This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
athttp://books.google.com/
ΤΙ ] Jl
178 4
[ SS. ΠΤ DOCTORLY SCRIPTORLYQU Re
SIVE LATINORUM, SIYE Gh /ECORUM, Ἵ
QUI AB ΕΥῦ APOSTOLICO AD TRMPORA CONCILII THIDENTINI (ANNO 159y) PRO LATINIS, ET CONCILIEL FLORENTINI [AN N. 1452) PRO GILECIS FLORUERUNT :
RECUSIO CHRONOLOGICA
UMNIUM QUIE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER. QUINDECIM. ΠΡῚΝ ECCLESLE S/ECULA ET AMPLIUS,
AVXTA VBITIONER ACCURATISSIMAR, INTEK SE CUMQUE NONNÜLLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAR, PERQUAM DILIGEN TER CASTIGATA ; DISSERTATIONIRUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER. ILLUBTRATA; OMNIBUN — OPEIIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU/E TRIBUS NOVISSIMIS S.£CULIS DERENTUR ADSOLUTAS BETECTIS, AUCTA ; ΝΗ ΗΒ PARTICULARIDUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUIUS MOMKNTI SUDSEQUENTI- BUS, DONATA ; CAPITULIA INTRA IPSUM TENTUM h1TE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINAIUM SARGINEM BUPKRIOREM DISTINGUENTIBIUS SUEIJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA τ OPERHIUS CUM DUBIIS, TUM AFOCRYPIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE (X ORDINE Ab. TRADITIONEM ECCLESIASTI- CAM POLLENTIDUS, AMPLIFICATA ; DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA. INDICIDUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPIABETICIS, CHRONOLOGICIS, €
&TICIS, SYNTIIE.TICI&, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DÜGMATICUM, MORALE, LITUR- &ICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED. PILAESERTIM - DUORUS INDICIBUS juMENSIS ET GENERALIPUS, ALTERO SCiLICuT HERUM, Qvo CONSL TO, QUIDQUID — ΝῸΝ SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE. PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSD, IN QUÜDLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO. INTUITU CONSFICIATUR ; aLTERO. SCIIITUILAE ΒΑΘ ΠΕ, gx QUO LECTORI COMPERIRE SIT ObVIUM QUINAM PATRES E IN QUIIUS OÜPERCM SUORUM LOCIS &INGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCRIPTURU£ VERSUS, ἃ FILIMÓ GENESEOS USQUE AD NOVIBSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT ; Ἂ EDITIO &CCERATISSIMA, CJETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR. CHARACTERUM NETHPEAS, CMARTAE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUBORUM TUM YARIETAE, TUM NÜMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIDIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTE
i - BIMILIS, PRETI EXIGUITAR, PIUESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CURONOLUSIEA, Ὁ BEXCENTORUM FRACMENTORUM OPUSCULORUMQUE WHACTENUS HIC ILLIC. RPAMSORUM ,- PIUMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MS5. Ab OMNES KTATES, — LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM, : ^T 7 SERIES GR/ECA PBRIOH, 3
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE ὑπ εκ A 5. BARNABA AD PHOTIUM,
AGCURANTE J.-P. MIGNE, Bibiiothecoe Cleri univerue, sIYE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICKE RAMOS EDITOR&.
" FATROLOGIA, AD INX4TAR IPSTUS ECCLESIE, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIA NEXPE LATINA, ALIA GIUECO-LA TINA. — LATINA, JAM PENITUS EXARATA, QUOAD PRIMAM SERIEM, VIGINTI-QUINQUE KT DUCENTIS VOLUMINIDUS MOLE sUA STAT, MOXVE POST PEHACTOS INDICES STABIT, AC. QUINQDE- VIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCIS YENIT. GILECA DDPLICH KDITIONE. TYPIS MANDATA EST. PRIOR GRUECUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALIS AMPLE- CTITUR , ET AD NOVEM ET CENTUM YOLUMINA PERVENIT, SED SINE INBICIBUS ; POSTERIOR AUTEM MANC VERSIONEM TANTUM EXIRET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAGINTA VOLUMINA BETINETUM ; UTRAQUE VIGESIMA QUARTA pi£ bECKkMIRIS 1860 ouNINO APPARUERAT. UNUMQUODQUE VOLUMEN GRAECO-LATINUM OCTO, UNDUQUODQUE WR LATINUM QUINQUE FhaNCIS SOLUMMODO EMITUR : UTUOBIQUE VERO, UT PRETI! UIUJUS. BENEFICIO FRUATUR. EM- PTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM SIVE GIUECAM SIVE LATINAM, 320 vortcMINIBUS PRO AMPLIORI EDITIONE ET 278 wRU MINORI AbSQUE INDICIBUS CONSTANTEM, COMPARET NECKSSE ERIT, AKCUS KNIM CUJUSQUE. VOLUMINIS AMPLIS TUDINKM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA JKQUABUNT. ATTAMEN, 41 QUIA. EMAT INTEGRE ET BEORSIM COLLECTIONEM GILECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX GRECO LATINE. VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM YEL PRO κέν FRANCIS OUTINEBIT. 1$T.£ CONDITIONES &CRIEBUS PATROLOGLE NONDUM EXCUSIS APPLICANTURB.
PATROLOGLE GIUECJE TOMUS LV. S. JOANNES CHRYSOSTOMUS,
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,
ΙΝ YIÀ DICTA D'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETI/E PARISIORUM VULGO IPENFER NOMINATAN, SEU PETIT-MONTROUGE, ἢ NUNC VERO INTRA MOENIA. PARISINA,.
1862
Fs L.
!
(o 6o ὍΣ:
AVIS IMPORTANT.
D'aprés une deslois providentielles qui régissent le monde, rarement les ceuvres au-dessus de l'ordipaire se font sans contradictions plus ou moins fortes et nombreuses. .Les Ateliers Catholiques ne pouvaient guére échapper à ce cachet divin de leur utilité. Tantót on a nié leur existence ou teur importance; tantót on a dit qu'ils étaient fermes ou qu'ils allaient l'étre. Cependant ils poursuivent leur carrióre depuis 21 ans, et les productions qui en sortent des iennent de plus en plus graves et soignées : aussi parait-il certain qu'à moias d'événements qu'aueune prudence humaine ne saurait prévoir ni empécher. ces Ateliers ne se fermeront que quand la Bibliothéque du Clergé sera terminée en ses 2,000 volumes in-i*. Le passé parait un sür gar.nt de l'avenir, pour ce qu'il y a à espérerou à craindre. Cependant, parmi les calomnies auxquelles ils se sont. trouvés en butte, il en est deux qui ont διό conti- nuellement répétées, parce qu'étant plus capitales, leur effet entrainaít plus de conséquences. De petits et ignares concurrents se sont donc acharnés, par leur correspondance ou leurs voyageurs, à répéter partout que nos Editions étaient mal corrigées et mal imprimées. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont que les chefs-d'aeuvre du Catho:icisme reconnus pour tels dans tousles temps et dans tous les pays, il fallait bien se rejeter sur la forme dans ce qu'elle a de plus sérieux, la correction et l'impression; en effet, les chefs-d' ceuvre méme n'auraient qu'une demi-vateur, si le texte en était inexact ou illisible.
]l est trés-vrai que, dans le principe, un succés inoui daus les fastes de 14 Typograpbie ayant forcé l'Editeur de recourir aux mécaniques, atin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages à moindre prix, quatre volumes du double Cours d'Ecriture sainte et de T héologie (urent tirés avec la correction insuffisante donnée dans les impri- meries à presque tout ce qui s'édite; il est vrai aussi qu'un ceriain nombre d'autres volumes, appartenant s diverses l'ublications, furent imprimés ou trop noir ou trop blanc. Mais, depuis ces temps éloignés, les mécaniques ont cédé le travail! aux presses à bras, et l'impression qui en sort, sans étre du luxe, attendu que le luxe jurerait dans des ouvrages d'une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapports. Quant à la correction, il est de fait qu'elle n'a jamais été portée si loin dans aucune édition ancienne ou contemporaine. Et commeot en serait-H autrement , aprés toutes les peines et toutes les dépenses que nous subissous pour arriver à purger nos épreuves de toutes fautes? L'habitude, en typographie, méme dans les meilleures maisons, est de ne corriger que deux épreuves el d'en conférer uue tro:siéme avec la seconde, sans avoir préparé en rien le manuscrit de l'auteur.
Davus les Ateliers Catholiques la différence est presque incommensurable. Au moyen de cofrecteurs hlanchis sous le harnais et dont le coup d'uil typographique 681 sans pitié pour les fautes, on commence par préparer la copie d'un bout à l'autre sans en excepter un seul mot. On lit ensuite en premiere épreuve avec la copie ainsi préparée. On lit en seconde de la méme maniere, mais en collationnant avec la premiére. On fait la méme chose en tierce, en colla- Ilionnant avec la seconde. On agit de méme en quarte, en collationnant avec la tierce. On renouvelle la méme opé- ration en quinte, eu collationnant avec la quarte. Ces collationnements ont pour but de voir si aucune des fautes signalées au bureau par MM. les correcteurs, sur la marge des épreuves, n'a échappó à MM. les corrigeurs sur le marbre et le métal. Aprés ces cinq lectures entiéres contrülées l'une par l'autre, ei en dehors de la préparation ti-dessus mentionnée, vient une révision, et souvent il en vieut deux ou trois; puis l'on cliche. Le clichage opéré, par conséquent la pureté du texte se trouvant immobilisée, on fait, avec la copie. une nouvelle lecture d'un bout de l'é- preuve à l'autre, on se livre à une nouvelle révision, et le lirage n'arrive qu'aprés ces innombrables précautions.
Aussi yat il à Montrouge des correcleurs de toutes les nations et en plus grand nombre que dans vingt-cinq imprimeries de Paris réunies ! Aussi encore, la correction y coüte-t-elle autant que la composition, tandis qu'ai.leurs elle ne coüte que le dixieme ! Aussi enfin, bien que l'assertion puisse paraitre téméraire, l'exactitude obtenue par lant de frais et de soins, fait-elle que la plupart des Editions des Ateliers Catholiques laissent bien loin derriére elles celles méme des célébres Bénétdictins Mabillon et Moutfaucon et des célébres Jésuites Petau et Sirmond. Que l'on compare, en effet, n'importe quelles feuilies de leurs éditions avec celles des nótres quí leur correspondent, en grec comme en latin, on se convaincra que l'invraisemblable est une réalité.
D'ailleurs, ces savants éminents, plus préoccupés du sens des textes que de la partie typographique et n'étant point correcteurs de profession, lisalent, non ce que portaient les épreuves, mais ce qui devait s'y trouver, leur
aute intelligeuce suppléant aux fautes de l'édition. De plus Jes Bénédictins, comme les Jés"ites, opéraient presque tonjours sur des manuscrits, cause perpétuelle de la rmultiplicité des fautes, pendant que les Ateliers Catholiques, dont le prvpre est surtout de ressusciter la Tradition, n'opérent le plus souvent que sur des imprimés.
Le R. P. be Buch, Jésuite Pollandiste de Bruxelles, nous écrivait, il y ἃ quelque temps, n'avoir pu trouver en dix- huit mois d'étude, une seule faute daus notre Patrologie latine. M. Denzinger, professeur de Théologie a l'Uni- versité de Wurzbourg, et M. Heissmann, Vivaire Général de 18 méme ville, nous mapdaient, à la date du 19 juillet, n'avoir pu également surprendre une seule (aute, soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patrologie. Enfin, le savant P. Pitra, Bónédictin de Solesme, et M. Bonetty, direcleur des Annales de philosophie chrétienne, mis au déüi de nous convaincre d'une seule erreur typographique, ont été forcés d'avouer que nous n'avions pas trop présumé de notre parfaite correction. Dans le Clergé se trouvent de bons latinistes et de bons heilénistes. et, ce qui est plus rare, des hommes lrés-positifs et trés-pratiques, eh bien ! nous leur promettons une prime de 25 centimes par chsque faute qu'ils découvriront dans n'importe lequel de nos volumes, surtout dans les grecs.
