uocat, 
qnia sicut reti pisces, ita auimae piorum praedicationibus disci- 

aopulorum coniunguntuj'. Dignis -s- fidelibns. Concluditur .i. 
capitur. Sicut illi rete miserunt in dextra, ita Chiistus suos in 
deitera parte beatitudinis. Vlnis •!■ brachiis. Ad ueatigia 
-i- imitationem. Olenos graece cubitus, inde ulna dicitur pars brachii. 
Vnam -s- fldem. Constare -i- permauere. Allegorizat. Piscem aqua 

13 cf. PauL ad Eph. 5, 97 

2 sepultura d&e A 7 AnOKENT A 21 apjssQs A 


356 AppenJii. 


.1- baptismum, Christus est panis sicut ipse, Ego sum, inquit, 

panis uiuus. Spiritus sanctus ignis, quia Spiritus sanctus in 

llnguis igneis apparuit discipulis in die pentecostes. Hinc aqua 

T. 406— 486 baptismatis. Epulis i- ad epulas edendas. Modico paratu 

•i- pama praeparatione ; parua, non luxuriosa, sicut solent faceie 5 
reges et principes. Ritu i- ex more, quia autiqui prandentes 
toris discumbebant. Toris -i- herbis, ubi discubuerunt cum 
magistro. Operario -i- Petro, oues dicit praedicatores. Betha- 
nia ciuitatula est in monte oliueti posita et interpretatur domus 
oboediens. Dextra aequalem gloriam significat. Dominus non lo 
habet dextram -s- dextra pro aequalitate et potestate ponitur. 
Plurima innumorabilium bonorum discipuli non scripserunt om- 
nia, quae fecit Dominus, sed tantum scripserunt, quantum pertinet 
ad saluandum genus bumanum, quia si facerent, non potuisset 
mundus capere. Carta dicta a Cartano oppido^ ubi primum i5 
repertus est usus carfarnm, sicut pergamentum a Pergamo oppido. 
Cai'tae sunt membranae, membranae autem suut pelles ouium et 
dicuntur eo quod a membris ouium exuantur. Descriptis mira- 
culis hortatur poeta secum omnes canero Christo et gratias 
referre. * . 20 

IN HYMJsVM I. 

T. 1— 14 Honorem -i. gloriam, Ore -s- nostro. Pio i. glorioso. Para- 
ctera graece repercussio, inde paractericum carmen, dicitur reper- 
cussum eo quod repercutitur unus uersus ab altero, hoc est initium 
primi fit ultimum secundi. Vnius 'S* Adae. Ob meritum ^25 
ob causam. Minores i. posteii. Vnius -i- Christi. Quae 
patuit -i* fuit ianua, quia per illam mors intrauit. ludam uocat 
iniquum fratrem, quia Christus omnes discipulos suos fratres 
appellat. Transitus -i' translatio Enoch. Quid amisit -i* 
qualem locum perdidit, Parent -i- praeparent. De transitu Christi,3o 
quia et nos ita transiemus. Aequor -i. diluuium. Archa Noe 
ex lignis leuigatis fnit -i- dolatis et non habuit magnum pondus. 

1 loh. 41, 51 

20 caiTem* m. 2 in mg. A 24 tlciti (in marg. initiu m. 2) A 


Remigii expositio. 357 

Similiter iusti non habent pondera crjminum. Hostia summaT. 17— 41 
est -s- Isaac. Tacitis i- tectis, quia immolationem Christi 
futuram tegebat. Reserat -i- aperit. Heres-i- lacob, ad quem 
uenit hereditas Isaac. De lacob loquitur^ quomodo proeliatus est 
5 cum angelo. lacob claudus fuit, quia angelus eum tetigit in neruis, 
et propter mysterium et ideo ludei non mauducant neruos. Gens 
•s- ludeonim. Claudicat •s» in credendo. Venitus •i- uen- 
ditus. Yenundatus a ueneo, is, quasi uenum eo, sed uenum non 
est in usu. Fratrem «s* suorum. De loseph loquitur. Yenditus 

10 •s* a luda. Beppulit s- a nobis. Omnia *l totam terram 
Aegypti. De Pharaone loquitur. Dum cessant -s* tu similiter 
semper peris. Sanguine -s* suo. De agno loquitur, quem immo- 
lauerunt filii Israel in pascha, de cuius sanguine fecerunt signa in 
ostiis, quia angelus illa nocte transiebat per totam Aegyptum 

15 interficiens omnia primogenita Aegypti, et uSi sanguis erat, nullum 
malum faciebat. Obruit -i- dimergit. Ynda .s- baptismatis. 
Eefecta -i- saturata. De filiis Israel loquitur, quando pluit illis 
deus manna. Adoptat .i- eligit. De filiis Israel loquitur, quando 
adorauerunt idola. Sibi -s^ a se. Indicium 'i* signum, quia 

20 homiires ante legem nesciebant habere peccatum, uon concnpiscen- 
tiam, nec ipsam sentiebant esse peccatum, donec insinuant/ ut lex 
dicens 'nec concupisces rem proximi tui'. En lapis 4* ecce de 
lapide dicit, unde fluxerunt aquae. Iste lapis significat Christum/ 
sicut ait apostolus ^petra autem erat Christus'. Munus •i-.holo- 

25causta. Seditiosa; Dathan et Abiron. De filiis Israel loquitur, 
quando insurgentes coutra Moysen uoluerunt eum lapidare, et tunc 
descendit ignis de caelo super holocaustum et consumpsit illud et 
maximam partem castrorum in tantum, ut, si Aaron tenens turi- 
bulum cum incenso non stetit inter mortuos et uiuos, paene omnes 

30 morerentur. Heres -i- populus, qui egressus est de Aegypto et in 
deserto fuit mortuus excepto losue et Caleb. Et losue diuisit terram 
populo suo ; ita Christus disponit beata regua patris suis fidelibus. 
Muros de lericho dicit, quando filii Isiael ueniebant de Aegypto 

22 cf. Exod. 20, 17 24 I Cor. 10, 4 

13 pasca A 20 uesciebat A 25 abyran A 29 incensio 

A 31 Calep A 


S58 Appendix. 

sacerdotes portauerunt archam per sex dies, in septima ceperunt 
▼. 41— iiociuitatem. Archa dei «i- caro Christi uel ecclesia. Vellere 
•s. sub; de Gedeon loquitur, qui cum uellet proeliari contra 
Madianitas, petiit signum, ut esset ros super uellus siccata 
terra et alia nocte esset ros super terram siccato uellero. s 
Yincis «s* o lephte. Gentes -i* Madianitas; de lephte loquitur, 
qui cum pergeret in bellum promisit deo dare in munere quicquid 
primum inuenisset. Qui et inuenit suam filiam dicens: Non clau- 
dam os meum super te, sed deo implebo, quod dixi. Tamen dedit 
ei spatium IIII* mensium, ut lugeret uirginitatem suam. Quare lo 
hoc? Quia lex maledicebat omnes feminas, quae non haberent 
semen. Affectum -i- dilectionem, quia plus dilexit deum quam 
filiam. Tulit -i- abstulit «s* a nobis. Mandati i. euangelii de 
noua lege, ubi legitur: Si aliquis percusserit te in maxillam^ praebe 
ei alteram. Temerante -i- maculante. Mouent «s* ad creduli- 15 
tatem duros ludeos, licet omnes crederent et signa mouerent, 
sed omnes duri ludei credere noluerunt. Tulit -i- attulit. Seru- 
nis .i- generi humano cum debuisset afferre poenas, attulit pro 
poenis munera. Tulit -i* sustinuit. Vita 'i- Christus. Tarta- 
rus 4* infemus, tartams dicitur profunditas inferni apo tartarizin sr« 
•i* a tremore, quia profunditas alicuius rei tremet. Profanus -i* 
Adam, quasi sacrilegus peccando. Dura -i- rebelli, quia ex illis 
discipuli eius fuemnt« Gustato .i* potato, quia pro nostra gente 
sanguis eius fuit effusus et cotidie potamus ex eo. Euinxerat 
•i* ualde ligauerat. Yincla *s* caritatis •s* apostolis et martjribus, S5 
qnos non poterant supplicio terrere. Hostes «i- inimici ludei. 
Properare aduentum iudicum priomm •i* prophetarum. Munera 
nostra *i* corpus et sanguinem nostrorum. Priorum «s. prophe- 
tamm. Piis -i. sanctis. Sectae -i* hereses plenae sunt in 
ecclesia. Corui i* impii. Columba i* ecclesia. Prauis,3o 
dicitur toruosus, non rectus. Yisio Christi remuneratio erit electis 
et damnatio reprobis. Spiritus longnm habet spi, sed maluit poeta 
cormmpere regulam quam minuere Trinitatem. 

9 cf. ludic. 11, 36 14 Luc. 6, 29 

3 dege-deom A 6 lepte A (bia) 15 moun& A 20 a 

portarrizin A = iino xuQxaqiiBiv 


Kemigii ezpositio. 359 


IN HYMNVM U. 

Baiolat .i. portat. Secreta -i- caelestia. Collisa pignora^i-^ 
.1. interfectos filios. Flexus genu -i* per genu. Centurio 
dicitur «C* homines habeus, graece hecatontarchos sicut chiliarchos 

smille homines habens. Chile mille. Fletu rogitantis -i* suppli- 
cantis. Quaedam -s- mulieres. Cheromirram: sicca unguenta, 
quasi manibus confecta. Xero graece siccum, miron unguentum, 
inde xerofagi .i* sicca comedentes. £t inde miropole taberna 
dicitur, nbi uenduntur unguenta. Idem est et farmacopole, farma 

10 est unguentum, cuius uenditores atque cultores mirocopi uocantnr. 
Chira graece manus, copos labor, inde chirocopi; hinc et copia 
dicitur, quia omnis substantia ex labore constat. Sic bibliopole dicitur 
locus, ubi libri uenduntur, quorum uenditores Sosii uocantur. 
Sanna est obscenus sonitus narium, unde et pro irrisione ponitur. 

isVenditus «s* a luda. Leonis pessimi« Leo dicitur deus propter 
fortitudinem, et leo diabolus propter saeuitiam. 


e 


4 &catontarcho8 A 7 miro nunguentQ A 16 saeuitiam] 

finit A 


I. INDEX SCRIPTORVM 


QVI YEL CITAVERVNT VEL IMITATI SVNT SEDVLIVM. 


EPISTOLA AD MACEDONIVM. 


1, 38. Ermoldus Nigellus p. 5 
y. 23 (ed. E. Duemmler, Poetae 
lat. aeui Carolini II) Ast ego 
lintre rudi rimoso nauita remo| 
inmensi pelagi aequor adire uolo. 

0,7 Walahfridus Strabop. 377 


▼. 249 (Duemmler 1. c.) Et fieri 
in magno allectos per saecia se- 
natu. 
12, 1 Walahfridug 1. c. p. 289 v. 
31 lam plurima cessetl uerborum 
iactura uelim. 


CARMINIS LIBER PBIMVS. 


1 Aldhelmus, de re gramm. et 

metr. p. 525 (ed. Mai, class. auct. 

V), Crnindmelus, ars metr. 

p. 77, 25; 26, 19; 34, 11 s, (ed. 

I. Huemer). 
"2. Beda, de art. metr. p. 244, 19 

(ed. H. Keil, Gramm. lat. VII); 

Cruindmelus 1. c. p. 27, 10; 

3:3, 31. 

3 Petri et Pauli carm. dubia 
p. 65 XXX 5 (Duemmler 1. c. I) 
rone supercilium, hospis, qui haec 
quoquelimina scandis; lulianus 
Toletanus p. CCXXXIII 20 
(Uagen, Anecd. Uelvet.). 

4 Cod. Paris. lat. 9380 s. IX f. 
348 Codicis huius opus struzit 
Theodulfus amore; Appendix ad 
Alcimi Auiti opp. (ed. R. Peiper) 
p. 195 XXIIII 4 Ponentur nitidae 
codicis arte dapos. 

10 Alcuinus p. 331 VI 4 (Duemmler 
1. c. I) Multiplices auri nec nume- 
rantur opes; Ermoldus 1. c. p, 
49 V. 3()4 Quorum nec numerus, 
nec numerantur opes. 

11 cf. Alcuinus 1. c. p. 203 v. 1535 
seq., Hrabanus Maurusp. 187 
V. 15 (Duemmler 1. c. II). 


12 E n n d i u s carm. I 9, 20 (ed. 
Hartel) Quicquid terra creat, gi- 
gnit mare, parturit aetber; Alci- 
mus AuituB carm. II 157 sq. 
(ed. Peiper) Quod caelum, quod 
terra creat, quod gurgite magno| 
producit pelagus; cf. etiam Ye- 
nant. Fortunatum carm. XI 
16, 13 (ed. Leo); Versus s. IX 
(Duemmler 1. c. I p. 98 v. 11) 
Quicquid ad astra uolat. 

13 — 14 Aldhelmus de uirg. pros. 
c. 2. 

15—16 Ennodius carm. I 8, 29 s. 
At mihi uiz illud transmittunt 
pauperes horti | Rubra quod accep- 
tum testa refutat holus. 

16 Isidorus Hispal. OriGf. lib. XX 
c 4; Beda, de art. metr. 1. c. 
p. 244, 21. 

17 Beda, de art. metr. L c. p. 246, 
6; Cruindmel. 1. c. p. 35, 15. 
16. 

17 scq.] Godescalcus uita S. 
Landeberti (Mabill. Act. S. III p. 
61) Si pagani iigmenta saeua et 
nefanda proliza studeant pomposa 
plurima mendacia codicibus suis 
commendare, ut eorum uana gloria 


362 


Indez 


discurrat: cur nos ChriBtiani sa 
lutiferi taceamaB miracala Christi, 
cum poBBimas. .. Walahfridus 
Str. 1. c. p. 297 II 1 Si tantam 
meruere suo pro carmine famamj 
qui sceleroBorum mores et facta 
tuleruntj laudihus in caelnm, per- 
fusi daemonis arte| friuola neo- 
tentes hominum monimenta ma- 
loium : cur non liherius sanctorum 
facta canamusl, quos placuisse deo 
nohis miracula produnt. . Pas- 
chasius Radhertus in Matth. 
(hihl. patr. maz. XIV p. 411) 
Ynde miror satis quod non uelint 
mystica Dei sacramenta ea dili- 
gentia perBcrutari, qua tragoedi- 
arum naenias et poetarum figmen- 
ta Budantes cupiunt inuestigare 
lahore; Tso magister, de mi. 
rac. B. Otmari (Pertz, MG II p. 
469) Non pomposa uerhorum 
complezione superuacuam lau 
dantium gloriam aucapantes, sed 
dictorum tantummodo simplici- 
tate ueritatem rerum quaerenti- 
hus ostendere cupientes. . . Frou- 
mundus Tegerns. carm. XIX 
et XXXII (Zacher, Zs. XV 423) 
Cum sua gentiles etc. — Yita S. 
Bemacli auct. anonym. (Mah. 
Act. S. II p. 469) Cum sit studi- 
um gentilium sua figmenta et 
uanoB ritus errorum luculenter 
aptare ohscoenis carminihus eaquc 
commendent in perpetuam me- 
moriam sihi suhsequentihus: cur 
ego sileam nec proioquar mani- ; 
festa opera Christi? Yita b. | 
Mederici auct. an. (Mah. Act. ; 
S. III p. 7) Si saecularium scrip- 
tores famosa quorundam gesta 
pomposa studuerunt prosequi stilo 
famamque ipsorum ad notitiam 
posterorum prolizam tam prosaico 
quam metrico deducere certaue- 
runt elo^uio, suam utique osten- 
tare sapientiam. . . cur ueri Dei 
cultores.. Vetus auctor uitae 
Adalheronis (Pez, Script. rer. 
Aust. II p. 6) Philosophi.. cur- 
8UB, uias, uirtutes siderum rimati 
Bunt, terrarum spatia et cetera 
hominihus incognita sollerti in- 
uestigatione perdidicerunt. 'Sic 
sua — hoatu' et ritu magistro 


pulchra mendacia sua parum 
poBteritati fntura pulchris aenig- 
matum adumhrare et includere 
figuris. Translatio S. Theo- 
haldi auct. an. (Mah. Act. 8. IX 
p. 175) Mortalium laudes et hu- 
manas infulas antiqui poetae soliti 
pompare tyrannorum regumque 
uictoriuB in puhlicis theatris 
enarrare— illa uero tamquain nm- 
hra praeterierunt. Nos uero qui 
super Pythagoram et Empedoclem 
perennis uitae cupimas heredes 
fieri, Syrenarum relinquentee can- 
tum et philomelae spementes la- 
Bciuam melodiam caelestis re^i 
callem—aggredi satagimus. Vita 
S. Geraldi auct an. (Mab. Act. 
S. IX p. 851) Nemo enim sanum 
sapiens phalerata uerhorum fig- 
menta dehet attendere, sed utrum 
catholicum sit quod attendit men- 
tis intnitu suhtiliter dehet perspi- 
cere. Vita S. Galterii (Mah. 
Act. S. IX p. 802) Cum ueterum 
dicta et facta gentilinm tenaci 
memoria scriptis suis — et face- 
tissima uerhorum suauitate eztn- 
lisse figmenta sua antiquissimos 
poetas ntique ethnicos uideamus: 
dignum uidetur militum caelestis 
Begis etc. 

18 cf. Catonis deMusisuers. (Baeh? 
rens P. 1. m. III 243); Cruind- 
melus 1. c. p. 35, 22; Carm. 
Cenomanensia p. 627 v. 63 
(Duemmler 1. c. II) toruo garrire 
hoatu; Carm. Varia 1. c p. 682 
y. 27 Non hic grandisoni reboant 
figmenta cotumi. 

19 Aldhelmus, de re gramm. et 
metr. 1. c. p. 574; Auctor an. 
quaest. granmi. cod. Bem. 83 
ylagen, Anecd. Helv. p. 186, 26). 

20 Bonifatius, aenigm. p. 23 X 1 
(Duemmler I. c. I) Saeua nefan- 
dorum non gessi furta.. 

22 Walther Spirensis, uita et 
pass. S. Christophori I 53 (ed. VJT. 
Harster) Quotquot Niliacis de- 
Bcripsit Graecia hihlis. 

23 Cruindmelus 1. c. 3, 13; Ara- 
tor, de act. apost. II 115 Memi- 
nistis ab ore| Dauiticae resonare 
lyrae.VenantiusFort.c. 119,19 
Carmine Dauitico diuina poemata 


363 


paQgens; AldhelranB apud Gro- 

nor. in Ecol, o. XX Odfts Dauiti- 

CBS aodukDtes «LTiainB gancto. 

i Beda 1. c. p. 231, 18; Crnind- 


59?) Clara. E&lntiferi panden 
miraouU Christii De eiordio 
gent. Francorura p. 145 v. 142 
mnemmler l. c. 11) Scilicet ut. 
Christi referam iniracula nerBu; 
GsBta Apollonii p. 434 v. 6 
(DueTnmler 1. c. II). 

30 Geata Apolt. 1. c. p. 485, 23 
qui iure perenni. 

31 of. Append. ad Ven. Fort. Cain:i. 
1. c. p, 275 carm. 11. 

34 Beda 1. c. p. 246, 15; Cruind- 
mel. I. 0. p. 35, 25; 38, 14. 

a" cf. Ermold. Nig. 1. c. p. 6 v. 
29; A ppend. ad Walahfrid. I. c. 
p. 42G IV 2 mentes hoc uertite 
cnncti. 

38—39 Libri Carolini, oapit. de 
imag. lib. II c. 30 (Mign. t. 98 p. 
1100); iBcaniuB de twUo Tro- 
iano 1 30 Quin te Ceoropii men- 
tita licentia pagi, etiam III 454. 

47 Venant. Fort VM I 300 diuelli 
fana profana; Alouin. 1. c, 174 
V. 192 fani structura profani ; 
Theodnlfos p. 462 y. 52 
(Dnemmler 1. c. I) fana profana 
fugit. 

50 FloruB Lugd. p. 524 t. 11 
(Duemmlev I. c. II) Anida qno 
posBet fructnm ptodnoere tellus. 

53 EnnodiuB carm. II 38, 1 R«- 
epice, qui gieBsnm BinnaH pec 
amoena uirecta|, nt discaB cultis 
Incem praeferre diserti. 

55 Arator U 665 cononrrere gau- 
deotl Et latices intrare pioB ma- 
cnlasqne uetu!itaB| Fonte lanare 

56s. XhomaB CiBterc, Comm. 
in Cant. (Mign. t. 206 p. 392). 

59 Venant. Fort. carm, 111 9, 105 
Centeno raditu tecnm manaura per 
s.euuni| MCBaiB abundantis horrea 
fruge replee; Craindm, 1. o. p. 

eODracontiue, de Deo n 1 Omni- 
poteQB aeteme Deus ; E n n o d. c. I 
4, 87 geneiis spes 


^_ 4, 0/ geneiiB spes nni< 


Paulus DiaconuB p. 45 VII 1 
(Duemmlerl.c, I)Bpesnnicaniundi; 
Panlinus A^iuil. p. 130 v. 142 
(Daemmler 1, c. 1} lati spes unica 
ranndi; Bernowinus p. 417 
XIII 4 (Duemmler I. c, I) fpes 
unicauitae; Clemena gramm, (cf. 
Rhein, Mua. 1866 p. 558); Hrot- 
STitha I 1 (ed, Barack). 
3 Beda 1. c p. 247, 27; Crnind- 
mel. 1. 0. 44 2; Viaio Tnug- 


72 of. Crnindm, 1. c. 3, 6. 

73 Veu. Fort. c. UI9, 55 quiffenoB 
humaaum cernens ; H r a ban n s 
Maurus I. o. p. 199 str. 36, 5 
praeter qaos arca ueietat. 

73—75 WalahfriduB Btr. p. 353 
V 24 Et genuB huraanum p^irna 
de Btirpe refecil'. 

75 FlotUB Lngd. 1. c. p. 525 v. 48 
Vna Be atirpe resurgat. 

79 Ven. Fort, oarm. 114, 33 Pande 

84 Ven. Fort." oarm. II 3, 6 In 
cruce reetituit uirginis agnns ouea 
(ouiB Codd.). 

85 Crnindm. 1. c. p, 10, IG; Carm. 
Varial, c, p. 669 XIII 1 te dnce, 
ChriBte, uia facjliH. 


.adbe) 


de 


corp. ot sanguine d. (Hig 
p. 1268), 

89 Bnnodius carm. I 3, 17 Blan- 
dior ad falcem messor perducit 
aristael Si rastris segttem pectere 
contiuuet, 

90 Wandelbert, Prnm, p. 613 
V. 265 (Duemmler 1. c. 11) Vernali 
anb Bole pari cuninncta recaran. 

96 Corip[iue paDcgyr. iti laudem 
AnaBtaaii p, 116 (ed. Fartsch) 
InmenBom siluam laudum, uir 
iuate, taaruml Aspiciens celeoB 
nitor oontingere ramos{ Grandta- 
que a Bnmmid decerpere poma 

98 Aldhe'lmnB I, c, p. 54S; An- 
ctoran. uitae S. Theobaldi (cf. 
Areval. ad h, I.) TeBtem inuoco 
habitatarem eius Spiiitam san- 
ctum multa cognita me praeter- 
misissB et de magna silaa nix 
pancDS ramoa peratriniiiiBe. 


364 


Index 


99Alcimu8 Auitus carm. III 
335 NoD cui uel centum linguae 
uel ferrea uox estj Enumerare 
queat; Orientius (bibl. patr. 
max. t. VIII p. 878) Non mihi 
si linguae centum oraque centum ; 
Priscianus, de laude imp. 
Anast. y. 13 (ed. Endlicher) Non 
mille dentur si mihi linguae; 
Theodulfus 1. c. p. 494 v. 9 
Si mihi mille forent centeno in 
gutture linguael Aerea uox cunc- 
tis ferrea uerba daret; Walah- 
fridus I. c. p. 402 v. 13 Si mihi 
centenas linguas natura pararetj 
Oribus et totideni mille soni 
fierent; Visio Tuugdali v. GO 
At mihi si centum lioguae simul 
oraque centum,| Ferrea uox esset, 
genus omne uel omnia uere| No- 
mina penarum metro non scribere 
possem. cf. Zingerle, Ouidius 
u. sein Verhaltnis etc p. 70. 

102 Thiofridi E. uita Wiilibrordi 
IV 143 (ed. C. Rossberg) Signa 
\)6\i stellis, maris exaequantur 
harenis. 

103 Theodulfu8l.c.477?.5. Mun- 
dus abusquechao; Alcuin. 1. c. 
p. 2(X) V. 7 meritis uiuacibus al- 
mus ; 323 II 3 meritis uiuacibus 
ambo. 

105 Cruindm. 1. c. p. 17, 31. 

106 Theodulfus 1. c. p. 477 XXI 
11... Enoch sibi mors miretur 
ademptum. 

109 Petri et Pauli carm. 1. c. p. 
71 XXXVII 11 Tardus in an- 
noso tabescit corpore sanguis. 

110 Nasonis (Muaduini^ ecloga 
p. 384 V. 6 (Duemmler l. c. I) Car- 
mine uelato cum seniore uiro. 

112 Ven. Fort. carm. III 16, 11.. 
spes nobilitatis onimae. 

113 Ven. Fort. c. VIII 3, 103 sus- 
pendit ad uberanatum; Pauli- 
nusAquil. p. 128 v. 57 (Duemm- 
ler 1. c. I) suspensos ubera ma- 
trum; Thiofridi uita WilK I 
64 suspendit ad ubera natum; 
Commentain Donati artem II. 
(cf. Hagen, Anecd. Helv. p. CXI.). 

115 Isidorus Orig. XII 1, 9. 

119 Arator I 192 quod Christi san- 

guine fuso. 
121 Beda I. c. p. 243, 24. 


122 Cruindmelus 1. c. p. 10, 10. 
127 Thiofridi uita Will. I 34 Seque 

rubi typici fiammis insontibusuri. 
132 £eda 1. c. p. 244, 84. 
134 Gesta Apollonii 1. c. p. 499 

V. 520 squamea colla tumescens! 

Cum sonitu dulci mulcet lingoa- 

que trisulci. 
136 Beda 1. c. p. 244, 10; Idem, 

de tropis (cf. Halm, Khetores lat. 

min. p. 610, 18); Aldhelmus 

1. c. p. 581; Quaestiones 

gramm. (cf. Hagen, Anecd. Helf. 

p. 184, 20). 

140 Beda 1. c. p. 244, 15; Aldhel- 
mus I. c. p. 562. 

141 Alcimus Auit. Y 445 Mutauit 
natura uices. 

146 Alcuinus I. c. p. 201 v. 1447 
Maxime scripturae pandens my- 
stcria sacrae! Nam rudis et ue- 
teris legis patefecit abyssum. 

153Corippus loh. VI 270 Qua fer- 
uens loca sicca dies sub sidere 
cancri, Sole perusta tenet nimium, 
seraperque laborantj Arua siti 
Zepnyrisque carent. 

156 cf. Paul. Diac. I. c. p. 37 y. 33. 

157 Aldhelmus 1. c. p. 581. 

159 Beda 1. c. p. 246, 17; lulianus 
Toletanus gramm. (cf. Hagen, 
Anecd. Helv. p. CCXXXI); Wa- 
lahfridus Str. 1. c. p. 298 v. 
66 Christus erat, Christus sermo, 
Christus documentum. 

161 Aldhelmus 1. c. p. 569. 

167 Auctor de gen. nom. (Keil, Gr. 
1. V579, 20); Theodulfus 1. c 
p. 549 V. 10 Impius antiquam 
<;ladius consumeret urbem. 

170AIdheIrous 1. c. p. 542. 
Walahfridus 1. c. p. 295 v. 43 
Heliam corui, Mammem pauere 
columbae. 

179 Aldhelmusde uirg. pros. c. 10. 

184—187 Beda in libros reg. quaest. 
28, (Mign. t. 91 p. 733). Hraba- 
nus Maurus in libros reg. 1. IV 
c. 23 (MigQ. 1. 109 p. 268) ; C 1 au- 
diusTaurin.quaest.XXX supcr 
libros reg. (Mign. t. 104 p. 805). 

185 Alcuinus I. c. p. 247 XXVIII 
6 Meritis et nomine fulgens. 

192 Walahfridus 1. c. p. 295 r. 
44 Vt lonas coeto uiuus sor- 
bente repertus; Florus Lugd. 


scriptorum. 


365 


1. c. p. 529 V. 217 coeto sor- 

bente uoratas. 
193 cf. Ennodius carm. I 11, 20 

seq. ; Theodulfus 1. c. p. 478 

y. 58 Ne moriatur habet lonas 

uitale sepulchrum. 
197 Alcuinus 1. c. p. 219 v. 16 In- 

spirante deo, flamine ueridico. 

200 Scholia Statiana ad Theb. VIII 
286 (ed. Ven. 1508). 

201 Florus Lugd. 1. c. p. 529 v. 
206 Tres iussu pueri regis tru- 
duntur iniqui. 

205 Arator II 628 Quibus affuit ar- 
dens|, Vt caderet uapor ille, fides, 
finemque calorij Aitera flamma 
daret; Alcimus Auit. III 63 
Sed sic accipiet struentis flamma 
camini. cf, etiam Apoll. Sid. c. 
XVI 24; Ven. Fort. VM II 27 
restincta est flamma camini. 

219 Aldhelmus de uirg. (Mign. t. 
89 p. 237). 

220 A r a fc r I 826 Dic ubi sunt 
mundana tuae sapientia leges? 
etc; Ven. Fort. carm. 117,39 
Dic ubi mors inimica iaces? ubi 
uicta recumbis? 

222 Angilbertus carm. dub. p. 376 

V. 416 (Duemmler 1. c. I) uada 

caerula Kheni. 
228 Hibernicus exul 1. c. p. 402 

V 1 Qui ex duro latices iussit 

produccre saxo; . . . fundere saepe 

merum. 
238 cf. Alcimum Auit. I 136 seq. 
242 Ermoldus 1. c.p. 60 v. 71 ua- 

na colunt miseri. 
245 Arator I 661 Quis furor iste 

nouus ? 
250 Angilbert. 1. c. p. 372 v. 255 

Clara serenatis fulgoscunt lumina 

flammis. 
252 Walahfridus 1. c. p. 310 v. 

185 rapidis discursibus auno. 
255 Dracontius, de Deo II 10 Par- 

tita cum fratre uices. 
259 Aldhelmus 1. c. p. 544. 
268 Cassiodorius Senator expos. 

in psalm. 113, 12 (Mign. t. 70 

p. 814), Ars anon. Bern. (Ha- 

gen, Anecd. Helv. p. 1(X), 2\ 

276 Paulus Diac. 1. c. p. 44 VI 12 
Quosque referre pudet. 

277 Gesta Apoll. 1. c. p. 493 v. 
304 Plura referre potes; Thio- 


fridi uit. Will. II 544 Palluit 
arescens rosa, fuscant lilia sentes. 

279 Waltheri Spir. uita S. Christ. 
VI 12 Cardnus et tribulis compar 
paliurus acutis| Exsurgent. 

280 Ermoldus 1. c. p. 60 v. 75 
lam satis errori tempus tribuere 
profano. 

284 Dracontius, deDeoIII415; 
Ven. Fort. c. VII 7, 8; Car- 
men de Quintino (cf. cod. Par. 
14, 143 s. IX f. 73*;. 

285 Ven. Fort. c. I 1, 11 Emicat 
aula potens; I 4, 1 emicat aula 
decens; Theod. 1. c. p. 447 v. 
90 Emicat aetheriis arx ubi sanc- 
ta tholis. 

290 Beda 1. c. p. 231, 34; ib. p. 

249, 25; Cruindm. 1. c. p. 

15, 14. 
293 Carm. Var. 1. c. p. 675 v. 14 

cum socia patris uirtute. 

296 s. cf. Rustic. Elpid. de Chri- 
sti benef. v. 15. 

297 Paulinus Aqu. 1. c. p. 127 v. 
14 In deitate quidem simplex 
essentia constatj, In trinitatema- 
net sed subsistcntia triplex. 

298 cf.AratorII900, Dracontius 
p. 359 ed. Fabr., Aldhelmus 
1. c. p. 571. 

299 Arator II 653; Paulinus 
Aqu. 1. c. p. 128; Hibernicus 
exul 1. c. p. 399 III 1. 

300 s. cf. Paulin. Petr. I 273 s. 

300 cf. Paulin. Aqu. 1. c. p. 128 
V. 94 s.; Ven. Fort. c. 117,31 
curua per auia raptus; Theod. 
1. c. p. 450 V. 229 sic auia curua' 
carpentes rectam deseruere uiam, 
p. 493 V. 2 spernant auia curua 
pedes; Ermoldus 1. c. p. 45 v. 
138 auia curua petas, p. 60 v. 48 
auia curua petit. 

301 Aldhelraus 1. c. p. 593; 
Theod. 1. c. p. 453 v. 54 Corruet 
in foueam lapsus uterque simul. 

302 B n i f a 1. 1. c. p. 12 v. 291 Instran- 
tes ima profundi; Paulin. Aqu. 
1. c. p. 129 V. 97 petit ima pro- 
fundi; Ermold. 1. c. p. 67 v. 
331 properabit ad ima profundi. 

319—320 Beda 1. c. p. 233, 5; 
Cruindmclus 1. c. p. 16, 14. 
16 ; laudantur in quadam Reue- 
latione Ildephomi episc. 8. IX; 


366 


Index 


cf. etiam Paulin. Aqa. 1. c. 
p. 127 V. 18. 
321 Beda 1. c. p. 252, 25. 

324 GodescalcQs in schedala ad 
Hincmaram (Mign. 1 121 p. 479). 

325 Cruindm. 1. c. p. 10, 12; cf. 
Ven. Port. IV 26, 43. VI !• 133. 

327 Wandelbertus 1. c. p. 585 v. 
250 Celsa crucis radiant uexilla 
repertae. 

332 Carm. Cenom. 1. c. p. 629 v. 37 
crispare cachinnum. 

338 Carm. Cen. 1. c. p. 630 v. 73 
tuba clamat herilis. 

341 Bonifatius 1. c. p. 8 v. 174 
Lucida perpetuae expectant me 
premia uitae; Alcuin 1. c. p. 
191 Y. 989 purgatae ad praemia 
uitae, p. 197 v. 1244 caelestis 
premia uitae; Bernowinus 1. 
c. p. 433 V. 18. Quis meruit 
uitae premia perpetuae; Wa- 
lahfridus 1. c. p. 329 v. 810 
Munera perpotuae capiens in- 
geutiauitae; Vita S. Gerardi 
ap. Baronium a. 939 n. 4 Aurea 
perpetuae ut contiugat praemia 
uitae. 

349—350 Cassiodorius Senator, 
de inst. div. litt. c. 27 (Mign. 
t. 70 p. 1142), Expos. in psalt. 
36 (1. c. p. 274); Append. ad 
Walahfrid. carm. 1. c. p. 452 


353 


357 


V. 903. Grandia (][ui nosti mira- 
cula pandere gratis. 

351 Appendix ad Ven. Fort. carm. 
I V. 169 Christe, faue uotis. — 
Alcuin. 1. c. p. 205 y. 1616 
dubia sub morte iacebat 
Arator I 167 Maiestate po- 
tens— terreni sumere formam 
Corporis. 

Ven. Fort c. III 6, 28 iurc 
sacerdotii, VM III 391 iure sacer- 
doti; Alcuin. 1. c. p. 201 v. 
1424 iura sacerdotii ;Deezordio 
^ent. Franc. 1. c. p. 143 ▼. 82 
lura sacerdotii. 

359Beq.l Theodulfus 1. c. p. 619 
V. b9 8. Quattuor egregie rebo- 
ant per compita munaii Haec 
proceres, quorum uox sonat nna 
simul; c/". etiam p. 534 v. 87— 
%; Paulin. Aqn. 1. c. p. 128 
V. 88. Quattuor et proceres pa- 
rili quam uoce fatentur; cf. Flor. 
Lugd. 1. c. p. 516 V. 13. 

362 Arator I 110 duodena refal- 
gent| Signa chori. 

363 Florus Lugd. p. 527 v. 132 
totus tibi militat orbis. 

: 367 B. Arator 1 365. Da semina 
uerbi . . . Colligat ista xnanus te 
fructificante maniplos. 

! 368 Aldhelmus 1. c. p. 562. 


LIBER SECVNDVS. 


8 Paul. Diac. 1. c. p. 39 t. 83 
Perfidus ille draco; Alcuin. 
l. c. p. 315 XIV 2 perfidus ille 
draco. 

9 Auonymus in cod. Bern. 123 
(Hagen, Anecd. Helv. p. XXXVI); 
Commentum Einsidlenso 
in Donati art. mai. (ib. p. 266, 
4); Ermoldusl. c. p. 89 v. 138 
Pro dolor aeterni. 

20 Cruindmelus 1. c. p. 8, 30. 
33; Arator II 378 Sator ille 
beiiignusl Ni donare uelit. 

28 Gerson serm. 3 de concept. 
Deip. En uelut e spinis nobilis 
rosa. 

29 Cruindmelus 1. c. p. 13, 28. 

30 Cruindmelus L c. p. 13, 3. 


35 Hrabanus L c. p. 160 ▼. 19 
Quod sic uenturum sancti ced- 
uere prophetae. 

36 Beda L c. p. 232, 24; Cru- 
indmelus 1. c. p. 13, 5; Ge- 
sta Apoll. 1. c. p. 485 ▼. 30 
Angelus intactae quem dixit 
quippe Mariae. 

41 s. cf. Bustic. Elp. 1. c. v. 
65. 

43 Alcuinus 1. c. p. 294 y. 20 
ucrbum caro factum; Thio- 
fridi vita Will. IV 82 Bx 
quo non factum uerbum patris 
est caro factum. 

49 Appendix ad Ven. Fort. carm. 
p. 372 V. 27 Qua tanquam spon* 
sus thalamo procedit ab aluo; 


^^■i 


M^^^H 


Bcript 


367 ^^1 


Aldhelmus 1. o. p. 546; Cru- 


95 cf. BuBt. Elp. V. 81 Gens ^^H 


indmehis 1, c. p. 13, 8. 


Cbaldaea prior uentura dicBtiB| ^^^^H 


. 61 Appendii ad W«l- p. 435 


Fer apeciem documenta ferena ^^^^H 


daC munera regij Diuitias, dat ^^^H 
tbnra Deo myrrbamque sepul- ^^^^| 


Ploraa 1. e. p. 549 v. 3. 


^^H 


0. II 352 adn. 1) Balue magne 


102 Carm. Sang. 1. c. p. 480 v. 12 ^^H 


jiarens. 


In BomniB moniti faciem fugere ^^^^^| 


64-7U B e d a in Homaiario Alcuini 


tjranni; HrotBvitba I 657 ^^^H 


{Colon. 1569) i» Comm. B. Ftr- 


Qui moz iu somQia moniti sub ^^^^| 


gini» profert. 


tempore noctisl Ad patriam loeti ^^^^H 


65 Alcimus Auitus II 43 No- 


redeunt per deuia ducti. ^^^^1 


meDetaeternam..; Anth. 1. Tlb 


110 HrotBvitha Agu. v. 127 Vt ■ 


PloriiB 1. c. p. 531 V. l8 ^t 


leo trendesceuB rapidam conuec- 1 


qusecunque poli gjrue con- 


llO-^lieVrabanuB 1. c. p. 246 J 


pleotitur iiigens. 


hymu. m Btr. 3-5. ^^M 
111 Ven. Fort. VM 1511 caius ab ^^H 


66 Bonifatius I. c. ]!. 21 I 12 


Bine fine aiaaendusi Pauli et 


Petri uera. p. 74 i. 32. Sed 


119 ErmolduB 1. c. i>. 64 v. 228 ^^H 


sine fluemanena; Hibernioua 


qui meraere moii; Hrabanus ^^H 


aiul 1. c. p. 405 XV 8 Nunc 


1. c. p. 232 LXXX 8. ^^H 


Btae flne manet; Epitaphiam 


127 e. HrabanUB 1. c. p. 246 hjmn. ^^H 


m ^^M 


433 Y. 13) Turtas eine flne mane- 


138 CandiduB 1. C. p. 113 XX 3 ^^H 


biti Theodulfus 1- 0. p. 579 


HrabauuB iure magister. ^^^^H 


LSXVin 6 quae eine flne ma- 
nent; Candidus 1. c. p. 99 


UO WalahfriduB i. c. p. 389 v. 51 ^^H 


fecit habere moras. ^^^H 


IV 3 semper sine flne maneutem; 


141 Arator I 245 languore coaeno; ^^^H 


FloruB 1. c. p. 630 v. 242 


Octolustragerens; Ven. Fort. ^^^M 


Mgnum siQe flne maQens; Carm. 


c. IV 3, 5 se: qui Instra ^rens; ^^^H 


Cen. 1. c. p. 634 t. '21 requiem 


Florua 1. c. p. 540 v. 11 pla- ^^H 
cidi Ijrdania ad undam. ^^^^1 


aine fine manentem; Carm. 


Var. p. 653 v. 3 Nil eine fine 


143 Arator 11 78 Clamanit uir- ^^^H 


manet. 


tute potesB baptista lobannes; ^^^^1 


67 Ennodiaa c. 1 6, 36 aiue se- 


Veu. Fort. c. IX 2, 38. Vir ^^H 


mine feta| Ad matrem iungens 


uirginitatiB ouub. Ven. Fort 
0. VIII 3- 280 cum uirginitatie 


^^H 


143 AediloulfuB p. 586 v. 27 ^™ 
(Dnemmler 1. c. I) Qui ueniens 


honore; HrotBTitha Agn. v. 4 


pro uirginitntia honore. 
68 HrotBvithft I 185 Nee pri- 


soatis peceatum toUere muodi; 


Floru8l.c.p.517 v.lO Agnum 


mam similem nec habere se- 


hunc esse Dei, hunc crioiina 


quentem. 


toUere mundi. 


69 cf. Ekkehard. IV. ood. Sang. 


160 Aldhelmus L c. p. 583. 


393 p. 117 (2ach. f. deutsoh. Att. 
XIIU p. 12). 


168 Paalin. Aqu. L c. p. 127 t. 31 


■ 74 Beda 1. c. p. 232, 21; Cru- 


in Bpeeb. ^^^1 


h indmeluBl. c. p. io. 9. 


171 Arator I 661 Nisi sit sirie ^^^H 


■ 76 Ven. Fort. c. I 3, 3 orientis 


feile colamba; Thiofridi vit. ^^^H 


W in aie. 


Will. IV 208 AlOB feUe carens. ^^H 


■ 77 Beda 1. c. p. 247. 20; Cru- 


176ErmolduB L o. p. 6 v. 51 ^^^ 


indm, I. c. p. 43, 34. 


aacro BpiraDjiueplenuBi Candi- ^ 


78 Theodulfua 1. c. p. 4S9 v. 227 


dus 1. c. u. 105 V. 16; Walah- 1 


foruE aestuet hoetia. 


friduB \. 0. p. 291 V. 25 saucto 1 


79-85 cf. KuBt. Elp. 1. c. t. 89 


spiramine pleoa ; F 1 o r. 1. c. p. 530 ■ 


I 


368 


Index 


y. 15 dam sancto plenns spira- 
mine. 

193 Alcimus Auitns I 145 Prae- 
cellis factis . . . factorem pronns 
adora. 

197 Appendix ad Walahfr. p. 460 
?. 1270 famularier uni. 

209 cf. Commentatorem Bedae 
de art. metr. 

215 Ven. Fort. VM I 102 et ualidi 
transfixus cuspide uerbi; Flo- 
rus 1. c. p. 532 v. 71 Ter 
Christi ualida confossus cuspide 
cessit. 

231 Hibernicus exul 1. c. p. 396 
I" 5 festina dominae conferre 
salutem; Walahfr. p. 409 III 
6 i)erpetuam noris conferre salu- 
tem; Appendix p. 434 v. 188. 

238 Cruindraelus 1. c. p. 3, 17. 


I 


249 Beda 1. c. p. 231, 8; Cruind- 
mclus 1. c. 14, 25. 

256 Ermoldus p. 78 ▼. 74:1 caelo 
terraque potestas. 

260 Angilbertus 1. c. p. 366 VI 22 
pictete redundans ; T h e o d u l- 
fus 1. c. p. 485 ▼. 75 pietate 
redundant, 528 v. 27 pietate re- 
dundans; Florus p. 521 v. 172 
larga pietate redundans^ 543 v. 15 
pietate redundans. 

283 Walahfridus 1. c. p. 410 
LXXI 1 almae uirtatis amator. 

294 8. Visio Tnugdali ▼. 826 sq. 
Dextra leuat sursum uel celica 
gaudia pandit| Digna bonis di- 
gne, nam leua malorum| Exercet 
poenas et ad impia tartara mittit. 

298 Ven. Fort. VM I 400 in tartara 
ducit. 


LIBER TERTIVS. 


2 Walahfridus L c. p. 288 v. 11 

uirtutis documenta tuao. 
4 Appendix ad Wal. p. 470 v. 

1674 Aequoreos latices uini qui 

mutat in haustum. 
15 Appendix ad Wal. p. 438 v. 

355 quem larga potestas. 
24 Alcuinus l. c p. 209 II 3 Vel 

castella casas uel conpita semper 

ubique, p. 473 v. 40 Lustrare 

aut cessat conpita rura casas; 

Ermoldus L c. p. 6 v. 61 Cul- 

mina terrarum uel quot castella 

peragrans. 
34 Appendix ad WaL 433 v. 158 

languorem febris anhelae. 
43 Excerpta inedita (cf. Hagen, 

Anecd. Helv. p. CCXXXV). 
46 Cruindmelus L c. p. 15, 16. 
53Arator I 989 Lux quia Chri- 

stus ade8t, spoliat uada salsa 

drAconis 

56 Alcuinus L c. p. 350 XXII 1 
Qui placido in puppi carpebat 
pectore somnum. 

57 Hrabanus L c. p. 162 v. 17 qui 
non dormitat in aeuum; Fiorus 
1. c. p. 564 V. 161 cui non dor- 
mitat in aeuam. 

68 Amalariusp.428v.67(Dueram- 

ler I. c. I) rapidoque uolatu. 
81 A u i a n u s fab. VI 2 (ed. Froehn.) 


Et luteis tantum semper amica 
uadis. 

82 Aldholmus I. c. p. 548. 

83 Aediluulfus L c. p. 594 v. 9 
tristesque phalanges. 

84 Beda L c. p. 230, 32 

89 Dracontius, de Deo I 648 
Funera uina gerens, uiuaz in 
morte cadauer. 

90 Theodulfus Lc. p. 507 v. 547 
Bis bina es ceruice. 

108 ErmoldusLc. p. 78 V. 727 Sin- 
gultu quatiente. 

122 Aldhelmus L c. p. 546. 

123 Arator II 1209 sabitam rapu- 
ere salutem; Rusticus Elp. 
hist. test. p. 755 (Fabr.) Haec 
mulier tactu uestis furata sa- 
lutem est| Siccauitque fides 
uenas fluuiumque pudendum ,' 
Pulchra fides, cui uis cogendi 

magna tonantem. 
128 Aldhelmus L c. p. 529. 
134 cf. Cod. Par. L 8175 f. 41. 
143 Cruindmelus L c. p. 10, 20. 
190 Ven. Fort. c. II 3, 3 Quodque 

ferus serpens infecit felle uene- 

ni; Orientius v. 988 nigri 

de felle ueneni. 
210 Walahfridus L c. p. 397 v. 14 

uolitantes alite multo. 
211s. Appendix ad WaL p. 470 


T. 1675 s. Uilia qai Bitarat 
i^aiDOsub paneniroruinl Quinque 
quidem pariter gemiDis et pisd- 
LiDi auctisi FloTUH 1. c. p. 521 
r. 100 milia quinque uirum qui- 
niB de panibus ille| Piscibus ut 
KemiDiH mira uirtuto vefecit[, 
Fragniine bis seaos cofinoa ab- 
lata lepleruat, 

3 Walahfridus p, 28G v. 22 
Quinque dedit DominuH quondm 
per miliu quiaqae. 

i Grmoldus p. 48 t. 268 claudi 
quoe numero iieqaeuQt; p. 49 
T. 303 cetera turba latet. 

6 Appendii ad Wal. p. 470 v. 
1673 ealsas Buperambalat uadae. 

B Walalifridus p. 293 XXin 
34 lambebat plantaE. 

8 Quaeet, graiiim. (Hagen, 
Aneid. Helr. p. 186, 18) of. Za. 
f. SHterr. Gjmn. 1877 p. 336. 

3 Appendii ad Wal, p. 439 
r. 379 sospite nata, 

6 Ven. Fort, VM IV 467 Soius 


et aetatia 


catarua n 


276 Walahfridus p. 278 v. 21 
Vrba ID monte sedeoa modio 
neqne tecta lucernae| Flamina 
perit; C»r~. <Jeu. p. 631 y. 
77. Ignis et acceosus modio non 
subditur Qmquam. 

296 cf. Beda 1. c. p. 230, 32; A1- 
caiuua p. 347 CXIX 2 Vir 
humilia maeeta caelum consceu- 
dit ab humo = Commentum 
Einsidlense (Hagen, 1. c. p. 
227, 3). 

305 Ven. Fort. VM IH 235 Mar- 
tini genua amplecteuB pedibns- 
que uolutane. 

333 Alcimua Auitus 1318 Non 
iomeDsaloquori Apoll. 8id. V 
199 Pama loquor. 

339 Dracontius, de Deo II 183 Et 
speciale iubes, tamquam gene- 
rale tueri; AUuinus p. 230, 
71 Hoo generale malum releuet 
speciale per orbem- 


LIBER QVABTVS. 


181 < 


3 cf. Alcim. Auit. III 85, 223. 

9 Hrotsritha pass. S. Ooug. 515 

Atque diu clausae reserantur 


gia claadis. 

6 Beda 1. c. p. 232, 2. 

3—54 cf. Bedam in Cnllectaneis. 

(cf. Mign. t. 94 p. 549). 
3 Alcuinus 1. c. p. 194 r. 1108 

Atqua diu tacitam iussiC pro- 

ferre loquelLim. 
Ven. Port. VM II 359 sed 

lambere plautae; AogilbertuE 

I. c p. 376 T. 410 gaudentes 

lambere plantaa; Alcuin. 1. c. p. 

221 T. 31. 
9 Alcninua 1. c. p. 179 r. 416 et 

uacDOS fugitaagushostisin anras. 
3 Appendii ad Wal. p. 467 r. 

1565 diiae non mortis amator. 

7 cf. Arator U 948. 
Uon. 1. c. p. 627 v. 79 

Cumqae snprema tnae uiduanerit 
pupiUas. 


142 Aldholmus i. c p. 548. 

145 Appendii ad Wal. p. 438 r. 

335 Duemonici cuoei pellit aoci- 

amina (iallus. 
156 DraoontiUB d. D. H 237, 730 

lura putestatis. 
186 Veu. Fort. VM I 245 iaasit 

abire procul. 
189 cf. Gramm. lat V p. 571. 
202 Hrotsritba |mas. 6. Gong. v. 

329 Grates pro tanto reddentoB 

muuere Cbristo. 
219 Angilbertusl. C.P.373T.276 

per opaca silentia siluae; Er- 

moldus 1. c p. 19 ¥. 451 per 

laeta sileutia noctis. 
221 ErmolduB p. 83 t. 129 preci- 

bua deposcor anhelis. 
224 Veu. rort. c. V 2, 28 Influit 

inrignae foate perennis aquae. 
333 CandiduB I. o. p. 113 v. 12 

media teetudine templi. 
243 AlcuinUE 1. c. p. 300 r. 9 8i 

noHtram. lector, festucam tollere 

qaaerisl Bobora de proprio lu- 

mine toilo pdus. 


HL 870 


^^^^^^H 


^H 275 PitQlinDBAqD.F.]35str.2D,4 


tit eqnoB faleriB mnltoa oatro- 


^H Flebaot Martba et Maria, cnnc- 


que paratoa. 
297 FloruB L. p. 528 v. 162 aed 


^^H tns flebat pcpulas. 


^H 295 Ermoldus p. 66 t. 297 Hit- 


malo uilia aselli. 


^H LIBER QVINTVS. | 


^H 1 Alcimna AnitQB c. TI 870 


191 Cruindmelns p. 40. 6. 


^^H Haa airtnttB opea. 


195 Amalarina, de occlea. officiis 


^H 8 Bflda t. c. p. !252, 31. 

^H 12 Cruindmelns 1. c. p. 40, 26. 


I c. 14. 


196 Craindmelua 1. c. p. 40, 20. 


^H 39 Crnindmelai ). c. p. 40, 6 


200 Beda 1. o. p. 252. 35. 


^H 59 fieda 1. o. p. 240, 19; Craind- 


206 Alcuinns p. 300 U 5 Vnum 


^H melns 1. c p. 10, 29. 

^H 71 Arator I 862... ut iinaquam 


opasamboram, diapar sed caaEa 


daorum. 


^^H pietate naceti 

^H 75 CrDindmelus p. 12, 28. 


215 Cruindmelus 1. c. p. 14, 13. 
230 BonifatiuB p. 21 11 8 per- 


^H 77 Dracontiua, BatiBf. r. 157 


transeo claaBtra gehennae. 


^H Rei iaimicorum iar>1ia mucroue 


234 AldhelmuB 1. c. p. 544. 


^^1 pepcrcLt. 

^H 79 Florus L. p. 522 v. 144 Ckrii 


252 Arator 11 106 Perdita resti- 


tnens tumulisque iacentia tol- 


^^H aoce patrom seseque unum esBB 


^H fhtetnr. 


255 Aldhelmus l.c. p. 576; Hra- 


^H 81 FloiusL. p.515T.237...qaDd 


b a n n a p- 206 V 7 potam porreiit 


^^H se ter nocte negaret. 


aceti. 


^H 131 PftnlinuB Aqn. p. 129 v. 9B 


265 Tbiofridi u. W. II 399 Au- 


^^H Eunomini laqneo seee snspendit 


lilio fiBUS cniua nirtnte leoytbus. 
269 HrabanuB p. 160 v. 36 Ab- i 


^H 


^H 138cf. TBn.Port.c. ini2,19; AI- 


Init et fonte crimina raulta sncro. 


^H cninuB ep. 31 (cf. lnSi, Mon. 
^H Alc VI 239); Thiofcidi ait. 


280 Veo. Fort. c. VI 3. 23 parnenit 


ad Chriatum; Craindmelos 


^H Will. II 212 8ed licet abstractuB, 


1. c. p. 18, li 41.3. 


^H licet eiset apostata factos. 


298 cf. Arator H UOaeq. 


^H 182—195 Smaragdaa abbaB, col- 


352 CrnindmeluB 1. c. p. 40, 28. 
365 FloruB L. p. 523 v. 201 pan- 


^^M lectioneB in ep. et enang. (Hign. 


^H t. 102 p. 188). 

^H 184 Craindmelus p. 10, 18. 


dit se in fragmine paois. 


378 Alcuinna p. 233 v. 160 Ei- 


^H 184— 195 Appendii ad Caroli M. 


pandenB palmaB. 
402 Croindmeluap. 40, 4. 


^H cap. de imag. (Migo. t. 98 p. 


^H 1321): Dangalns Keclnsas 
^H adv. Claad. Taar. (Miga. t. 105 


427 Angilbertua p. 365 V I qoi 


oelsa oel ima gobemaB. 


^H p. 495); lonas Aurelianen- 


431 Dracontiaa d. D. 14 oene- 


^B Bis, de culta imag. II (Hign. 


ranter adoieot; Corippus in 


^M t. 106 p. 348). 


laad. last. II 35 famalBntnr 


^H 190 AldhelnuB 1. c. p. 538; 


adorant; Appendii ad Wal. 
p. 458 T. 1184 celebrant uene- 


^H Thiofridi u. W. 1 18 Qnadri- 


^H fidi cosmi golem. 


rantnr adoiant. 


^H HTMN 


V8 I. 


^H Jlonini carm. CCX (de Christo 


Dneramler 1. c. I p. 166) v, 1— 1 


^^1 muodi salaatore) fere totwn ex 


4 = 53-57 , 4-6 = 95—97, ■ 


^^r Sedulii hymno consarcinatmi 


6-8 = 61-63, 8-13 = 67— ■ 


^T est (cf. Froben. ed. III p. 226, 


72; ifemHtabanieormenXVI 1 


(DDemmler 1. c. p. 17i)) ad Se- 
dulit exem^um est expressum. 

1 Crnindmelus 1. c. p. 3^ ■"" 
HrabBnnH p. 248 TU 1 
temns domiao deoqne nostro 
FUrns L. p. 516 H 1 Cante- 
rauB domino . . 

2 Crnindm. 1. c. p. 34, la 
2-3 Cruindin. p. 34. 7. 

4 Crnindm. p. 27, 16. 

5 Crnindm. p. 42, IG; Candi- 
dus 1. 0. p. 116 V. 9-10 Hanc 
legcm inre primi nienieie pa- 
rentes! VniuB ob citlpain. 

6 Aloimns Anitaa e. IV 188 
Vniue ob meritum. 

47 Ven. Foit. c. XI 5, 1 dnlca 
decus nostrumi HrotHVitba 
poEs. S. Pekgii v. 167 Ta decue 


parentnm. 
49 Paulinus A 


. 118 


priBci cecinere propbetae. 
57—58 Hrabanaa p. 236 v. 43 

gaudia magna Dei. 
59 HrabanQa p. 235 v. 25 Si^a 

mouent papuloa, cernnnt iQBgna- 

lia caeci. 
69 Beda 1. c. p. 231, 2; Crnind- 

melaa p. 14, 15. 
108—109 Beda I. c. p. 252, 18; 

CrnindmelnB p, 39, 27. 
109 Appendis ed Ven. Port. p. 275 

II 1 Gloria Bumma patriB nati- 

qae ac apiritua almi; Pauli et 

Petri oarra. p. 78 LXIX 13 

Gloria magna patri. 


HYMNVS II. 


Aii 


n i □ n s hymwim recepit i»ter 
orationeg (cf. Mign. 1. 101 p. 6r " 

] Beq.] Beda 1. c. p. 256, 2 
Metrum iambicum tetraraetrnm 
recipit iambnm locie omnibns, 
Bpondenra locis tantam impari- 
bas, tjao scriptne est hfmnas 
Sednlii: A aolis — principem. 

1 CraindraelaB p.49,1; Plan- 
ctQB de obitn Caroli (Duemmler 
1. c. I p. 43S) A aolia ortu usqoe 
ad occidua. 

9 Ven. Fort. o. VIU 8, 102 Qdj 
dominum pepcrit, elBusa Maria 


15—17 Hrabsnns p. 200 str. 44, 
1 B, Virgo denmconceperatl Ga- 
briel qncm praediierat. 

16 EkkebardQB IV. (cod. Sang. 
393 p. 8) Sednlinst uerbo cre- 
auit filiom, ubi insnlai 'concepit' 
cannat. 

17 Ven. Fort. c. IV 26, 45 Tem- 
pore iam certo est eniia pner- 

25 HTabanns'p. 248 V4 Herodes 

bostia innidna. 
29 Walahfridos p. 381 str. 14, 1 

Gandcat caeli cboruE. 


372 


II. INDEX VEEBOfiVM ET LOCVTIONVM*). 


r 

^^H 50. oriSDtiti ab axo progeaiti 

^^H II TT. buuc Baptista ot uidit 

^^H ab amiie Iohaune« C II 143. mens 

^H isiauaaCbristo 011265. a clode 

^H leuanit C III 45. finnabat &b ae- 

^^p quor« C lY 113. ab ore tauBatis uox 

^^M . umiiua renpondit C V 19. ab eitre- 

^^F ma jieQdentis ora laciniae furtiuaoi 

^H BUbito Tapuit eagpitatem 240, 9. 
^H ablatiai ttsus rarior: cerea meUa, 

^^B geiumatis coDiJitria flaQeecunt C 

^^ I 13. btare choro C I 25. cui 

^^^ arcibus Betberiift una oet cum 


A ab: prouL 


> bibit C I 

1 constet ab istis moti- 
bus C I 251. ab ipao simul amne 


incederet aruis C I 147. meiiii 
cacumlne caeli filit lucem C I 164. 
siluia et montibus errBDS C I 211. 
nt fiat caelo terraque uoluatas C 
I 256. buius mihi moenibuB ur- 
biB eiignam concede domuDi C I 
345. albo beati ordinid conBcribi 
C I 34T. quae nouu lui mundo, 
quae toto gratia caelo C II 48. 
seraaDtea lumiua caelo fiia magi 
C II 89. uentre latet C II 144. 
Bomno poaita puella C Ul 137. 
stana limite uitae C IU 290. opea 
caelo recondi C IV 19. litore 
sistentem plebem C IT 113. pro- 
prio qui lumiue erandem sciret 
inesse trabera C IV 245. quem 
uita feroi nec morte religuit (in 
morte Pros,l C V 213. residebat 
uertice aaii C V 32T. alno gestiena 


H II 19. laeno iacere H II 19, 
pectore babebat U II 76. quae 
cuelo laetitia 200, 7. qua Christus 
insederat 236, 15. terria magistHi 
re«idoate 247, 3. sparsa nultibna 
poena 266, II. — puppe cadens 
C I 192. uelut ipse decorua spon- 
BQs onans thalamo {ne. processit) 
C II 50 cf. Ptos. corpore nasci 
C 111 87. tramitu prosiluere torri- 
bili 237, 7. stipatus diacipulis et 
cateruis 210, 1. Buia sedibus ms- 


latue C m 86. parua liatre c_ 
currerim 2, 1. (uia) quae ducit 
nnguBto calle C 1 80. (Bemita) 
quae diri^t angQsto calle ueBtigiB 
180, 5. longa maris circiiitione 
discurrena 171, 13. — Enoch ineri- 
tis uiuacibua C I 103. presbjtar 
difficili comparatione 7, 10. sed 
lento j)otiu« ^eBtamine uilia Bselli 
reotori Buffecit honos C lY 297. 
sed uilisBimi lento potius aselli 
geataminB I lomino fuit bonOB 
aofficiena 272, 4. — quarto die 
iacL'bat C IT 273. uecem paruo 
deguataturus tempore C V 180. 
tribuB horis latuerunt C V" 242. 
tridtto tulit antra sepulchri C V 
244. quartae iacebat lucis cunu 
iam fetiduB 270, 21. stcut triba» 
horis mundi facies tenebris op- 
pressa subiacuit, ita Dominom 
tridao clauBuiQ tnmuU aepultnra 
conteiit 290, 20. — seniore uiro 
gelidi praecordiB uentris in partam 
tumuere nounm C I 110. qnid- 


") Numeri pagirtas Uneasqtte, C I—V Oirmiiiw pMchdlia Ubroi, 
H Hymno» significaM. 


qnid natnra. negat m indice prae- 
Etat C IV 8. — aitlat. compar. 
imol. cai nec miDns est Patrn 
qnicqnani C I 314. — ablat. pro 
aeeits. in Iviiiiiie ChrietDS eipnit 
C IV 108. in ocnlifi tortarea eae- 
citnte compreBsia ChriatUB eipnit 
261, 19. 

ablator corporiH C V 344. 

ftbliitft C IV 269. 

abolenda sitis 268, 14. 