Malgré ce qui précéde, l'Editeur des Cours complets, sentant de plus en plus l'importance et méme la nécessitó d'une correction parfaite pour qu'un ouvrage soit véritablement utile et estimable, se livre depuis plus d'un an, et est résolu de se livrer jusqu'à la fin à une opération longue, pénible et coüteuse, savoir, la révision entiére et universelle de ses inbpombrables clichés. Ainsi eliacun de ses volumes, au fur et à mesure qu'il les remet sous presse, est corrigé mot pour mot d'un bout à l'autre. Quaraute hommes y sont ou y seront occupés pendant 10 ans, et une somme qui ne saurait étre moiudre d'un demi million de francs est consacrée à cet important contróle. De cette maniére, les l'ublications des A«euers Catholiques, qui déjà se distiuguaient enire toules par la supériorité de leur correction, n'auront de rivales, 9005 ce rapport, dans aucun temps ni dans aucun pays; car quel est l'éditeur qui pourrait et voudrait se livrer APRES COUP ἃ des travaux si gigantesques et d'un prix si exorbitant ? I] faut certes étre bien pénétré d'une vocation divine à cet effet, pour ne reculer ni devant la peine ni devant la dépense, surtout lorsque l'Europe savante prociame que jamais volumes n'ont été édités avec tant d'exactitude que ceux de la Bibliothéque universelle du Clergé. Le préseut volume est du nombre de ceux révisés, et tous ceux qui le seront à l'avenir porteront cette note. Eu conséquence, pour juger les productions des Ateliers Catholiques sous le rapport de la correction, i1 ne faudra prendre que ceux qui porteront en iéte l'avis ici tracó. Nous ne reconnaissons que cette édition et celles qui suivront sur nos planches de métal ainsi corrigées. On croyait autrefois que la stéréotvpie linmobilisait les fautes, attendu qu'un cliché de métal n'est point élastique; pas du tout, il introduit Ja perfection, car on a trouvé le Ineyen de le corriger jusqu'à extinction de fautes. L'Hébreu a été revu par M. nrach, le Grec par des Grecs, le Latin et le Francais par les premiers correcteurs de la capitale en ces langues.
Nous avons la consolation de pouvoir finir cet avis par les réflexious suivantes : Enfin, notre exerple a fini pa. ébranler les grandes publications en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs de Rome le Gerdil de Naples, le Suint Thomas de Parme , l'Encyclopédie religieuse de Munich, le recueil des déclarations des ries de Bruxelles, les Bollandistes , le Suarez et le Spicilége de Paris. Jusqa'ici, on n'avait su réimprimer que des o :vraues ae courte baleine. Les in- 4^, οὐ s'engloutissent les in-folio, faisaient. peur, et on n'osait y toucher, par crainte de se nover dans ces abimes saus fond et saus rives; mais on a fini par se risquer à nous imiter. Bien plus, sous notre iipulsiop, d'autres Editeurs se préparent au Bullaire universel, aux Décisions de toutes les Congrégations, à une Biographie et à une Histoire générale, elc., etc. Maiheureusement, la plupart des éditions déjà faites ou qui se font, sont sans autorité, parce qu'elles sont sans exactitude; la correction semble en avoir été faite par des aveugles, &0it qu'on n'en ait pss senti la gravité, soit qu'on ait reculó devant les frais; mais patience! une reproduction correcte surgira bientót, ne füt-ce qu'à la lumiére des écoles qui so sont faites ou qui se feront eucore.
SAECULUM VY. ANNUS MT,
TOY EN ATLIOIZ ΠΑΤΡῸΣ HMON
IQANNO Y,
APXIEIIIZKOIOY KONZTANTINOYTIOAEOQZ ,
TOY XPYZOXTOMOY,
ΤΑ EYPIZKOMENA IIANTA.
S.P.N. JOANNIS CHRYSOSTOMI,
ARCHIEPISCOPI CONSTANTINOPOLITANI,
OPERA OMNIA QU/E EXSTANT
VEL QUAE EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR
AD M8S. CODICES CALLICOS, VATICANOS, ANXGLICOS GERMANICOSQUE ;. NECNON AD 8SAVILIANAM ET FRONTONIANAM EDITIONEs CASTIGATA, INNUMERIS AUCTA ; NOVA INTERPRETATIONE UBI OPUS ERAT, PR.EFATIONIBUS, MONITIS, NOTIS, VARIIS LECTIONIBUS ILLUSTRATA ; NOVA SANCTI DOCTORIS VITA, APPENDICIBUS, ONOMASTICO ET COPIO-
81388)MIS INDICIBUS LOCUPLETATA ; OPERA ET STUDIO D. BERN. DE MONTFAUCON, MONACBI BENEDICTINI E CONGR. S. MAURI
EDITIO NOVISSIMA, 1185 OMNIBUS ILLUSTRATA QU.E RECENTIUS TUM ROMAE, TUM OXONII, TUM ALIBI, A DIVERSIS IN LUCKM PRIMUM EDITA SUNT VEL JAM EDITA, AD MANUSCRIPTORUM DILIGENTIOREM CRISIM REY OCATA SUNT, ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTMECAE CLERI UNIVERSE, SIVE
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE.
— —À 2» O-IH m TOMUS QUINTUS. ———— απ» Q-e——————
vENEUNT 18 voLuMiNA 160 FRANCIS GALLICIS.
* 4 EJ νυν sec τ’ - 5 om.
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN VIA DICTA DAMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETIAE PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUCE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA.
SACULUM V. ANNUS &0T. ELENCHUS
OPHRAUM QUJE IN HOC TOMO LV CONTINENTUR.
Expositio in Psalmos. col. 35
Dubia. In psalmum L. 521
Spuria. In Psalmos. 533 MONITUM.
Forsitan miraberis, Lector benevole, quod, dum in omnibus tum precedentibus tum Subsecuturis S. Joan- tem Chrysostomum SS. Patribus versio Latina ad textum Grsecum columna ad columnam accedit, in hacce nostra ejusdem S. Doctoris editione, pagina Latina juxta Gr::cam paginam tantum ponatur. Hzc causa fuit et quidem uniea, quod priusquam nobis in animo fuisset integram SS. Patrum Ecclesie Grece tradi- tionem contexere, jam quindecim abhinc annis seorsim edideramus Latine tantum S. J. Chrysostomi opera, litterisque mandaveramus immobilibus. Res cum ita se haberent, et nec in manu esset litteras immobiles movere, neque in animo hujusce editionis mere Latins novem delere volumina que jam integre typis immobilibus mandata erant et pluris quam sexaginta millibus constiterant francis, hunc feliciter inveni- mus modum, non tamen sine opera et impensa, haec aptandi huic editioni nove, quse sic lingua tum Graeca tum Latina ditata evadit.
256358
— ——H'
l'arisiis. — E 'l'vpis J.-DP. MIGNE.
IN TOMUM QUINTUM. WES. 99060
Jamdiu exspectantur quintus sextusque Tomus Operum Chrysostomi : si vero tardius, quam sperabatur, in publicum prodeant, id sane non culpa evenit nostra : semper enim schedas ad manum paratasque habuimus, scrinia numquam defecerunt. Bibliopole autem non ita opportunam temporum conditionem nacti, atque etiam interdum operarum , qute Grecos typos apte tractare possent, penuria laborantes, hinc prepediti sunt, quominus majore , ut in optatis erat, celeritate uterentur. Moras autem omnes in sequentibus Tomis rumpere, et tarda molimina per diligentiam in iis edendis adhibitam compensare in animo habent. Hzc quantum ad rem typographicam, quam s lubito moderari nequimus.
Jam ad rem nostram veniamus, et ad modum heec tractandi, ad notas et cetera, in queis sagacem lectorem judicem ac pro jure suo rationes exposcentem agnoscimus. Quidam con- questi fuerant notas nostras ad imam paginam poni solitas, et raras et breviores esse, quam soleant in quibusdam Editis. Nonnulli enim iis notis ita delectantur, ut admotis, puto, digi— tis, ductaque mensura, hinc quanti :estimanda sit editio quaevis deflniant ; deque conditione operis parum cogitent. Hic auctorem tractamus perspicuitate sermonis ceteris pene omni- bus anteponendum, cujus dictio ut secundum elegantiorem, ita secundum communiorein usum concinnata est ; quem ut intelligas nulla notarum ope indiges. Theologicas vero no- tas cur in ima pagina quiras, quandoquidem illis deputatus locus est, ubi omnía, quz ad argumenta singula spectabunt, simul et cum ordine congruenti tractabuntur, allatis ex quo- cumque libro, ex quacumque homilia, iis omnibus quz poterunt ad rem illustrandam aliquid conferre ? Quid enim possim in nota imam paginam occupante dicere, ubi agitur de re qua-
iam theologica eaque gravi, quam oporteat ex diversis sancti doctoris locis explorare ? Deinde, cum multa loca sint, ubi res eadem tractatur, cur huic potius quam alteri loco no— tam adjicias ? Annon prestat hec omnia loca theologica simul afferre, atque singulorum comparatione facta, scrutari ? id quod in postremo Tomo exsequi animus est; ubi etiam dc disciplina , sive morum, sive rituum agetur, deque digressionibus auctoris nostri , que digressiones magnam supellectilem offerunt. Uno verbo omnia suo loco tracta- buntur. Ad heec autem , ut jam in Praefatione Tomi tertii dixi, nobis maxime cavendum ne notas in imis paginis accumulemus. De scriptore agitur cujus opera bibliothecam pene efficiunt, et nova subinde eruuntur, que molem augeant; ita ut quem undecim in folio To- mis publicare destinaveramus , jam Tomos saltem tredecim complere deprehendatur ; imo elíam ignoramus utrum possimus omnia opuscula hoc Tomorum numero comprehendere;
id quod tamen ut fiat, et sine dispendio fiat, totis viribus curabimus. Jam ad hujusce Tomi
argumentum veniamus.
$ I.—I. Expositiones Joannis Chrysostomi in Psalmos, si integre superessent, mole maximum illius opus essent; quod opus pretio nulli alii postponendum. 11. Antiochiene an Constanti- nopoli illas adornaverit.
I. Expositiones sive Commentarii Joannis Chrysostomi in Psalmos, quante molis fuissent, si ad usque &tatem nostram integri et sani pervenissent, ex iis que supersunt conjicere li- cet. Quinquaginta enim et octo qui supersunt maximam voluminis partem complent ; ita ut si integris in 150 Psalmos Commentariis frueremur, vix possemus eos in duobus amplissimis Tomis comprehendere ; quandoquidem Psalmi omnium longissimi absunt, cum iisque Psal— inus centesimus decimus octavus, qui solus viginti duorum Psalmorum magnitudinem com- plet ; ita ut si bene calculum ducamus, vix tertia pars operis ad nos usque devenerit. Su— rsunt autem psalmi, a tertio ad duodecimum, novem numero : quadragesimus primus cum xpositione sua ad hanc seriem non pertinet, ut ibidem dicitur ; a quadragesimo tertio ad quadragesimum nonum ; a centesimo octavo ad centesimum decimum septimum ; a cente- simo decimo nono ad usque finem. Sunt porro T'salmi cum Expositionibus suis sexaginta; si demas autem tertium et quadragesimum primum, qui licel cum aliis reperiantur, ad hanc seriem non pertinent , quinquaginta octo supererunt Psalmi cum Commentariis suis. Nul- lum ergo tante molis opus edidit Joannes Chrysostomus, si quidem omnes Psalmos interpre- tatus pari modo fuerit, ut nos existimamus, atque infra probabimus. Inter prestantissima autem illius opera censetur, ut ex multorum testimoniis asseritur, atque ex assiduo usu ac lectione deprehenditur.
lI. Queritur Antiochiene , an Constantinopoli hoc tantum, tam longum opus emiscrit. Certe si Photii judicio standum sit, qui elegantiora c: majori accuratione claborata eius opera mavult Antiochie facta, quam Constantinopoli, ubi antistes sacrovum negotiis ,
PaTRhOL. Gn. LV, 1
-
*
7 UD OD DPRGEFATIO. 8
iisque gravissimis , dístentus-esse. solebat; sí standum, inquam sit ejus judicio, hoc opus, Antiochie haud dubie 'ériissum fuerit : nam, uti diximus, inter exquisitiora com- putatur. SMNRC ' | Neque hoc ung pr'ahatur argumento Joannem nostrum hoc opus Antiochi adornavisse. Aliud enim gravibs niutuamur ex Commentario in Psalmum centesimum decimum, ubi hiec leguntur, numero h : Quot ( miracula) imperante Juliano, qui omnes impietate superavit, dum-oppirgnáretur Ecclesia, facta sunt ? quot Maximino regnante ? quot ante istos Impera— . .(qres P 'Sed si vultis ea etiam que in. nostra generatione evenerunt ; nempe cruces repente in .-owestimentis impresse , Apollinis templum fulmine dejectum, sancti. martyris Dabyle, qui erat ἢ - * fn. Daphne translatio, et aperta adversus demonem victoria , Quastoris imperatorie pecunie inopinata mors et admirabilis ; ipsius Imperatoris cedes, ipsius, inquam, Juliani, qui omnes impietate vicerat, et avunculi illius interitus, vermium scatebrae. Hic Antiochenis ea recenset quorum plerique adhuc testes supererant; et paulopost de templi Jerosolymitani ab Juliano suscepta restauratione verba facit; id quod etiam non raro observatur in iis Horniliis, quas Antiochi habuit. Illa porro omnia minutatim enarrantur in illa longiore Oratione in san- ctum Babylam, que supra Tomo secundo cusa fuit.