AbrBham 182, 7. 208, 20. 230, 12. 
287, 19. 

abBens manere C V 241. 

abstraetum pro cottcreto e. g. : coningii 
fldea C I 267. 190, 9. — iora 
sacerdotii (al. Bseerdotis) C I 357. 
crescera postqnam coepit origo C 

II 10. 197, 10. qoid prima smi- 
eit origo H I 11. Daufrsginm C I 
234. 188, 16. pnerUia aetatiB 
milia 210, 12. 

abufque cliao C I 103. 

abTseua notns C I 146. priage leiriB 
184,2. 

Bc; qui praesentia praeterita ronapicit 
ac fntura 208, 10. manet mansit 
iagiter ac maoebit 208, 10. ei 
sim. — ac nelnt: t. q. tamqQa,ni 
si (Fros.): ac oelut lioc dicenB C 

III 166. — &ci. q. Bed: ae ne sic 
Bgnoscere Cliristum gena uolnit 
ludaoa C V 11. 

Achafimenia iia C I 200. furor 187, 2. 

Acbiuns eermo: nam si sermoniN 
Achini nna per accentnm mutetnr 
littem C I 186. 

accitua ; diacipnloB ei piecatoribnE 
quoBdam sibimet Eociauit accitos 
219, 4. 

accola gentia C IV 325. 

accomioodana Balutiferes gressns S33, 
13. 

ftconbitare toris C I 9. in toiis 175, 1. 

acettsotiitus: pelsgus maieGtatiB — 
parua tiro Hntre cacnrrerim 2, 1. 
caeruloEa aestnantis nndae fernoreB 
247, 1- funereos modos gemebant 
tibicinea C III 133, oatanteB nias 
incertai 219, 5. coelestia psallere 
C 1 25. reanpina tniuet C III 830. 
parna loquor C III 388. uilem 
mbri sub tegmine cocci uesti- 
tor clanudem C V 166. niliil na- 
caro C V 197. tantnm calentes C 
I 200. tantum feruentea 187, 5. 


tantnm inmanis C IV 119. qnan- 
tam — noluit 252, 11. niminm 
aaturat 225, 10. niminm debellat 
251, 13. — algentea onerata sinus 
C I 112. sqnaniea colla tnmena 
C I 134. proprium non obfuscata 
serenum C II 153. deiectuB lu- 
mina C III 296. sectus terga C 
V 163. quattuor uiri ceruices le- 
cto BQppositi 238, 8. terga anl- 
catuB 283, 19. animum eatiata 
288, 4. tantnm — longins bona 
diBceTnnntur a malie 230, 9. 
accnaator 269, 11. popnlus accnsatciT 

aciea nulliae aepectus 250, 5. aciea 
gemellae 270, 10. 

actuB talea C I 281. 191, 5. actuum 
iiber 300, 21. 

ad: imbni ad fldem 5, 14. superboB 
ad hamilioia deponere 255, 7. ad 
litteram Bccipere258, 11. ad tera- 
pns C V 285. 293, 5. — ad = 
contra: ad Gabaon C I 168 ef. 

Adam C I 366. 196, 11. 202, 2. 

adeBse i. q. eese: qni caeli fabri- 
cator ades C I 61, Verbnm Chri- 
stus adest C I 145. (Deas) Bem- 

Ser adest semperque fuit C II 100. 
mus adesee III 136. qoi semper 
egentnm panis adest m 263. 
mnltiplicandns adest C IV 56. 
quia oiai Cbristns adest C IV 
207. se prorsuB adesse C V 10(i, 
qnippe eat aqna piscis, Christns 
adeat panis C V 403. quiupe qui 
uitia aderat 330, 15. tales sub 
Aegyptia quondam Pharaonis ad- 
erant tjrannlde 265, 5. 

adfabilis amicna 6, 11. 

adforet t, q. aderit C I 310. 

adhuc: nii adbno bominera 238, 9. 

«(iiectiMui» urf participiwm loco swft- 
«tantim potitum: caelestia C I 25. 
serns natua C I 113. profaodum 
C 1 139, 302. II 223. depositum 
C I 195. aohicer C I 246. 246, 13. 
cuTua aaia C I 300. totum cem- 
mune C I 313. ardna C I 335. 
terrena C I 362. II 242. 195, 
16. deaeriia C I 356. ni 207. 
246, 10. properata C II 36. pro- 
celloBiun profandum C II 59, 
puerilia milia C II 121. partuii 
nataa C n 148. proprium sf ' " 


H im 


^^^^^^^^^H 


H C U 153. niDotuia C n 187. 


223. infima mundi C II 229. 


■ aetenia C U 192. eic«Ua C II 


opima cainiB C UI 211. caerula 


■ 185. bumilUma C II 213. in- 


ponti C lU 219. debile □nlgi C 
m 264. inflrma BeiUB C lU 265. 


^m feriota — ezcelm C II 214. naga 


■ caeials C II 222. stults - io- 


Banctnm diei C IT 87. omaia 


^M firma II 2'<!9. foitia — sapientia 
■ C II S30. indulgenda C n 233. 


inimicae uiitutiB C IT 158. om- 


^m tetTeaa C 11 242. adoptiui nati C n 
^m 243. conspicui iaatl C 11 295. ma- 


nia diuiQiUtia 302, 8, peruia 


diiecti oallis C IT 234. perlonloa» 


procliuioria lubiici 4, 13. dex- 


■ C lU 51. miBer iacens C UI 97. 


teriora raaioiiB BpBtii 186, 32. 


■ aliQB aeger C III 153. in coutraria 


deUcioaa anlici conuiuii 187, 11- 


■ C m 156. ima petant C UI 

H a06. maioraactaCIII209. restt- 


teuebrosa caligantie tartari 193, 


5. caeinlosa aestuantis undae 


H pina C UI 330. liumUU egene 
H C III 334. tnmidnB rebellie C 


247, 1. eicelaa montia 250, 2. 


^H III 336. speciale bonnm — gene- 


15. lubricnm aDtiquae rainae 


■ lale C in 339. maiora caelestia 


260, 12. penetrale inferni 271, 


^H C IT 109. uaatnm profundum C 
■ IV 115. nnbila C V 9. tetinm 


12. caduca Baecularia ambitaa 


271, 18. uicina raortis 273, 6. 


^H infeinum C T 121. tartaieum 


iucnnda aetherlae lucis 276, S. 


H profundum C T 137. humana C 


iamenaa pisoosae oongregalaoniB 


H V 162. uiolentum grande C T 228. 


300, 8. 


H myatica aecreta C V 242. inferna 


^K C T 248. iierdita — coniiBtentia 


H C T 251. uigUee C V 301. pro- 


torrida damna C I 130, frondea 


^H cUuiuB lubricum 4, 14. humiles 


lohoia I 131, uetus abysBua ( = 


^H 174, 1. ueneianda metallics 178, 


abysBus ueterie legis) I 146, uen- 


^M 7. media piofunda las, 11. in- 


tei ferinus 1 194, Achaemenia ira 


^m lirmua rebeiUa ^17. 5. humillima 


X 200. Hebraeum decua I 211, 


■ - altiaaiffiu 218, 5. plum Bimilia 


muliebres artua I 225, arboieae 


■ 228, lU. Dmueiaa 241, 7. 245, 


ladices I 264, apostoUcus bonor 


K 8. iunaUdue mancnH 244. 18. 


I 361, mortalia lei II 5, neaiale 


^^^^H maiina 247, 15. potens deitera 


opuB II 24, BideiBum onua U 38, 


^^^^L 247, 17. infema 252, 3. infirma 


seioile iugum II 54, aurea mu- 


^^^^^■> 259, 9. paiua eiiguaqne 254, I. 


neia II 95, eancta pHTicnlft U 


^^^^^K • ardoa — curua 255, 6. bumilioca 


132, flumineum lauacium II 166, 


^^^^^H . id55, 7. opulentuB dluea et tumi- 
^P dmi 256, 8. caucta 256, 12. pro- 
■ funda 262, 8. miaeri inflrmi 260, 


iguens ardor lU 38, 279. aeqno- 


reae aquae III 48, porciuua grei 


III 84, litoiea saia III 56, fnr- 


H 3. maligni 264, 20. miBeri le- 
H pioei 2^, 10. caecua uatuiaUs 


tum fidele III 127, taetu aereno 


■ S69, 20. euuimia 271, 3. inferua 


■ 271, 12. 289, 12. 291, 2. iuBta 


fides III 231, ttoi patria m 292, 


corpoiei sitas lU 293, arboreao 


^L 272,7. perfidus (= diaboM 383, 


comae IV 48, uiri;ua eriliB IT 


^^^_ 2, cuncta 27S, 19. 292, 26. pei- 


57, iinea claaBtra IT 119, dae- 


^^^K dita 291, 6. inatituta 291, 6. 


monicQS giobaB IT 145, nipereae 
minae IT 167, carnalia laooB IT 


^^^^B - deterioia nel in&mu 291, 12. 


^^^^H manifeata 296, 10. cuncta eicelsa 


188, Pharisaoa mauua IT 238, 


^^^^H . ac profunda 302, 12. 


sepulchialia honoi IV 289, pal- 


^ .odiectiua gen. neut. cuib gen.: sol- 


nerenm itei IT 294, augeUcae 


^V temnia modicae meuaae C I 5. 


legiones T 74, infeinae forea - 


^B cttHTula ponti C I 136. ima tetii- 


supemae T 229, graminens ager 
V 223, angelica fldea V 333, COT- 


■ piofundi C I 302. nnbila mentis 


■ C II 81. incerta piofundi C H 


porea res V 373, turba fideUs V 


375 


376. seraile corpus H U 6. 
DoniiniM pTotoctio i, 14. miuiti 
castcense 173, 6. nftnidiB statio 173, 

15. penuale libramentum 175, 11. 
decacordain pBBltecinm 176, 14. 
arborei fructus 179, 13. uiperei 
moiauB 17S, 15. muBteuB amnis 
180, 19. lacteua potuB 182, 1. 
rigida mutatio 133, 10. aquosai 
aiccitaB 133, IG. hoitiliH uirtna 
165, 8. aancti artus 187, 19. 
muliebriB effigiea 188, 8. diuina 
acDtentia 197, 4. meritam eepnl' 
ciirsle 198, 5. femiDeos partus 
1!<9, 11. mateniQa pudor ^, 4. 
corpuB pnarile 201, 2. corporea 
frBgilitas 202, 18. parricidalis 
coaatas 205, 10. metallicaa Bplen- 
dor 208, 1. BepulcbraliB honor 
208, 7. criottle daronum 210, 14. 
silentium temporale 212, 5. aaiea 
niscera 215, 13. uolnptnoai lapsus 
219, 7. torrena nobilitaa 219, 8. 
populariB permiitio 220, 17. ori- 
giDato odiDra 221, 15. aabbaticuE 
cibus 224, 14. lactea primordia 
226, 10. pecuaiaria quantitaa 227, 
13. aeraria aimiUtndo 228, 3. 
carceralie castodia 229, 3. delictoBa 
retia 229, 10. uoloptaosti temp- 
tfttio 229, 12. conlisio hnmana 
235, 1. bracliiale remigium 235, 
l.S. grex porciaus 238, 2. fnne- 
rea imago 238, 10. Dominicnm 
testamentum 240, 9. gratia malie- 
bris 240, 18. tactns Domiuicus 

242, 12. Dominica raanns 247, 

16. uictuale eolatinm 243, 2. 
apostolica dieciplina 243, 15. mor' 
tales oculi 250, 10. corporalee 
ocnli 2S0, 18. corporeue aspectuB 
251, 8. liaea obsidio 262, 11. 
mocboaa noda 266, 5, corporea 
palu« 266, 6. aitrea cato 266, 6. 
ooulata claritaa 267, 13. prin- 
'lipium bnmauum 270, 1. aepul- 
cbralia tapia 270, 21. quadriiuga 
(^eleritos 271, 20. iter puluereura 
272, 1. paterna prafeaaio 273, 15. 
arida aiccitas 278, 4. delictum 
iuuenate 280, 14. funerea merces 
281, 14. trabalia laqueuB 282, 
13, funereaa aieqniaa 290, 11. 
poeaalis dicio 292. 24. inimica 

293, 7. angelica uirtns 


adiectiua aduerbialiter e. g.-. coo- 
tentaa adi C I 8, gaminae con- 
Bona legia ttiBtamenta regena 1 145, 
flebilis orat I 265, inpiger dilapsus 
labere II 204, maiiifeBta tenat II 
?71, flebilia et sapplei rogabat 
III 13, miserere Citus III 60, 
eupplei tendit U! 297, uoi re- 
Bpondit eonaoDn V 19, maaifestns 
adit V370, abit Babtimia V424. 
aoluntariaa adquiratnr 5, 13. lae- 
tus accipiena, coDtentuB adsumene 
175, 5. deliciosus eipectas 175, 7. 
facilUmnm subiacet 25<i, .5. ainus 
augebatur iamodicus 265, 15. lae- 
tiaaimi iatuentes 303, 1. 

adlecta 9, S. 

adludore: metallo fauus adludit (altu- 
dit (RHO) 176, 3. 

^dprobo : qui Dei mediator et bomiDia 
adprobatur 202, 17. 

adsequi: quicqaid rhetoricae facnn- 
diae perlegnnt, neglegentiua adse- 
qauntur 5, 7. qime ringuae reso- 
tatio magia est adsecQta 172, 3. 
saecularea litteraa adaecuti 172, 8. 

adseri reuerenter 3, 6. 

adusque C II S78. U II 2. 

adalta prolea C III 105. 

Aegjrptia tyrannia 265, 4. 

aeqnorea aedificatio 183, 12. 

oera i. a. aereae fizurae C I 47. cf. 
17S, 6. 

^eraria simititudo 228, 3. 

aerioa solcos C I 180. 

aemnlarum (nebutarum HBv) ima- 
gines et figarae 266, 8. 

^estaare C II 79, fernores 247, 1. 

aetaa temporum 198, 3. 

aethereas: aettiereum regnum C IV 
308, orae V 424. 302, 11, arces 
177, 8. maiestas 184, 10. 2G1, 4. 
campus 185, 21. honor 205, 14. 
froDB 232, 15. manuB 2G1, 15. 
ora 275, 21. 

aeuum i. q. aetaa C 1X1 327. i. q. 
tempas C IV 49. 

afiectna natoe H I 46, diteotionis 
213, 23, nominia 221, 14. 

afi^ectare 228, 6. 229, 11. 

affiictio pami gemitus 260, 7. 

agere i. g, emcece: canctis Inmea 
agit cm 278. 

agilis messor 180, 17. 

agmen i. q. aumeras nicum C III 
265, femioBrum 249, 13. 


376 


aiens (ageofi T'BZ) C III 391. 
ait = inqvit iorationi reclae prae- 

mtHilur) C I 321. 205, IS. 215, 

11. 218, 13. aSO, 18. 321, 2, 

226, 15. 
mlbuin beati ordiniB U I 347, albo 

uitaliB pBgiaae adactibi 196, 11. 
sleT«: nnbila irentia atens {al. hkbeDS) 

C II 81. 
aliger gallua C V 80. 
alimonia panis 224, I. 
aliqitanti = aliquot 221, 6. 
allquiB = ein = net etultus poterit 

aliquis arbitraii 226, 8. 
alloqueus haec {n loeua integer) 220, 

17. alloquene eaoa ita dJBcipuIos 

inter alia quae docebat 224, 17. 
BHnnio fldei nndosi Banguinis rinos 

deeiccsuit S40, 18. miti pelagus 

allnaione lambebat 247, 8. 
alnua parua C IV 112. 
alto corde diligere C V 410. 
amator nigrse mortie € IV 93, pnrac 

uirtntis 229, 11. 
ambageH longae excusatioDii 12, 2. 
amicitiiB olentis eaeni iunolutum pe- 

CQB 237. 17. 
amisBum i dosec luamus nnineraa ua- 

qne ad modnm nltimi qnadrantiB 

^issa 229,' 5. 
ainmoiiere; ammnnitns 4, 12. am- 

moneue 218, 9. 264, 12. Bmmo- 

nebat 226, 12. ammonet 243, 6. 

255, 14. 270, 7. 

ostenditur 1 
ancora auctoritatia IS, 4. 
angelicns: cibi C I 149. 184, 8, 

minaa C I 160, coetuB C II 72, 

legioQea C V74, potestas 134, 21. 
anbela febris C III J34, preces anhelae 

C IV 221. 234, 10. 
anbelaus Inx C I 164, flamms 185, 4. 
anbelitns aegri 3, 7. 
animam suspendit ab alto C V 181. 
animatio rediuitia 271, 9. 
annona fidei C n 263, dinrna 

224, 7. 
annoea patientia 8, 6. 
aate adv. 6, 1, 
aatiqons: famee G III 209, opa C III 

210. aterilitas 246, 12. Eolatia 

246, 12. ruina 260, 2. colouus 

290, 2. religio 292, la 
antietes VrGinQS 7, 5. 
snilare 233, 3. J 


aperire irain C II 108. 

apei: commanis C I 32, dnodenns 
apostolict hooorie C I 361. 196, 
7. eummns C V 24a 291, 2. 

hni noi.vov: qnid lapides atqua aera 
coli, quid fana profaua proderit 
et mutis snimBs daiunare me^llis 
C I 48. ut measis q u e a t esse Dei 
merciBque futurae maiima eente- 
nnra cumnlare per horrea fraotum 
C I 58. cuiuB qnaecnmque niden- 
tuiBeuqoaecnmque latentetrerom 
machina aermo est C I 239. re- 
probum qaem aertice geatat an- 
enlus atque (sc. qui) aculis prae- 
bet mirucula C I 288. ArriuB 
unum debet scire sumuBqne Sa- 
belliuH Gsee ratHiidam C I 32a 
hic loquitor nimis, ille tacet C I 
331 {ef. iVos.). altLT amat fletUB, 
alter crispare cachinnum C I 332. 
cuiua super aetbera aedes, teira 
pedum loeuB Bst C I 194. hio 
qnia liberat. ille trucidat C 11 
289, quoB DOn mala daemone 
pauco. sed legjo netabat atroi 
C III 74, inaiima paTnornm 
legio nei maiima matrum C III 
215. quam pretiosa fuit quae 
□unquam uendita aestia C m 
240. quid quod et Heliam et 
clarum aidere Moyseu C UI 286. 
cui prona facnltas — et quidquid 
natura negst ~ prsestat C IV 6. 
quein frons anlla uidet sed totnm 
conspicit ipse C IV 15. quem 
faucibns artia angebit «is — uiti- 
umque tttcendo perdiderat C IV 59. 
ieiunis qui ferre cibnm, sitientibDE 
hanstura, bospitibua tectnm, nudia 
largitur amictum C IV 24. qnia 
mortuns idem, ideni niuns erat 
C V 264. nec neterem studet hio 
□eniam nec hahere fnturam IT 
249. quod nocte silenti diaoi- 
puli Christum raperent et abisse 
refortent C V 290, qnem gloria 
regis uunc etiam pruprli donaita 
fulgore Vopaei primatum retinere 
dedit C V 320. seae uideri in 
ibria quihus ante fnit C V 
— "B in flne piis hie homo 
qni L>enB est B I 96. aon eripit 
mortulia qai regna dat eaelestia 
H II 32. illos portns et litom 
171, 12. quid in lapideis Bimo- 


374. 


1. et loeationnm. 


Ucris et aereia figuriB inaiii cnltu 
conlidere, an fanfi profana, nene- 
randa metSillicii proderi t animas 
seruitnto d^inDaiie'? 178,8. qaam 
heoe uocabulo pariter conueDieuter 
BC merito Heliae claritati uel dd- 
mine fulf^entis eemitae maieataB 
arriait 186, 4. qni nec Patre 
minor ia atiqua, (sc. cui) uec eet 
qno GteBcnt 193, 17. de lumine 
lumen eiortnm. de solo boIuh est 
uatuB l^, 16. qui» nidelicet 
uostmm est bonam uelle, Dei 

at Bliquanti Bint famuli 221, 6. 
qno deiectum caelo diabolnm nec 
terrae patiatnr infeBtuni nec tei'- 
lenam corporia uostri substantirim 
— BaeuuH coluber iauadat S23, 
12. qui lucia uia, pncis est aemita 
239, 7. ubi qnia creator omuium 
natc) se uoluit, illiuH regianis 
oppidum fluam patriara Quncapauit 
238. 6. coetDB flebilis ac tumul- 
tus 241, 7. quarii tutum credere, 
qnam aaDuro eeC iu Dea canfidere 
242, 8. UQce pariter et anditu 
repleuieaet infnao 242, IS. tunc 
Biqnidem repentinam niultae do- 
lucriB cameiu (fort. dedit), duorum 
modo piscium reduudare fecit 
quantitate 246, 13. non in BiluiB 
et muntibuB Bed humania geatibus 
constitntnm 255, 13. ubi non 
edacis tineae, non aeruginis sca- 
brae quicqnnm morBUH abeumit 
257, 2. nec sna daro ncc aliena 
poterat uerba enscipere 261, 14. 
noQ qood aliqnid Deo difficile, 
sed qnod magnitndo causae sit 
hDmanitns desperatae 268, 2. noc- 
turno silentio qui panea sibi ue- 
gauta postnlans ab amico quia 
inre caritatis mereri non ualuit 
auiilio intnainportUDitatiB eitorait 
268, 5. qua glorioBa Christi po- 
tentia martalem uellet eiponere, 
reBumptDTa caniem 273, 2. qno- 
uiani ip«e uidelicet Buam pro 
cunctis animam ponere, non ue- 
nerat alicniuB eriiiere 277, 10. 
nuper discipulna, modo iam rena; 
nnper apostolicus nuuc apostata 
nominatua est 283, 4. fjdes catho- 
licaqne confeEsio 287, 6. cui 
«Dncte reserantur, uihil obBtniitur 


294, 19. totnm proprio refit et 
gaiiernat aibitrio 302, 12. 
apoBtata ullia {se. ludas) C V 138. 

apoBtatica plebs C V 375. 
apaatolicQB: honor C I 361, uir C 

V 138, ulni C V 399. disoiplina 

243, 15, actas 287, I. 
appaieTO i. <;. uideri: anparuit olim 

non ardens ardere rnouB C 1 127. 
aptare prope cuncta tribus editiouibuB 

172, 13. 
aptus: peioribue aptos consiliis ar- 

mate doloB C V 307. 
aquosus; gentes ( = pisces) C IV 188, 

Biccitaa 183, 16, maimor 262. 10. 
arbiter anlae Uebreae t. e Uerodea 

C II 76, oibia C IV 165. 265, 2. 
arbitrinm impeiioaae uocia 241, 20. 
arboroi frnctns 179, 13. 
arca = Arche: C I 73. H I 13, 14. 

41, 42. 179, 17. 
ArctOH C V 193. 
ArctouH 286, 3. 
ardet conoilium C V 8G. 
area H I 43, 44. 
argentei trig^nta 375, 19. 
aromatica mesaia C V 324. 
arridere: Heliae claritati uel nomine 

fnlgentis semitiB majeatas aniBit 

186, 4. uotis arride 195, 15. post- 

3uam unllnni dolts iter anisit 
78, T. Occidnns aatem limes 

plantis arrisit 286, 3. 
Atrins JnfeUi C I 300. 193, 3. 194, 7. 
artifei: artijicis codiciB opus C I 4, 

175, 3. fraudes C V 387. doli 

299, 14. 
arua freti C III 227. 
aBpectnB: at postqnam corporeum 

Dominns Tesumpslt aspectum 

251, 8. 
aapicio : aspicinnt inopiua uata C 

III UL 
aBtatius furia (sanciuB uel Bocins 

codd.) 203, 23. 
asseitor reruni manifestus 295, 8. 
flt postpos.: C I 176. 
AtDenaena: Athenaei pagi paedorero 

C I 42, Athenaei paedoris in- 

luuies 178, 1. 
Atticus : doctrina C I 40, Attici 

dogniatis insauibilis doctrina 177, 

17. 


m '■ lo 

- H I 77, SMCuU H II 5, libar- 
tatia (urb«) 191, 7, ^entiliitm 
dogtnatDm aii«tores 194, 10, liba- 
rainia 267, R. acfllerii 269, 6. 
proditioiiis 275, 1. ueritatie 278, 
19. propriaa 291, 4. 

andiu fldacia C III 135, 

aauTtere iter 193, i. 

augere: Deodura noiDine genteB aa- 
lerat hon omnea C in 162. 

angmenta laudis 172. 15. aagmen- 
tom Mnctificationis 222, 3. 

aut numerantDr auorom I 311. 

anidae pionae C lU 69. 

aulae gen. loc. Ifort. sutai) C Hl 
320. 

aulioi conuiuii deliciosa 187, 11. 

ausuin C V 352. 

aot=at, sed: C I 7. 176, 6. — aut 


Baal C V 147. 283, 13. 
Babylonia Bacra C I 197. 186, 20. 
baptiema 212, 19. 302, 1. 
fiaptiata pot«ni C II 143. lobanneB 

Baptiata 212, 3. 
baiulo e II u. 
Barabban C Y 147. 283, 18. 
beare famam gurgitia C II 16D. 

212, 18. 
beatisBifflus pater (Macedonius] 1, 1. 

171, 1. 
belliger milea 5, 8. 
belua camelitB 256, 5. 
benigne couspicui horti C V 225. 
Bethania C IV 113. 271. V 423. 

Bethleae orae H 73. 270, 19. 302, 8. 
bibliotheca caeleBtis 8, 11. 
bibula harena C 1 102. 181, 10. 
bicolor aegritudo 234, 5. 
blandimentum uerBUum S, 9. 
blandiuB peruenire 194, 21. 
boatuB tragicuH C I 18. 
bona 1. g. optabilia: libertae C II 
299. 


vadeifl'. cwidit uiolentia flammae 
C III 39. 


caducua; cadnci uultus C III 201. 

grados 193, 9. 
caecus: caeca fauco C II 19, 

Btac C III 303. 
caelitu» C n 77, V 198. 1 

196, 16. 

caesiroum tributum C III 315. 252,5. 
caeearieB beati capUiB 223, 4. 
calidua pootus C III 219. 
Cain 221, 15. 
Caipbas C V 83. 277, 16. 
caUiB planae libertatis 184, 5. 
campi iubrici aalis 183, 18. 
cana origo C T 94, fides 181, 
canistra i^mmata C I IS, 

176, 2. 
canticum: uateB talium canticorQm 

191, 17. cantico Dauiticae iucundi- 

tatis impleto 244, 6. canticnm 

paalmi 259, 2. 
canlitena t. e. paalmus 196, 2. torbt 

— modulans ymnis caelestibat 

cantilenam 272, 14, 
capai C V 294. 203, 9. 293, 30. 
Capharnaea urbs C IV 82. 
Caphamaum 260, 10. 
capitulum euangelicum 205, 16. 22«^ 

1.5. tn alio euangelii sancti cain- 

tulo 266. 3. 
captura C IV 119. 
cardo reriim C V 310, aolia ortni 

H II 1. 
oamalis lei C I 308, laena IV 188. 

193, 10 nequitia 221, 15. 
caroaliter 208, 3 258, 6. 
caro i. q. corpus C II 34. 
oastrense mnnimon 173, 6. 
catholicuB: disciplina 8, 4, concoi-' 

dia 286. 12, coufesBio 287, 6. 

dogma 2B3, 10, relieio 300, 15. 
oatus; certare cati C I 32r 
caulae ruria C I 83. 
cautius commeudo 243, II. 
Cecropius: uenonnm C I 40, 

Ceccopiae doctrinae 171, 18. 
census i. q. diuitiae, patrimor. 

C ni 119, IV 18 7, 12. 190, 9.. 

consua diuea 10, 4. patrimonium 

Bui ceDBUs 356, 15. 
cerai c. inf.: qui flliua esae nono 

ceniitnr 193, 12 al. 
ceruicale 235, 17. 
ceruii diabolicae auperbiae 253. 14 
ceaaare c. inf. C II 117. 
Chaldaea lei C I 199. 
Chananaea mulier C IH 344. 248, 10, 


chaoB: penetrale chaoa C IV 148, 
remiii coufnaa materifis, i^uae 
cbaos dieta eat 181, 13. re — 
praecepB in cbaos muniius efflu- 


eret 2 


1, 4. 


chflrtae C V 437. religiosae obnrtae 

cbeljdrus C I 134, ni 190. 

cheromjrra H II 81. 

chrisma 288, 2. 

christi 204, 20. 

chriGtiani 226. 20. christiaiium dog- 

ma 287, 18. 
cibi Banctae beuedictioDia 301, 3. 
einereB: corpora — in cinerea a,ui- 

mata saoa C V 269. 
clam fnLt e. inf.: nec tamen Chri- 

Btum — clam fuit esse deum. 
clamiB C V 166, coccinea 284, 19. 
clamosa multitndo 241, 9. 
clttngere; quaenam hella tibi clanget 

tuba C V354 clangebaut ^emitu 

mDduIaate tibidnes cantuB inferis 

blandientes 241, 8. 
clarare: aeptima OenesiB cnm sab- 

bata dicit, claret liiiac orbis caput 

esse diem C V 390. 
claudere i. g. munira C I 73. 
clausae pBceiitis uiscera (se. Haiiae 

uirginiB) H II 9. 
claustra genaram = oouli C IV 

256. 270, 4. clftuatra Bcpuichri 

clementer : quoddara castram cle- 
menter iugressus e^t 266, 8, 
salatiferis gressibus dementer 
aduenerat 270, 19. 

clemeiitia uestigia C IV 67. 

clipeoe domiaicae protectiania 4, 14. 
284, 20. 


. s 328. 

cohora (cbohots M. choors CFLB 
Z) inimica C V 141, scolerata C 
V 340. 
coltigere: quem Dominua ceu pastor 
' ouem ileserta per araa oolligit 
► orrantem C V 220. qai steHaram 
W" numernm potestates signa — so- 
luB coiligis 179, 11, 
colona Tiirtus C III 9. 
colcnatus uirtatia 232, 1-5, 
colonns C IV 151. V 226. 290, 3. 
a Bceleria C V 118. commer- 
1 adulterinara 228, 8. uullo 


379 


ueaundatfl commerc)a248, 8. ple- 
na commeroia reddidit 259, 11. 
linguarum oommercia 287, 4. 

coramodae caasae 6, 8. 

compaiare c. dat.: nulli oompararia 
exemplo 201, 10. — Himilitudo fla- 
gitiis comparata 228, 3, 

compaTationia gradun inter se con- 
fundit auctoT 1. coutpara(i»MS pro 
poait.: Eenioribua esee corde nide- 
batur Bcnior ( =: Beniorifaus seni- 
orem aese prndentia — pandebat 
esse FroB. 211, 11) C 11 136. nt 
aaDior easet C III 117. clementior 
infit C IV 196. clementiuB aspezit 
2, 9. secretioribuB habitans in lociB 
220, 10. res durior (dnra Corm.) 
267, 19. cnm adhuc est cnJpa 
recentior 280, 10. recentioriB 
culpae triaa negatio (receas 
Carm.) 301, 10. — 2. com- 
paraiiuua jpro snperl.-. postqaam 
miracnla terria pEura moaatrauit 
185, 17. quae medentibns plura 
ooufBrens 240, 4. — 8, auperl. pro 
comp.: cesset plQrimornm iaotnra 
□erbomm 12, 1. — 4, iunguntur 
poait. et comp. : caatius ac lateater 
297, 5. — 5. pos. et mperl.: roaa 
Buauis ao mofliseima 198, 16. in- 
fans parnuB ac maiimus 199, 18. 
leo saeuiBsimus et cruentus 210, 
2, a paucia uiris atque rariaaimis 
224, 12, OBcnla porriglt agno 
tmculenta mitisBimo 2Tb, 20. cf. 

compares de muUerihMS qnae ad 
Christi sepvlcram aenervM H 
II 82. 

competens responaio 216, 9. 

corapetenter 301, 6. 

concedere: hic propriaB me aedeB ac- 
oipere, huina nrbis in moenibDS 
eiigna dignnm habitationis coa- 
cede 195, 9. ut digltOB mecgat in 
unlaera, leui facilitate coacedit 
800, 1. 

condicionalet periodi: aisermooiaA- 
chiui unaperaccentummutetnr lit- 
tera, sol ^ C 1 187. nutribat gemi- 
nanda fames s\ aancia callem 
rediret C III 261. parua loquor 
si facta Dei per eingula ourram 
C III 338. quem feire manom 
nuu paeuitet umquam. si noB 
paeniteat C IV 73. ai caperat — 


geBtarne crat C V 47. nigili si 
meiite notaies — debueraa speiare 
C V 160. ai neliB — prodadt, ei 
iubeat — propuleitbit 180, 6. cui 
ai Graio BeriDODB queat anK per 
accentum littera coniiDutBri, fol 
Bpecialiter nideatur exprnnii 186, 
5. quique nulla nsBcentie uidic 
primordia, oiBi peracto sine sole 
die gemino — inatituiflset 189, 
17. inina* forte deliguerss, ei de 
Cbristo nihil quarroves 204, 11. 
cni EJ tenei quiuerit foreaa agaus 
auferri — exercet 210, 8. nec 
audebat adgredi, niei uideret 215, 
8, si diligentiua — metiainur, 
diuoscimQS 227, 4. gaudinm Bi 
modum mensuramquB transcen- 
derit, uelut onuB timemua 262, 
16. si meritum sancti ceesaueiit 
inBtitoti, nihil babont moiuenti 
iniracula 264, 20. tantnndeiu fiacri- 
legii admiBit, qnantum si cuncta 
regna — luctaretnr — llagitii 

Srpetrarat 376, 1. poterat poetn- 
re, Bi mallet — eiigcre 277, 7. cet. 

cODditor reruni 2. 9. 192, 3. 198, 
8. 259, 9. 267, 6. 270, 2. 

eonfene 4, 6. 

confessio catholica 237, 7. 

confisuB: ei detperato confiBOs 239, 2 

confortare 220, 17. 

coofiactio panis 298, 5. 

congiegare: eaaiigelistaruin dicta 
congregans 12, 7. adaiduia ex 
corde j)rooibuK liongregatis 267, 17. 


CDDgiegati SOl, 3. 
coDgregatiu piECoGa 300, 8. 
congme: bauc sibi specialem gloriaiu 
congrne uindicauit 221, 1, 
^-rcoDlationeB adsidQae diapatationis 

11, 6. 

eoniectnia parilis sermonis 274, 15. 

eoniugationU formae rnriores: moliie 
(= moliiis) C II 88. famularier 
C 11 197. benedicier II 247. ui- 
deiier C III 289. obetipuere C 
in 141. Butribat C III 260. pai- 
tnribat 265, 14. traDaineram 171, 

12. trantiiuit 183, 13. tranBiuerat 
183, 20, introinit 275. 15. quiuerit 

210, 3. circumitia 178, 3, perissi.' 

211, 5. applicita 242, U. appli- 
cata 282, 6. lota 270, 17. perie- 
bant 278, 2. iutni 268, 4. 


eoniugaiio periphraBtioa: Demo sil- 
uanduB eiit = aala&bitur C 1 125. 
uictnrnE erit C III 20. multipli- 
candus adeat (multiplicftbihu 
Proi.) C IV 56. dictarus eiit C 
IV 166 - fuerat BuccoinbenB 197, 
6. ahB«nB eeso 211, 6. honoe fnit 
BnfficiaDs 172, 5. liquor fuit ci 
ueniens 219, 12. 

coniuncliui usus rarior : 1. (n «tu 
tiatis relatiuis: quae Deo similit 
oiuens adstaret (qaae ad simili- 
tudtnem Dei fnerat Pros.) C 11 
22. quae ait dicta NBJm (dicitoi 
Pros.j C IV 126. qni mUiB 
Patiem legiones angelic 
cere pusiet (qui — puterat pMtnr 
lare Prot.) C V 74, Dominam 
qnae caeca cefnsset (negauerst 
Pros.) C V 375 — ia homines 
etgo specialiter pai illa deseeodi 
quoa bonae noluntatia capaces ii 
uenetit 202, 9. qui Dominicti 
manus auxilio snbleuatuB — eoit' 
fugiaset icf. Carm. 111 S34) SiU 
17. ibi ciboB impertit ubi frnga 
sterilis necessitas abnegarit ifori 
fut. ex.) 249, 11. quift rwggi 
diiorit quorum fnerit 2S7, Hfl 

conlisio humana 235, 1. 

conlncere: coolucent aurpa ni 
C I 14. 

conpleiua pais. C V 195. 

conacium moiti 223, 1. 

conseeulio tetnporum: qnot 
nno ciiotiDa indicio a! 
Dotarea, non Eolas laniaBe 

— debueraa C V 158. piaret^ 

— renaaci poesit bomo C II j 
dilneret, nt per honiinem hoi 
quoque possit renasci 199, 3. n( 
tis jmperat ut quicscerent 236, 
paradisum ae dicit intrara q 
properabat ad inferDa desoeiida 
qnatenns eaidentius edocerst 


ubiqae Bit piaesens 289, 
conaeqnenter adiecit 194, 6. c. ai 
licus 218, 16. e. cummeodat ^ 
19. 


C II 275. 227, 5. 229, 3,, 
conaidere i. 3. sedeie C IV 251. 
coDsimilis propriae deformitati 
sio 237, 18. muudauo 
Bceptrum nere consimiJa 285" 


^^^^ uerbornmetUcutionuDi. 381 1 


oonsii^tere ». q. etse C IH 826, T 
251. 208, 13. 209, 3. 214, 1. 265, 


oredolitaa 193, 2. 281, 2. 287, 12. 


17. 


orispare cacbinuum C I 332. 


consolator 256, 13. 


crnor purpnreus C V 288. 


constanter opem adhibete C I 38. 


culpa defosaaa pecnniae 4, 5. 


constare: sibi tantum conatat eg«nuB 


oaltor oaelesti» bibliothecie 8, U. 


IV 36. qaisnam ambigat unitm 


bis rebua constare fidem V 


torum deoram cnltorea 190, 16, 


m. 


cultuB inlustrati pectoria 2, 14, catho- 


cODtagio 212, 15. 


lici dogmatis 208, 8. 


conterniinana diei noctique 179, fi. 


cum: tres una cum mente niri C I 


contiuentia: praecedentis etbicconti- 


198. nihil esee diu cnm flne do- 


nentiue Bensos iiidetur intellegi 


leret C U 17. 


ouDi abi dom exspectes: cum darn 


quentis (= Worilaut) 281, 18. 


cunctatur C IV 227. quara Phari- 


saea manus cnra damnaro parat 


contrado: Niliaci papjro enrgitia 


plas liberat {cf. Proa.) C IV 239 - 


284, 16. 


curo scelua nioisci procurreret C 


conoenientiae uerbam 214, 8. 


V 128. inde _— onnota depnUis 


hydropa conuenerat C 17 180. cni 


cum repente postnkbat 283, d6. 


fabricam sui iuris nec subtrahi 


tunc opns aalotis inpertiena — 


conuenitneopBrirel77, 7. quorum 


desiocari iuasit inluniem, cum ro- 


nameris nec astra caeli denBissima 


]iente — onda diBceasit 266, 6 — 


neo bibula inaris harena conueniac 


oum potius: nec eorum liiiispiam 


mordacia linguae laceratur ioiuria. 


210, 1. ad quem talea propbetae 


cuni potiua inde landia conie- 


uiai sunt coDuenisae 251, 3. spiri- 


qnantut augmenta 172, 14. 
cumba (T) C III 47. 


talibuE causis conaenit lei dinina 


258, 13. quod autetn ludaaomm 


cuncta paasio C T 262. 


regem eum specialiter uerbo pro- 


ounotor; quae ChriBtum dobia trepi- 


nuntiat — tam saecnlari cauaae 


datione onnotamini 271, 7. 


10. mairno uiaum coouenire my- 


cnneata rabies C IV 145. 263, 30. 


cnrcere: muBtum C 190. aspera mors 


aterio 290, 20. o quam Indae- 
ornm menti liquor ^it ille con- 


populis ligno deducta cuourcit H 


I 61. ^ 


neniens 291, 12. 


curua per auia C I 300. M 


GOnaersatio: desiderium sanctae con- 


coEpis uerbi C II 215. _^^H 


ueraationis 11, 8. humanae con- 


Cfcladas ingentea 171, 11. ^^H 


oymbala labiorum 259, 7. ^^^H 


copia oculatoe claritatis 267, 13. 


^^1 


Daedalenm tectum C I 43. ^ 


copioaa 262, 6. 


COquD : gelidae mortia aduootiiB nimia 


daemon C lU 155. ■ 


coqnebatur flamma uerborum 234, 


daemonicua globus C IV 145. 263, 20. ■ 


13. 


ComigeroB uultua aBpectns 179, 8. 


daemonia 261, 3. 


corporea paloe 266, 6, 


corporalis gratia 180, 7. miniaterium 


metallis C I 48, torica damnata 


corporale 260, 12, 


Tartareo cibo C I 53, aiccia flu- 


oorreptionia tempua 281, 20. 


entia daranauit patulaa andai 


oorued equi C I 231. 


fidncia uenas C Ili 125, steriU 


coturuata tragoedia 176, 9. 


damnatns nentre C V 50. ueoas 


cieator H 11 28. 


desparatae prolis Bterilitate dam- 


credulus C V 314. 292, 12; 


naaerat 181, 20. totius uiotns 


Bt«iiiitate datDnatns 184, 8. meD- 
tem neWMae e&ligJDts ob- 
Ecaritate damnatam 204, 2, 
matria &Tid& starilitate damaatus 
276. 4. 

dunDUor H I 10. 

Danihel C I 2U. 167, 16. 

dftn laodem C IV 307, nerba ( = 
loqui) 261, 14 — c. inf. da laitre 
lucerDBm C I 81. Brdore dedit C 

I 226. DBMii dedit C I 231. 
ef. inf. 

Darins C I 212. 

datiui wm rariori qnae uon snnt 
creditB mnndo C III 284. cui 
poeaeesa ett alieni fabrica inrii 
C III 308. mentita eit uoi aana 
tibi C V 348. panis in nno dieci- 
pnlis inneDta loco C V 401. cui 
cracifixiiB est ronndns 8, 8. cai si 

2ueBt littera commatari 186, 4. 
i mnndo annt qnippe rei C V 

207. bnic rens est mundas C V 

208. natua est rtx ladBeia 208, 
4. enectus wt astris 219, 1. con- 
BciuiQ morti imperinm 22S, 1. 
qoibus cDnmilitat 228, 11. Domini 
proiiDliitB ueatigiiB 250, 17. quod 
magnitodo canaae sit buaanituB 
desperatae 268, 2. cnm militeB 
eiuB sibi ueBtimenta diuiderent 
286, 8. nnnquam Bomno Reiisse 
lamina 206, 18. nienGB,e Domini 
cODgregatE 301, 3. iuBtia eat 
comparatum 301, 15. 

Danid 205, 1. 225, 3. 

DaniticuB: cBDtus C I 23. orbB 
U IV 42. modulatio 176, 14. 
cantitena 196, 12. paalmns 200, 
10. 203, 21. canticum 204, 13. 
testimoninm 207, 6, propbetia 
236, 1. iuciinditaB 244, 7. ciQitaa 
258, 2. fermo 275. 8. 

de uW ei exi^ectes-- de horto carp- 
BimuB C I 16. de tellnre cru- 
Bnta uellatis I 51, disBimilis 
de (ei Pros.) morte foret C 11 
23. de qna regione oritar C II 
80. hoc spatium de came trabens 
C II 135. panem de cante creat 
C II 183. de plebe propinqnos C 

II 223. de cane fecit ouem C III 
249. de te^mine fnlsit III 282. 
proles de fetibua {uel loco genetiui) 
Eaae C IV 265. similitudiDem de 
iunenco aumpiiit 196, 3. de aqua 


baptizatus ascendit 213, 10. 
dere de profundia 362, 8 
sceus noce prophetica i 
ne) alieiio de coniu^e sui crimini% 
uitam 268, 12 — ubi a,b ex^eei»i ' 
de neste rapit BBlutem C III 1S4> J 
de superioribas texta 286, 10 - 
de pro ablaliuo ttMtrummli ■ « 
cawae: uBDa de nobilitate inpan 
buB C 11 226. de gramuie a 
scier C UI 250. &bDDduitt 
modico de aemine meBaem C I 
272. cuncta natura de memb 
uinit creantia (cf. Pros.) C V 19 
ne« debemua de cntDis i ~ 
Ute diffid«re 202. 15. cniui 
quantitatem de c&me 
211, 9. 

debitum 267, 17. 

decacordum psalterium 176, 13. 

deceptor princepa 209, 13. 

decernitur C I 214. 

decimae percepti muneris 266, 20. 

decUnatio : geti. plur. Dirum 01X1 
diBdpulnm C V 337 - " 

C IV 157 — gen. partieimon» 
i/n -um credentum C I 301 
pTecantum C III 148. egentoi 
C III 262. UBBcentum C III SfT 
dominantnm C lU 313 (fU. doa 
nantium p. 25, 25). iacentnni C 
268. confidentuiD 209, 15. in 
gcntum 249, 10, potentDm 31 
13 — puppe C I 192. pnm 
C IV 14, 301 (at proesapi 3 
3). puppem C III 70, 22* ' 
pnppim 235, 10. puppi 235, 1 
Somu {T-AE^UZ) C III I 
<at domo C III 309t. aeteri CJ 
257. 245, 20. 270, 5 — dl 
monaB C IV 92 — gen. ^ 
221, 7. aegitifl (consonof i__ 
C IV 209 (sflgitem C V IS 
tonitnius 274, 2. totae noctis ST^ 
7. 300, 5. nullBe (ex coni.) 2L 
5 — Noa do(. C I 174. 185. I 
Mojai gen. C IV 168, 265. 6 - 
Moyai dat. 208. 16 — :' 
25iJ, 17 — Mojse V 274. - 
aec. C V 147. 283, 13 — B 
ban C V 147. 283, ■ 

dacuraus part. 1, 3. ^^ 

dedicare : poenam salati dedicaoJ 
285, 15. 

dedignatur morem gerare 2 

dedignatus C III 314. 252, 


deScerc 8, 6. 246, 12. deficieDS aqua- 

nim Datura 184, 15. 
deflens domnB C III 130. 
degnBtaturns C V 180. 285, 9. 
deiectua C V 218. 
demeraa SBCuris C V 123. 
dBnegare 3, 5. 4, 6. 233. 4. 256, 4. 
deniqne t. q. itaqnei ego deniqne 

pitBtor sam C III 167 — tnnc 


denBitiis : Bilnii mainiae densitatiB 

181, 6, 
dependo: lunae uota dependunt 189, 

18. 
deperdo: eicubiia deperdia opus C V 

dapoBltum snhst.: C I 195. 186, 
14. 228, 9. 


depntare: oorpus 

noraDdum morsibus depatatnr 
187, 18, laenam (eemitiun) pro'- 
fondia aappliciis depntatam sc. 
esso 230, 14. corpns sappliciis 
deputauit 278, 15. igDibns depu- 
tare 282, 8. 

derignit C V 117. 281, 13. 

deEcribere sUlo liberiore 171, 7, 

deserts officiis snis membra C III 93. 

deaertor 283, 2. 

deaignare: seqiiBDtes («e. libri) pa- 
schalis designantnr operis nnDcu- 
pati 173, 18. 

desociare 289, 5. 

desperata prolcB 131, 20. desperatis 
aaibna posita 245, 2. 

denectftre C V 345. 

dexterioTft C I 182. 185, 22. 

dextra sereDitatia 242, 12. deit^m 
286, 3. 300, 12. 301, 16. 

dextraiD tui pectoris indicinm 173, 8. 

dicio poeDalis 292, 24. 

dicta: dictis iam finis erat C IT 114. 
denotionis dicta 7, 4. euaDgeli- 
coram d. 12, 7. dicta adiciuntar 
et desnnt 172, 19. Bpiritalia dicta 
respondoo 177, 1 — dicto citius 
Cni 63. 

didragma C m 316. 252, 7. 

Didjmof C V 379. 296, 6. 

dies i. q. Ini C III 104, 146, 281, 
IV 263, 242, 8. 257, 19 — dies 
fem. C ¥ 1, H II 61. 

difficilis redderc 11 21. 


locDtionnm. 383 

digestuB: per digeita ueteris miracnla 
legis rettnliinas C I 292. per di- 

festa rndis Decnon miracnla legis 
ioenias C 1 294. 192, 19, 21. 
dignitas coraarDm 258, 11. 
dignum c. gen. dignnm facti (factis 

H V) sopplicinm 187, 8. 
dilapsna i. q. delapsus: foneam di- 
lapeas in atram C I 301. 193, 
5. e summo dikpsns labere teoto 
C II 204, dilapBUB uentre C IV" 

ilatQB* i. q. delatas C III 86. 

mm oorpuB C UI 183. 244, 18. 
imittere i. q. demittere C I 254, III 

94, 825, V 262, 393. 262, 7. 

238, 11. 300, 7. 
diBcendere i. o. aeBEendera: C III 232, 

338. C T 137. 6, 7. 
disciplina saecnlarium Btudiorum 5, 

5. catbolica 8, 4. insaDabilis 177, 

18. spiritalis 224, 6. apostolica 

243, IS, 
disciesam nelum 292, 15. 
discolor poena C IV 193. 266, 11. 
discrepare ab sese 173, 2. 
diecrimina uitae amisBae C IT 137. 
dispectans inodd. pUr.) C IH 201. 
diepexerat 187, 10. 
dispensatio cotidianae misericordiae 

10, 2, certa 189, 13, benigna 

227, 17. 
dispenaator 244, 6. 281, 15. 
dispsrdere: surdis operam disperdis 

190, 10. 
dispoBitia bumaua 267, 't. malia dis- 

pOBitionibna instruentes 294, 18. 
diatruo i. q destruo H I 41, 42. 
diuergo: meus eiecta dinergitar 25S, 

11. 
diuevse loqnentea 261, 1. 
doctores nobilea C I 9, scismatici 

286, 11 — doctor egregins (so. 

Panlns) 219, 13, 244, 15. doctor 

iuBtitiae 252, 16. dootor mirabilis 

[M. ChristnBJ 253, 2. 286, 11. 
doctrina euaDffelica 7, 8. Cecropia 77, 

18. apoatolica 202, 20. Dominica 

206, 14. Bubstantialis 224, 21. 

seqnentis aeui 243, 16. imitatores 

doctrinae 252. 13. pacificae dootri- 

nae tradttio 301, 21. 
doctus c. inf. tradere docti C I 328. 
ilogma: ecclesiasticum 9, 10. iDter 

beati dogmatis cboroB 176, 13. 

gentilia 194, 10, catbolicnin 208, 


8. 2i:{, 24. 298, 10. ftcidum 
226, 13. clirifltiBDiuu 387, 18. 

dominus ttlwItM: reoerende mi domiDO 
171, 2. 

donare C IV 246 = dare C H 26. 
198, 14, 

dooator 228, 16. 

diu i. q. diutitiDQi: nihi) eeae diu cum 
finc dolerot II 17. 

dubitare : Christam dabitatis C IV 
280. 

ducatQm parui Bideris iDtueateH 
206, 4. 

dneere: ueruin mendu pni crimine 
duoit C V 143. 

ductor 276, 14. 

dulcia pocula C III 7. 

dnod<^nuB &pei C I 361. 196, 7. 

dnm c. coni, impeff.: dam qnodd&m 
traDiiret iter, conBpicit C IV 32. 
bunc lohanaes BaptiBtn con- 
spieiens quem uiatris in atero 
Eeuserat, dum lateret iam ChriEti 
cODsciuB adfuturi — procUmaru 
coepit 212. 4. proeterea dnm 
Pharisiei cuiaflpiaro sublimaret 
CDDuiuinm. aderat peccatrii 259, 
14. nam et Daaid propheta mira- 
bilia duni iDdul^ntiaDi praeteriti 
poituUret errcriB — per iffnoraDti* 
&m se deliqnisae tali prece slguauit 
279, 20 = cura: quae fait na- 
BCeatiEiantia, dumueniBsetinmuD- 
dum 298, 2. claudicat ecce uidene 
Dominum, dum praeualet H I 19 
— dnm tamBn c. eoni. praes. nec 
differt, qna qais occasione inbu- 
atur ad fidem, dum tameti non 
iepet«t S, 14. — dam c. ind. praea. 
quae dum Dominis sui dignitate 
pMcitur, sic uiuit 10, 8. 


£ibriaie intr.: per omaium {ucunda 
menBarum captoa euauitate con- 
uiuBB haustuB Huminei nectaria 
ebriabant 232, 12. 

ecferri C IV 128, efferi 263, 3, 

edai finis C III 105. 

«ffectue: qnae bonum cniuBpiam uel 
malum praecedere uidentur effe- 
ctum 256. 5. sub unius qualitatiij 
fiffecto 267, l. 

effigiei^: per latisBimani totiua orbta 
spatiautur effigiem 196, 6. effigies 
humanae carnis 270, 16. 


efSuo: ne — praecepe in chaoB mun- 
duB efUneret 291. 4. nontts iatetea 
mensis effiuierat 199, 14. 

elata 6, 6. 

elidere = occidere 210, 8. 

ellipsie uerbi: aaucto ac beatissimo 
patri HBCcdouio Sedulins in Chri- 
sto salutem 1, 1- 171, 1. de h- 
mioe lumen (se. eiortum), de «lo 
BuluB (ec. uatust I 314. rnnnis 
ise. ait) C I 322. cUuaa Ingredi- 
eus et clausa reliuguenB (se. ni- 
scara) C II 47. orba super gelidom 
(sc. corrrnens) fruBtra premit 
ubera natum C 11 126. nec tibi 
parna siIqb Domino medieante 
(conlaU Froa.) C IV 142. 
fractnn et debiliB, arraa tameo 
audiLciae non deponic 216, 12. ~ 
ellipsis copulae: quae ianna Chri- 
Btus C I 340, si uatum Konitore 
Deo tete adserls C II 203. mira- 
bile C III 3. siae nomine mistom 
uulgna C IV 2. donec seatentia 
lata C IV 72. fons pereimit 
aquae C IV 224, nec sine diuiDO 
tonstat moderamine Eestum C V 
177. caelltuB actum hoc Uebraea 
rcfert C V 198, nobilior snrgeate 
tamen C V 297. uacnum nldant 
iam corpore f ictum C V 325. poit- 
qaam data mnuera C V 3"" 
tins liino agnitus C V 386. pogt- 
quain uiota fames V 409. glnria 
mugna patri H 1 109. qnaa ad- 
locutus angelaa U II 84, moTes 
tractandos — repndiandoa aeatifflo 
5, 11. cni honor et gioria 13, 1, 
quid referom conBeciitaa 184, 9. 
qui Noe qnendam malu^ ac per- 
fiduB 185, 15, quem — uidernnt 
tempora perungatum «itn. 


207, 5. 


21. 211. Ifl. 


212. 4. 220, 3, 8, 17, 222, 1€: 
223, 11. 226, 6- 228, 3, 233. 9, 
U. 236, 12, 251, 7. 253. 6, 860, 
18, 261, 10, 17. 263, 18. 264, 
9, 265, 2. 267, 3. 268, 15. 274. 
3, 278, 20. 279, 19. 283, 16. 
285, 5, 300, 12. 

171, 11, 

niai desideratur C IV 142 nec tibi 
parua aalns Uomino luedicante, 
Maila, multlpiici laesum curanit 
uuloeie senium- 


eniia puer|)era Te^em C II 63. 
Enocli lEeritis uiuaoibuB U I 103. 

181, 13. 
«nutritaa: cibi moreibue enutriti 249, 

15. iurigais uoluptas foutibuB 

enutrita 289, 18. 
Eoi magi C II 74. splendidua Eoas 

C V 191. 
epotare : scripturaa autem ecclesisBtici 

dogmatie ita sitiens epotauit 9, 10. 
ciigaie: t. q. terre! de &uctibQa loa- 

ris iubet erigero natantem didiag- 

matis portitorem 252, 6. 
crilia C I 338, IV 57, lOS. 
crgo in apodosi: cum mora ait furtia 

contraria, cautiuB ergo cum Do- 

mino potnere linteatolli C V 346 

— eDangelicum ergo scqueDE ait 
ita capitnlnm 205, 16. 

eructare fremitna 211, 1. 

eruditas io iibris BaecularibuG 8, 3. 

EsaiaB 255, 847^,^ 

et pro etiam saepissime, uelitt 222, 
13. 223, 7. 225, 17. 227, 12. 
228, 10. 235, 13. 277, 12. 280, 
17. eta. — ot membrum tertium 
adiungit, uelut : aiitus, honor et 
gloria 174j 2, saepe — et post- 
pos. similis et maioataa 177, 12. 

— ot = sfld II 84. 
eualere 173, 1. 

ei: tetigimus moDtes 01 polago: tan- 

gamQ« montes ei saio 173, 14. 

quod iu nuUo quicquam ei hor- 

leoda uarietate lemanaerat 266, 

19. ei triplici ratione probatur 

C II 178. 
eiactor debiti 229, 1. 
eianimuB C IV 277. 
eiceseua: por illos clarae aerenitatiB 

oicessue 185, 20. 
eibausta domua C III 118. 
ciigaitas cadeDtinm micarum 248, 14. 
eiifnua i. q, parausi exigua cumba 
. C in 47. 
eipaneaco: eipanit natnra modam C 

V 247. neqnaquam eipauere tot 

signa 291, 8. 
eipedire; foratas cipediouB palma^ 

C V 378 
eipiomore : sol apocialiter nideatur 

oipromi 186, 6. 
eiprimere regem 287, 14, 
eiternua BaDgntB ani apeneriB 197, 14. 
Qitingnere DnltnB C fll 145. 
oitorquere intr. C IV 221. 


eiasta arua C 1 1152. 

einuiae C V 200, 343. 297, 2. 

Eua C IV 265. 198, 18. 

ouidens: euideatisBimi aBpectua 
4. euidentina 289, 13. 29E 
euidenter 292, 17. 302, 19. 

ouolDere curriculam 262, 6. 


r abrica : caeli C I 61 , aiieni f. 

iuriB C ni 308. 251, 21. operia 

270, 2. 198, 9. Bui iuria 2, 9. 

177, 7 — potentis uerbi 179, 5, 
facere : Bimilitudinem faciamua Mc 

aliquam 221, 4 facere eisortsm 

274, 22. cuni inf. uide inf. 
faciliB aermo C III 18, praedtt 18.5, 

13. pietas clemens et facilis ad 

salutem 200, 17. 
factura = Schopfung C I 30, II 21. 
faloris pictuB (eqnua) C IV 295. 

fali toruB C V 1.56. 

fama gurgitis C II 160. 212, 18. 

praeclarae indolia 9, 2. 
fames auri 228, 11. 
familiaris ardor 184, 13. gratia 247, 

13. 
famulatus C V 23. 8, 6. 
fana profana C I 47. 178, 7. 
tastus 268, 9. 
fatiBCO: rttptae fatiscant diniaa coa- 

page petrae C V 266. 
fatnum ingenium 2, II. 
fauilla: mendacia nanis hominum 

conflata fauillis C V 88. men- 

dacia nania accnsautium fattilUs 

emortaa 278, 2. 
faacia obsidio 259, 10. — fauoe C II 

19, 198, 7. 
Felii 8, 7. 

femineum corpus 10, 1. 
feralia germina C V 124. 
ferire oontagia moechae C IV 242. 
ferramenta paenitentiae 280, 10. 
ferre i. 9. dare manum C IV 72. — 

ferre oca C V 371. 
ferrea uoi C I 99. 181, 9. 
fertilitas: opima fertilitate tomenB 

C IV 11. 
fetae trepidae C II 113, miserrimao 

210, 5. 
feruere nnlnera C II 138. raare con- 

Sulit imnm obseqnio feruere fre- 
im C III 68. 


f«ruesceus 2C3, 14. 

ficulnea nubO. G IV 50. 358, '.I. 

fldellB turbtt C ¥ 376. lldBles = 

obrigtiani H I 83. f. sigaum 195, 

6. uerbQin ISm, 7. asMrtio 201, 

19. ficta 209, 3, mens 227, 19. 

animae 275, 13. 
fideUter 292, 18. 
fldeB tronslfttiDiiiB oorrupta (al. cor< 

repta) 172, 5. sntiqua C I 93. 

srdena C !> 205. Uma — ana C 

I 334 ctttiholica. 287, 6. Trini- 

tttis 293, 11'. coDsocraTnuF ad 

fldem StM), 20. relieioeft 301, 22. 
fleri adlectA iHBtMtui' 9, 7. 
figmentA C I 17. 
figura = uultus C V 102 — flgurae 

Uanae C V 3S8. adnersae 180, 

76. tecitae H I 17 = iinago H 

187. 
flmle lamen 2.51, i. 
firaiar» C IV 113. 
flatnca C IV 243. featuca 269, 8. 
flagrare i. q. fragrare C IV 71. tratu. 

dioinae legef spirameDta flagrantiB 

odorem gratiae euauitatis 177, 19. 
flaaescunt (flauiEcunt TL^Z') gem- 

iCatiB canistria C 1 13, in ferculis 

gommatiB 170, 1. 
florei giamiiiitj iirata 178, 14. f. loca 

180, 10. 
fiorigera sedea C II 2. 
fiuctiuaga praeda C V 395. 
fluctuans cantns 184, 16. 
HuenH i. q. orinndns C 11 146 — doo- 

trfna iQens C Ul 172. 
flumineniB lauacrum C U 166. nectac 

332, 12. 
fluuidus morl)us C IV 186. 
foDtium I. q. afraaram ministri 233, 

12. 
foret i. g. esset C II 16, 33. IV 300. 

V 133, 167. forent C V 105. 
freqnens: palmis ac frondibuB fre- 

i|ueDs unquun tnrba plenae festi- 

nitatis acDnrrit 272, 13. 
frondea robora C I 131. 
frons: qnam frona nulk uidet C IV 

15. — fronde» arboreao 273, 13. 

(ef, Carm.) 
frni bonae messis 4, 10. 
fnlffiinei caeli C 1 184. 
fundare opem C I 284. 
fanerea imago 238, 10. 
funos (fnnera) t. q. oadaner C irii 114. 

IV 136, 382. 240, 3, 241^ 6. 


293; 22. — funeris » 

tnm 271, 15. 
furialiter 284, 3. 
fartina Buepicio 394, 7. 
Aisor germani sanguiiiis (= Cain) 

221, 16. 
ftiFue humo C V 55. 


G«bao 


C I 163.185, 4. 