Alio argumento probari posse videtur hasce Expositiones in totum Psalterium Antiochi, non autem Constantinopoli, adornatas fuisse. Nullum enim umquam tanti otii opus emisit Chrysostomus; opus, inquam, magno labore concinnatum, quod vix possct duobus amplis voluminibus comprehendi, si quidem integrum ad nostram usque statem pervenisset. Quo- modo autem potuit Constantinopoli tantum otium nancisci , ubi preter solitum concionandi officium , numquam ab incomparabili doctore pretermissum, preter episcopales illas curas in precipua illa et populosissima totius Orientis diccesi, cui regendi sanctus antistes assiduo et infatigabili studio advigilabat, aliis etiam iisque gravissimis ex transverso acci- dentibus negotiis pene obrutus erat ? Et quomodo potuerit sex annorum spatio inter tot tumultus atque curas , hos tam amplos commentarios , exploratis etiam veterum interpre- tationibus adornare ?
Aliud item indicium excipimus ex eo quod monachos, vel ad exemplum , vel ad alium quempiam usum commemoret. lllud enim Antiochi» solebat, in cujus vicinia monachi in montibus sedes habebant, et ob vite sanctimoniam celebrabantur; Constantino- poli non item. Hic autem monachos non semel commemorat ; ut in Expositione Psalmi 6 , col. 71 et alibi.
$ II.—- I. De ratione interpretandi Chrysostomi in his Expositionibus. 11. Utrum illas prescnte
populo et concionando dixerit.
I. In Scripturarum sacrarum interpretatione per totum vitz? cursüm versatus Chrysosto- mus, hic ad solitum pergit officium ; literam ita sequitur, ut qui non pricipuum ca in re studium ponat ; sed tamen lectiones diversorum lInterpretum sepe in medium affert , ta- cito semper singulorum nomine. His porro non multum immoratur , sed cito transit ad ethices priecepta et ad disciplinam morum, qua in re ejus acrimoniam , inventionem, clo- quentiamque mireris : splendent enim hi commentarii inter prestantissima incomparabilis concionatoris opera.
11. At questio movetur, an has Expositiones Chrysostomus in coetu populi, concionantis more, dixerit : an vero privatim hac adornaverit, ad usum suum, vel amicorum, vel demum lectorum, qui hujusmodi libros evolvere vellent. Qua in re fateor non parum inesse diffi- cultatis , quam solvere et de medio tollere, si fieri possit, mox satagemus. Verum prius audiendus ea de re est Tillemontius, cujus accurationi ac diligentie vix quidpiam adjici
ossit : quod ille Gallico vulgari idiomate dixit, sic Latine convertimus :
« Explicationes Psalmorum quas in tertio Chrysostomi Tomo habemus , sunt a tertio ad duodecimum , hinc quadragesimi primi Expositio sequitur; deinde a quadragesimo tertio ad quadragesimum nonum ; post, a centesimo octavo ad centesimum decimum septimum; demum a centesimo decimo nono ad usque finem. Hec porro omnia inter ea quae vere Chrysostomi sunt numerantur. Excipienda tamen fore videatur Homilia in Psalmum fter- tium, qua a veris Chrysostomi operibus videtur stylo multum differre, etiamsi ab Joanne Damasceno quasi Joannis Chrysostomi memorata fuerit. Ea autem non reperitur in ve- teri quadam collectione, qui alias quinquaginta novem continet, ut in ejusdem Tomi ta- bu'à videre est.
« Alis commentarii potius esse videntur, quam homilie , qua postrema tamen ( homilia nempe ), inscriptione gaudent ; aliquando tamen ad homiliarum formam accedunt. Hebraici exemplaris aliorumque interpretum lectiones affert ssepe Chrysostomus, quas aliquando explicat, szpius retulisse tantum satis habet. Multis in locis videtur in ipsa ecclesia lo— qui, et tamen explicationes Psalmorum aliam cum alia annectit, ac si una serie explicatio- nes illas pararet. Loqui videtur viris, non auditoribus, sed qui ejus scripta lecturi essent. Explicatio Psalmi centesimi decimi sexti brevior certe est , quam ut possit concionem unam efficere : id quod etiam dici possit de centesima vigesima octava, et de quibusdam aliis ; ut e contrario quedam longiores sunt, quam ut potuerint una vice dici. Cum centesimum vi- gesimum primum explicat, videtur aliqnid commemorare quod dixerat, cum de centesiino
» PIUEFATIO, T
decimo nono ageret. Explicatio Psalmi centesimi quadragesimi mittit ad Explicationeu sexagesimi eecundi , quam non habemus : vereque creditur Chrysostomus eodem ritu atque modo totum Psalterium interpretatus esse.» —
Hactenus Tillemontius qi hosce Commentarios pro more suo accurate exploravit. Opi- natur ergo hec Joannem Chrysostomum, non concionando in coetu populi dixisse , sed scripsisse tantum : quamquam, ut est in judicio ferendo cautus, hic quasi dubitans ellerat. Et superest certe in illam sententiam inclinanti magnus dubitandi et adversum suspicandi locus. Antequam enim ad exempla veniamus, hoc premittendum duximus. Quis credat con- cionatorem pene quotidianum, qui per annos octodecim tali officio, in principibus duabus Orientis Ecclesiis functus cst, hanc tantam supellectilem in scriniis reliquisse, vel amicis so- lum legendam dedisse? Supellectilem, inquam, totam ad conciones paratam , ut cuique 16-- genti palam erit, et quantam vix uspiam videas, ad morum disciplinam apprime composi- tam, qualem vix alibi vel apud Chrysostomum ipsum reperias ; queque 51 integra ad nos pervenisset, vix duobus posset Voluminibus comprehendi, ut jam diximus.
Ad exempla vero jam procedamus, que certe videntur concionantem omnino referre. lu quarti Psalini Expositione, col. &1, hec habet:Sed non probe scimus quodnamsit lucrum ora-- Honis, quia nec ei studiose animum adhibemus, nec ea ex Dei legibus utimur. Sed homines quidem aliquos alloquuturi, qui sunt nobis superiores, ubi habitum, incessum, amictum et omnia com— posuerémus, ita ut oportet alloquimur : ad Deum autem. accedentes hiscimus , nos scalpimus , atque huc et illuc versamus, negligentes et socordes sumus. Et cetera quae ibidem ille prosc— quitur. Annon coetum alloquentis heec verba sunt? Et col. sequenti hec in concione ct in populi ceetu dici omnino videntur : a Grsecis adferendis abstinco brevitatis causa : Medite- mur nos quoque ut Deum supplices adeamus : discamus quomodo ea sit facienda. supplicatio. Non est eundum in museum , non sunt consumendoe pecunie, nec sunt. conducendi pedagogi , rhetores et sophiste , neque multum temporis consumendum est, ut hanc dicendi artem ediscas, sed solum voluissc sufficit, et ars perfecta evasit. Nec pro te solum poteris dicere in eo judicio, sed etiam pro multis aliis. Et quisnam est scopus , quod institutum artis hujus judicialis ἢ Mo- Nus precationis. Sobria mente, animo contrito, cum fontibus lacrymarum ad eum accedere, nihil quod ad hanc vitam pertineat petere, futura. concupiscere, pro. spiritualibus supplicare. ini- snicis non male precari , acceptam anjuriam memoria non (cnere, omnes perturbationes ex. ani- mo expellere, conterentem cor ita adire ; animo deprimi , mansuetudinem magnam exercere , et linguam ad bene loquendum convertere, in. nullo pravo opere versari , nihil habere commune cum communi orbis terrarum hoste, cum diabolo , inquam; et cetera. qui pluribus ille pro- scquitur.
:xpositionem vero in Psalmum septimum ita orditur, ut manifestum sit, ni fallor, ipsum auditorum coetui verba facere. Oporteret quidem, inquit, Scripturarum et historiarum adco accuratam habere cognitionem, ut longiore ad earum doctrinam oratione non cgeremus ; sed quoniam alii quidem tn rebus secularibus occupati, alii vero seipsos socordie dcdentes, ea non audierunt, necesse est paulo longiori uti oratione, sed attendite diligenter... Sed sic etiam ob- scura sunt, que dicta sunt; quod vos historiam ignoretis. Sed quoniam non oportet solum re— prehendere, sed. docere, opere pretium est narrationem aggredi. Hic certe Chrysostomus cce- tum quempiam alloquitur ac reprehendit.
Populum item alloquitur ad Psalmum 483, col. 170, his verbis : Auditequotquot estis tardi ad eleemosynam. Audite qui vobis divitias sercando diminuitis. Audite qui nihilo melius affecti estis quam qui sunt in somniis divites. Que sunt enim praesentia, sunt somnio nihilo meliora , οἱ aliquibus interpositis : Quousque vos ipsos seducitis ? quousque rerum veritatem non cerni- (is; sed somniis inhiatis , cum prope et in foribus sit judicium ?
Longe clarius 9pulum alloquitur cum Psalmi quadragesimi quarti Explicationem ordi- tur hoc pacto : Vellem nunc adesse omnes Judeos et gentiles , et hoc libro a Juda'is accepto Psalmum ita legere. Neque enim ignoratis, et in judiciis et ubique tunc. marime a. suspicione yemo(um esse rerum testimonium, ndo id fertur ab inimicis. Ut hoc ergo hodie quoque evc— niat, exhibeamus testimonium ex Veteri Testamento, ut et Judei et gentiles pudore afficiantur: Judei quidem legentes et non intelligentes : gentiles vero videntes libros nobis efferri ab inimi- cis. Neque enim poterunt ea a nobis esse conficta dicere, cum non nos, sed qui Christum cruci- fixerunt , libros nobis praebeant, qui de ejus potestate loquuntur. Sed sive adsunt , sive non , 80s nostro officio fungamur, et aggrediamur interpretationem. Quis negare possit hic in cetu quopiam loqui Chrysostomum ?
Non minus liquido arguitur ipsum cetui verba facere ex eis qus profert in Psalmum qua- dragesimum nonum , col. 245: Judicabuntur autem Judei, et qui (unc erant, et qui postea in Novo Testamento inique se gesserunt : illiet naturam et legem habentes accusatricem : hi au— tem prater. illa, etíam ea , que illorum gratia Christus fecit. Quid enim poterunt. dicere , vel quam causam afferre quare. non crediderint ἢ Sed. ea, queso, que dicuntur , attendite, ut possitis ora eorum qui contradicunt, obstruere. Satius est enim eos a nobis victos nunc cor- rigi , quam se vcincere putantes , illuc abire, et condemnari a communi Judice orbis terra.
Auditores magis magisque excitat, cum centesimi noni Psalmi Fxplicationem sic orditur: Exsurgamus , queso, εἰ animum intendamus : Psalmus enim de sublimibus admodum rebus agit, non uni soli heresi, sed variis et diversis obsistens. Nam adversus Judaeos, adtersus Pau- lum Samosatenum, adversus. Arianos, adversus Marcionistas, adversus Mawtaos, «X ox -
" P'TUEFATIO. n"
sus omnes , qui resurrectioni non credunt , struit aciem. Quoniam ergo contra tot adver- sarios structa est acies, nobis quoque multis oculis opus est, ut que sit. luctandi ratio exacte considerare possimus. In externis enim. certaminibus, etsi aliqua luctandi ratio non animadversa fuerit, nihil ledetur. spectator : non. enim doctrina , sed delectationis gratia illud theatrum coactum est. Hic autem nisi exacte cognoveris undenam adversarius acicin suam instruat , οἱ unde nos eum feriamus , non leve detrimentum accipies. Ne hoc ergo tibi eveniat, mentem (uam excita, arrecte tibi sint aures. Judeos primum invadimus, etc.
Et in Psalmum centesimum undecimum : Vidisti eum qui adificat supra petram? Quid enim potest. táimere. qui est et nudus et accinctus, nullamque ulli probet ansam ? Quid potest timere qui habet Deum clementem et propitium, ita ut utrinque sit tutus , el ex superno auri- lio, et ex ea, cum qua hic inferius agit, facilitate, nec quidquam eum labefactare poterit, non damnum pecunie, non probra, non calumnie. Neque enim habet. in quo ledatur qui hinc in celum commigraverit , 4n regionem ad quam sceleri et insidiis nullus patet. aditus. Nam, ut probe nostis, omnes insidie parantur vel pecuniis, vel pro pecuniis, et omne hominum studium in hoc ponitur.
Et in Psalmum centesimum decimum septimum, Confitemini Domino, quoniam bonus, quo- niam in seculum misericordia ejus, col. 328, hiec in principio dicit: Dictum quidem Psalmi quod consuevit populus succinere, hoc est : Hic est dies quam fecit Dominus, exsultemus et lzte- mur in ea : quod et multos excitat, et hoc maxime solet populus illo spirituali et caelesti festo succinere. Nos autem, si vos vultis, a capite et ab initio totum, Psalmum persequamur , non a versu qui succinitur , sed ab ipso exordio expositionem inchoantes. Versum enim patres nostri ut qui esset sonorus , et sublime aliquod dogma contineret, populum. succinere sanxerunt ; quandoquidem totum Psalmum ignorabat, ut vel hinc perfectam doctrinam acciperent. Novi: aulem necesse est eum totum persequi.
Annon vere populum alloquitur Expositione in Psalmum centesimum decimum nonum, cum haec dicit : Ita etiam nos oportet affici, et quamvis hic paucis annis vixerimus, eos tamen multos esse putare propter futurorum desiderium ? IIec dico non. vitam presentem accusans , absit : ea est enim opus Dei : sed ad futurorum amorem vos excitans et incitans , et ne in rebus presentibus lubenter versemini, nec cofpori affixi sitis, nec ita afficiamini , ut nonnulli e vulgo abjecti animi ; qui etsi per multos annos vixerint, eos paucos esse dicunt. Quibus quid esse po- test a ratione alienus?
Et in Psalmum centesimum trigesimum septimum in haec verba, Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, heec habet : De hoc apud vos sepe disserui. Quoniam, eo pratermisso, venieinus acd id, quod est proximum. An hzc dici possunt non presente ceetu 3
Et Psalmo centesimo quadragesimo, col. 426, sic orditur : Hujus quidem Psalmiverbapene om- nes sciunt, εἰ per omnem etatem perpetuo canunt : quis 5it autem sensus eoruin qua dicta sunt, nesciunt. Quod quidem est non parvareprehensione dignum, eos qui quotidie canunt, et ore cerba proferunt, non querere cim sententiarum, qua in his verbis site sunt. Sed si viderit qui- (lem quispiam aquam puram et limpidam, non se tenuerit quin ad eam accedat, tangat, et bi- bat , et qui in pratum assidue ingreditur, nisi collectis prius aliquot floribus, recedere minime sustinuerit : vos autem qui ab ineunte etate ad. extremam. usque senectutem hunc. Psalmum meditamini, nihil aliud quam verba perpetuo Lenetis, absconso thesauro assidetis , obsigna— tain crumenam circumfertis , et nec a curiositate quidem incitatus est. quispiam ut disceret quid est quod dicitur : non quaesivit , non. scrutatus | est..... Quamvis tamen tot sint ob- scura , veluti quoddam canticum , ea multi leviter pretercurrunt. Sed ne, dum in reprehen- sione nimium immoramur, molesta evadat oratio, age ad ea que dicta sunt perscrutandu ve- niamus. An quis negaverit hiec ad ceetum populi dici ὃ id quod etiam per totum Psalmi cur- riculum cernere est. Uno verbo, in hoc et in aliis Psalmis, concionantem et populum allo-
- quentem passim deprehensurus es.
Hoc postremum afferam ex Commentario in Psalmum centesimum quadragesimum octa- vum, col. 8.92 : Si ergo sisprinceps , aut magistratum geras, benigno Deo age gratias, quod tante cure et diligentia tibi data sit occasio. Si privatus, rursus age. gratias, quod habeas qui tui curam gerat, nec permittat ut. te improbi insidiis circumventum opprimant. Seu ad se- nectutem. perveneris, seu sis juvenis, Deo age gratias , etc. Hinc certe omnino probari videtur has Expositiones vere conciones in coetu populi dictas fuisse , et quod est no— tandum , ín fine cujusque solitus ritus referende vel Deo , vel Trinitati , vel Christo glori:e observatur.
Verum objicit sibi Tillemontius : « Loqui videtur viris, non auditoribus, sed qui cjus scripta lecturi essent, » et locum indicat in margine unde talem hausit opinionem. Est au- tem locusilleComment. in Psal. &À7, col. 219. Ubi postquamhunc locum, 7n Spiritu velementi conteres naves Tharsis, legerat Chrysostomus et lectionem Hebraici exemplaris attulerat, pro- sequitur dicens , cum reges terre congregati essent contra Sionem civitatem Dei sanctam , Deum ducem belli fuisse ipsosque contrivisse, ut ventus validus classem navium conquas- sat et conterit : Nam hi quoque, cum magnam classem parassent , et ex. longinqua aliqua alienaque regione cenissent , ira Dei veluti quodam vehementi cento omnes perierunt. Et ideo locum quoque significans unde venerunt, subjunzit illud Tharsis ; ita etiam significaeit Hc— breus per dictionem, quam in vestram gratiam adjecimus in lectione contextus. Non dicil Chrysostomus se in gratiam eorum qui lecturi essent. sed In vestram gratiam, in gratiam sci- licet corum quos alloquitur , lectionem Hebrai seu Hebraici exemplaris apposuisse. Nam
45 PIUEFAT!O. 4
quod in hac Homilia sive Expositione cuetum populi alloquatur, planum est ex epilogo mo- rali Homiliz hujusce, qui sic habet, col. 221: Quocirca nos quoque semper et continuo conside— rantes, civitatem nostram Jerusalem mente versemus, ac pulchritudinem ejus nobisob oculos per— ' petuo ponamus, que legis seculorum est metropolis , tn qua justorum sunt spiritus, chori pu— triarcharum , apostolorum , omniumque sanctorum, ubi stabilia sunt cuncta, non pratereuntia, ubi pulchritudines sunt immortales, et que sub aspectum non cadunt : que solis tis hereditate consequi licet, qui caducarum et flurarum secularium curarum penitus obliti fuerint, opum scilicet ac deliciarum, et damnosarum diaboli voluptatum : fraternum autem amorem, hospita— litatem erga pauperes, et caritatem in proximum , in dies augent , atque acceptas. injurias ex animo condonant , ul cum hac ratione honeste , atque ut. Deo acceptum est, vitam traduxc- rimus, regni celorum hereditatem. accipiamus, in ipso Christo Domino nostro, cui gloria et imperium una cum Patre et Spiritu sancto, nunc et semper , et in. secula seculorum. Amen.
tec concionantis et ceetum populi alloquentis verba οἱ epilogum esse nemo negaverit. Sed quare dicit se in auditorum gratiam Hebraici exemplaris vocem in lectione adjecisse , qu& vox est, Tharsis, et Hebraice sic scribitur V"! , ac quee causa hujus addenda lectio- nis fuerit, haud ita facile est augurari : illud tantum quod conjectura assequi possum hie profero. Certum est Antiochia magnam fuisse Judieorum multitudinem : ibi et synagogas quoque fuisse exploratum indubitatumque est : cum Judaeis autem multi Christianorum aliqua societate jungebantur, ita ut quidam synagogas frequentarent, qua de re conqueritur Chrysostomus in libris contra Judeos; hi vero haud dubie Judieos Hebraice legentes in synagogis audiebant , et Hebraice intelligebant, ut credere est : ex his autem quidam He- braieas audire lectiones cupiebant, qua de causa non semel in hujus Psalmi Pxpositione Hebraici exemplaris lectiones affert, el una vice se in gratiam quorumdam illud cupicn- tium lectionem Hebraei afferre testificatur. Ut ut res est, sive hac , sive alia de causa illud egerit, non minus certum erit Chrysostomum hic concionem habere et catum alloqui, id quod nemo , ut spero, negaturus est.
Monitum lectorem velim, hic nos auctoritate Manuscriptorum duorum lectionem, quam . posuerant Savilius et Morellus, mutavisse : habent enim , Hebreus autem, Thessaber. Ubi textus Hebraicus hoc modo : ΟΣ nx "Un, que sic leguntur : Thesaber Onioth Tharsis ; |rimam ergo vocem quamdam ponunt supra Savilius et Morellus; in duobus autemillis optimis
Ianuscriptis legitur, ὁ δὲ Εδραῖος φησθαρσείς, ubi haud dubie legas, ὁ δὲ E6pató; φησι Θαρσείς; illud enim, φης, non potest vocem quamdam Hebraicam exprimere, cum nulla hic sit hujusmodi. Hanc vero lectionem paulo post confirmat Chrysostomus cum ait : Et ideo locum quoque signifi- cans unde venerunt, subjunzit illud , Tharsis. Ita etiam significavit Hebreus per dictionem ,
quam in vcestram qratiam adjecimus in lectione contextus. Ubi animadvertas velim, Exempla-
ria olim Greca Veteris Testamenti multas plerumque in marginibus habuisse lectiones interpretum, Aquile, Symmachi, Theodotionis, nec non aliorum et Hebraici contextus , unde fortasse has notas mutuatus sit Chrysostomus. Exemplaria autem hujuscemodi ad nostram usque etatem devenerunt ; pluribus ista forma concinnatis nos usi sumus in re— staurandis, quantum licuit, Hexaplis Origenianis, ut quisque videre possit.
Aliud objicit Tillemontius : « Explicatio centesimi decimi sexti Psalmi brevior est quam ul possit concionem unam efficere : id quod etiam dici possit de centesima decima octava , et de quibusdam aliis ; et e contrario quidam longiores sunt, quam ut potuerint una vico dici. » Quod spectat centesimam decimam sextam Expositionem in ejusdem numeri Psal- inum, certissimum quidem est non potuisse umquam sufficere ad concionem unam , cum ne dimidiam quidem paginam absolvat, sed quid vetuit quominus illam cum sequenti jungeret, ut concionem plenam haberet ? Liber quippe Psalmorum non perinde atque Ge- nesis longas historias complectitur, quarum singula possunt ad unam homiliam satis esse : aL liber Psalinorum diversi argumenti Psalmis constat , ubi ex alia in aliam rem transitur ; horum autem alii longi, alii brevissimi sunt. Potuit vero Chrysostomus illos brevissimos vel cum precedentibus vel cum subsequentibus jungere, ut concionem plenam haberet. Quod habet de longissimis Expositionibus Tillemontius, uno verbo depellimus : vix unam duasve reperias inter longissimas in Psalmos Expositiones, qua homiliam quintam contra Judeos adaequet : potuit autem illas longiores in duas pluresve partes dividere, id quod non raro
ristant etiam concionatores hodierni. Ut enim uno verbo concludam, omnes et singulo in Psalmos Expositiones concionantem Chrysostomum exhibent.
$ III. — Quo tempore has in. Psalmos Expositiones edidit Chrysostomus.
Nihil in toto Expositionum decursu habetur, unde expiscari possimus quo tempore illas adornaverit, ac primum emiserit. Hoc unum ex probabilissima conjectura dicimus, nisi fortasse quis malit id pro explorato habere, nempe Chrysostomum hoc amplissimum opus Antiochi edidisse ; quo autem anno vel tempore scire, hoc opus, hic Jabor est. Magni certe otii opus fuit diuturnique laboris. Otii autem parum habuit Chrysostomus ab eo tempore
uo cepit concionari, perque annos duodecim concionatus est; οἱ numquam ab hoc officio destitit siepe etiam cum uiorbis conflictatus : opus autemillud in Psalmos maximum amplis- simumque fuit omnium illius operum, atque, ut jam non semel diximus, si totum habere- tur, vix posset duobus amplissimis voluminibus comprehendi. Quapropter libentius crede- rem ipsum hosce commentarios adornavisse antequam qeesNNSX SXSNNSSSNSX, SM πόδας
45 PILEFATIO. 16
nandi munus inchoaret; ordinatus autem presbyter (uit Chrysostomus annos jam emensus triginta novem, ut in ejus Vita pluribus commonstratum est. À quo autem tempore Libanii Judum: literarium reliquit ad usque annum etatis quadragesimum quo concionari cepit , otio malto atque libertate fruebatur. In hoc ergo fortasse tempore hosce Commentarios - scripserit, ab anno videlicet Christi 370 ad annum 386, quibus forte postea concionum for- mam dederit. Sed hz sunt conjecture merae.