Gallianus (GallicaDua at.) presbjter 
8, 2. 

gandere c. part. gaudet ^arifeiira pa- 
rentem C II 40. u.ictor opinii 
ferens gaudebit praemia miles — 
gaudet pinguescere C III 19. 
cf. inf. 

gaudia uitis C IV 209. 

gehennn C IV 14«. V 23a 290, 7. 

gdidus uenter C I 110. 

gemellao acies C IV 361. 

gemiDHnda fames C III 260. 

geminus: C III 72, 211. lY 32, 
101, 121, 131, 207. V 319, 329. 
10, 5. 182; 9. 183. 19. 189. Ifi. 
214, 8. 249, fi. 261, 13, 263, 6. 
267, 2, 6. 

gomitns animi 278, 10. 

geneialiB hTmnus 232, 16. mOB 28S, 
19. 

gesernliter C I 355. 195, 18. 354 
3. 287, 14. 

generatio fallai C V 297. fUlwiM 
iam dedita 294, 3. 

Genesar C UI 236. 24S, 1. 

Gonesis C V 318. Geneeeos libv 
295, 8. 

genetiuus: in tTJplici airtnte sai C Jt 
101. uilis honor piaois Itl 319. 
maior caeleatis regni (s in m^ 
lesti regno) III 321. agmen Mili- 
tiso IV 96. cbaos infemoe pene- 
trale gehennae IV 148. medica- 
men consaiiguinti limi IV 267. 
herebi recesaus IV 285. mortis 
profundae lei IV 286. erteriora 
nelamina albaoformae V90. mens 
trucia furoria V 125. BBnsiia redi- 
ere Petri (Petro Fros.) V 109. 
tali patrum V 1!J6. seges ne- 
potum V 15B. spineta malcirnm 
V 169. togmina carnis V 173, 


387 


inpa. potestatia V 810. nuluera 
ferri V 303. oiilmen nominia V 
317. niQnas measis aromaticae V 
321. epul&e piecis obusti V 312. 
eub nube doli V 390. peccaiti 
saeua potestas K 181. mnDera 
legis H I 93. domDa pndioi pe- 
ctoria H II 13. riQOfl cmoris tor- 
ridi U II 65. flnenta aaDguinie H 
II 68. portna pecturia 2, 3. in- 
getiiuin pTDdetitiae mortalis 3, 11. 
officium studiosae mentia 3, 4. 
quicquid rhetoricae facnndioe 5, 
7. cursns renotuti discriminia 171, 
11. circaitio mariti 171, 13. mor- 
docis lingnae iniuria 173, 14, 
fldea noBCendae ueritatfa 172, 16. 
snleUB uomeris 182, 17. defioiens 
aq^uBium natura 184, 15. feruentis 
rotae snlci 185, 22. militibnB 
HcceBSQB snae portae patet 195, 1. 
taati scelevia satietae 205, 13. 
niunera, trinae landia 209, 11. 
esca anae noracitatia 223, 12. 
nernorum □iDCnin 238, 11. tan- 
tum potest*tia 288, 11. tantnn- 
dem potestatia 243, 1. qaicqnid 
aegmm uulgi 248, 21. liumaQi 
oorporis Christns 249, 20. pluria 
ualnit 252, 10. frondiam nek- 
menta umbiosa 258, 5. incom- 
modnm fnraris 259, 5. sni ori- 
minis uita 268, 12. Inmina rena- 
acentis claritatia 270, 18. cf- 
synonymorum coaceruaiia. 
gentes aquosi marmoria ( = piaces) 

gentiles poetae C I 17. 17G, T. po- 
puli (J IV 304. gentilium dog- 
matnm auctores 194, 10. gentiles 
et aduenae 207, 2 — nutlua gen- 
tilinra 226. 19, gentiles errores 
272, 10. 

gentUitas 287, 17. 

geiere: rude iam baptiama gerebat 
C I 142, (opna) qnod ron pro- 

Erinm ^Brit 244, 4. uitani gere- 
at obacenam 259, 16. qua ma- 
teriem gerebat corporiB 268, 8. 
' magui gerebantur sacramenta 
■ mjBterii 284, 18. Inraina tantura 
libera quae gerebat 289, 3. tem- 
I' plnni inmacalatum gerere 293, 
'■ 18. membra gerere 298, 13. mo- 
' lem gerere 299, 10. imsginem 
' gerere 300, 19 — gerens erteri- 


ora uelamina C V 30. Bpirituat 
Dei gerentes 20S, 26. 

gormanae C IV 275. 271, 2. fer- 
mana 10, 6 — gBrmauum odium 
C II 239. 

gerolua hamns C III 316i 

gerwiAii ablatimis: quisquia aperan- 
do tepcBcit C I 350. lacrimos 
serendo gaudia longa metam I 
365, iegem legendo neglegis II 
85. deliota fagans Saluator nostra 
gerendo tersit II 155. cnncta 
creando sanctifioat II 244. sancti- 
ficare cnlendo II 246. uidendo 
praeteritQm cemit 11121. epulas 
untriuit edendo uulgue IU 968. 
uitiam taoendo prodiderat IV 60. 
non reprobando fidem aed praedi- 
cendo timorem V 82. noaabluendo 
sustulit E II 44. baec iterando 
coniititaant 5, 10. in ChriBtifamu- 
lata non deflciendo 8, 6. proeter- 
eundo Inatrani 171, 14. noscendo 
terrae munus implenit 131, 16. 
ueaciendo cernebat 133, 19. tn- 
crepando deriainiua — miserando 
defleuimaa 191, 5. doceudo tra- 
dere 194, 12. cf. 194, 15. 204, 

12. 223, 15. 229, 3. 245, 4, 

13. 257, 19. 259, 8. 263, 14. 


12. 


11. 


, 19. 


, 12. 


I Dutrit 
, quicquid maria 
nntrit unda neacendnra 175, 9. 
quem tractat frande necandnm C 
II 82. (qaod) patrandum sub 
hgnore ctucis — aidebit C II 87 . 
arcaua — reserenda docens C V 
274. iode seqnenda docens C V 
416. (quod) pei unnm totius 
mundi baptisraa panderes ablnen- 
dum 180, 3. corpus iunonnm 
Baeais uorandum moraibus depn- 
tatur 187, 18. crodebant ae nau- 
fragos litoribaa conlideiLdos 235. 
16. postnlans se canibns eiae- 
quandum' 248, 12. nn^m desi- 
derabat exignam — epotandani 
268, 9. qnorum nuDqnam defici- 
ente substaiitia sitis deficeret 
obolenda 268, 14. ducebatnr adul- 
tera lapidara ictihns obrnenda 


gcatu tremulEi 245, 20. 

Geta ridkuIuB C I 19. 176, 9. 

gUcialin tsn)par& ISU. 16. 

globQB diBcipulam C V 337. g!. boUs 
udens 346, 4. 

Ooliftm H I 47, II la 

erab&tiu C III 98. 

gndior icer C II 2H. 

Onuua Bermo 186, 4. 

grD,udaeuUB probitate 10, 7. 

graDdis: grandis uunUft C II 75. 
trsbB IV 244. nefw C V 41. 
204, 18. 275, 17. niolentum C V 
228. mirscula V 363. miDisteriom 
182, 9. auiilium 199, 10. chaoa 
230, 15. hBtigiam 250, 15. — 
grandia postulo 195, 12. grandia 
dare 195, 13. 

graQdisoni modi C I 18. 

gratia purae diloctioniB 6, 12. 

gabemator rerum prouidus 256, 10. 

gyruB: coQpIectoDi omniiL gyro C II 
65, (aoguiB) Beptem g^rc - 


tem uotumiaa t 


; IV 149. 


xubere: nec priuiftm similem uisa 

ee nec babere gequcutem C ]I 68. 

qnamqnam — hnc liabeatuT ad- 

sciiptuui 220, 14. 
babitator udoi nobilium unduum 

( = pJBciB) 252, 7. 
habitUB pauper 10, 3. 
baud dilignnt 5, 8. 
haufltum paTaam C IT 226. 
haaatQB ebriabant 232, 12. 
Hebraicae littetae 286, IS. 
Uebraei 187, 16. agri C UI 250. 

coetuB 281, 7. 
Uebraoum decua (ec. DaDihel) C I 

214. anla II 79. 187, 2. ager 

248, 17. 
Heiiaa C I 174. 185, 14. 186, 3. 

Heiiam I 170. III 285. 185, 11. 

250, 17. 
beiba florei ceBpitis 2, 13. 
bereditaria largitaa 185, 18. 
Hermogenianus, doctissimas iuria- 

lator 172, 11. 
Herodes C II 88, 115. H II 29. 

203, 23. 205, 15. (aliuB) 206, 6. 

210, 7. 
heaperus C III 221. 
bici buiae damna tenens, hniai con- 

pendia perdene C IV 250. huuc 

el«git, hunc reprobauit C T 211. 


— hic eet ubi regia faloit Bnli 
tholis iuradiat 192, 13. 

Hietichum 257, II. 266, 9. 

Hieionjmui diniitae legis intorpres 


hinc: hiDC cteuim abluimur, hoc pa- 

— niagiB hinc ap nituB, qaod im 
Bit CiiristuB 299, 12. 

birsDtui caper 288, 20. 

liiBdem praoseDtibas 302, 15, 

boc: hoc docet una fidea, luiniii ter 
dicere regem C V 199. qult 
Domen habebit boc crimea d( — 
tuis ambias dollB luterfiui 204, 19. 
quid eet hoc ut praecederot m 
Bt«1U 206, 3. 

liolocauBtum 182, 5- 

honor pompae ntortalia C IV 293. 
honoB uilis aselll C IV 297. 

borreBcere: pomis acerbie — natonn 
horrescere dentes C II 25. 

borrere = horrorem facere 226) 13 
(farl. horreri). 

horror macnlosae cutia 234, 5. get- 
minis ioutilem reliuqaenteB liorro- 
rem 288, 1. 

hospoB i. q. peregrinaa C IV 24, 

bospita: uestigiis hoapitam peregriDil 
uiara 183, 16. 

liaspitalis; per hOBpitaUa templi 
ceram deflaenB c&BtitaterQ 200, 2. 

boBpitalitas corporaliB gratiae 180, 7. 

humanituE 268, 2. 

hjdriae: aquae H II 50. 232, 13. 

hydruB C II 259. 

H.ypailage : purpnrei per uiolaris 
campi C I 277. fragilie regna 
bonoris C 11 191. ualidae lam- 
padis aestu C 111 33- (aognis) 
septem iogenB gyroa traiit C IT 
149. omncB erplorant proprias 
alterno lumine forniiB C IV 201. 
profunda claustra gehennae C T 
230. hoo luminis ortn C V 323. 
vectae soliditatla iter 4, 13, colan)- 
bae Bimplicis animum 8, I. factis 
potiuB edocentem quam aermone 
monetrantem 8, 4. uectareia saa 
mella cum ceris 176, 1. in rnbrae 
testaa parapaide {cf. Carm.) 176, 
4. limoB terrenae uiciiiitatiB 179, 
7. cornigcii uultns lunae 179, 8. 


b 


1 ..,..,^^T^ 


■ 


vei callem platiae libertatis 184, 6. 
f»eilem praedam cauo gntturi aub- 


geheunae, abstnlit ista Buis ca^- 


lornm regna rapinis C V 230. iUe 


minktrat 185, 13. cornBoi eqai- 


fores infernas intrauit, iste anper- 


tatna aie respleodena 168, 14. 


naa inrupit 290, 5. ille caligine 


certae diBpenBtttionia ordine ouato- 


dito 1&9, 13, pendentia cnlminum 


claustra penetrauit, iste limen ola- 


teota 190, 13. Baoerdotali religionie 


rae locis ingredienB caelornm re- 


eiordio 196, 2. toruoa lupi mor- 


gna diripuit 290, 6. 


SQS euadere 230, 18. ferrei» cate- 


narum neiibua innodati 237, 8. 


210, 21. 


■ubitaeque rei iucunditats 342, 1. 


187, 6. 


laciimiB plns perfnBis 242, 2. lini- 


iraago raortia C III 92. funeiea 238, 

To. 


dnm nenennm feltia 245, 10. glo- 


buB Bolia ardens 246, 4. longam 


imbrea lacrimarum 879, 7. 


penuriae saroinaro 849, 7. tanti 


imitator doctrinae 852, 12. 


fragminis ubertate 249, 18. ueliit 


impei-iosna: dominus 286, 18. uoi 


igneuB soliB aepeotus 250, 8. pro 


871, 10. 


tanti oorporis mole 256, 7. legiti- 


implere: lacrimJB implenit amicum. 


3. amicae frandi» salutatio 276, 


in: manena in ori^ine mnadi C I 


19. trina linguarum aignificatio 


286, 17. germinia iuutilem horro- 


17 134. tuno Btelk per diero ful- 


rem 238, 1. de Bubliroi craciB 


eiamine 288, 13. post mortalem 


290, 17. — in se cuncta lanat C 


n 158. conapicno radiana in ho- 
nore Mariae C T 359. in fragmino 
piinia agnitus enituit C V 36(j. 


niuea iieatiB iucunditate blandi- 


taa 296, b. m fatlaciam per- 


mutantnr ignauBm 296, 11. sub 


nubis nelamento fallaois 999, 


U I 45. in lapideia Bimnlacris et 


17. 


aereia flguria oonfldere 178, 6. in 
roemorat 222, G. in aliorum nam- 


laotura: cesset plurimorum iaotura 


qne perBonia aut absoluimur aut 


ligamnr 227, 8. qnanta fuit in 
reliqaiis fastidita 846, 22. qui 


uetboram 12, 1. 


ideo : quod - ideo 171, 6. ideo — 


polluebaiia in aninia 275, 3. neraz 


nt 214, 9. 943, 15. 


in omnibus 299, 19 - panis in 


idola U V 146. 183, 12. idolorum 


uno loco inuenta C V 400. 300, 15. 


cnltna 287, 17. 


in hoc looo 213, 9, in locis habi- 


ieinnns: inlaessm ieinnia moraibuB 


tana 220, 10. In locis leiunis 249, 


escam C I 172. 185, 13. (mena) 


4. — nocat in {fort- ad) sua gaudia 


ieinna a Chriflto C 11 265. in locis 


instos C II 295. in ardua meum 


arida alccitate ieinnis 249, 4. ieinui 


comitantur iDceaaum 194, 20. in 


257, 4. 


faciem bc prostrauit 266, 21. — in 


ignicnlns 3, 11. 


praeoepa C II 810. in tantnro 250, 


ignoranter 280, 18. 

ifle; ille craatua C U 70. qnao no- 


10. 


uae Incis illa tunc olaritas mundi 


inoftBsum reddere C V 118. 


totiQB oras implenit 20(», 6. qui 


incesBanter 845, 7, 


nim Bnstinet lacerantis InGaniae, 


incessaB: pedeBtreB patefecit inceasus 
188, 10. comitantur inceEsura 194, 


illnm neoesse eflt et uinculis poe- 


nalibna eubiaoere 237, 10. ille — 


20- placido incessu coraprimebat 


iate: infemas adit ille fores, adit 


247, 7. inferior cordis incessns 


iste supernBS C V 229. ille pro- 


253, 11. olaudis reformanit inces- 


fandu seqneuB penetrauit clanstra 


sum 258, 1. 

1 


a 


890 In 


^^^^^^^^H 


inehattor purieidalis n»caliui 221, 


18. 


largjtnt ferre IV 23. nooet »b- 


ineliiure: doctor di»cipQlis Dommus 


Bcondi IV 77. trepidat nudirt 


sese inctinauit 274, 20. 


IV 78. gemit domiiiui. «aiem 


iaeolomeg 255, 3. 


esse IV 9U. mernit andire IV 105 


incommoilare foedua 27ti, 17. 


cf. V 238, 424. !t, 8. 19.5. it 


VM, 12. 206, 11. 214, 14. 230, V. 


233, 2. 


2^8, 6, 261, 18. 269. 18. 276. 8. 


iocreduUtu 215, 22. 


279. 11 280. 17. 290. 14. 295, 6, 


iaciirgiiB triatig pliitlaDgis gregem 


302, 10, intrat cUrifieare niHi 


inuasit 237, 19. 


Bnmere IV 173, brachi» toUi ar- 


incanui C III 2U0. 


mat V 94. procnrreret Dlciwi V 


indei r«ieunti« C 7 364. 


128. ingemit liabitare V 231. 


indignari: nou iDdirnatue itiscipulo 
Istus iBDnatrare C V 384. 


puBcunt dari V 302. uidere pro- 


m^ruit V 318. hortatur dimittere 


indicidna B»mtMi IM, 3. 


lina V 393. amat uu^re T 412. 
niaudo gentea nooari V 420, in- 


iuduleBoo: etnltos in me mund»n»e 


t 438, comparari 276, 27»d- 
neniet dare "& I 105. p«rtdiC 


2, 11. 


indnltne; ut qnod boIub hftbet egre- 


ginm eunctis donaret induttam 


iacere H U 21. parcite perfruL 


220, 5. 


178, 9. praabere diguaberis 180. 


iDdutiae 258, 23. 280, 6. 


13, 302, 16 reniiuent aernin 


infMtilBB anni 253, 7. 


180, 22, petBtringoro permitte- 


infftntnlita paer 253, 4. 


mus 181, 5. effari perniiMt 188, 


infelidttte uftria perfuaHB 233, 15. 


12. ualeat eipedire ISI, 10. diBsi- 


inferiw ee. artste 211. 13. 


ronlanit eiprimere 192, 9. bi- 


infme =BoluorB: tribntum oon de- 


bere contenipait 193, 3. delector 


dignatns inferte caeBnreum 252, 5, 


propcrare 196. 10. aroeret ob- 


infidelitM 291. 13. 


Btnpere 198, 14. promiBerM te " 


inliiiiiiuue: moniti contemnere C 11 


adorare2(M, 10. ambiaa iuteifid 


102. uenieos tollere 11 149, pa- 


205, I. Banctificari naleat 232, 1, 


Bcere non paaci m 3, perdere 


uti 238, 13, trahere 262, 9, 


IV 86, ponere V 78, auertore 


R 1 65, »bluerc 212, 3 (uenerat 


inare 222, 17, bonoriScari 87& 


nt donaret 212, 2), doeere 216, 


22. laiui rogamns 11 289. per- 


nietuena postulare 237, 15 ef. m. 


mittetnur abire II 277. monBtrat 


3. 284, U, 298, 15. adire impe- 


ira 11 287. impemt ite 11 287, 


luitMceTO III 62, duDereere 302, 


23», 15, praestitit uiuere 241, 


1. conpnUt feruere III 67, ueacier 


21. BQbpeditatconspicere 260, 13. 


III 250, migrare Tll 309, uenire 


255, 6. praeualenB discerpere 252, 


IBS, 7, ioBanire 245, 15. laetatur 


usdere III 101. praecipit palmam 


relnctantnr confidere 257, 14. 


reculeBcere UI 186, properare IV 


metuuQt optare 262, 18. doBi- 


155. benedici 222, U. reearrere 


derabat esse 266, 1. transmitti 


225, 3, ampntari 258, 22, gau- 


poBtnlare 277, 7, manns erigere 


det piogneBcere III 191, 245, 11. 
se carn&ge 239, 4, abducere V 


plebB armatnr 278, 9. horreo 


memorare 378, 11. uulgaretnr 


snrreiiBse 294, 6. promptus igno- 
Bcere C n 20. diffloilis rejraere 


246, 14. facit residere III 335, 


mitescere IV 18, disoedera IV 


II 21. doctns afferre II 177, ■ 


39, finem eBse IV 90. naBei V 


babere III 231. sptuB piseari J 


49, eBBe 188. 18. dat diacedere 


11 221. coDBuetnm uiuere III 1 


IV 4, Burgere IV 233, consl- 


82. dignus babere III 85, 231, 1 


atere V 28, congnrgers V 40, esse 


carore IV 230, sentiro V 155, 1 


^^^^H 391 1 


' gandMe 182, 16, ceuseri 230, 17, 


""•S".i'n"r'" ""^™ 


370, 10, eipeHi 282, 18, perira 


infeill^entiae sensas tripertitBS 224, 


283, 20. adsnotmi Iwobere HI 


2. tjT>ica intellegantia 300, 10. 


247. ditficile est oonferre IV 6. 


intendere cnncta 256, 12, 


cmare paratus IV 182, tiidoro 


194, 12. digtiatus sumere 195, 16. 


177, 17. cordiB 186, 20. nidatis 


dedignatua snbiBgare 217, 6, on!- 


210, 22. 


inlDr: homines inter natum genitore 


prona fwaltaa planarfl — referre 
IV 7. Bora melior foret JHUm 


rainorom lei oarnalia habet € I 


307 cf. etittm 193, 10. legis ma- 


nescire 276, 7. 


giatroB intar reaidebat C II 138. 


infirini .. g. aegri C III 238. 265, 3. 


agnoa praecipit inter hipOB pro- 


2fi0, 4. 


perare C IV 154. inter beati 


infrnctuoanio opna 3, 8. 


ordinia cines conatitntnB 19.=,, 11. 


inftmdere: infundere lumiaa terris 


interpreB dininae lesis 8, 11. int«- 


pretis lingua 387, 2. 


toBtia se probatae iogiter aoctori- 


intorqueo: aeptem membrornm gjros 


tatiB inrnndat 173, 10. ueniam 


delictia 198, S. pacem hominibus 


innentor mortis 261, 5. 


203, 23. tenebtia ortnm diai in- 


inHitare: epulia praeceptfflr eoa in- 


fuiidi nidBmna 212, 11. Dbub 


uitat edendis C V 405. 


simplioitati cordia infaBua 218. 11. 


inundatio lacrimarum 2U, 3. con- 


lohanoea C I 358. H II 20. I9S, 20. 


ingero: absit ut hoo cleHienta tem- 


196, S. 212, 3. 222. 7- 303, 11. 1 


ptanerint, qaod ininriam ia- 


lonaa C i 1S2 -186. U. 


gareret maiostati 236, 10. 


loManis C U 141, 165. IV 1. 212, 1. 


inluniee (inglnuieB B) 178, 1. 212, 


255, 1. 


loBeph211,20. 

ipse t. g. idem: at eacer ipaam pro 


17. 266, 5. 269. 15. 


inlaesus C I 173. 185, 14. 252, 3. 


poeTi iugulJB aries mactatar ad 
aram C I 114. ». g. is C III 56. 


inoccidnae uaae C HI 11. 


inorme agmen C III 2ffi. 


197, a 200, 10. 200, 16. 299, 9. 


iopertire ae dapitaiB 175. 1. 


300, 15. 


is j»-o reflexiuo: Dominus, an oam 


inpBgnare: si qnando infirmitatis 


diligat, otementet iuterrogat 


301, 6. 


inpngaer 4, 10, 


Itrahel C III 58. 161, 208, 16, 215, 


inriguua: fons perenniB aqnae sem- 


9. 224, 13. 


iier inrigtius 268, 8. 


istac C V 7. 


insania diaboiicae faritBtia 234, 18. 


iste r". q. ipse: cnm oonBtet «b iatia 


iaBannm factQm C II 86. 


motitraa C I 251 — *. o. hic: 196* 


inBaturata malis (mnM) C V 278. 


4, 229, 19. 246, 18. - iete — 


insolitua fieaare C I 165. 


hic: iate fidein ternam, hic nim 


inKtantia Bsorae leotionia 9, 2. 


amplectitur nnara C I 324. 


ita: iCa enim socundnm lohannera 


ludaeis requirentibUB HSBe diiit 


principiom 193, 19. 


instrncti libris (in libris PJ 174 9. 


inatmotio 11, 5. 2.58, 16. 


C IV 99. residonB ilhid propter 


instrumentam fldelis sermoms 177, 9. 


iter C IV 311. pnluereuM iter 


iQBtMete domirilinm manaioniB 208, 


BOlcauit C IV 294. <mater) quae 


11. 


intacta Maria C II 36. 


Proa.) C V 364. poatquara Dnllis 
dolis iter arriBit 278, 7. 


Jnt^r homo 1,89, 6. 


jJ^ 


S9S 

iobilatio Bmar& 241, ^. 

iacQDdae «alutis laetiti& 183, 15. 

(eodd. Profae ubiqve iocundn» 

exhiberit). 
Indaea C IT 3 V 3b2. ladaea geas 

C V 12, 115. lodBem semita 355. 

1, iTidaei V 196. 349, 208. 4. 

19. 218, 19, 226, 20, 297, 9 al. 
IndM C 7 Sb, 88, 117, H II 73. 

iugo sceptram C I 34. tugibaB uotia 

C II 225. iuges mf nteB C III 203. 

iucri gpmper manenB aeternitnte 

177, 11. ioees precee 223, 8. sQni 

246, 3. 
ineiter 173, 10. 201, 5. 202, 13. 

208, 10. 215, 13. 243, 5, 268. 

7. 284, 10. 291, 3. 302, 13. 
iurator mendaciB testimonii 228, 7. 
inre; teatea iure (forl. new) fideles 

C V 433- qni» iure earltatis me- 

reri non uslnit 268. 4, 
iOB: proprii iurie B,gri 243, 13. 
iuasio C m 19. 171, 8. iuBsioncs 

237, 1. 
insBU dominaDte C I 87. 180, 15. i. 

imperiosoa uocis 271, 10. 
iustitiae conditor et magiater 252, 


16. 
intas: 


lilio 


nportunitatis 


iunenalis: senecta 8, 7. aetas 281, 

2. i. delictura 280, 14. 
imta BOnBBm 200, 18. 

Katerua H II 37. 


Jjuhorare: laborantem pappem C III 


ctna 178, 2. 
kceri crinea C II 123. 
lacrimante cantn C III 133. 
bctei potus ubera 182. 1. 1. primordia 

226, 9. 
lacua t. q. hjdria C III 8. 
Isctitia repensa 298, 18. 
lambere: flammae lambehaut robora 

C I 131. 
languor (langor codd. pler.) C III 44, 

IV 90 (langnoribus). — 248, 3. 

255, 3. 
lanio C II 127. 211, 1. 


lapides i. q. lapidea simulacra C 1 47. 

lapideas 178, 4. 

larem C I 260. 

latere c. part. posteriaeque lateni 
fnrata C III 123. 

latrones carniticeB 288, 9. 

lanacra puri gurgitis U II 41, 

Laiams C IV 272, 284. H II 62. KO, 
20. 271. 5. 

Lfturentius preabjter 7, 10. 

lectio: clsmat nam lectio (=i sutb 
acriptuia) C I 143. lectiORis ad- 
sidnitaR 5, 3. sacrae lectionii ie- 
etantla 9, 2. lectionis aermo 209, 
5. euan^licae lectionis textns 213, 
3. lectionis instructio 218, 13. 
I. enangelica 230, S. diuin» 353, 

legitima consnetudo 269, 3. 

lepra C III 163. 

letalia: malum C I 39. friffus CIH 
36. chaos IV 286. 271, 11 
incendium 234, 14. 

letsliter 284, 6. 

lei profundae mortis C IV 283. 271, 
13. dinlDa 7, 10. mandaU 214 
3. Dominica 225, 5. 

Libana cedrua C IV 55. 

libramentam Bscrura inoderationi* 
179, 10. 

licentia seius 9, U. uiolentae pote- 
Etatis 236, 17. 

licet ; cai licuit slne morte mori C V 
281. qui palulo Christum licet ia 
praeaepe iacentem agnouit tUBen 
esse Deum C IV 301. lieet diaerM 
Bcctantea 194, 9. — licet in meoi- 
ttria feminei corporis aniojiis gjt 
nirilis 9, 11. — licet loqni noo 
poaset 212, 5. licet meriti simili- 
tadinem non haberet eimilitndo 
Bententiao 283, 7. 

ligneus: lignee, ligna rogos C I 868. 
lignee, ligna quid obseoraa 190, 
10. 

limea terrae U 11 2. 

liQteolum C V 24. 

liqnentes latices C II 159. 

litoreae orae 235, 6. 

litare Btellis C I 259. 

littera caetestls C IV 162. secnndam 
litteram 224, 4. ad Ittteram acci- 
pere 258, II. 

litteraria discipiins 2, 7. 


locus t. q. DccBBio ; daemoiiiis anfette 
lccom C III 163. 

loqaella (loqailU op(imi) C IV 63. al. 

Loth C I 121. 182, 11. 

Lncaa C 1 357. 196. 2. 

lnccrna aeibi C I 80. inatBDrata suis 
radiamnt ora tQcemis C III 151. 
Bnia tuoernia radiarunt ora ni- 
deutia 242. 13. 

iDctamen eeditiOBnm 236, 8. 

lomina i. q. oculi C III 149, 296. IV 
36, 41. 107, 244. 242, 5. luminB 
alterno {= niaibns alternia) C 
IV 201 — lumen t. q. uita C III 
304. 251, 4. 

Iu3us uerborutn: fana profana C I 
47. 178, 7. pietate remota plna 
pietatia babena C I 11-5. apparnit 
olim noD ardens ardere rubaa C 
I 128, niitia in inmitein nirga est 
Rijimata I 132. li^ee ligna rogaa 

I 268. quod aimplei triplicet 

Jnodque est triplicabile simplet 
298. Don qnia i^ui summQS Pater 
eet et Filiua bic est, sed qnia 
hoc Bummus Pater est, et FiliaB 
Iioc Gst I 320. Qirginis antiquae 
faciuDS nona nlrgo piaret n 31. 
Cbristo nascente renasci II 33. 
legem legcndo neglegis et regi 
rpgum tua regna minaria II 85. 
aenioribuB corde nidebatnr ^enior 

II 137. oectorem grata mercede 
reneiit III 102. rei regom Domi- 
nuB dominantum III 313. nec 
poterat Domino clamante tacere 

IV 139. nam aabbata propter 
homlnem condita sant non homo 
aabbata propter IV 18-t. In lacem 
aino laca ruit IV 253. ori ora 
premia V 64. ne qya piua a pie- 
tate nacaret V 71. memor ille 
malorum innemoris damnanit 
opna V 110. faeti pretium, non 
facta reliqnit V 119. auctor mor- 
tis erat iuBeua qui anmero hicem, 
auctor lucia erat iueeus qui eu- 
mere mortem V 151. por eat poena 
trinm aed dJspar causa duorum 

V 206. perdita restituenB, non 
consiatentia perdens V 251. non 
ta pemenia ad Christnm, aed 
Chriatus peruenit ad te V 280, 
tenaea tanto manaore capaces V 
294. lumen requirunt Inroine H 
II S5, peccata qni mundi tulit 


noB abluendo aQatnlit 'R II 44. 
noB redemit uenditns H 11 88. 
germanara nomine meritoqae Par- 
petnam 10, 6. simplici maiestate 
ait tripUi et triplici persona eit 
slmplei 193, 1. genitoria genetrii 
moi fQtur» 199, 13. qai nec aar- 
cedit penitua nec decedit 204, 6- 
legemque legia ac neglegis 204, 
8. qui regi regum tna regna mini- 
taris 204, S. nbi diuerais gcaeTibus 
lamentomm dolor aderat non di- 
uerina 210, 22. seniorihus senl- 
orem aeae pmdentia msgistris 
magiatrum pandebat esse doctrina 
211, 10. rei etiam qui sdIub est 
regum et dominus probatur domi- 
nantinm 252, 5. utrii', non ateras 
nidebatur esse 265, 13. aabbata 
non curauit hominem cnrare feiti- 
□ans 265, 18. nallag pams in- 
DentUB est qui feriret inparani 
269, 7. in Inoem sine luce per- 
aenit 270, 1. ne qno se piua a 
piatate EnBpenderet 277, 4. auctor 
mortia deputatua nt uiueret, auctor 
uitae deputatiis ot obiret 283, 1&. 
qui tot in uno iudicio nel potius 
praeiQdicio cammisisti 284, 8. in- 
atnm ininate diuerbera», regem 
praeaea eiaminas 284, 11. trinm 
nidetur eaae par poena, aed duo- 
rum dispar cansa 288, 9. post- 
quam socium, qQi iam desociiU'! 
meruerat, iuBti aermonia increpati- 
□ne redargnit 289, 5. aine morte 
licuit moTi 292, 26. 

lui (. q. oita: ultima labentia lucia 
tempora C I 188. snpremae lucia 
spiramenta perdiderat 239, 8. reci- 
diuae lucia operatio 242, 5. — i. q. 
dies: luca palam se obtulit C V 
362. qnartae Incis cursa iam feti- 
dua 270, 21. 

Ijmpha peritura C IV 227. 

Ijmphata pestiB C IV 183. 266, 7. 

Macedonius preshyter 1, I. 171, t. 

mflohina rernm C I 249. caelL 179, 
4. cnncta — uerhi constant machi- 
nis fabricata 188, 21. 

magis i. g. potius: ai — deliciaa nia- 
gis delicioana amas (potina Pros.} 
U I 8. aectantes magis uitam 
spirantis odorem Icgis I 41. posse 


(petinB Pros.) V 307.— jw.MMstuu 
edimtffitur: ioque buo iiiwi> eet 
uii BgnitUE iUe culore fll 32. 
(boiuinem) quem aoloit magia 
esBB Buum C IV 183. demoDstrans 
lajiides, stits TBiipis epatas, eer- 
)>eiis ait 215, 11 (bomiaem) 
guem suura magis esge desidenbat 
260, 1. nB,m ^i cerpm Domini 
nostri leBu Cbristi m&gis «Bse 
credamus S2S, 17. — ad oomparati- 
vum acccdens: caQtius ergo cum 
Domino potuerc magia aiw liutea 
tolli C V MG. qaodque iDagis 
«BpliuB adDiireris 24G, 18. utqiie 
aliud magis pluH mireris 249, 14. 

— ner» magiB iu specie 234, 8. 

— t. q, potigsimum: conaenicnter 
tamen epirituB ille nequianmns 
inter busta magis h&bitabat et 
ainerei 337, 11. — uel magis = 
oder vielmehr: onam pretiosa fuit 
b&ec uestLHl uel pretium magia 
iBta Don baboit 248, 7. 

magiateriuai 243, 16. 

magn&lia H I 59. 

mile praegDBnB mater C IT S52. 

mandatiim legis H I 51. 

mwidentia ora C IV 2%. 272, 4. 

maneco: fldeliB aerbi maiuit odspi- 

rata conceptis 199, 7. 
maniplw C I 368. 
mABU» mirabile C I 228. nectarenm 

188, U. 
mauBiouis anguluB 195. 10. domici- 

lium 202, li. mansio 237, 19. 
manaor tantas C V 294. 293, 19. 
manzer: manzercE popnli C T 256. 

iauizn^ [8c. ludaeij 291, 13. 
JIucus euaigeliata C I 355. 196, II. 

258, 14. 
Uaria C II 30, 49. T 359, H I 53, 

54. n 4. 198, 18. 199, 6. 200, 9. 

297, 17. ai. 
aiariteliB petentia 10. 11. 
marmota aicca C I 140. 
Mattha C IV 279. 271, 6. 
roatec uii^o (sc. Uaria) 295, 14. 
nateries: atraqne materies 173, 19, 

rerum eonfusa materies 181, 13. 


,_plen 


, 5. . 


Bationie infirmae 227, 10. originis 

Uattbaeoe C I 355. 195, 18. 
jwta ritM placidae doctriaaB 11, 7. 


meatoB aeui C II 135. 

raedella (raedilla T' L' P) C W. 116. 

medena ^ medious 240, 4. 

Mclcbieedech CIV 308. 271, b. 267, 7. 

membra : nicmbris et EanGraiiie Gbnsti 
uescimur C V 292. 

Hemphitjcae uauita,te8 265, 5, 

MemphitiB in oris C IV 169. 

meritum bonum C IV 164. beati 
meiititeBtimoniam 7, 7. dcaulliai 
meritis diffido 11, 5. meritam 
sancti iastituti 364, 39. meiitun 
i. q. delictum C V 203, H I 6. 
metiti similitudo 28S, 7. — meri- 
tum scpulcbrale 198, S — mecita 
259, 1. Euo merito 215,5, metito 
Dariae Bignificationis 207, 1' 
raerito taati EeBsoiia 272. 6. - 
merituB t. q. sceleratus C V 76. 

raersiia C IV 231. 

men = merce» C I 58. 79, 1. 

nieaiia ludaicae pusteritatis 284, 1. ~ 
mesaiB i. q. aanus C III 203. 

meta flnalis luminis 251, 4. 

metalla 212, 14. 

metaUum ; Eubitus arente raetallo 
hausit oquas C I 155. )'■ 

Metrica et prosodiaea: produeuntKr 
syUabae breites in arsi: tlnoa C 
tV 21. - decere III 30. (cf. Verg. 
Aen. V 647). — targere IV 7a 
neoitua H I 21. (uenditns, distrac- 
tua lect. uar.) — clausS H IT " 

— oentario H II 54. — in i 
surii: pltls C I 12(1. — pater I 
322. . - ciiiila IT 46, 107. — bo- 
giHs IT 209. — breues gyilmbae 
fmaleB ante uerba ab st, ec, «p, 
pr, tr innfneniia pTodueutituir: 
namquf stnlta II 229. ianiqaS 
scili<^ II 249. sanctusque spi- 
ritQE T 403. murita praeoelBO 
T 212. aqus tria T 290 {in 
caesuris legitimis) — finalis bre- 
vis et in consonam exiena, si se- 
qitatur h littera, producitur in 
am: cf. 1 35, 324. Tl 77. Ui 288. 
V 196 (rn caesuris) — II 184. 
T 162 (tn caes. leuioribus) — in 
monosyUiAis : uir humilia III 296. 
HIG9. — corripiunlur in theei: 
ifige C I 34. n 255. III 239^ — 
nianauit I 156. — denarios 1 278. 
(sed leg^i poteat etiam deDaijos) 

— reguluB III 12. — medecetur 
III SS8. - Inorma in 36B. — 


abieta IV 269. — Bputa V 102. — | 
jdfila V U6 — triauo V 244 — 
ecclSsia V 358. - spiritu H I 110 
{ef. Bedata de art. metr. p. S5S, 
31 E.) — in siiUaiHa fitialibus-- 
Bpiritfls (gen.) C 1292, 295. U 239. 
III 299. V 403- — uagitiii (pivr.) 

II 120. — domQB Igen.) III 161. — 
KMua (gen.) III 266. — Bperando 
I 350. — pracdioendo V 62. — te- 
probando V 82. — perueois V 280. 

— antea I 174. — praeterea a 
poetis optimis nim corripiuntur 
finales wliit nltifl I 206. — 

' cantio II 272. — tantatiS II 28*. 

— iusaio III 19. — imagR III 92. 

— aerngo IV 21. — oratifl IV 217. 
fianctib V 108. — latrfl V 155. 

— arundo V 170. — pasaig V 
261. _ ganeratie V 297. — quaB- 
Btii3 H f 55 sim. — nomina pro- 
pria Sedulias, ut poetarum ckri- 
stianorum plsrioue, ad arbitriim 
metro aeeommmauit cf. Gabrlhel 
H II 18. — HerodBB H II 29. 
{Herodes C II 88, 115). — Iflralial 

III 58 icf. Frud. Psych. 651). 

— lohttnnes C II 143. H II 20. 

— Libana C IV 55. — Ma)ia C 
U 30. V 359. H I 53, 54. H II 
4. (MariSB C II 49). — Saraarita- 
nae C IV 222. — hiatus in Cae- 
sura C I 334. U 77. III 288, H 
1 6, 62. — in thesi: C I 291. 321. 

V 15. H II 17, 73. — syncopes 
fonaae: nincla C II 272. III 75. 

V 303. H I 81, 82. (uincula V 
219.) _ Becli IV 291. (aecula H 
1 89- II 5). — perieli V 253. 
periclis ni 35, — aphairi 
jine uersvs l 144. 239, 255, 290, 
321. II 97, 293. IV 14. V 353. 
H I 43. 107. — in arst diuertortm 

< peduM: I 31, 93, 132, 204, 290, 
•298, 330, 343. H 68 miisa es), 
164, 298. in 147, 308. IV 6, 16, 
76, 124, 268. V 171, 348, 402. H 
I 101. m thesi: l 205, 316. II 
53. V 108, 261. — synisesis for- 
mae: goT e. g. I 143. III 100, 
194, 234, 308. V 78, fcuTqnam), 
281, 379. — hmo V 208. — 
anrei lU 316. - DariTl 212. — 
saoerdotii I 357. — filns H 62. 


— ubiit III 38. — Qestigiis^^V 
431. — tuum V 8. tonitruum 
V 13. tonitrS^ V 15, — pro- 
deeat V 120. — Mojses m_208. 
IV 168. V 274. — aemihomi- 
nemqua I 247. (c/. Verg. Aen. 
VUI 194).— inaue [tHsyU.\ I 290. 

— de elisiontiius ef. meam de 
Sedvlii poetae uita et script. 


eotnm. p. 


. seg. 


regnat tiemiqumana, guacuni eae- 
pissime est coniuneta aemisepte- 
naria; freqiuns ett etiam Ulua 
semiseptenoriae cutR tHcimunibtu 
post arsin aecunia-m et post 
trochaeum tertium. trochaioa letti 
caemra iwsisi sunt vers. 1 323, V 
802. ineleganter sunt incisi II 
122, 268. V 23G, - II 289, 197. 
poetam rimi gfudiosum fuiste 
tum ex peTmuUis hemistichiit 
simUiter caient^ms tum ex alteri- 
us hgmni uersibus i» fine cotiw- 
nafitibiis eolU^iuT ifif. Ae 8ed. 
uita etc p. 118 se^. et meam d« 
dimelTo iambico comm. p. 30 s.J, 
ex hymnis unus per epamaiepsis 
formam, atier per idiecedariaM, 
guam dieutU, decurrit. 

raetrica ratio 5. I. diaciplina 176, 10. 

milia adi. : lailia angalicas legioaeE 
C V 74. 277, 6. 

ministruB: fera nanigiam ministntt 
186, 18. 

miraculum: morti miraculum conci- 
tanit 181, 16. 

mirum, si 216, 18. 

miBsile saium C IV 241. 

moderamen C V 177, 

modiciia i. g. pama, eiigua cf. C IV 
224. V 408. 201, 2. 268, 11. 

modnlatio 5, 4. Dauitica 176, 14. 

raodnB mBLisuraqua 262 16, 

moecha C IV 242. 269, 12. 

moleatus: in aqais uititur molestiG 
frequenter ertingQare 251, 15. 

molle pecas C II 113. moUiBaimum 
pecai 210, 4. 

molliter 289, 18. 

monitio uitae amica 269, 1. 

monumenta scelerum C 1 21. uetuBti 
odii C II 240. originalia odii 221, 
15. aeiiulchralia m. 237, 7. nobi- 
lium nirtntum 268, 2. — loonu- 


]Deiito=BepDlcbroadQoluitesaiQ!ii 

C V B09. rupto raoDumenti tnta- 

mine 271, 14. monumentum Baio 

praecludite 294, 17. 
nioraliteT 2*24, 5. 
moratna C III 61, 99. 
norbosa tiDd& 266, 5. 
moTdu Aerago C IV Sl. motdacia 

dicta 288. 19. 
morttere dictis C V 215. 
MoraeB C III 208, 285. IV 168. V 

274. 208, Iti. 215, 21. 250, 17. 

265, 6. 292, 18. 
mnltitudo: multitudinuni nationea t. 

a. no3tn*m ' VOlkerttiimme' 28C, 

miindalia pompa C III 329. 
miindaDUB erTor R I 99. sapicntin 

2, 10. pompa 253, 7< regnam 

284, 23. 
mQndare ab C III 29. 
mQnicipBlia poatremae 195, 12. 
moralia obeidio 262, 11. 
musteQs amiiia 180, 19. 
myrr» C II 96. 208, 5. 
iDVBterium grande 182, 9. rade 183, 

19. 184, 19. 207, 1. 213, 9. 2B6, 

21. 290, 20. 
mjBtica uiituB C I 75. 179, 18. 

eecretn C V 241. 

Saim C IV 12G. 263, 1. 

namque loco quarto C I 35. V 211. 

eecundo 204, 3. lU. 
natala Bolam G III 87. 238, 5. latum 

IV 256. n. dies C V 51. 
nataliciQB diea 276. 4. 
natnnB: tamquam iiatantea uias ponti 

AuctQaQtiB iQcertaa 219, 5. natana 

portitor 252, G. 
nationea postremi germiniB 198. 6. 
DatQralia Qia 256, 5. u. inatrumentum 

270. 4. 
Haturaliter 287. 22. 
naafraga bracbia C III 55. — nau- 

fiagium = aaufragus C I 234. 
nanictila 262, 7. 

Danigerae niae C III 230. 247. 10. 
nebQloaas: nebuloEis mentibus obcae- 

cati 189, 7. 
nec pro ne vel nene: C I 4, 51. — 

8, 10. 12, 2. 172. 10. 176, 3. 178, 

13. — pro non C I 10. IV 124. 

— neo minus et C I 212. — nec 

iam raodo C II 125. 


necare nagitQB C 11 120. 

necdum i. q. nondum C III 161. 

243, 4. 246, 19. 
neceMO est sabiacere 237, 10. pann 

204, ItJ. al. 
nectareus nimbus 184, 9. 
aeqQaqaam i. q. non 17, 9. ' 

273, 17. 287, 1. 291, 8, 
neqae — aut: neqne enim fniBseillw 

infnnteE aat lactis ab apoetolo 

nQtrimentn snmpaiBHe 226, 7. 
neiua Qulaerani tensi 289, 3. 
mbil = non 198, 3, 17. 263, 6. oJ. 
nibiloroinaa = etiaro. item 172, 13. 

226, 17. 230, 8. 250, 17. 252, 11. 

284, 17. 
Niliacis biblis C I 22. N. soTes 

176, 11. 
nimbas aaperai neataris C I 

nectareiiB aetiieriae maieatftti» 

nimbuB 184, 10. 
nimis, nimium i. q. ualde: tiini 

inrnerant C Iv 111. nimia ii 

credala 274, 12. nimiB est eie- 

cranda 291,17. — postpos. lenen. 

3. 2. praeclars n. 211, 8. sapeibi 

n. 219, 10. pretiosft n. 216. 9. pai- 

aa n. 254, 1. fida n. 294:, 9. Incida 

n. 300, 12. fldeliBBimus nimis 301, 

8. - niminra C I 153. 225, 10. 

273, 10. 
niai: ncc linquit. nisi mergat Bqaia 

aut ignibus opprimat C III 300. 

qiia nemo dignus erit, 

percipiat C IV 232. al. 
niBns melioriB arbitrii 2, 14. 
niae» ciaritas 180, 12. 
Noe C I 175. 186, 16. 
nom. c. inf.: latere tamen Deus esse 

non potait 249, 22. 
nomismata C V 43. 
nondum noHrum 'kaum' 211, 15. 
noscitui' dcclinare 226, 18. propheti 

noecitur elocutus 255, 8. 207, S. 
notitia uulgi 287, 4. 
nnbilnB = tristia 263. 14. 
qqIIqs i. q. non: nalla tamen tanti 

metuerunt signa pericli C V 252. 

qui nulla naBcentis nidit mundi 

primordia 189, 15. — nullius 

eiemplo aimilitadiniB coaequanda 


193, 


nulla refincntia undae 
,p3citate BubmerBQS 247, 16. 


caada 254, 3. nulliie n 


indutiJB spea iDpuiiitatie obtundat 

280. G. 
nouissimus = eitremns 253, 3< 
EiiimGroauE coniui C IV 22 T 2S8 

11. — numeroaa dies 197, 11. 
numerus pbtTaHs vto smgulari e. g. 

animiB C I 98. numeris 1 lOl. 
uirgulta I 185. marmora I 157. 
oaua guttora 1 172. in terrts 1 175. 
ignea I 201. incandia I 203. 
eiiDulacra I 225. curaibus II 15. 
munera II 95, tura, II 96. oeDeDa 

II 186. cODgressibua U 138. taati- 
gia II 202. corda II 208. ora II 
217. III 197. IV 296. V 6*. 188, 

12. aquia - bellis II 291. parioiis 

III 35. funera III 114, turbie III 
115. iu contraria (contrarium 
Fros.) III 157. etc. — bella 7, 
7. aspectus 179, 8. glacialibnB 
temFOfibus 180, 16. numcris 181, 
10. eicessus 135, 20. potatua 
187, 12. machinia 188, 21. litori- 
bQB 235, 16. siuus 199, 8. nutii- 
menta 226, 7. etc — singidaris 
pro plaroli: feiuidus gladiuB C I 
167. inimico reraige I 196. dae- 
mone pauco III 73. bis bioB cer- 
iiice III W. alite multB III 210. 
crine soluto IV 69. mnltiplici 
uolDera IV 143. sancto jieda IV 
190. crimine multo V 207. ftore 
perenni V 222. de nube V 312. 

perterritua miles V 333 largi 

floriB amoenitaB 239, 19. nefande 
CDBtoB 296, 13. oX, — siftgidaris 
et plvTaUe eoniuncti: terrorem et 
gandia C V 829. uii noBtris ani- 

IiniB et cordi permittifflus 181, 5. 
oequoT et uenti 237, !■ HetibnB 
gemituque 251, 19- lacrimiB ora 
Bulcabunt, pectna gamitibus coin- 
1 mouebant 295, 17. — numerus 
, tum congraens: quod auteui oer- 
, suam niderint blandiineDta melli- 
tum, tanta cordie auiditate bub- 
cipiunt, nt in alta memoria eae- 
pius haec iterando conatituaiit et 
reponant 5, 10. — omnia omnibua 
foctns aa 11, 10. 
Dnncnpo: qui nnmero meritoqne con- 
apicui libra digni aiut anrea 
Duucupari 264, 7. 
nuntiura C 11 75. iiuutia (sing.) 


Ob lioc — ut 4, 8, 302, 15 — ne 

205, 11. 224, 9 — quia 215, 19. 

221, 7. 250, 9 — quoniam 228, 

2. — 
oborraiis: ualut ienis oberrans aren- 

tes atipulaa C V 89, 
obloquum (oblocum P) 173, 8. 
obruo: populia mnndi obruit nnda 

tiefas H I 28. 
obstnpere 198, 14. 
obtundo! nullae noa ei istia indo- 

tiis spes iBportunitttiB obtundat 

280, 6, 
obtutQB Bub^editat 250, 12. 
obuatQB piscis C V 371. 
Odcaaus t. q. mortalitsa C III 274. 

249, 21, 
Occiduum BiduB C V 192 o. limes 

286, 2 — occidua Bors C IV 272. 

orae C I 54. 
occultus: ut in occnltis te abducas 

6, U). 
occupata (fllia) uitalibns terininis 

239, 9. 
ocnlata claritas 267, 13. 
oculi cordis 2, 12. 
odae cordarum decem C I 24. 
odibiliB gens 291, 16. 
odiosa propago C V 260. 
odor gratiae BuauitatiB 178, 1. 
odoratus C III 246. 
offerre c. part. natum — mactandum 

Deo oEtulit C I 114. quod uobis 

obtnli perlegendum 171, 4. 
officium pnrae deiiotioniB 171, 3, 

per oris ofScinm legentes 225, 

19. geminae deaotionia of&cinm 

267, 2. 
olea fecundae suanitatis 288, 1, 
oleastsT 238, 3. ' 

oleam doni caeleatie 4, 2. 
opera (abl.) tarditatis 171, 14. 
operari 292, 8. 
operarinB G V 412. 243, 11. 256, 

18, 301, 8. 
operatio digitorum 179, 5. recidinae 

Incis 242, 4. mirabilis nirtutis 

249, 3. 
operator C V 69. 277, 1. 
opifei bonus 212, 15. 
opima gens C I 113. — o. popolus 

(= frequens) C IV 126. 
opa libertatis C I 284. pania C II 
180. 0. consueta C V 70. aalutaris 


308 


Indez 


261, 2. solita 277, 2. - uirttitis 
opes C V 1. 

opas ueritatifl 177, 2. 

one aetheriae 302, 10. 

Origenes, peritissimus diuinae legis 
172, 12. 

origo : crescere postquam coepit origo 
C n 10. 179, 10. 

omatus: praeter conspicuos utpote 
nuptae conuenientes ornatus 10, 11. 

ouis = uirgo (Maria) : uirginis agnus 
ouis C I 84. 180, 11. — oues: 
comroendat oues, commendat et 
agnos C V 413. 301, 8. 

Oxymoron: fama tacens C II 227. 
gelidis ardebat periclis II 35. 
uiuum cadauer lU 89. 271, 14. 
sicca fluenta III 124. quae perit 
ut maneat, qaae uitam mortua 
praestat IV 30. muta lingua — 
tacitas loquellas IV 63. turgida 
macics lY 179. uiuens cadauer 
IV 288. aquosa siccitas (= siccitas 
aquae) 183, 16. amara iubilatio 
241, 8. 

Paedor Athcnaei pagi C I 42. Atbe- 

naeus 178, 1. 
paenitet: quae clamantibus manum 

dare non paenitet 260, 1. 
pagina fluctuans 12, 3. p. uitalis 

195, 11. sanctae religionis pagina 

190, 18. 
palam C III 295. 
palla: prima floram palla tellus ad- 

operta 180, 18. tetra uelatus palla 

290, 12. 
palma : prozimam uirginitati palmam 

continet 10, 10. 
palpans manus C IV 214. 
pandere se testem C IV 92. 
parapsis 176, 4. 
parabola 258, 17. 
parco i. q, reseruo : sabbatico tantum 

cibo parcentes 224, 14. 
parens t. q, pater: C I 305, 308 — i, 

q, genitor II 40, — parentes = pa- 

tres: pomis quae parentes acerba 

uorauerant 198, 13. 
parilis numerus C V 415. coniectura 

274, 15. dilectionis numerus 30, 10. 
pariter conuenienter 186, 3. iisdem 

pariter eductis 302, 9. 
parricidalis macula 221, 16. 
par» i q, regio: Tyriae partes GIII 


242. — in onmi purto bonus C V 
413 — altera caeli par» sumus, 
altera tcrrae semen existimuB 
223, 17. 
participium prae^entis ioco prae- 
teriti: nascenti aore» ftidenmt 
munera re^ C 11 95. moriens 
ubi uirgo lacebat extremnm sor- 
tita diem III 130. agmen deponens 
reuocauit IV 41. moriens et posta- 
mus extat et heres lY 290. rele- 
uans — duzit V 5. arma sumens 

— dedit consurgere bellum V 44. 
deponens — suscepit V 172. sus- 
oipiens — tetigit V 179. mutans 

— pax crucis fuit V 184. uidens 

— nudauit V 272. uidentes — 
scripserunt V 434. fidem dedit — 
sanans et suscitans H II 4B. par- 
turiens — suscepit 197, 10. nenne 
legeras eum — monentem 204, 
14. suscipiwis — tenuit — fuga- 
uit 212, 13. ponens — caruit 
234, 5. suscipientes — congrega- 
bant 248, 2. deserens — nenerat 
258, 3. praecipiens — dimisit 
258, 23. corruens — nec prolu- 
ere nec detergere quiesoebat ^9, 
18. regrediens — se prostrauit 
266 21. excitans — eleuauit 27^ 
5. nihil repperiens — exclamat 
283, 8. corripiens — concitauit 
275, 15. uidentes — scripserunt 
303, 8. cU, — loco fttturi: feriens 
contagia moechae IV 242. conuer- 
tit latices in uini speciem trans- 
euntes 232, 7. — pro uerbo finUo : 
totum namque lauans C I 78. 
lonas puppe cadens, caeto sorbente 
uoratus in pelago non sensit 
aquas I 192. nec cunctata solens 
pietas inferre salutem — moi 
lumina tangens euigilare iubet 
IV 35. quanto de culmine lapsus,^ 
alta relinquens discenderit V 135. 
sol nube coruscos abscondens, tetra 
uelatns amictu delituit V 285. 
haec terno sermone monens ut 
(repetit Fros.) V 414. sol — an- 
helantis fiammae cursus infre- 
nans contra Gabaon — dilata 
uespere lucem fixus adstrinxit 
185, 5. uix uerba precantia sin- 
gultu quatiente confirmans — in^ 
quiens 239, 14. — participiorum 
coaceruatio e. g,: in statuam mu- 


f ! tat» aalis atupefacta reniaoait ad 
poenam oonuersa anum C 1 122, 
ergo alacres — seruantes lumina 
caelo fiia magi sidnsqae Tnicana 
TFigale secnti optatam tenuere 
uiani II S9. pcr Eomnura moniti 
conbemnere insBa tfranni per loca 
matati gradientes denia callia in 
patriani rediere snam II 102 
principis iaterea synagogae filia 
clauso faneta die sapersa raoriena 
sraiearat aurss ni 103. dum 
Tyri transgresaas iter Sidonia 
rursus aroa legens, placidaa Domi- 
nus calcaret narenaa IV 100. — 
partidpia futwn: ros nasoitur 
dU laeaurft matrem 198, IT. ut 
borao pOESit reaasci originalis 
maculae foeditatem poaiturna 199, 
4. interiora arcana reaeranda si- 
gnificana 292, 17. — perfecti: 
potentia patnit declarata 20T, 18. 
opulentia regi memorabur inlata 
208, 1. funuB iacebat eipositam 
211, G. forea patuere inpalsae 
261, 16. certiitur cotiaecuta 286, 
T. legebatur adpositua 286, 19, 
12. gestum manifestatur 2S6, 21. 
repDlaa iactanttiT 291, 15. tecta 
permansit 292, 19. 

p&rui t. q. pariiuli, liberi C II 116. 
m 215. — parunlas III 326 — 
parui aangainia grex 210, 4. 

paruitas 302, 16. 

paruuli 210, 8. 211, 2. 246, 17. 24S, 14. 

paaoha 12, 10. 180, 6. 

pasohalia: p. carmen 12, 9. 171, 3. 
173, 17. opna 173, 18. dapes 
C II. V 21. 175, 1. pelagus 1,6. 
dono G I 36. 177. 14. gloria 218, 
IG. epulae 274, 17. 

paseio t. q. motbua -. per multos altor- 
nia paasionibnB occupatoa 245, 12. 

pater aenerabilis I, 3. beattBaime S, 
8. optime 5, 2. familiaa 221, 7. 

patuit deelarata 207, 18. 

pancus; non raala daeraone pauco — 
legio U III 73. 

Panloa 200, 30. 219, 13. 226, 15. 
244, 11. 393, 16. 

panper hortus G 1 15. 176, 3. 

pBnsillnlum 273, 5. 

pai: paoe aalutantis eeao intulit C 
V377. 

peooatrii mulier 269, J5. 
J pecuale animal C I 162. 


locutionum. 399 

peeuniaria debita 227, 20. pecuniariae 
quantitatiB tractatio 327, 20. 

pedibns raundlB oonsiatere C V 28. 

polagi raare G I 139. 

pellere qaietem i. e. somnum C III 
59. 


C V2 

peDnali corptis libramento suatentat 
in nubibfl3 = ania 175, 11. 

pensare; praeoelao eiamine penaans 
C V 212. 

penaio diuea 252, 10. 

per = abl, inslr. uel ctmsae: airga — 
per fleios sinuata globos C f 133. 
perueTbaadfaturaegsorem 1160. ai 
— una per aooentnm raatetar littera 
I 187. tluios per artna laaguida 
pendebant nincula III 94. par 
gfludia plangunt III 142. uerba- 
quB per nerbum per lumen lumina 
surgunt in 198. modicum per 
gemitnra purgata IV 80. (iter) 
per quod oognouerat ire IV 211. 

tev hos colaphoa cajiut est sana- 
ilerV 101 (1.13 alapis ?. 103). ado- 
rato per uerba precantia ChriBto 
V 2t7. elemBnta — laetata per 
ortum (ortu Proi.) V 239. — mae- 
sta per ocoasum {occaau JVos.) 
per tjpioam uosoenaa niara (typici 
iutellegentia Pros.) V 438. per 
poeticas delicias et carminain 
noloptates delectat 5, 5. per liqui- 
doa puri fontis latices introite 
178, 14. per dinersos motna ani- 
raaBti 179, 13. cf. 180, 7. 181, 

15. 186, 5. 194, 6. 198, 10. 200, 
2. 206, 19. 207, 18. 208, 7. 209, 

16. 210, 19. 213, 20. 219, 6. 225, 
ID. 230, 1. 2^, 15. 238, 12. 245, 
18. 259, 11. 260, 12. 278, 16. 279, 


. 13. S 


, 10, i 


peragere; haeo ubi dicta pio Dominus 

aerraone pereglt C V 422. 
porarare ; oalamo perarante eontrailant 

176. 12. 
perditor oitae 261, 5. 
peregrinari : ut autem nullns animo 

peregrinetur ignaro, cracis speciem. 

causam ueneratioDia oatendere 235. 


UL'reniii«: foQB perenDia aqaae C IV 

224. 268, 8 
perfcctor operis suj S70, 2. 
perflatDS aem C IV 179. 
]«r)CDlsm aoruiitae molU 230, 15. 
pemtiltio pojiular» 220, 16, 
lierpes C V 3<;. 

periieBsa crDorem (mnlier) C III 116. 
Perpetua, geTmana SyncleUce» 10, 6. 
ueriiecutor gi-ueratiouis liainaDae 281, 

II, 
perBona: audiamuB ex eiuB peraona 

loliaDnea qnid referat 291, 23. 
personare H 1 1. II 37. 
perspioDUB aeDter C IV 175. 
pertrauBire 18f), 16, 
perDaeatDm siluis etmontibus septem 

utderunt tempora 187, H. 
poruaaua C III 303, 252, 1. 
peraigil eapieDtia (nbl.) 7, 13. tnaie- 

state 235, 18. p. Ubor 300, 6. 
PetruB C III 230, 314. V 79, 109. 

392, 410, 411, — 252, 6. 280, 17, 

301, 6, 11. 
pbalanges triateB C III 83. ii 

triatis phalaDgie 237, 19. 

fhaDtaema 279, 3, 
haruon 265, 4. 
l^harisAea conuiuia C IV 63. mBuiu 

IV 238. Phatisaei C 17 172. 226, 

13. 
pignora t. q. liberi C II 113. H U 38- 

— 210, 6. amiBsi pignoriB (= 

filiue) clade 239, 10. 
pigra luna C I 166. biems 180, 17, 

pigiae stationis limen 185, 6. 
PilatuB C V 116, 157. 281, 11. 284, 

7, 287, 3, 11. 
pinnae 6, 7. 

piscosa congregatio 300, 8, 
plagae aerei traraitiE 303, 5. 
plaaBJt nobia libertas raaiima C V 

103. 
plenu» c. aW. C I 176, 247. V 4, 

326, 185, 16, 214, 21, 292, 13. 

295, 19.— c.gm. 7, 6. 301, 4. 
plurimus: ceaaet plurimorum iactura 

uerborum 12, 1. plarimiira eyna- 

gogne caelestis concilium 260, 11. 

plurima custodia 294, 8. — cuius 

ingum plurimum conpiobatur 

192, 17. 
plus t. q. magis C I 6, 201. III 28, 

267. IV 259 {fort. potias). — 10, 

5, 187, 8. — nimis 194, 15. — plus 

CBt 240, 11. — lacrimis plaa per- 


fusis 242, 2. — magis plns 

14. — plnra = plurima (inn 

Fros.) C V 434. 
poenalia oiDcula 237, 10. 
poenaliter iuminere 198. 8, 
poluB t. q. vaelam C I 251. II 61. 