δ IV. — I. Scriptorum sententia de his in Psalmos Ezxpositionibus. II. In operibus Chrysosto- mi nihil praestantius. 11. Nihil ad mores instituendos aptius.
I. Photius de hisce Commentariis hzc habet; ubi de Homiliis in Genesim loquutus, ita pergit illorum stylum cum stylo Homiliarum in Acta, οἱ Expositionum in Psalmos comparans:
Dictio illius pro more perspicua et pura, que splendoris et. profluentie plurimum habet , énsuperque copiam. sententiarum, εἰ genuinam. exemplorum frequentiam exhibet. Tamenque $n dicendi genere inferior est Commentariis in Ácta Apostolorum, in humilioremque loquendi formam deflectit ; pariterque a Commentariis in Apostolum, quemadmodum et Commentaria in Acta a commentartis in Psalterium elegantia superantur. Ubtque enim in omnibusque operibus suis splendore, sagacitate cum suavitate conjuncta, miro artificio usus ; in his maxime Com- mentariis hujusmodi splendet ornamentis, exemplorum ubertate, enthymematum copia, et sicu- bi opus est gravitate : atque, ut uno verbo loquar, dictione, constructione, methodo, sententiis ac reliquo apparatu , has Expositiones eximte ornavit.
Ez ipsis porro Commentariis in Apostolum internosci potest, quinam ab eo Antiochie ela— borati fuerint , quia sunt diligentius et accuratius adornati; et quinam dum Archiepiscopus esset concinnati fuerint : Commentarios autem in. Psalmos quandonam adornaverit, scitu dif- ficile est ; nisi quts fortasse dixerit, cim et sermonis praestantiam miratus, ipsum potius in otto degentem, quam in publicis versantem negotiis, hec edidisse.
Sí qua autem dicta, qua vel interpretatione, vel pro[undiore speculatione egerent , non ita diligenter ab ea ezplanata fuerint, nihil mirum. Nam ea quidem que auditorum captui accom- modata erant, cel que ad. eorum salutem. utilitatemque pertinebant , numquam preatermisit. Quamobrem mirari subit. beatissimum illum virum, quod semper, in omnibusque sermonibus suis, hunc sibi scopum proponeret, auditorum nempe utilitatem; cetera autem. cel non cura— ret, vel levissime attingeret : sed et illud, pre auditorum wtilitate contempsit, quod alicui vel sensus aliquos ignorasse, vel ad pro[undiora quedam penetrare refugisse , vel id genus alia proteriisse videri posset. |
Hec visum est referre, quia Expositionum in Psalmos judicium pre se ferunt accura- tum : meque fatcor dum Expositiones hasce legerem relegeremque , ea ipsa omnia sensisse, ac deprchendisse, qua Photius scripsit.
Suidas autem Joannis Chrysostomi Commentarios in Psalmos cum excellentissimis ejus operibus confert his verbis : JTic multa scripsisse fertur, inter qua antecellunt libri de Sacer— dotio, sive sublimitatem spectes, sive dictionem, aut. suavitatem, aut verborum pulchritudt- nem : his comparando sunt. Expositiones in Psalmos Davidis, Evangelii secundum Joannem interpretatio, Commentariaque in Matthaeum, et Marcum, et Lucam. Commentaria Joannis Chrysostomi in Marcum et Lucam nusquam vidi, nec ab alio commemorata audivi, quin et Victor Antiochenus in Bibliotheca nostra Coisliniana haec notat : Cum multi in. Evangelia secundum Mattheum et secundum Joannem filium tonitrui commentaria ediderint, pauci in Evangelium Luce, nullus,wt quidem arbitror, in Evangelium Marci, erploravi ut ea que per particulas et sparsim a doctoribus Ecclesie in illud dicta fuerant colligerem, et brevem com- snentarium adornarem, sie hoc unum ez Novi Testamenti Evangeliis neglectum fuisse videre- tur, sive quasi nulla egeret ad intelligentiam exercitatione, sive quasi posset ejus mens et sen- tentia ex aliorum Evangeliorum interpretatione percipi, etc. Hiec obiter dicta sunto, ne quis ex dictis Suide arbitretur Commentaria Chrysostomi in Marcum et Lucam olim fuisse, que perierint. Nam si quis heec novisse potuit, Victor Antiochenus fuit, qui Chrysostomi item Antiocheni scripta cognoscebat.
11. Ut ad Interpretationes in Psalmos redeamus, heec vulgata fuit omnium opinio, has inter preestantissima illius opera censeri. Idipsum porro existimaturi sunt quotquot exploraverint, quotquot attente legerint. Nam hic, omni superfluitate resecata, inventionis ipsius sancti do- ctoris specimina passim reperias. Ea vero in re ceteris omnibus oratoribus , quotquot vel sacri vel profani fuerunt, antecellere deprehenditur, ut argumentum omni ex parte, singu- lari quodam inexspectatoque modo convertat ; sic apto tamen, sic genuino, eL ad rem qua de agitur accommodato, ut nihil supra.
"11. Ad disciplinam item morum hi Commentarii apprime idonei sunt; nullum ethics ar- ticulum hic non tractatum invenias : occasioneque sumpta ex Psalmorum argumentis omne genus virtutum hic commendatur, vitia omnia exagitantur. Exemplis semper tisque frequen- tibus et ad rem quce tractatur aptatis, modo fugiendum peccatum , modo amplectendam vir- tulem esse suadetur.
ᾷ V. -- I. δὲ exemplari Septuaginta Interpretum. quo usus Chrysostomus est in his Exposi- tionibus. M. Veterum interpretationes cur afferat nec nominatis Interpretibus.
1. Joannes Chrysostomus exemplari Psalterii haud dubie utebatur, quod in Ecclesia An-
41 PRAEFATIO. 18
tiochena in usu erat : inde autem versuum singulorum lectionem attulit. Erat porro exom-
lar illud Septuaginta Interpretum Editio. Verum illius Editionis exemplaria inter se varia- ant, et, quod admirabuntur ii qui non sunt his in rebus exercitatt, postquam lectionem suam attulit Chrysostomus, lectionem Septuaginta Interpretum a sua diversam quandoque . refert. Sic in Psalm. "7, v. 11, exemplaris sui lectionem affert hoc pacto : Serutans corda et renes Deus justus. Adjutorium meum a Deo, qui salvos facit rectos corde. Deinde vero , post interpositas Interpretum lectiones, sic habet : Septuaginta autem ita dixerunt : Serutans.cor- da et renes Deus. Justum adjutorium meum a Deo. Hic Septuaginta Interpretum lectionem, qualis in Hexaplis legebatur, videtur afferre Chrysostomus : ipse vero aliam Septuaginta Interpretum lectionem sequitur. Hzc autem varietas lectionum non ita frequenter ob- servatur in exemplari, quo utitur Chrysostomus, ut in aliis plurimis ecclesiasticis scripto- ribus. |
Non in libro Psalmorum tantum, sed etiam in aliis Scripture sacre libris hujusmodi va- rictates in exemplari Chrysostomi observabantur. Sic lsaie 51, 1: Respicite ad solidam pe- (ram ez qua excisi eslis, et ad fossam lacus, ex qua effossi estis. 11a autem lectio ex Theodo- tione desumpta in exemplari Chrysostomi habebatur et magis accedit ad Hebraicam verita- tem. In vulgari autem Septuaginta interpretum Editione hic reperitur sensus, quam exci- distís..... quem fodistis. Sed passivi significatum hic requirit textus Hebraicus.
IIl. Sepe etiam aliorum Interpretum, Aquilie, Symmachi et 'T'heodotionis, lectiones affert ; nec raro etiam Hebraici exemplaris lectionem ipsam Grecis literis expressam, qualis vide- licet habebatur in Hexaplis Ortgenianis. Variis autem illis lectionibus, quas affert, parce ct raro utitur ille in Explanationibus suis, nec explorat quanam verior et sincerior sit, quz:enam ad seriem accommodatior, sed cam lectionum diversitatem lectori considerandam relinquit. Quid cause vero sit, quod illas sic afferat, haud difficile est augurari: cum enim ipse semel testificatus sit se in gratiam quorumdam, qui id desiderabant, lectionem Hebraicam Grecis literis scriptam attulisse, hinc suspicandum relinquitur ipsum, ut quorumdam votis atque studiis faceret satis, varias item interpretationes in medium afferre. Licet autem illa a Se- ptuaginta Interpretum versione admodum differant, ab exquirendo sensu abstinet ut pluri— mum Chrysostomus, quia cum ille ad mores informandos concionetur, et hic fere unicus il- lius sit scopus, non multum juvat ad eam rem isthac qualis qualis sil varietas. Sed mirum profecto est, quod numquam Interpretum nomina adscribat ; ne semel enim quidem per to- tum longissimi operis curriculum vel Aquilam, vel Symmachum, vcl Theodotionem comme- morat ; sed scribit semper : alius sic, alius vero sic : etLtamen in Hexaplis Origenianis, inque Bibliis Hexaplorum lectiones ad marginem exhibentibus, qualia bene multa erant, heec no- mina, vel integra, vel per primam literam semper exhibebantur. In quodam tamen Ms. Chrysostomi quo usus Savilius est in margine ad quedam tantum loca scribitur A. cum le- clio est Aquilae, C'. cum Symmachi, e. cum Theodotionis. Nescitur autem an Chrysostomus ipse, an aliquis librarius vel vir literatus hec apposuerit.
$ VI. — L. Chrysostomus in totum Psalterium Commentarios seu. Homilias emisisse putatur. II. Locus Photii ineditus, quo idipsum probatur.
l. Expositiones Chrysostomi in Psalmos tot partibus mutilas habemus, ut hinc questio oriatur an illas sic emiserit, in multos videlicet Psalmos, longe pluribus pretermissis, an vero temporum injuria ii Psalmi, qui uunc desiderantur cum Expositionibus suis, amissi fuerint. Ab ipso enim initio tres Psalmi desiderantur et a quarto incipitur; tertium namque, quem post Frontonem Duceeum cum Expositione sua priorem ponimus, non ad hanc seriem
erlinere cerium est ; imo etiam an vere Chrysostorni sit Expositio dubitatur, atque illa ipsa ixpositio a quibusdam ut spuria rejicitur. À quarti igitur Psalmi Expositione incipitur , et usque ad duodecimum pergitur; sic novem Psalmorum Expositiones habemus. A duodecimo ad quadragesimum tertium Expositiones omnes numero triginta desiderantur, et a quadra- gesimo tertio resumuntur; Homiliam enim in quadragesimum primum non ad hanc seriem pertinere certum est, etsi illa egregia vereque Chrysostomi sit. Α quadragesimo tertio ad quadragesimum nonum Expositiones Chrysostomi habentur numero septem; exinde vero sequitur omnium maximus hiatus, nempe ad usque Psalmum centesimum octavum, Psal- morum videlicet quinquaginta et octo. À centesimo octavo autem ad usque finem omnium Psalmorum Expositiones habemus uno excepto centesimo decimo octavo, omnium longissi« mo. In summa, quinquaginta et octo Psalmorum Expositiones habentur ; nonaginta duorum desiderantur. "
. Sic igitur in partes distractee Expositiones in Psalmos ad nos usque devenerunt ; ita ut lacinie singule multos Psalmos habeant. Hincque jam conjicitur, etiamsi nullum aliud ad: esset ad rem probandam argumentum , totum Psalterium fuisse a Chrysostomo £xplanatio- nibus illustratum : nam si delectu habito hos explanare, alios preterinittere voluisset , illas series Psalmorum consequenter positorum non haberentur, sed alium hinc, alium inde sumpetssel explanandum.
Ad hzc ipse Chrysostomus se alios Psalmos ad hanc seriem pertinentes exposuisse si-
nificat, cum de Psalmo centesimo quadragesimo loquitur, col. 428; postquam enim dixerat hunc Psalmum vespere dici et vespertinum vocari, ex occasione de Psalmo etiam matutino, qui est sexagesimus secundus, quodam affert, et heec adjicit : Sed ne eo (Psalmo) qui est prar
49 PIUEFATIO. T
manibus relicto, alium exira ordinem introducamus, transmisso auditore ad ea que de illo dicta sunt, ad ea que sunt nobis proposita accedamus. Hic non modo indicat Chrysostomus se de Psalmo sexagesimo secundo jam dixisse, sed dixisse suo loco et in serie aliorum. Expositio autem illa Psalmi sexagesimi secundi cum aliis interiit.