V233,— poliU 168,212,258 ol. 
pomis noD deoipientibuE C V 225. 
pompa candida C IV 141, S63, 16, 

pompae mortalis bonor C IV 293. 

pompae mortalis amor 271, 20. p. 

nerbomm 176, 8. 
pompare C 1 18. 
pondus: ludaea gens, quae pundDs 

tantae ueritatis audiQerat 373, 17. 
populatio — populi ttostrat» 'Leute' 

C IV 275, 
popuii •*. q. homines C Ilt 253. 395. 

IV 109. V 135, 234, 6. 261, 10. 
260,11. 262,2, 263, 2. 267, 12. — 
populi geiitilea C IV 304. 272, 
10, futuri V 273, 

portitoT didragmatis aurei 252, 8. 
poscere; qui milia Fatrem angelicas 
sibimet legionea poacere pOBaet C 

V 74 

posilio uocaln^uram: qua nitiiium 
loca Gicca, diu qua terra negatis 
aegraiacehataqaifl,qua, . C I 152. 
et Don eicelaa relinqnena II 214. 
numquara terribileB aut paz con- 
inrat in ensee aut trnculenta pio 
— £a 


cateruas nb c 
guoris sinfl nomine curauit iann- 
meras 255, 3. numquam noxioa 
aut pai coninrat in gladios ant 
lupue oscula porrigit 276, 20. et 
posait aut una interpretis diueTBi» 
lingna sufficere, aut si cuactoroai 
uolutt oculis hoc Pilatus exponere 
287, 2. 
positoa uauali statione gressus fir- 

memaa 173, 15. 
posquara C II 9, 35, 105. III 37, 
posse pro fui. ratus hunc snccadere 

poase moi sibimet C II 79 t«stM 

rarior: cur qui uiidnm potaere 

modo Bunt geniti Pros.) C II 118. 
sic aliena gerens, ut nec tua lia- 
quere pOBBea U 1 354. 
possibilitaB 216, 6. 


^l^^^™ aerborum at looutionum. 401 1 


poat QDdas 173, 13. — Heiodes alius 


probatio 300, 1. 1 


poat nidebit 205, 15. 


piobo 235, 13. 301, 8, 12. 308, 7 al. ■ 


poBtmodnm 172, 3. 187, 15. 


probrae narrationia arte 176, 11. ■ 


potatuE : p&BtuB faeno, potatuB flnuio 
permoWt 187, 12. 


proceres C I 359. II 318. 196, 4. _^^fl 


piocarrere cam inf. C T 128. ^^^H 


potenter 245, 2. 


prodeeBt C V 120. ^^H 


proditor 276, 13. ^^^H 


nis poteataa C II 195. 


proditrii 236, 6. ^^B 


potisBimiun : me potiasimura ac Bolum 


profaaua pater H I 71. ^ 


eligaB 7, 3. 


pioferre: aaoeidoti oia protnlit C IV 


potiQs; potiua hino agnituB (magis 


205. qui bracbia nadis humeris 


pToa.) C V 38G. - ut potiua ar- 


profeientes eieita 194, 11. 
piofuaiue uenerari 6, 13. 


bitror ni, 6. Bed — potiQB CI7 


297- 272, 4 al. 


progenitua: natnm sera felicitate 


piBebere: cui facto diueraitate con- 


progenitum 181, 22. 


trario nnuta feritatBm praebuit 


proiecta iacent (nina) C V 259. 


186, 17. 


promiaaio 182, 3. 


praecipere e. occ, c. inf. praecapit 


promptna ignoBoete C U 20. 


nenire pecuB C I 225. praeoepiati 


prona facnltaB 255, 5. 


me tranaferre 171, 5. 


praecipitanter 262. 3. 


poss. : paBBio, Chriate, tni oonpleuit 


praedieatio euangelica = euangetium 


munera legis H 1 93. nisio, Cbriste, 


200, 15. 


tui tormentum et poena raalorum 


praeludere funeream imaginem 238, 


H I 107. clara sui diuinitate per- 


10. 


fnndit 301, 1. — pronom. rel. hic 


praunitere 200, 10. 


est illa lapis, reprobum quem 


praerogare 302, 2. 


nertiea gestat angulos atqne ocu- 
lia piaebet miiacula C ll89. cui 


praerogatina neteris Bcientiae 1, 5. 


praesentia diuina 236, 6. 948, 3. 


nec minuB eat Patre quicqnam 
(= qni nec minoi e.> C I 314. cui 


praesul C I 76. 


piaesumpta tvranuis 223, 19, indnl- 
gentia 279, 19. 


prona facultas — et quidquid na- 


tnra nagat ae indice praeBtat (= 
ot qni qnod n, n.) C IV 6. qaem 


incantaa praeaomptioniB andacia 


ftons nnlla uidat, aed totnm con- 


183, 12. p. daUctomm 227, 12. 


spicit ipae (= aed qui totum 
0. i.) C IV 15. poHt oblatus ei 


fldelia 240, 7. 


— quem fanoibna artia angebat 


praeter diGpoBituDi natarae 185, 11. 


uis clausa mali, nitiumqne tacendo 


praeuaricatio ! radis praeoarioationiB 


prodiderat C IV 58, 59. cf. s. 


antiquae 230, 2. 


&it6 xoa/oS. — reflaeiua: orate 


precantia uerba C m 107. 


patram baptinmate noitrum, inre 
aaum C II 235. qna se temptatio 
ducit C n 284. redde mihi uel redde 


piesbvter Macedonius 1, 1. Lanrentius 


7, 10. 


primaeoa aetaa 7, 5. 


aibi C III 303. — qna ae temptatio 


primariUB dies 295, 10. 


pertraserit 239, 12. 361, 17. disci- 


primatnm retinere 295, 13. 


primitna 270, 11. 


C III 320. cni dantur muneia quae 


principatuB aoelernm 277, 19. 


aua annt IV 209. cum Domino 
potoero raagis sna lintea toUi V 
347. merabria obeantibuB in ae V 


priores: nota priornra H I 91. spea 


pr. H I 96. 


priBcua nsuB C UI 355, 


264. — Saneacnnt nectareis ana 


pro: anxia pro natae nitio C III 243. 


mella oum ceria 176, 1. 


paiua siquidem poena pro tanto 


piopensa uota C IV 123. 


nirteretnr flagitio 282, 15. 
pio dolor C n 9. 197, 9. 


propoaitnm aincerura 202, 9. 


proprie: nam Bimul e turbis proprie 


X. 


26 


4at In( 

Bine crimine duUus Kcosator erat 
C IV 840. 

ptoprioT i q. propior 190, 4. 

propter adaUre 262, 13. 

prapalBu«: nucera felicis anae nec- 
tarea teianlentBe oalcis gTst» pro- 
pnlBnbit iniuria 180, '20. oaput 
colaphis propulaare 278, 12. 

proroeo; oraculo caelitut proTogkto 
S61, 5. 

proupici generosi 319, 7. 

pToaectng aberioris ingeDii 172, 15. 

proaincia iniuticta 171, 9. 

pruinM inedise C ] 88. 

psallere caelesti& C I 25. 

pnerilis aetatis milia 210, 13. 

paerpera U II 17. 

pognax audacia C IH 64. 

paluia harenosuB 178, 9, 

pQsillua 225, 1. 


yoa e, g.: ut biberet qaa torpaa 
arat C IV 225. qna matetiem 
gerebat oorporis 268, 9. qna parte 
morituras fucrat, hac dolebat 
271, 4. 

quacuraque ubt eseiipeclea qnocnmque 
(c/. Sittl. die lokalen Verac/tieden- 
heUen der lat. Siirache p. 130) 
qoacamque trahit Beotentia nutu 
C I 241. quacumque traierit nutn 
dioina sententia 183, 22. qua se 
temptatio duciC C II 284. 

qaadratoa orbis C V 190. 

quadriiuga celeritaa 271, 20. 

quadrapes t. «. asella C I 229. 

quBliter C I 326, 194, 10. 

quam: cui proprium (forl. propriua 
= propius) est ueniam delictis 
iufundere quam poenaliter iami- 
nere 198, 8, 

quBmquam c. coni. quamqoam tnnc 
sanior eaHet C V 127. qaamqnam 
Christus afuerit 211, 6. qoam- 
qaam enim in Dmnibas enangeliis 
hoc habeatar adscriptum 220, 14. 
qnamqoam BcriptQras diuinas Gic 
oporteat omnes adQarti 224, 3. — 
quamquamipHicunctamouBtrantea 
3, 10. 

<{UBudo eausam tndttcens: qnando 
DuUins macQlae naeuo fnscata 
tenso natriebat uentre praecordia 
199, 12. quaodo caelestis iniUtiae 
multitudo Deum laudat in Christo 


201, 20. — i. g. cuin: tonc enini 
tcrra nostra pacem meruit, qnaBdo 
CbristuE terram Doatrae carais 
adtampfiit 202, 5. timc apwt 
suDt caeU, quaado I>oiiiiniU ab 
aquB baptiiatua oacondit 213, 15. 

quaDtitBB duoTuoi modo piBciom 216, 
15. 

quantum paruitatia meae 303, 16. 
quantam — tantum C II 190. 

quatono» = ut: 184, 3. 204, la 209, 
11. 222, 3. 247. 21. 279, 15. 889, 
13. 393, 19. 298. 11. 

quauis mercede C V 40. 

que rdaltuo adiunctum: qniqne or- 
dine.certo nnnc oritut C I 3M. 

Juacque Deo similis adstaret C 
I 22. quaeque profosis inrigai 
lacrimis C iV 69. quique certae 
dispeDsatioDis ordiQs enstoditu 
DUDC oritur 189, 11. <^uiqne tmlla 
nasceotis uidit mniidi primor^ 
189, 15. — praepositionibus ad- 
tunctKfn: inque C II 376. eqne 
C r 287. at a geDoiaqae 252, 9. 

i^ui = quis: dic — qui totiona tibi 
iura tulit? qai etc. C 1 221. Mk ' 
denique qui C IV 86. dic — qai 
totiena tibi iura aubtrazit 188, 5. 

qnia = nam; qaia qnoB malaa oppii- 
mit__bo9tis ima petunt C m 206. 
= OTi, cim eoMiwnct.: non qait 
nos Dominus in laqueos temptaii- 
tis agat C 11 280. sed qni» faiiK 
hoc credatnr oase 194, 4. qoia 
uidelicet — natas sit 204, 18. a^ ' 
regem diierit quorum fiierit 287, ■ 
13. — cum wwfic. pTaeoed^utt 
iieTbo dicendi: non dixit aictnroa 
erit aed quia aiuit C III 19. 

quicumque = quiBqne C II 293 {ef. 
Ennod. C 17, 16). — omnis qni- 
cumque C IV 52, 75. 283, 11. 

quidaam eat quod — quia C II 164. 

quidquid {codd. carm. praeferunt, 
qoicquid Prosae) cf. C I 11. 175, 
9. ut omna cernat praetorltum 
qoicquid decreuerit adfntamm 
233, 11. 

quilibet: nam quamuis semotoa a 
ceterifl et Becretioribns babitans 
latenter iu locie Domiaum qoilibet 
nerbis bnins orationis implonrt 


c 1 31&. cf. c m 85, ise. IV 

93, 163. V 180, 207, 343, 289, 
403. — 240, 12. 261, 5. 283, 12- 
285, 6. 285, 9. 293, 1. — qnippe 
qni c. ind. C m 9 — 193, 18. 
232, 14. 256, 19. 

qnis: qniB furoT eBt C I 245. g.aiB 
fait ille nitor C II 49. qius seo- 
flus C n 127. 210, 22. — niMl 
eteoim differt, utrum bonug quis 
operibuB nil dependat 256, 19. 
nec enim ez alterias oculo festB- 
oaiQ qois andehat enellere 269, 
8 id. 

quiapiam tn mwntiatia negatiais 17S, 
14. 283, 9. — poDamna qaeiDpiam 
DObilem uirum 221, 6. 

quiBque : ut quisquo su<i magia iogenio 
Deo adqoiratur 5, 12. 

quo = ut C ni 13. — 7, 13. 280, 16. 
300, 19. 

qnod cutR indicatiuo uel coni. prae- 
cedente uerbo dieendi uel genti- 
endi C 1 119. V 142. 299, 386. 
H l 34. 20G, 20. 207, 4. 213, 
14. 223, 7. 279, 2. 287, 20. 299, 
12. — eawsam indueeni c. eont, 
C II 216. IV 162. V 293. 194, 3. 
236, 12. 241, 15. 264, 12. 

Kabidae liae C III 40. 

rapida mole C I 74. 

raptor 264, 9. 

ratiooe potentl C V 189. 

rcatua: tapidanda reato C IV 237. 

recidiuua tramea C IV 140. 263, 15. 
r. lui 242, 4. 

rector propriae nbertatij 256, 16. 

redhibitio 239, 5. 

rediuiaa aoimatio 271, 9. 

redux ops C U IS. salus lU 187. 
planta IV 203, caro V 181. nnl- 
tus 285, 10. 

refluae uadae C II 164. 

regnator (sc. DariDa) 187, 15. — r. 
perpes 220, 6. 222, 18. 

relatia andai 181, 4. 

relatiua enuntiata pTimomine de- 
monslratiuo oniisso: nil iuBsa mo- 
ratua cni fuerat canceBsa ealuB C 
lU 100. seas uideri memliriB qoi- 
bos ante tuit V 374, donoo ueniret 
qai numquam aubtractus fuerat V 
382. ut non perderet quod condi- 
dit E U 8. enixB est puerpera 


qaem Gabribel praediierat II It 
18. ibant magi qua uenerant H 
U 33. inuidiae siqaidem maculam 
de Beae non ablait qoi alteri oon- 
ferre denegat 4, 6. armia quibuB 
adsuetua est dimicate 6, 8, ut 
neqaeat aroittere quod uocatur 
10, 9. qaem fouere adaoles inui- 
dioBe deterreas 11, 3, praeter quOB 
cnstos arca munierat 179, IT. dum 
respicit quod euasit 182, 12. aui 
miutat ingrediatar intrepidus 1^5, 
2. gaadebitia ijui tractatis 195, 
5. nibil esse diutinum quod flne 
clandecotar 198, 4. coi caeli par- 
uus est limes . . manBit in corpore 
pnerili 201, 2. eipeteoa qnod ue- 
norat at donaret 212, 2. cf. 212, 
8, 232, 8. 236, 17. 238, 4. 240, 
16. 241, 2. 242, 1, Itt 244, II, 
267, 17. 260, 5. 267, 8, 16. 278, 
20. 289, IS. 290, 15. 291, 8. 302, 
22, 303, I. 

relatua audas C I 96. 

relati«um pro demonstr. : cai si tener 
quiuerit agnus aufeiri 210, 3. oZ. 

religio diuina 10, 10,_ sancta 190, 18. 
sacetdotale reiigionis eiordium 
196, 2. catholica 300, 15. 

religiasa eimulacra C I 243. fidea 7. 
2. 301, 23. libamen 208, 4. ohar- 
tae 303, 9. 

religiose 287, 17. 

reloqaens 274, II. 

remiEsiorea pianae 6, 7. 

lemotio: non tamen diutius in liac 
remotione permansit 290, 18. 

remotioribaa locis iomineuteB 290, 4- 

remaneratia lacis 273, 4. 

rennao 180, 20. 219, 12. 247, 21. 
252, 13. 283, 10. 

renutrio 198, 16. 

repo c. acc: anima pioprias repente 
medallas C IV 287. 

reportare : sidereas uias alacri auli 
corde reportant C V 432. 

repperio C IV 47. V 142. — 175, 9. 

reppulit H I 21. 

reprobas lapis C I 289. 

reaeraare: paEtorBs primi gregem 

saum noctarnis aigiliia reseruanteB 

201, 12. 
ceaolntio lingaas 172, 3. 
lesonare train.-. adsaetns odas cor- 

darum reaonaro C I 24. 

26- 


«^ 


nsaltaie: iaoctia inisionibus non 
reraltans 171, 8. 

Tetro snbtrshere C II 165. retro fa- 
cere ab C n 2B5. retro nnltus 
ftueraio 182, 18. retro abdncert- 
221t, 13. patet infema retro iaiii 
aeroita 292, 10. 

retrorBnra C I 125. V 2«6. 

renerenter 176, 14, 

renocare: faactAqne subductae reno- 
cate cadaoera aitae C III 164. 

renolaere discrimen 171, II. 

rhetorica facondia 5, 7, rh. sermo 
171, 5. 

rhelorici uel poetici germonis exem- 
pla: rapidoque nolatu aonecunt 
auidaa uentonim gandia pinuas 
C III 69. Deraorum uoltiptaB in- 
riEuia nntritnr aquis T 2ii. (sol) 
teiro uelatuB amictii Y 335. (bcI) 
tetra nelatUB palla 290, 12. fnror 
anna miniatrat T 286. procellosia 
adbuc imbribns concuasae ratis 
nela nadentia tnmentia pelagi 
TuriQB fatigatioDi commisi 171. 
9. Buia iQcemis radiaruDt ora ui- 
deotia 242, 13. deitram pigri 
torporis glaoias amputarat 245, 1, 

rictuB leonnm C I 37. 

ridere: blanda per agros ridet amoe- 

rite C Y 372, 410 — rite seaeritatia 

1> 4- 
roBariam 178, 6. 
rubere C III 7. 
rudis >. q. nonua; rudii miracula le- 

gia (= Doui teBtamenti) C 1 29S 

— rude b&ptismatiB miniBteriam 

183, 19. 
rnra C in 24 


babbata C IV 182, 183. — 266, 3. 
295, 9. 11. aabbatum 266, 2. 

295, a 

sabbaticiiB cibua 224, 14. 
SabeUins C I 323. 194, 8. 
sacerdotalis renerentia 7, 5, b. exor- 

dinm 196, 2. 
sftcramentum enangelicae doctrinae 

7, 8. per slmilia aocabnli Bacra- 

meatam 185, 9. 
sacrilega aciea C V 63. raanua V 9(5. 
faecularis t. q. mnndaDns: saecnlaria 

Btudia 2, i. 5, 5. e. libri 8, 3. 


litterae 191, 13. saectLUr& aoil»- 

tna c&duca 271, 18. caoM 287, 10. 
Sftddncaei 226, 13. 
aaKiaatae animae 275, 13. 
gal caelestis 2, 11. 
aaliancA C I 46. 
saliuncuia 178, 5. 
Salomon 253, 21. 
laltim C III 237. 181, 4. SC6, ]0. 

240, S. 248, 4. 274, 11. 280, 7. 
salum pnrgitis 300, 7. 
EBlutaris Dibis moeiiia {Hiemsaleffl) 

C 1 79. 180, 4. B. term 270, II, 
salntem in Christo sc. dicit 1, 1. 171, 1. 
Saraaria 266, 8. 
Samaritana nia C IV 222. loca 268 6. 

mulier 206, 8. 
sanabile caput C V 102. 
sanctio: completa est s&nctio Cbristi 

C V 108. connenienter Bcriptnii' 

rum aanctioai 203, 18. impIeKi 

diuinae sanctioniB oracuio 279, 4. 
saDctUB pater 1, 1. 171, l. 
aauBuinei i. g. Banguinolenti Inpi C 

IV 155. 
Sarra C I 107. 181, 18. 
satiare libens animo quam cibo C 

I 6. en lapis inriguua satiare, iii 

credule, fonte H 1 35. 
satis est quod 191, 4. 
sator bumani principU 270, 1, 
aatnrare libentins aninio qoam cibo 

175, 5. nullis nnmunm sataratt 

faneribnB 292, 22. 
aoucia = aanciata uita C III 35. Itt- 

niina C V 218. Banciata 240, i 

242, 5. 259, 16. 
Sanl 205, 27. 
sazea niscera C II 181. 
Bcisma a Christo C V 201. gcismats 

256, 15. 
BciBmatici doctorea 286, 11. 
scriptnra diuina C n 205. 224, 4. 

Bcripturaa celBiorea 6, ^ -- — - 

lCBtiB dogmatiB 9, 10. I 

bilia 293, I. 
scrutator r 


B C I 3 


. H I 1 


scd tamen: sed in hanc ideo neai 

tameti horam C V 7. 
Bedena i. q. constitnta: arbs m 

276. 
Bednlitas fidi propoaiti 6, 13. 
Bemel: ad coQtempta Eemel mniLdi 

diBcrimina 182, 14. 
semihomo cania C I 247. 189, E 


^^^^^ UBiborum et locutionura. 405 1 


aenatus: ut in caelefitiH patriae Benata 


194. carpere = diBceipere 111 310. 
ueliere = euelleie IV 243. tnlit 


fieri mereatui adlecta 9, 8. 


senescena diea C HI 219. aeuum 


= adtnlit H I 65. miita = in- 


181, 2. progeoies 197, 14. 


mixti 240, 3. nesnit = adneiuit 


senei: seaBB nepotes C 11 13. propiie- 


291, 10. al. 


tae C n 35. 


Bimplaie C I 298. 


senium: anorum ataai senio uume- 


airoulare: qui non iraitanda parentis 


rantur inKenti 193, 14. 


iura cadncorumgradibus simnlauit 
honorum C I 306. — species simu- 


genens stulti mimdaGae sapientiae 2, 


10. 


latae mottis 262, 1. 


septena tempora C I 210. 


simnlator conpusitas C 7 339. s. {fort.) 
aoUicitus V 391. slmnlBtor ac dis- 


aerenus taotua C III 150. 


serpo trcms. C I 40. 177, 17. 


simulator 217, 21. 


fierailia: insania Beruilis beili 275, 


fiine: Bine tempoie leeaum C I 33. 
Bine Bole dies I 267. 189, 16. im- 


16. 


seriinlus E H 53. 


periura siae fine II 66. 173, 1. 


seBBOr C IV 299. 


sola sine eiemplo femina II 69. 


setiget hircns C V 215. 


continuus sine nocte dies II 253. 


sen — sen — nel 176, 8. seu nota, siue 


lui aine luce n 253. IV 253. nita 


latentia 188,20. seu — siue-nel 


manenB sine coipoiis usn III 91. 


227, 9. 


sine labe iflBUignnt III 206. loca 
aine fi-ugibns ifl 263. anlguB sine 


seius licentia 9, 11. 


si: liao ratione regant, si — snsten- 


nomine miitnm IV 2. qoarto sine 


tent C I 270. qoae domoinm oon- 


luce die IV 273. animae sine labe 


atantiftm illa tantura ratione ans- 


fidelea V 37. aine morte mori T 


tentant, si secnribus amputata — 


281. feminei paitus sine uiro my- 


famulentur 190, 12. = nostrum 


sterium 199, 11. preces aine cotde 


'ob' percunctanti si filius Dei esset 


funduntur, fiducia sine coide ncn 


216, 10. 


nascitur 240, 13. caternae — aiue 


sic: quEie postnks sic (=tamqnam 
debitum exigae) mereris 267, 18. 


nomine innQmerae 255, 3. materiea 


sine seosQ 258, 13. in Incem aine 


sicut: aicut ille — qui anjdUo intns 


iuce peraenit 270, 1. antiquum 
aine tapau degere iam cotonum 
290, 3, nec tellnB sine olade ad- 


inpoitunitatis extoieit 268, 5. 


sicut — sic C IT 11. — Bicut 


Btitit 290, 22. siue morte lieoit 


sideienm i. q. caeleate: a, onns C II 


mori 292, 26. 


38. ioDus in 291. manuB IV 104. 


sinuOBura uolamen 183, 7. 


uiae V 432. prolea 199, 8. splen- 


ainus gelidi uentria 181, 21. 


doi 200, 8. sermo 251, 5. conditor 


aiquidera 4, 6. 11, 4. 172, 1. 177, 3. 


259, 9. ChriBtnB 261, 8. impeiiom 
272, 15. 283, 10. dominatio 302, 


180, 22, 203, 24. 225, 1. 230, 6. 


250, 8. 256, 20. 277, 20. 282, 14. 


12. 


287, 6. 290, 13. 300, 11. 


Sidon 248, 10. 


Biato intr. C IV 113. 


Sidonia ania C III 242. IV 99. 


litue 261, 11. 


I 108. 181, 19. grandaeuo aitu 
Bangnia eitinctns 181, 19. 


HigDificatio: titulus trina linguarnm 
signiflcatione consoriptnB 286, 17. 


sobrium sapientiae domicilium 9, 3. 


sociale cacnmen C I 32, s. fastiginm 


nm 240, 16 


177, 11. s. pompa 261, 11. nihil 


similia plnia 228 10 


otat Bociale 262, 14. 


Siloa C IT 259 2.0 7 


Sodoma C I 121. 182, 11. 


Bimiliter: qnae tuum decus aumliter 


Boliditatia leotae iter 4, 13. 


praecessent aut Begnatni 201 9 


aelidns tiames oppos. moltes uestes 


Simon C IV ll^ 118 2b2 4 9 12 


C IV 303. 


aopitoa latuit (eopitna codd. fere om- 


creare C 1 12. tulit = abBtuHt IH 


«M) C T 342. ^^ 


«tll 


lordid&ta 260, 9. 

■ordidne oinitor C I 91. 

tora animae trepidaatii 2M, 11. 

Kirtirl uinlonein 303, 10. 

aospLtas plena 233. 6, c&pitis 278, 16. 

speoies C II 94. 180, 15. 207, 17. 

250, 2. 262. 1. 283, 1. 285, 18. 
Bpecnlaris m&teria 270, 3. 
Bpernra de ge C IV 5. 
Bpernere c. inf. baitc «prenit habere 

Mlntem C I 299. 
spee: cni finig eitiemns apenig»tieiig 

abstulerat iam florentem ^9, 11. 

at. 
spiramenta diuinse legie 177, 19. 

eupTeicae lucia 239, 8, 
spiramiBa menais C 11 147. Inda IV 

270. 
spirante = inapirante C I 197. epi- 

nro uitani C I 41. 
spiritalia caaea 258, 12. UDdae 268, 

16. ciliuB 275, 12. sqna 284, 10. 
Bpiritaliter 270, 12. 284, 5. 287, 5. 

297, 3. 299, 8. 
aportarQm calmina C III 270. 249, 

17. 
sqnamej serpena macnloaUB horroris 

263, 21. 
Equamoaia molibna occnpata csrina ' 

262, 13. 
Etagnnm marini gnrgitis 262, 4< 
stic = istic: aocia atic puppie erat 

C IV 122. I 

stilnBiraio dimnaemnneraiiotestati^ j 

stilo qnieqnam hniua moQulationis 

aptanit 5, 4. 
stodium eeaitionis 283, 8. 
stupere: quodquo magie Btupcas C 1 

IIX 216. etapebant fontiutn misi- ' 

Etupor dimeuBi corporiB 244, 18. 

aab c. abl. ubi ailaliuum inslmmenH. 
caiuae uel modi exspectes: ei 
cnrrere muBtnui nemali snb eole 
nelie C I 90. aeinauit sub toie 

Jioa C I 236. nitiata iacebat sab 
iciDnenecie CII33. naBcenditab 
lege fuit II 39. patrandnm aub 
honore crucis II 87. sab ^lidis 
periolia nita ardebat III 35. ma- 
tnra anb anats nirgineia III 110. 
snb Domini micnere manu III 150. 
dubia sub morte fatigat lU 301, 
nulla Bub lego manet IV 14. ds- : 
tui aub paupere forma IV 28. I 


Dobilior Bub faaoe forafc IT 2 
bUnda snb imaglDe T 6S> nbri 
sob te^mine cocci V 165. 
dubio uidt«i fluctaare isdioio 
7. tutns mitiiBtm& snb ao 
neotre cnstodia 186, 14. sub hniui 
deformitatis aspectn birsQtum 181, 
13. uec tcD^tnr aab ipsa tege 2S6, 
10, snb QDias anni indatiia djmi- 
Bit 258, 23. sub nninB qnali- 
tatis effectn 267, 1. clarait Bab 
fasce nobilior 272, 6. aab qualibet 
quantitate mercedis 276. 17. sub 
indalgentlae fidacia deliBqaent«a 
379. 18. regiae snb imaginis ii 
lusione 284, 18. 

anbiie: quae (semita) tenuicalle lah. 
it arduam latenter ad porlaffl 
229. 15, 

enbingalia gratia 272. 9. 

enbBtantiapatrimonii 7, ll.s.teneDS 
corpoiis Dostri 223, 12. s. niotas 
249. 4. 257, 8. 

aubatantivum pro adiectiuo: dttlcedo 
reinm C I 7, dulcedo pomi I 70, 
coniugii fldem (^fidam coningem) 
I 267. uiolentia flamniae m 39. 
operis Dei honoiem III 42. robon 
cumbBe III 47. uentoiam gaudii 
ni 69. pallot noctis III 220. con- 
tagia moochae (= iupuiain mnli- 
orem) IV 242. iiemoruin aolnptu 
V 223. lectionis adsidaitas 5, 3. 
terraefecQDditasl75, 10. splendorii 
claritaa 177, 9. angniura protoroi- 
tas 210, 16, nolnorem fellis amari- 
tudinera non habentem 213. 20- 
simplicitas pnri cordis 218, 12, 
mellie oraBsi dnlcedo 235, 11. bI 
cadentinm micarum exi|^tate 
pascantur 248, 14, praegnana cntia 
inmanitae 265, 13. poDdaa tantao 
Qoritatis 273, 17. traditioois an- 
dacia 282, 5, heu nequitia tni, 6 
Pilate, facinoris, qnam patrasti 
284,7.piaeBentes mentittm fliuersi- 
tates mtendens 288, 17. sim. 

summitaB digitotum ertroma 181, 7. 

snpei; altas ire Bupor nube G V 431). 
iam Buper aatra eedet H I 83, 84- 

supercilium ponere C I 3. erectam su- 
percilii faatiginm deponere 175, 9. 

aaperiotes 236, 10. 

BUpplicttnter 174, 2. 

snpplicium: fomina longae pasBioois 
Bupplido desperata 24U, 14. 


407 


snpra; cumque annoB dnoa gereret 
aapra deceu 211, 9. qui aupra cie- 
ataiain dominR,tnr nninereBra 387, 
10. 

aoBcipere prouinciam 171, 9. 

saependere: Bnspendit ad aboTa na- < 
tnm C I ]13. grauidam cateni , 
anependBnt alnas IV 176. animam , 
laqueo soBpendit ab alto V 131. ' 
ad lactei patus aber» snspendit 
182, 2. elementa — atatione sne- 
pendit 188, 13. oec doaum dilati- 
one BUBpendit 233, 5. ne qno ae 
tempore prins a pietate Baspeii- 
deret 277, 4- Bed cnm dinina cle- 
meotia — indieii BUEpenderit nlti- 
onem 280, 5. — a genninisqne ae- 
qaoribna aUBpensas (piacia) 962, S. 

^SRO^a C V 357. 297, 16. 

Syncletioe, Bacca uirgo ac ministra 
9, 6. 

s^fumi/moriim coaceraatio: canapri- 
orum patnan origo G I 94. amici 
fomitis aesta I 131. sen^ipec ut 
nna manens deitatis foma pei- 
ennis I 297. blandi saporis in- 
lecebria II 1. spatiosa lati anli 
poli II 60. per ioca deaia matati 
callia n 103. erectae fafitigia pin- 
nao n 210. agmen mediae tnrbae 

III 26. nalidae lampadis aestu III 
33. tristes morborum pestealll 160. 
ad maesti Ingentia calmina tecti 
m 129. igneuB ardor aolis III 
279. candida forma ninis III 282. 
opima fertilitate tamens 17 11. 
pluribas eKEeqoiis et inani fonece 
pasBum rV 129. cbaoe infecnae 
penetrale gehennae 17 148. dis- 
crimina nitao amissae IV 137. 
reduci conaersns ti^amite 17 203. 
mortalis forma te^inis hnmani 
rV 267. caduca nagi culmina aaecli 

IV 291. eiitns mortis 7 134. cul- 
men nominis alti 7 316. mentita 
est uoi nana tibi 7 348. se niBi- 
bnB adatans lace palam obtnlit V 
362. aetheriaseaeotnsabit sublimiB 
in oras V 425. sarcina tantae 
motis 3, 1. Btndiosao mentis offid' 
lun 3, 4. procella antmi tnrbati 
3, 7. torpor cordis obtunsi 3, 12. 