II. Photius item patriarcha in nota mox edenda, que nota numquam antehac , ut puto, prodiit , testificatur se scholion vidisse excerptum ex Commentario Chrysostomi iu Psal- mur quinquagesimum nonum : locus autem ille Photii affertur in Codice XII Bibliothecae €oisliniane, fol. 52, qui Codex decimi tertii circiter seculi Catenam in Psalmos eomplectitur elsi non integram. Sed interpretationes in Psalmos septem nempe Psalmorum , solius Theó- dori Heracleotz esse notantur. Nota itaque Photii sic habet : A decimo tertio usque ad qua- dragesimum secundum Psalmum Chrysostomi interpretationem hactenus non reperimus, sed Aeque a quinquagesimo usque ad Psalmos graduum. Inveni tamen in scholiis in primam | ca— tholicam Joannis epistolam scholion e regione positum , quasi ex interpretatione Chrysostomi in Psalmum 59, nimirum in dictum illud : Est peccatum ad mortem, et est peccatum non ad mortem. Unde animadvertere licet , etiamsi nos non invenerimus , divinum tamen illum virum ipsum interpretatum esse. Et postea. subjicitur : Photius patriarcha hec scribit.
Observes autem velim, hanc notam posuisse Photium ante Psalmum decimum tertium , ut significaret in sequentibus Psalmis non suppetere Chrysostomi interpretationes , quee im precedentibus Psalmis frequentes apponuntur in eadem Catena. Unde eliam argui videtur Photium hujusce Catenc; esse auctorem, qui testificatur se in precedentibus Chrysostomi plus quam aliorum omnium interpretaliones attulisse, non item in Psalmis sequentibus illas ipsas habere quas proferat , quia nempe ejus Expositiones bene multe, quas ipse indicat , amissa fuerant. Patres autem ex quorum interpretationibus Catenam hanc concinnavit Photius , hi sunt : Athanasius, Basilius , Chrysostomus, et Theodorus Heracleota. Cum de- ficerent ergo Chrysostomi in sequentes Psalmos interpretationes, id indicat Photius, ne quis miretur Joannem Chrysostomum , qui modo passim adhibebatur, non ultra comparerc. Unde certe arguitur a Photio Catenam adornatam fuisse.
Neque unam hanc tantum Photii notam in hujusmodi Catena deprehendimus : alteram enim ejusdem habemus, in fine Psalmi 8, in verba Chrysostomi paulum mutata , que nota sic habet : Interrogatio. Quare, inquit, Christus , cum sit equalis Patri, humilia tamen multa loquitur? Responsio. Ut humilitatem doceat , et quia carne amictus erat , ac propter Judeorum stupiditatem : quia etiam humanum genus paulatim ad. cognitionem procedere debet , itemque ob imper[ectum audientium captum : certe multa secundum auditorum opinionem loquitur. Hic ' eirca finem contra Paulum Samosatenum et contra Arianos verba dirigit, occasione sumpta ex hoc Psalmi dicto : Quoniam videbo celos tuos, opera digitorum tuorum. AH ec diversimode in hoc sermone adumbravit, utpote qui homilie more loquatur. Pulchritudo sane splendorque sermonum , cisque argumentationum ubi acrimonia et contentione opus est , major utique est quam ut in homilia locum habeat. His subjicitur : Photius scribit.
Hzc ait Photius, postquam Chrysostomi locum attulerat, atque hic de ejusdem in Psal- mum octavum Expositionoe verba facit : ubi ille Paulum Samosatenum nominatim confutat, et contra Ánoimncos Árianosque verba facit. Unde etiam confirmatur opinio nostra, qua eonjecimus supra , Catenam illain Codicis Coisliniani XII fuisse a Photio concinnatam.
$ VII. Utrum ec omnes Psalmorum Expositiones Chrysostomi, quas ez temporum injuria amisimus , jam Photii evo amisse essent.
Queritur utrum ea omnia que desiderantur in Expositionibus Psalmorum , etiam evo Photii deessent. Si quidem verbis Photii , in nota priore supra allata positis , standum sit , ium priorum Psalmorum Expositiones ipsius tempore supererant, 408 jam absunt: nam tertii Psalmi Interpretatio, que in fronte libri posita est, ad hanc seriem non pertinere ereditur, ut jam dictum est. Expositiones autem illas que desiderantur sic notat Photius : Α decimo tertio Psalmo usque ad quadragesimum secundum hactenus Interpretationes Chry— sostomi non reperimus. Quo innuit nihil a principio usque ad decimum tertium deficere. Si Codex autem Coislinianus non mutilus esset, statim vidissemus utrum Expositiones ille in tres primos Psalmos adhibit» fuissent a Photio, qui Catenam hanc adornasse creditur ; ve- rum ille Codex, initio mutilus, a septimo tantum Psalmo incipit. Neque tamen inde inferen- dum statim est , Expositiones illas in tres priores Psalmos superfuisse Photii tempore. Licet enim ipse in lacunarum recensione illam trium Expositionum priorum non commemoret, potuit ideo illam tacere quia jam initio Catenee de amissis illis loquutus fuerat; in hanc vero partem totus propendeo; ncque enim opinor tres illas priores Expositiones Photii tempore superfuisse.
A tertia decima autem ad quadragesimam secundam Expositiones omnes desiderantur, inquit Photius; ita ut tertiam decimam excludas , et quadragesimam secundam similiter : ambe enim cum aliis desunt. Quadragesima autem prima, qua hic secundum Psalmi expo- siti numerum ponitur, extra seriem harum in Psalmos Expositionum olim erat , et huc advecta fuit, neque ullam habet cum hisce Expositionibus affinitatem, ut ibidem in Monito pluribus probavimus. Quod adjicit Photius , a quinquagesimi Psalmi Expositione usque ad Psalmos graduum omnes Expositiones desiderari, potuit verum esse, quatenus in suis exemplaribus cetera desiderabantur : verum Expositiones sanas, genuinas et integras
21 ' PIUEFATIO. 93
habemus a Psalmo centesimo septimo, qui deest, ad usque Psalmorum finem , uno ex- cepto 118 : in hisce vero Psalmis comprehenduntur Psalmi graduum quindecim , qui in- cipiunt a 119.
8 VII. — Utrum Ezpostio in. Psalmum tertium, que agmen duct et prima locatur, hic a Chrysostomo posita sit ; et an sit vere Chrysostomt.
Expositio in Psalmum tertium, qua prima est in hoc opere et agmen ducit in hoc Tomo, in quibusdam Manuscriptis prima ponitur, ab aliis vero prorsus abest. In Regio codice num. 1962 habetur; in Colbertino num. 10 non comparet, sed ibi incipitur ab Expositione in Psalmum quartum: similiterque abest a Catalogo illo Expositionum Greco qui in Editis habetur, quemque in fine hujusce Prefationis edemus. In edito tamen Frontonis Ducei le— gitur; ideoque ex sede illam expungere non ausi sumus, eliamsi ad hanc seriem pertinere non videatur. Nam in Expositionibus Psalmorum Chrysostomus et titulos et singulos versus ad usque Gnem explicat : bic autem de titulo tantum agitur : Psalmus David cum fugeret a facie Absalon filii sui. In hac sola inscriptione moratur auctor Homilie prim, que etiam non integra, nec suis omnibus partibus absoluta putatur :ita namque desinit, ut aliquid ultra desiderari videatur. Quibus perpensis omnibus, non puto hanc Expositionem ad seriem alia- rum pertinere; sed ab nescio quo huc temere invectam fuisse.
Ad hiec alia quoque exsurgit dubitandi causa , an videlicet hec sive Homilia seu Expo- sitio Chrysostomi vere sit, necne. Certe si res ipsas explores, si sensa, si orandi modum, non videtur a Chrysostomi concionandi genere aliena ; si stylum οἱ dictionem Graecam per- pendas, aliquid peregrinum olet; voces Chrysostomo non usitate, saltem illo, quo hic usurpantur, sensu occurrunt, ul κόνδυλος et χονδυλίξουσα, οἱ fortassis alia, qui vel non usu trit, vel alienis juncta vocibus nonnihil suspicionis ingerunt. Licet porro Fronto Duceus in serie aliarum reliquerit, qui tamen spuria et admodum dubia alio amandare solet, certe haec multis doctis viris suspecta est ; Halesius vero in Notis Savilii omnino spurviam putat essc. Savilius autem primo haerere videtur, sed postea in Halesii sententiam deflectit. Verum ulerque audiendus. Sic in Notis Savilii p. 932 :
« Hanc Expositionem tertii Psalmi, » inquit Savilius , « ab illo amatore Dei et Christi viro, qui τῆς συναγωγῆς ip Psalmos , quam ex Collegio Corporis Christi Oxonii sumpsimus, auctor fuit, vel non visam, vel repudiatam , misit ad me doctissimus Fronto Duczus , ex Vaticana, ul ipse aiebat, descriptam : qua exstat etiam, teste in notis ad Chrysostomum Flaminio Nobilio, in Bibliotheca clericorum regularium Rome. Hujus principium et quidem non inelegans aut indignum Chrysostomo citat Damascenus Oratione terlia de Imaginibus. Vertit Latine vetus Interpres, uti et nos quoque Graiece damus, fine truncatam. Que tamen omnia non eam apud me vim habeant, ut non plane acquiescam Halesii mei de spuritate judicio , qui de Expositione ista sic ad verbum censuit :
« De fragmenti hujus auctore non facile statuerim; cerlissimum tamen habco Chryso- stomi non esse. Primo enim stylus est ἃ Chrysostomo omnino alienus, utpote affeetatior et frequentibus argumentaltiunculis et homceoptotis interstinctus, quc passim occurrent editio- nem Grecam inspicientibus, et qualia sunl: τοὺς; δραπέτας γεάμματιν ἐξεύουτιν, οὐκ ἐπιγράμμασι θαυμάξου- οι." Cl, ὅθεν ἡ πηγὴ τῆς ἁμαρτίας, ἐκεῖθε; ἢ πληγὴ tà; τιμωρίας" Cl, χρείττων τῆς τοῦ πολέμου ἐξηγήτεως ἡ αἰτία τῆς τοῦ πολέμον ὑποθέσεως, et alia his consimilia usque ad vilium affectata. Secundo totum inventionis filum juvenilius est. Atque hinc belli illi de Absalone in quercu suspenso sensiculi, et a planta detinebatur qui cum rudice pugnabat ; cinctus erat a ramo ramus , etc. Deinde perbelle ratiuncule ille, cur Absalonem et celum respuerit et terra; aliaque hujus generis , quorum immensa vis in dubiis et spuriis. Postremo prosopopaia illa in qua desi- nit, cui , ut puto, plura attexuit auctor, sed ca nobis tempora feliciter inviderunt. Quod si
us hic de Absalone dicuntur, cum iis, qua Chrysostomus de argumento isto sexcenties isputat, conferantur, omnino nibil simile aut par habere reperientur. Huc accedunt locu-
tiones populo duriores , fugitivos scriptis literis persequuntur (locus modo sit sincerus) , et uror mala peccatori colaphus est , οἱ ἀντάρτον VOX grieca 5:20 185 usurpata ; que licet fortassis satis sit proba, apud Chrysostomum tamen numquam reperitur. Deinde particularis illa Psalmi centesimi quarti citatio : hoc vero Chrysostomo numquam in more positum, contento verba tantum, locum vero indicare numquam sollicito. Hic pluribus egi propter Damasce- num, ne quis me arbitretur a tanti viri auctoritate temere velle discedere. Dicendum enim necessario, aut tanti viri judicium a vero deflexisse , aut Chrysostomum sibi dissimillima scripsisse, aut Expositionis hujus capiti, quod a Chrysostomo multum abludere non con- tenderim , recentiorem aliquem corpus et membra attexuisse. »
Heec scite observata sunt, tametsi stylo non ita congruenti. Neque diffiteor, si hec vere Chrysostomi esset, Chrysostomum a proprio sibi scribendi genere multum deflexisse. Sed homiliam illam, ut a Frontone Duceo posita fuit, inter authentica posuimus ; ita tamen ut fateamur, eam, si non aperte supposititia sit, admodum tamen esse suspectam.
& IX. — Quam multe in. Psalmos Homilie et Orationes Joanni Chrysostomo adscripte ez aliorum Patrum et Scriptorum ecclesiasticorum commentariis homiliiste in Psalmos con- sarcinate fuerint.
Novum certe spectaculum offerimus, cum Spuria in Psalmos, et Joanni Chrysostomo falso adscripta simul ediinus. Ibi enim varia fraudum genera deprehendimus, dum alii suas vel
φι ᾿ PRATFATIO. | 24
homilias in Psalmos vel Psalmorum interpretationes Joanni Chrysostomo adscribunt ; alii premissis quibusdam exordiis, ex diversorum scriptis homilias, ve! Psalmorum Expositiones consarcinant. Tanta quippe erat, S. doctoris fama, tanta ejus apud omnes existimatio , ut quidquid illius nomen pr: se ferret , passim ut eximium admitteretur; illo videlicet evo cum paucissimi essent qui possent distinguere pretiosum a vili. Alii itaque ut scriptis suis laudem et famam compararent , Joannis Chrysostomi nomine ea circumferebant : hujus ge- neris sunt aliquot Homilie in principio Spuriorum posite. Alii quaestus et lucri causa, consarcinatis variis diversorum Patrum locis aptatisque principiis pro arbitrio, Chrysostomi nomen hujusmodi seu homiliis seu libris adscribebant, ut et facilius et pluris venumdaren- tur. Alii non a pluribus , sed ab uno tantum scriptore , exceptas lacinias ut melius poterant assuebant, et premisso Chrysostomi nomine proferebant in publicum. Alii demum auda- ciores, integras homilias orationesve omnibus suis partibus et numeris absolutas, illas eliam quorum auctores inter ecclesiastice rei proceres principesque numerabantur, dempto veri auctoris titulo , Joannis Chrysostomi nomine insigniebant. Hujusmodi fraudes bene multas deteximus. Scriptores autem ex quorum scriptis ejusmodi opuscula consarcinata ementito Chrysostomi nomine prodiere , hi sunt, Eusebius, Athanasius, Basilius , et Theo- doretus. Qua autem ex singulis excepta fuerint ad tot Homilias sive Expositiones Chryso— stomi nomine consarcinandas si indicemus, lectori nec ingratum nec inutile fore speramus.
$ X. — Ex Homiliis duabus de ponitentia in Psalmum L posterior pene tota ex Theodoreto desumpta est.
Is qui duas in Psalmum L Homilias emisit , et Chrysostomum ementitus est, priorem ho- miliam suo Marte adornavit , nec aliunde expiscatus est, velsi expiscatus sit, nondum ad- vertimus quid et a quibus acceperit. Est autem illa inter Spuria col. 565-566, atque in pre- misso Monito quid de utraque homilia sentiendum sit pluribus demonstratur. Secundi autem exordium mutuatus est ille pseudonymus ex Homilia 22 Chrysostomi in Genesim, in reliquam vero homiliam totum Commentarium Theodoreti in Psalmum quinquagesimum invexit, atque additis ex se multis , que longe inferioris note sunt, longissimam texuit orationem. Exemplari autem Theodoreli usus est interdum vitiato , aliquando casligatiore, quam in Theodoreti Edito feratur, unde etiam possent aliqua corrigi. Exempli gratia, mendum re—
eritur in Edit. Theodoreti loco, sic ad literam interpretato : Ego ipse, ait, meorum ma-
orumcausa fui, tua eero justitia resplendet. Etenim si judicium constituatur, etc., ubi inter- pres, mala grici textus interpunctione ductus, verbum sic ad hunc articulum phrasis retulit, si judicium constituatur, cum e contrario oportuisset, potiori interpunctione adhi— bita, adverbium sic referre ad has voces, tua vero justitia resplendet. Legendum ergo , ut sequitur : Ego ipse, ait, meorum malorum causa fui ; tua vero justitia etiam sic elucet. Nam si Judicium constituatur, etc. Εἰ sic interpretatio cum versu Scripture, qui explicatur, consonat. Ceterum ille Pseudo-Chrysostomus , qui totam in hunc Psalmum Theodoreti Ex-
ositionem in homiliam suam invexit, multo plura de suo adjecit : quamquam ex iis que
odie apud Theodoretum non exstant possent plurima a Pseudo-Chrysostomo allata , vere Theodoreti esse : a longo enim jam tempore opinor Theodoreti Commentarios, ut in Editis exstant, non plenos integrosque esse.
δ XI. — Commentarius Eusebii Casariensis in Psalmum 1,1 nomine Chrysostomi editus.
Diverso fraudis genere, ut dixi, sunt usi illi, qui ementito Chrysostomi nomine multa in lucem emiserunt. llle quippe supra memoratus , qui postremam in Psalmum L Homiliam consarcinaverat, ut fallaciam suamobtegeret, principium homiliae ex aliis Chrysostomi ope- ribus mutuatus, Theodoreti dictis multa alia admiscuerat ; hic autem qui Eusebii Commen- tarium in Psalmum LI Chrysostomo adscripsit , satis habuit Eusebii nomen amovere , ct Chrysostomi nomen substituere, ut vides in col. 589 hujusce Tomi. Non cogitavit Eusebii stylum a Joannis Chrysostomi stylo admodum differre ; illum esse strigosum et perplexum; hunc perspicuilàte, lepore et elegantia omnes ecclesiasticos scriptores superare. Nihil mi- rum ergo si viri docti, nominatimque Tillemontius, pro spurio et supposititio hunc in Psalm. LI Commentarium habuerint; sed nullus adhuc subolfecit, esse vere Eusebii Cesariensis opus, quia nondum ejusdem Commentaria in Psalmos lucem viderant, que demum publici juris feci anno 1706 : ibique hic Psalmus cum Commentario suo habetur. Quodque observes velim : hi Commentarii ab hoc Psalmo LI, qui agmen ducit usque ad nonagesimum quin— tum, ex Codice Coisliniano prestantissimo decimi seculi educti sunt, iique integri, sani, sine ulla suspicione vel advecti aliunde assumenti cujuspiam, vel detruncate seriei ; id quod perito cuivis, si manuscriptum illum Codicem exploret et evolvat, palam erit. Huic item rei . fidem facit hic quisquis tandem sit, qui hujus Psalmi Commentarium Chrysostomo emere
adscripsit, quique totum ut erat accepit. Reliqui autem Commentarii Psalmorum ab initio ad quinquagesimum primum, a nonagesimo quinto ad decimum octavum, qui totum librum terminat, ex Manuscripto quodam recenti, qui olim Cardinalis Perronii fuit, et ex Catenis educti sunt; neque ia integri et sani; sed in iis multa hinc et inde desiderantur; οἱ aliqua habent etsi raro, ut quidem existimo, assumenta ex aliis scriptoribus educta. ᾿
*5 PIGEFATIO. 96
$ XII. — Eapositiones in Psalmos CI, C11, ΟΠ], CIV, CV, CVI, CVII, CXVIII, que Chry- s0s(omo adscribuntur, ex compilatis Commentariis Theodoreti maxime prodeunt. Nec non ex aliis Theodoreti Commentarium in Psalmos, ut est in. Editis, non esse integrum putatur.
Aliam fraudis viam inierunt ii, qui septem Psalmorum, nempe CI, CII, CIII, CIV, CY, CVI, CVIL, necnon et CXVIII quoque Psalmi Expositiones ab se consarcinatas Joanni Chrysostomo adscripserunt. Nam plurimorum Patrum, nempe Theodoreti , ex quo plura excerpta sunt, insuperque Eusebii et Athanasii Interprelationes adhibuerunt. Ex hoc autem ita concinnato Commentario, illud emolumenti accipimus, quod ex locis Theodoreti facile probetur, ejus Commentarium, ut habetur hodie in Edilis, non esse integrum; id quod jam subolfecimus, et repetitis exemplis hic commonstramus. À centesimi autem primi Psalmi initio ordimur : nam illud initium usurpavit is qui Chrysostomum ementitus est. Sic itaque incipit Expositio in centesimum primum Psalmum apad Pseudo-Chrysostomum pariter et apud Theodoretum : Predictionem continet psalmus calamitatis populi judaici in Babylone , εἰ reditus ex illa ; simul item prenuntiat gentium vocationem et salutem : cuilibet etiam eorum competit qui conira calamitatem conflictantur, et divini auxilii opem. implorant. Pauperem enim vocat eum qui divina providentiu indigeat, cum eo qui beatus praedicatur conferens tllum, secundum illud : « Beati pauperes spiritu. » Postrema autem verba cum eo qui beatus, etc., quz ad seriem omnino pertinere videntur, in Theodoreti Editis desiderantur.
Sed longe clariora detruncate seriei indicia habentur ad Psalmum sequentem centesi—- mum secundum in h:ec verba versus $, « Renovabitur ut aquile juventus tua. » Hanc rursus renovationem Dominus nobis per. sanctissimum Baptisma dedit, et abrasa peccati vetustate , juvenes ex senibus effecit. His consona, per Isaiam ait Deus : « Sustinentes autem mulabunt for- Litudinem, pennas emittent ut aquila. » Quia enim in creatione divinos regiosque characteres accepimus, deindeque illos omnigenis peccati studiis obscuravimus et corrupimus , pollicetur nobis propheticus sermo regni recuperationem. Regia enim est hec avis, cui volatilium regnum concreditum est. Docet etiam nos divini studii modum, ut renovetur ipsa veteri deposito ho— mine , et accepto novo et renovato ad cognitionem Creatoris, Sic, ait, juventus tua renovabi- tur, ut persistat semper novam se facere in vita incorrupta. In Theodoreti autem Edito quae sequuntur post docet etiam nos divini studii modum, omnia desiderantur : quie tamen ad se- riem omnino pertinent, ut ex apposita Latina interpretatione liquebit. Docet etiam nos divini studii modum, ut renovetur ipsa (Juventus) veteri deposito homine, et accepto novo ac reno— vato ad cognitionem Creatoris. Sic, att, juventus tua renovabitur, ut persistat semper novam se facere in vita incorrupta. Theodoreti autem Editio desinit in hiec verba , Docet autem nobis divini studii modum : sed quis non videat sequentia ita ad seriem pertinere, ut si ea deman- tur, non perfecta sit sententia, nec sciatur quis sit ille modus? ᾿
In sequentibus item versibus, ubi plene omnia in Pseudo-Chrysostomo jacent, Theodo-— reti Editiones breviter res efferunt, ut compendii data opera ac de industria adornati formam habeant : cum contra series Pseudo-Chrysostomi plenior habeatur. Quamobrem existimo multa eorum, que apud illum leguntur, ad priscum Theodoretum non mutilum pertinere. Porro ita in epitomen redactum puto Theodoretum, ut aliquando per importunam brevita- tem vitiata series appareat. Sic in fine Psalmi hujus in hec verba, Benedicite Domino, om- "ig opera ejus, in. omni loco dominationis ejus, hec hujus versus explicatio adjungitur : Neque hoc Judeis congruit. Illi enim cum ab iis qui ipsos in. servitutem. abduzerant, aliquod Sionis canticum canere jussi essent , dixerunt, secundum legem agentes, Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Ubi illud, Neque hoc Judeis congruit, supponit aliud quid- piam antea dictum fuisse quod Judseis non congrueret; atqui nihil de Judazis dicitur ante, neque in tota Psalmi hujus Expositione : unde arguitur illam integram, ut Theodoretus ediderat, non ultra superesse. Notandum autem est hunc locum pene ad verbum haberi apud Eusebium in eumdem Psalmum : qua de re locus nobis infra ad dicendum est con—- slitutus.
Est etiam ubi ex Pseudo-Chrysostomo Theodoreti textus corrigendus videatur. Sic ad primum versum Psalmi centesimi septimi, Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum, apud Theodoretum legitur : Hoc dico tibi, Domine, me latum habere cor, et paratum ad di- vtinam gratiam tuam suscipiendam ; ubi Pseudo-Chrysostomus habet, me firmum cor habere, que lectio, ni fallor, et melior et seriei congruentior est.