, in diuersas aniiae trepidationis 

funbageB 4, 7. superbi sanguinie 

' Dobilitas 9, 6. longae eicusationis 

I -BnibBgea 12, 2. pro metricae 


neceBsitatis angnstia 172, 1. ere- 
ctum supercilii faatigium 1T5, 2- 
abertate recum opimamm 175, 6. 
in rnbca teatae paraBpide 176, 4. 
poetaram studiOBa consaetndo 
176, 7. fabalosi canninis nngaa 
176, 8. nobilinm pompa neibornm 

176, 8. ridicnli Getae comica foedi- 
tate 176, 9. splendoris claritas 

177, 1]. parcite Bqualentibas 
harenosi polneris glebia et sterili- 
nm nnda pecfrni aiccitate cam- 
pornm 178, 9. per liqnidos puii 
fontis latioes introite 178, 16. 
nimia frugie ubertate mnltiplicis 

178, 18. rapidam pelagi flucta- 
antis ineaniam 179, 6. lepentina 
snrgentia innndationc dilnuii mer- 
snm penitns 179^ 18. antiqaa 
patmm testis ongo priscorum 
181, 1. snmmitas digitorum ei- 
tcema 181, T. cetro aui aultaa 
auersione 182, 18. nec igne circnm- 
fusi caloris cocrepta. 183, 2. siccae 
ieiuai marmoriB nenae 184, 17. 
noracis rostri rapacitas 185, 12. 
longa niaacitas 186, 2. aniiae 
puppis trepldatione iactatns 186, 
11. t^ranmcae leEis atrocitas 187, 

I. cains rabioa Acbaemenii fnreris 
igne succenaa torreniem fornacis 
propriae superabat ardorem 187, 
3. necordi insania laptus 187, 9. 
instabilis mobilitas 189, 11. depnl- 
sae noctis absceBsu 190, 2. spinoBa 
aculea 191, 3. inceptl tramitia 
institutum 191, 6. de terrena 
niortaliB legni cioitate 191, 10. 
per deuioB onrai callis anfiactus 
193, 4. caligantis tartara secatus 
ost tenebrosa 193, 6. quia uana 
eat coram Deo mundana Bapienti^ 
fragilia disciplina 194, 14. acciB 
summae fastigium 194, 21. aposto- 
lici cnlminia et honocla apei duo- 
denuB 196, 7. uetasta memorans 
antiquae mortis eiordia 196, 9. 
inlecebrae blandi saporia 197, 3. 
nenialis indnlgeutia 198, 12. origi' 
nalis macalae foeditas 199, 3. 
nnllias maculo naeao fuscata 199, 
13. ainceia castitas 200, 1. beati 
nentris honoie conepieuo 201, 7, 
Bola placens aingnlariter 201, 10. 
domieilinm snae manBionis 202, 

II. nebnlOBae caliginis obacnritas 


«8 


2(H, 2. iucundi DultDa BerenitM ' 
S04, 2. uetastiitu seninm 208, , 
13. aolucri carsa fugaeia tempora . 
211, 14. mQti patiis a Bilentio 
teinporali 212, 6. tenebriB niwtBr- 
oae caecitatis ortum 213, 10. encri 
corporis Diaiestiw 212, IS. ki ' 
mandati 214, 3. regni fragilis et 
cftdnci cupiditss 216, 20. nirtus ' 
nuuoris potentioe 217, 6. alt& 
gnblimiB tempU fMtigia oc ca- 
cumen eiceUi piunacDli 218, 2. 
donum tanti ntuoeris 220, 9. prece 
hniaa snpplicationis 221, 10. Incic 
illins diea 223, 2. uictaales epalao 
224, 9. ma^ae famis penuria I 
224, 22. aoidi do^matts uirns i 
226, 13. spansio paris etidcm ci>n- ' 
dicionis 227, 6.magii&e remotioQia < 
abgcessus 230, 9. aegrum mori- { 
entis filii incommodnm 333, 2. ' 
SDspitatem uoc« pniestitit, sermoDc ' 
conceMit 233, 6. uitia morborum ' 

233, 14. ualidi lampas ardoris | 

234, 10. Bora animae trepidantis ■ 
ambi^a — pendebat 234, 11. 
gedulis officioGa seraitiia 234, 16, ' 
cnrauB rapida comtnotione prae- 
duitos 237, 2. l&ngueaa torpor 
237, 2. qnieti iam gursitis lenitaa 
237, 4. pecus inmnnaa sordiam 
obscenitate foodiasimnm 237, 16. 
morbus marcidae tabis 238, 12. 
Bordinm iqualor 238, 16. robur ! 
arentis ligni 239, 3. gratae mntna 
redbibitione mercedls 239, 5. amis. 
si pignoria elade 239, 10. finia 
eriremns 239, 11. uadosi saoguiniB 

241, 1. misorandae domus tecta 
Ingentis 241, 5. inlaetabilia malti- 
tudo — crebris clamosa dolortbns 
aedee confnderat iafclices 241, 9. 
frigidae mortis rigor 241, 19. 
imperiosae uociB aibitrio 241, 20. 

torporis glai: 
artiam 245. 
sataratae ple 
tumidos spu: 
247, 19. •- 


gratia 244, 5. pigri 
es 245, 1. od dolos 
10. post oipulsam 


n 246, \ 


9si gurgitis QuctUB 
1 locis sriaa eiccitate 
ieiunis 249, 4. languena inedia 
249, 6. Bublimium inerittinim 
grande fastigium 250, 15. meta 
finalis lominiB 251, 4. hami de- 
cipientiB iosidiae 252, 8. exigua 


paruitas 253, 7. ttimar Buperfai 
f&stus 253, 9. tenaia augusti callii 
nia 256, 9. sub nilissiina paaperii 
forma 257, 8. caligans noi 257, 
19, parui gemitua aTflictio 260, 7. 
Bpeciea simulatae mortis 363, 1> 
Btagnum marini «'ur^tii^ 262, i 
iK[uusum marmor 262, 10. toipor 
pigrae mortis 263, 11. plagae nol- 
nerum 263, 19. 288, 6. co ' 
measis germen uberrimam i . 
falsae crassitudinis tuinor ^5^ 
12. sinus Bugebatnr iDmodicos 
265, 15. moculosa coiporia obsceni- 
tnte fa^diflsimi 266. 11. anctor et 
conditor 267. 6. ignoruns prorsns 
nesciena 26S, 15. coetusmagnM 


3. pn 

1870, 


15. dabia trepidatio 27L 

imperioBfta nooi:! 271, 10. penetnle 
iufeml 271, 12. tostimoniam potor- 
uoe profeBBJanis 273, 15. restitDit 
ac aanauit 277, 4. larimftmin 
roribus 278, 9. alta cacnmina STG^ 

5. rabidi tumultuB insania 278, 
11. clementia patienti longanimi- 
iBte mitiasima 280, 5. ramisHC 
neglegeutis agricolae 280, 12. 
caligo tenebrarnm 281, 7. derigoit 
et hoTrnit 281, 13. demens foror 
283, t). fnnesti genns eiitii mors- 
que — cadaaeris 282, 16. sablims 
fastigium 283, 1. sub imaginis ii 
luaione 284, 18. redicns ac resot- 
gens 285, 6. reducis uultos aaeino 
'JHb, 10. uiolenta saeui roboris ia- 
strumenta 285, 14. primae lacisori- 
eo 236, 6. atrocitos ferocis iastitati 
288, 18. palmes aitis suaaisBimae 
288, 20. sermoniB increpatlo 289, 

6. blanda amoenitaB 289, 17. iter 
dinerai calliB 290, 4. tumuli sepnl- 
tara 290, 4. tbesaumm oorporis 
pretioai 294, 1. tnmuli fores et 
lanQB 294, 8, fonea tni caeus et 
periculi 296, 15. dinersia tempori- 
bus et moinentis 298, 7. qnH 
nnper gesaerat ante 298, 13. repetit 
ac reuoluit 301, 9. 


iaciturna spiramina C II 147. 
tales prophetae 251, 2. — talia = 


409 


tanta: qa&e talia setitiebBt ad- 

mitti 290, 23. 
tameD nmtTiim 'uberliaupt' ■■ ii pla- 

caii tamea js posBit., qai laelere 

oon desistit 2&, T. 
tamqnain si diceret 243, 10, tamiinam 

debitum exigaa 867, 17. tauic[;tam 

denno fuerit editus et creatus 271, 

16. 
tantnndera ac«1erlfi C V 43. Bacrilegii 

275, 19. 
tartara C II 297. 
tartareuB cibua C I 53. cibi 178, 13. 

caecitas 261, 20. 
tellBS cruBnta C I 51. 
temerare: Dullo temerante pudore fi 

I 53. 
temerator 197, 4. 

temperies neniBlls plagae 180, 17. 
tempora: septena tempora luatiat C 

I 210. septem tompora uidorant 

peraagatum 187, 14. 
temporale aeuum 211, 10, sUentinm 

212, IG. 
temportnn uaua rarior : de Btirpe creaa 

ut mystica nirtus monBtraret C I 

71. sorlmit at — redit I 135. 

fldfatiir asBlla — lingoaQue rndenti I 

edidit Lnmanaa animal loquellaB 
!. sequitnr iubeDtis imperium 

Joacnmqne trahit sententia nntD 
241. postquam cteBcere coepit 
origio, perit {fort. periit) cladera- 
que a aemine BnmpsitlllO. pue- 
lilia mactat milia plangoremque 
dedit II 121. rupit — secnit — 
ferit — premit II 125. nec tantum 
Iiac gaudete niri, i^uod spiritus 

Iater subiaceat nobis, quantum 
quod — Bcribat IV 162. quidquid 
r^s dura negarit, Bola oratio prae- 
Btat XT 217. clarificaui clariflcem- 
que (clarificabo oi.) V 10. hnnc 
cligit (elegit coAd.), hnnc repro- 
bauit V 213. qnod cum dederit, 
noa amittit 4, 7. our raetrica 
uolaerim componero 5. 1. quod 
uerBunm niderint blandimeDto 
mollitam, tauta cordis auiditate 
Buacipiunt 5, 9. proferant aua, si 
qoi carpere nitentai' 175, 5. enper- 
eilii depoue faBtigium, si caroa 
aduenieB 175, 3. postqnam morte 
<:i]DdemDaE 179, 14. dum nitam 
Jenegat adqnisioit 182, 6. nec 
1 dignuB est gaudore — qui 


\ 


dissiparit 182, 18. Eeqnitnr iuben- 
tis imperinm creatnra, quaonm- 
que nntn traierit dinina aententia 
188, 22. minua se donare pro- 
nUDtiaaa qnam donabat 241, 17- 
hunc aic curault, ut daomonio 
nacuatiBot ~- replesset 242, 18. 
nec tanta fuit; copia cum daretur 
quaata fuit in reliquiis iam fasti- 
dita cum ta11itur246, 21. in tan- 
tum Domini fnlgor aolem supe- 
rabat et niues, Dt salem quidem 
niuesqne conspicere facile cuilibet 
obtutufl anbpeditet — apostoli con- 
cidiseent 250, 10. OBtendit ma- 
lum con oBse quod eins est, si 
operarins illud bonua babaerit 
256, 18. Dutrit sua namque nnl- 
uera qni cekritet neglegit 26(\ 
5. quam uiolenter impetraEi quod 
optaris 367, 16. quidquid enim 
pro qualitate difficili res durior 
abnegarit aola uotis Bimplicibus 
— oratio frequenB obtinet 267, 
19. qua moritnrua fnorat (erat 
Carm.) 271, 4. depoaait — ut ab 
hnius obsoquii dignitato nec lu- 
dam feciaset exsortem 274, 22. 
qui religionia ritu ludaicae prin- 
ceps illa quidem tcmpestate fnerat 
aacerdotnm 277, 17. qno apud 
pium indicem faciliua sibi relaxari 
memiaaet errorem 280, 18. in- 
uadant — perpetrarunt 290, 5. 
sicnt enira uiaa suauia cum fu- 
eiint in acetum triste cannersa, 
cunctii a mensaium pocnlis re- 

Snlaa iitctantni 291, 15. et ne 
des defecisset, agaascitni 293, 

12. cf. consec. lemp. 
ttimpas nocturni operis 296, 21, 
temnlenta oali 180, 20. 
teaacitas muti silentii 4, 3. 
teadere c. d. litoieia tendere brachia 

aaxis C in 55. 
tet i. q. tertio : C 11 199, 200. — 

tertio 301, 9. 
tetminna; dubio pependit natnra sub 

terminc 291, 1. 
terreaa uicinitas 179, 7. 
testa Tubia C I 16. 


410 


Indez 


testis pro Qireine wrtna C n 46« 
200, 4. 

tbensaanim (T) C I 93. 

Theddae C I 43. 178, 3. 

tholns: regia fnlnis emicat anla tholis 
C I 2&. 

Tfaomas C Y 378. 299, 5. 300, 2. 

timere: Chnstnm nenire qnid times 
H H 30 

Timens ^pleriqfie) C lY 210. 267, 10. 

tiro 2, 1. 

tiroeininm 7, 6. 

Tonans i. q. Dens: C II 205. Y 17, 
72. Dominns tonans C I 27. 

tonitrnns C V 13, 15. 274, 2, 8. 

tormentnm et poena malorom H I 
107. 

torrentam aqnamm nada C II 157. 

torrida damna C I 129. 

totiens C V 306. 294. 13. 

totns = omnis : totis extincta mednl- 
lis C III 38. qoi totnm praestare 
potefl III 113. totis nirtntibnB 
implens III 159. sed totnm con- 
spicit ipse lY 15. patieDs snb- 
iecto corpore totnm (omnia Pros.) 
V 99. totnm gnbernat V 426. 
toto cedentibns aeno H I 97. 

fratia totis gentibns extat H 
101. — totnm commnne Patris est 
C I 312. 193, 15. — totarnm ni- 
rinm stndio 191, 8. hjdrias totas 
feruisse nindemia 232, 13. totis 
nirtutibns opaleDtos 243, 3. qui 
totum lege tenet 256, 10. 

tozica letalis saci nntrimenta 178, 
12. 

trabales laqnei 282, 13. 

tractaret. q. cogitare, meditari: qnem 
tractat fraude necandum C 11 82 
— nec proprias bene tractat opes 
C IV 19. 

tractus : de quomm tractibus derinata 
per totius mundi limitem flnmina 
uagantur innumera 244, 2. cornsci 
siderum tractus 303, 2. 

traditor C V 28. 27^ 2. 276, 13. 

trabere: nocem non aure trahebat 
C IV 102. uolumina traiit C IV 
149. 

transfretare 235, 8. 

transigere: corui diurnis epulis trans- 
egerunt 185, 12. 

transplantati Dei C I 275. 190, 16. 

tribuere: uisibus bumanis tragicas 
tribuere figuras C IV 171. 


trinae landis mnnera 209, 11. trint 

negatio 301, 10. 
tripertitns 224, 2. 
triplicabile C I 298. 
triplicare C I 296. 
tripndians 180; 19. 
trisnlcae lingnae C 1 133. 183, 8. 
triticea seges 267, 8. 
tropaenm C V 321« 
tmcnlenta oscnla G V 68. 
tnba Dominicae stationis ezcfauBtt 

195b 1. 297, 11. 
tnmnltns t. q. mnltitndo O IU 257. 

294, 20. — ». q. eongregatio C V 

tumnlns C m 72. !»«■• 

tunc pro tnm C II 44. 202, a tnrba 

i.q. mnltitndo C lU 115, 214. 261. 

IV 110, 240, 282. 807, 376. — «10, 

9. 240, a 246, 16. 262, 3. 10. 

271, 2. 272, 13. 274, 12. 2921 11. 
tutus : consangninei tutas medicamine 

Umi C IV 262. 
tjpica nia C V 396. t. Moyses 246, 

11. intellegentia 300, 10. 
tjrannicae legis atrocitaiB 187, L 
iTrannis sangninolenta 210, 9. pne- 

snmpta2229 19. 
Tjria loca 261, 11. 
ifjntkB partes C m 242. 
Tjms C IV 99. 248, 10. 


Uacare: qno nibil a deitate nacetC 
V 197. 

uacuare: inlaesum nacuaait iter G 
n 46. 

uacnus labor C IV 117. 

uagina condi custode 277, 9. 

uanitates Memphiticae 265, 6. 

ubi e. g. : in illo tamen enidenter 
Dommus lesus ipse capitulo iuris 
sui potentiam — docuit, ubi disci- 
pulos coufortabat 220, 17. nescit 
enim tempus — ubi fortissimus 
miles gratulabitnr corona 223, 3. 
euaDgelica lectio declarauit, nbi 
agnosci iussit 230, 3. prima uir- 
tutis documenta patefecit, ubi 
conuina non pasci uisus est 232, 2. 

uector C III 102. 239, 5. 

uel = et: C III 303. IV 305 (c/. 
Fros.). V 155, 427. — 7, 3. 173, 
3. 206, 6. 253, 4. 268, 12. 283, 
20. 291, 5, 12. 301, 8. = sal- 


I 


tem C III 122. — nal — nel — 
ant: uel oolaphiB pulsare capat 
uel caedere paliQiB aut spnere in 
faciem plebs ezecraDCla qnieuit C 

V 98. — uel iure 18G, 8. ubI 
potins 191, 5. nel ma^is 248, 7- 
nel sero 269, 1. nel potiua 384, 8. 

nelte snbst.: cili condeie uetle eat C 
IV 14. — c. «ee. c. i*f. C m 88. 

neaa silicig 8, IS. ubemm 210, 9. 

ueneo, uenitus H I 21. 

ueneratoree holerum 190, 15. 

neniam habere C IV 349. 

ueatosa ^loria C U 335. 

nereri = nenerari C I 244. 

ueritatem in crimenprotraheie283,9- 

uernacnlnB 195, 10. 

nernalJB plaga 180, 17. 

ueatigium t. q. pes C IH 100, 235. 
IV 41, 67. V 25, 431. — 2, 14. 
178, 3. 180, 5. 183, 16. 239, 4. 
247, 8. 259, 17, 275, 9. 279, 1. 
300, 13. 303, 3. 

uetna rnina C IV 73. 

ueiilla C I 337. 194, 23. 

nia i. q, ajiss,: dediderimuB hinc ali- 
qnam obtrectalionis niam 173, 
i. — uiae: CDgitationes eteuim ct 
uoluntatesuiaesnnt opernm356,3. 

niator pelagi C III 234. 347, 19. - 

uicinns: Bpecies sibi contrariaB non 

audent oicinas efflcere 190, 4. 

caelo faceret uicinoa 219, 11. 
oicisBim H n 71. 
ntctima = mactatio : qnod sponte sc 

Cbristus mitia agnns o^ret ad 

nictimam 183, 10. 
nictor eiercitua 185, 7. 
nictnale solatinm 243, 13. 
uigiles C V 301. 
nioleata potestaB 336, 17. 
uiperei morsuB 179, 15. motns 182, 7. 
nirgineuB annns C III 110. 
nirginitatis honor C II 67. 
niigo parona C V 322. 
ninlis animna 10, 1. 
QiTtus i. fere q. uis, &6vaius: C 

lU 2, 127, 257. IV 57, 106, 158. 

V 1, 266, 836, 434. 180, 1. 
185, 19. 192, 23. 308, 11. 282, 1. 
238, 13. 249, 3. 261, 10, 19. 267, 
16. 395, 7, 19. 297, 3. 303, 7. — uir- 
tates i. fere o. miracala C I 95. 
m 95. IV 126, 304. 177, 1. 
181, 3, 318, 11. 336, 11. 241, 16. 


343, 3. 246, S. 258, 2. S^ 1. 

273, 1. 
□isio tanti triumphi 302, 10. 
nisns: huins b& uiBibuB obtnlit C V 

nitale sepBlehrum C l 193. 186, 13. 

ausllium C IV 133. 263, 7. flabra 

C V 53. anrae 177, 18. semen 

17S, 16. pagina 195, 11. auiditaa 

235, 4. termini 239, 8. iter 258, 

17. 
nitinm i. q. paseio: pro filiae nitio 

atuiata mnlJer 248, 11. 
nitrei campi C III 385. 247, 18. 

uitrea caro 366, 6. 
uinax aeninm 251, 3. 
uii = tantum C IV 203. 
niidum 210, 10. 
nmbracnlnm aetberiae frondie 232, 

15. 
nna C HI 30. V 379. al. 
unanimuB C IV 218. ananimes 301, 3. 
onda i. q. aqna C IV 394. 268, 8. 

270, 9-1 
QOcabnium: per simUis uocabnli sacra- 

mentnm 185, 9. nocabulo parlter 

conueutenter ac merito 186, 3. 

qnera Didjmum nocabulo nnncn- 

pabaut 299, 6. 
uoces blandae orationle 6, 70. 
nolncrBB anrae C IV 47. turpem uo- 

lucrem 189, 5. ali» nolucri incnndi- 

tate diffusia 236, 16. 
aolamen operis nostri 1, 3. uolnmina 

nniueraa librorum 303, 12. 
uolnntarins 5, 13. uoluntarie 291, 20. 
uolnptates carminum 179, 15. 
uoluptnosa fallacia 179, 15. temptatio 

229, 12. 
nomere: ieiuna nounm nomnerunt 

marmora pontum C I 157. siocae 

ieiuni marmoria uenae potnm 

cunctis aomueie multipUcem iSi, 

17. 
uotine SQSci 
nalcera arc 

V 219. 
nma: geminae nmao 363, 6. 
UrBinus antistes 7, 5. 
Ursinns uel Ursicinus preabyter 8, 5. 
UEqne: tartarenm diacenderit QBqae 

profondnm G V 137. 
usua: iu natim priatinum rcfarmanit 

248, 21. 
nt: dic nt — uertatur C II 179. ut 

nullum (= ne utlum) metnatis 


412 


Index nerborum et loeutionam. 


hostem G IV 156. beatos anctor 
'sftecoli ■eraile corpU8 indniti nt 
came carnem liberans non per- 
'dmt H n 7. qnale nomen habe- 
bit hoc crimen, nt — ambiat 204» 
18. illam sdlicet misericordiam 
Dostnlabant nt diem reformaret 
242, 7. similis itaqne sensni osten- 
ditur et nt 80 b^edici praecipiat 
222, 13.— netat nt mortnam Ingeri 
nictnram 241, 11. 

.ntpote qni 1, 4. 

nlris: coius uenter aqua redundante 
perBpicuus utris putabatur eese, 
non uteruB 265, 13. 


utraque eiementa 282, 18. 

unltus: ut noctem lemoaens cali- 

gantem extinctiB diem aaltibus 

reformaret 242, 7. 


Ymni caeleiteg C IV 306. 272, 13. 
dulceB H II 85. h. genenJis 222, 
16. 


Zacharias 203, 19. 
zelus H II 89. 


ADDENDA ET CORBIGENDA. 


p. 6, 7 pinnis pro pennis. 

p. 12, 10 uerba qnia pascha — Christus swnt ep. ad Cor. I 5, 7. 

p. 14, Y. 3 adde ad testimania Anson. p. 125» 3, 2 (ed. C. Schenkl) 

item p. 23 v. 99 Ovid. Trist. I 5, 53. 
p. 23, Y. 102 adde comma post L et Beg* 1. 
p. 24, Y. 119 not. €tdd. fort. Christns cf. Pros. 
p» 35, Y. 268 notm dd. comma post lignea A« 
p. 52, Y. 113 pignora pro pignera cum libris antiquissimis. 
p. 57, Y. 197 not illi S (in ras.) Amtz., pro (in ra8.f Amtz.). 
p. 74, Y. 138 not. constricto T pro A. 
p. 87, Y. 305 not L pro BL. 
p. 95, Y. 72 et 73 paenitet pro poenitet. 
p. 111, Y. 290 heres pro haeres. 

p. 121, Y. 103 not. plansit et sonuit pro plandit et tonnit. 
p. 124, Y. 137 not. descendit ad add. H. 
p. 126, Y. 166 vwt. post X' comma del. 
p. 146, subscr. qvinq: pro qyivq:, sedyiji (i» a m. 2) pro i,. 
p. 167, Y. 81 Xeromyrram pro Xeromjrrham. 
p. 172, 18 immensa FB. 
p. 178, 1 inlnuiem pro ingluniem. 
p. 183, 22 not numerua 22 ad patris referendm. 
p. 185, 15 adde comma post perfidus. 

p. 193, 14 dele comma post Dominus, interpwnge post Fatris est. 
p. 201, 20 militiae pro militae. 
p. 205, 9 inmemor pro immemor, 
p« 221, 6 filius pro Filius. 
p. 235, 2 numerus 2 ad seruiret referendus. 
p. 242, 11 not. supplicum FB pro F. 
p. 249, 8 not exhausus 6 1 pro I. 
p. 264, 12 not do FBv pro Fv. 
p. 265, 2 not. euangelista B pro Bv. 
p. 266, 15 not post defit spatium, 
p. 280, 10 paenitentiae pro poenitentiae. 


414 Addenda et eorrigenda. 

p. 283, 4 not. modo HBv pro H, 16 dde ntroqne looo, 17 depntatiii] 

est BB. 
p. 285, 20 not. ex////tendi B pro eztendi. 
p. 2%, 10 not, nota B transp. 
p. 299, 1 not contribnlatam] hnmiliatnm Hv- 
p. 307, 3 RVFn pro evfi. 

Praeterea B addendum ad Rv in noHs 213, 12. 217, 3, 7. 228, 11 
246, 21. 2d2, 12. 256, 8. 282, 5. 298» 11. 


Ans im Terlap voj Carl Geroli's Soln in flBii. 


Engelbrecht, A. G., de scoliornm poesi. Ad BnmmoB in 

philosopliia honores ab amplissimo philOBoptiorum Viixio- 
bonensium ordine rite obtinendos. 1882. gr. 8. {II und 
101 S.) Preis: 1 fl. 50 kr. =: 3 Mark. 

— Stndia TerentiaDa. 1883. gr. 8. (90 S.) 

Preis: 1 fl. 50 fcr. = 3 Mark. 


Gitlbaner, M., Babrii fabulae. 

Preis: 1 fl 


882. gr. 8. (V u. 160 8.) 
80 kr. = 3 Mark 60 Pf. 


Initia librorom patmin latinorum. Sumptibue Academlae 
Caesareae Viiidobonenais. 1865. gr. 8. (245 S.) 

Preis: 2 fl. 75 kr. = 5 Mark 50 Pf. 

Kukala, R. C, de Cpuquii codice vetustissimo. 1885. 
gr. 8. (70 S.) Preis: 1 fl. = 2 Mark. 

Knnz, A., P. Ovidii Nasonis libellus de raedicamine 

^iei. Ad summos in phiLosophia honores ab amplissimo 
philoHophornm Vindobonensium ordine rite impetrandos. 
1881. gr. 8. (II n. 92 S.) 

Preis: 1 fl. 40 kr. = 2 Mark 80 Pf. 

Saalfeld, Dr. G. A. E. A., Tensaurus italograecus. Aus- 
fuhriiehes historiach-kritisches Worterbuch der griechischen 
Lehn- und FremdwOrter im Lateinisehen. 1884. Lei.-8. 
{II u. 1184 Sp. S.) Preis: 10 fl. = 20 Mark. 

Sedlmayer, H. St.. Prolegomena critica ad Heroides 
Ovidianas. Ad summos in philosophia faODores ab am- 
plissimo pbilosophornm Vindobonensium ordine rite im- 
petrandos. 1878. gr. 8. (TV «. 106 S.) 

Preis: 1 fl. 50 kr. = 3 Mark. 
ThnmBer, V., de civiom Athenicnsium muneribus eorum- 
que immnnitate. 1880. gr. 8. (151 S.) 

PreiB: 2 fl. = 4 Mark. 


WaBhleU, J. A., de similitTtdJBibns iimgiaibuqiw Ovi* 
(lianis. Ad summos in philosophia honores ab aJopUBSiHio 
philosophonim VindoboDensium ordiDe rite impetraDdOs 
im^. gr. H. (VI u, 193 S.) Preis: 3 fl. = 6 Mark. 

WeHsely, C, I*rolegoinena ad papyrornm graecornm 
Dovam coUectionem edendam. Ad summos ia philo- 
sophia hoDores ab ampliEsimo philosophoium VindoboneD- 
sium ordine rite impetrandos. Insunt disqtiisitiODes palaeo- 
grapbiae antiquariae diplomaticae, metrologicae , cbrono- 
logicae interpretationesque noDnuUorum papjronim. 1883. 
gr. 8. (80 S.) Preis: 1 8. 50 kr. = 3 Mart. 

Bibiiotlieca patrum latinoram Italica. Herausgegebea tod 
AugTut Reiffersoheid. L Baad. Die Capitularbibliothek ia 
Verona, Die rSmisehen BibUothekeo. II. Band. 1 — 3 Heft. 
Die Ambrosianische Bibliothek inMaUaad. Die BibUotfaeken 
Fiemonts. Die BibUotheken von Venedig, Florenz, Neapel, 
la Cava nnd Monte Cassino. 1865—1872. gr. 8. geh. 
(1033 8.) Preis: 8 fl. lokr. =: 16 Mark 30 Pf. 

Yerzeicbnisa der a,Iteren Haiidschriften lateinischer 
Kirclienvater in den BibUotlielien der Schweiz. 
Von Dr. Karl Halm. 1865. gr. 8. (54 S.) 

Preis : 40 kr. = 80 Pf. 

Hartel, Wilh., Stndien iiber attisches Staatsrecht nnd 
Urkundenwesen. 1878, gr. 8. (288 S.) 

Preia : 2 fl. 40 kr. = 4 Mark 80 Pf. 

Featschrift znr fiuifeisjahrigen Griindnn^sfeier des 
archSologischen Institntes in Rom. Von 0. Benndorf 
und 0. HirsoMeld, ord. Mitgiieder dea arehaolog. iDstitutes. 
1879. 4. Mit 1 Kupfertafel u. 2 in den Test gedruckteii 
Holzscbn. (47 S.) eleg. cart. Preis: 5 fl. = 10 Mark- 

Monnnienta graphica medii aevi ex arcliiTis et blblio- 
thecis imperii anstriaci coUecta edita iussn atqae 
anspiciis niinisterii cnltns et publicae institntionis 
Caes. reg. Die Texte der Scbrifttafeln herausgegeben 
TOn Dr. Th. Sickel. 1859—1882. Imper.-FoUo. Heft 1—9 
a 25 fl. = 50 Mark. Heft 10 (Schluss) 15 fl. = 30 Mark. 


) 


H 


^M 


■ 


^^^^^^^^^B en 60.cssv.io 

^^^^^^^^K^ SKtvHOpvaomnlB. 
^^^^^^^^■^ Stanlord UfWverslty Ubrarles 

^^^^^H 3 6105 037 967 669 


^i.i 


C822- 
■J.IO 


DATE DUE 1 


■ 


JIJ|-| 


I3J3 


1 


JlJ'l 


!:j;'5 


STANFORD UNIVE 
STANFORD, CALIF 


RSITY LIBRARIES 
ORNIA 9430S 


^^B 


II