Sic igitur Expositiones suas concinnarunt, cum is, qui septem illos Psalmos interpreta- tus est, tum ille alius, qui centesimi decimi octavi Psalmi Commentarium apparavit; inte- gras pene Theodoreti Expositiones transfudit in Commentarios suos, multa de suo adjecit , non pauca etiam ex Commentariis Eusebii et Athanasii mutuatus est, qua de re in sequenti
paragrapho. $ XIII. — Pseudo-Chrysostomus qui has Expositiones adornavit non ex Theodoreto tantum, sed etiam ex Eusebio non pauca. Apud hos tres scriptores eedem non raro Expositiones ad . verbum reperiuntur. Non Theodoreti modo, sed etiam Eusebii et Athanasii interpretationes in his Pseudo-
Chrysostomi Commentariis siepe offendimus. Nam hic quisquis sit deceptor, interpretatio- nes inultis ex locis corrasit οἱ pauca de suo addidit. Eusebii igitur passim hic interpreta-
-
o7 PIUEFATIO. | 98
tiones reperias, Athanasii etiam interdum. Verum, id quod fortasse mireris, interpretatio - nes ille, qua Theodoreli esse comperiuntur, apud Eusebium etiam non raro habentur ; quin etiam aliquando apud Athanasium, Eusebium ac Theodoretum eedem ipse sunt ad verbum. Primi generis, qui scilicet sunt Eusebii et Theodoreti, non paucs, ut dixi, re— periuntur. Sic Psalmo CI, in hzec verba: Quia cinerem tamquam panem manducabam, et potum meum cum fletu miscebam; a. facie ire indignationis tuc. Hac interpretatio, quam apud Pseudo-Chrysostomum legis: H«c in. septuagesimo nono etiam Psalmo dizit : Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura : doloris autem excessum his significat. Nam si tempus cibi dolore plenum fuit, vix aliud tempus dolore vacuum fuerit. His, inquit, obruor malis : quoniam, Domine, iram adversum me concitasti. Hic ipsis verbis apud 'Theodoretum et Eusebium reperies. Similiterque versu 1/ ejusdem Psalmi eamdem habes Pseudo-Chrysostomi, Eusebii , et Theodoreli interpretationem; est autem hic versus: Tw exsurgens misereberis Sion. Quia tempus misercndi ejus, quia venit tempus : ubi Pseudo— Chrysostomus : Da, inquit, mutationem calamitate meliorem : tempus enim misericordiam re—
uirit. His vero subindicat septuaginta annorum pone deputatorum finem. Sic et admirandus Wlle Daniel captivitatis tempus enumerans, supplicationem emittit. Hiec ipsissima habent Eu— sebius et Theodoretus.
Est etiam cum Pseudo-Chrysostomus, Eusebius, Athanasius et Theodoretus eamdem effc— runt interpretationem, id quod in hoc ipso Psalmodeprehendimus ad versum nonum : « Tota die erprobrabant mihi inimici mei, et qui laudabant me adversum me jurabant : » Ridiculus visus sum inimicis meis, et qui olim invidiae expositus, et conspicuus eram, nunc juramenti causa factus sum. dis qui me mirabantur ; adversus calamitates enim meas jurant, ne patiar ea que quidam passi sunt. Eadem ipsa leguntur ad hunc versum apud quatuor illos scriptores. Quze causa porro sit hujusce tanli consensus , haud ita facile est augurari. Id autem non potuisse casu accidere; sed hiec loca de industria ex alio in alium translata fuisse nemo non fate— bitur. Verum alia quaerenda causa est ; fortasseque plures cause; ad rem eamdem aliquid contulerint. Ex Eusebio enim Ciesariensi aliqua mutuatos esse eos qui post ipsum eidem rei, scilicet explicando Psalterio, operam contulerunt, vix est quod dubitemus; quando- quidem videmus etiam Hieronymum Commentario in Isaiam multa ad verbum pene mu- tuatum esse ex Commentario Eusebii Caesariensis in eumdem prophetam , ut monui in Pro-— fatione ad eumdem Conimentarium , quem prior edidi secundo Tomo Collectionis novo sanctorum Patrum.
Neque tamen hanc esse potiorem causam tanti consensus, sed ex Catenarum puto ἴγο- quenliori usu accidisse, ut mutatis nominibus alia aliis adscriberentur, et ex crebro ex— scriptis Catenis factum esse , ut eadem ipsa variis tribuerentur scriptoribus. Quod autem ad Eusebium spectat , Commentarii ejus a Psalmo LI ad XCV nihil habent peregrini , sed ut ab auclore scripti sunt , sic ad nos usque pervenerunt, idque Manuscripto cuidam Coisliniano antiquissimo debemus. Illud vero fatebuntur quotquot posita omni prejudicata opinionc hzc legent et evolvent. In ceteris vero Commentarii partibus non eadem sinceritas reperi- tur; sed non pauca aliunde corrasa et advecta huc fuisse fateamur necesse est. Inde autem est quod in memorata illa Commentarii parte, a LI nempe Psalmo ad XCV, vix aliquid deprehendas , quod apud Theodoretum item legas; in ceteris vero eamdem ipsam utrius— que explicationem aliquando reperias. Jam diximus non videri nobis Theodoreti Exposi- tiones ubique integras et absolutas; sed multis in locis mutilas; id quod fortasse quidam accuratius sunt exploraturi.
Athanasii autem Commentarium quod spectat, in eo multa passim Eusebii, non pauca Theodoreti deprehendimus, ita ut quid Athanasii, quid illorum sit, siepe non ita facile dis— linguere possimus. Magni otii esset hec que ad veteres Psalmorum Interpretes pertinent indagare. Unde etiam non tantus fortasse fructus emergeret. Tales quippe sunt, ut plurimum, interpretationes, ut non magni intersit scire, Eusebiine sint, an Athanasii vel Theodoreti.
In Basilii item Orationibus in Psalmos quaedam fragmenta Eusebii ad verbum exscripta deprehenduntur, ut annotavit D. Julianus Garnerius noster, qui Basilii Operibus edendis strenuam dat operam; id vero putat ille adscribendum librariis qui hzc temere Basilianis annexuerint. lllud certe multum habet probabilitatis. Verum non una fuerit illorum furto— Tum causa; sed a multis plurime interpolandi methodi inducta fuerint, quas operosum esset investigare : at non nisi divinando omnia deprehendi et explicari possunt. Et alioquin non video quid hinc fructus consequi possemus. Ouid enim interest, in his maxime rebus al- legoricis, anagogicis οἱ moralibus, scire quis prior dixerit, quid quis a quo excerpserit? Quando autem ne ingenti quidem labore rem assequi possumus , ne segre feramus, cum id sine dispendio ignoremus.
Monere ne pigeat in Vaticano Codice num. $81, fol. 112, Homiliam Basilii in Psal- mum VII, quie Grece sic incipil, Δοκεῖ πως ἐναντίως ἔχειν πρὸς τὴν ἐν ταῖς βοσιλείαις ἱστορίαν, Joanni Chrysostomo tribui ; quod factum puto ex librariorum vel temeritate , vel ignorantia : nihil enim stylo Chrysostomi hic affine habetur, et alioquin in aliis omnibus Manuscriptis , etiam anliquissimis, Basilii nomine comparet.
4.
2* PILEFATIO. 30
$ XIV. -- - De Homiliis una et triginta ex Codice Anglicano eductis: ubi in serie Erpositionum S. Joannis Chrysostomi, que deperdita jam fuerant, a multis jam seculis reposite fverunt , sed aperte supposititie sunt.
Ubi primum renuntiatum mihi fuit, jussu amplissimi eruditissimique viri Joannis Potteri cpiscopi Oxoniensis, essc Oxonii manuscriptum Codicem, qui Expositionum Joannis Chrysostomi , earum scilicet quie jam edite sunt, partem contineret, οἱ in eadem seric tri- ginta unam nondum editas Expositiones, a LXXVII Psal.no qui agmen duceret, ad usque centesimum septimum , qui clauderet ; ita ut post illum centesimum septimum expositum Psalmum statim eadem serie sequeretur centesimi octavi Expositio, qualis in prius Editis exhibetur, et alie deinceps usque ad Psalterii finem ; ita ut etiam centesimi decimi octavi Psalmi Expositio, qui in Editis desiderabatur, ibidem compareret : obnixe rogavi mitte— rentur, sperans Expositiones illas in serie Joannis Chrysostomi positas, vere Chrysostomi futuras esse. Accurate exscriptas misit vir presstantissimus ; quas cum legissem , suppositi- tias esse deprehendi , eoque ordine, illa serie positas, ut facilius fucum facerent.
Codex autem ille qui has merces nobis attulit, notam anni prz se fert, notam item loci in quo descriptus fuit, et quasi dimidiam Psalterii partem expositam continet : vereque dimidia pars esset Psalterii a Joanne Chrysostomo expositi, si Expositiones omnes ejusdem sancli doctoris essent. Nota porro illa sic habet : Scriptus est hic liber Psalmorum in celebri monasterio Galcsii, horiatu sanctissimi patris nostri hieromonachi domini Galactionis ceci , anno 6193 (hoc est , Christi 1985), indictione 13. Est autem. interpretatio dimidiae partis libri Psalmorum sancti patris nostri Joannis Chrysostomi archiepiscopi Constantinopolitani.
En dimidiam Psalterii partem a septuagesimo septimo ad centesimum quinquagesimum Psalmum , Psalmos videlicet septuaginta quatuor posteriores, quorum quadraginta duo a Chrysostomo exposili sunt; triginta autem duo alii adjectitii, connumcerando videlicet centesimum decimum octavum, ab aliquo otioso viro, ementito Chrysostomi nominc, cum Expositionibus suis editi sunt. Jam vero quazritur utrumis, qui dimidiam postremam Psal- terii. partem sic complevit, priorem pari modo dimidiam partem absolverit. Certe quando sic in postrema dimidia parte, qua deerant suo Marte supplevit, puto admodum probabilo esse, non posteriorem tantum partem dimidiam ab codem ipso completam absolatanique fuisse. Nam quorsum ille qui tantos hiatus esse videbat ab. initio ad ipsum pene finem, de posteriore tantum sarcienda parte cogitavisset? An priorem illum hiatum vacuum reliquis- sel, ubi tres solum Psalmi desiderabantur, primus nempe, secundus οἱ tertius ; nam qui tertius expositus Psalmus nunc agmen ducit, non modo ad hanc seriem non pertinet, ut dixi- mus sed etiam an Chrysostomi vere sit incertum est ; num, inquam, bunc hiatum preeter- misisset, uL ad posteriorein sarciendam partem propcrarcet? lllud certe verisimile non est. Neque tamen ausim rem ut assertam οἱ indubitatam efferre: illud autem ccrtum cst, si vere priorem partem compleverit ejusque supplementa sint amissa, ca non magno dispendio
eriisse. r S(ylus mirum quantum a Chrysostomi stylo differt : nam scriptor iste strigosus omnino est, verbis utens non lectis nec communis usus. Aquilze, Symmachi et Theodotionis lectiones usurpat, et ea de causa inter Spuría a nobis editus est; nam alioquin in tenebris reliquissc- mus. Licet enim ejus Expositiones utcumque ferendi videantur, tanta hujusmodi interprc- tationum allegoricarum, anagogicarum et moralium copia abundamus, ut vix novi quidpiam in hujusmodi rebus sperare liceat. Posteriorum vcro Psalmorum a XCIX ad usque finem, necnon CXVIII Psalmi Expositiones prietermisimus, quia jam corumdein Psalmorum spu- rias, sed his meliores, Expositiones dederamus. ἢ XV. — De collectore Expositionum Chrysostomi in Psalmos quales nunc habemus.
Dispersas olim Chrysostomi Expositiones in Psalmos, cum jam earum quamplurima per- iissenL, vir quidam religiosus et Christi amans undique collegit ; nomen cjus tacetur in re- censione paulopost edenda, ubi hic discimus, et Psalmorum, quorum Expositiones reperti fuerunt, catalogum habemus. Is erat haud dubie vir sagax, diligens admodum οἱ emunctie naris; tanta perquisilione usus est, ut post illum ne unius quidem Psalmi Expositionem, qui vere Chrysostomi sit, nancisci potuerimus ; tantum in explorando judicium adhibuit, ut ne unam quidem Expositionem in collectione sua adiniserit, quie non sit vereChrysostomi. lu quadragesimum tamen primum Psalmum Honiliam hic posuit , qua licet vere Chryso- stomi οἱ egregia sit, ad hanc tamen seriem non perliuncre commonstratur. Sed, ut credere est , cum flam extra seriem propriam reperisset, non aptiorem ipsi locum esse putavit, quam si inordine Expositionum in Psalmos reponeretur; ubi et nos illam cadem de causa re- liquimus. Exposilionem vero Psalnii terlii, quie non modo ad aliarum seriem non pertinct . verum etiam an Chrysostomi vere sit dubitatuz, ipse in aliarum numero non posuit, scd pra tertnisit ; etsi ab antiquis scriptoribus Chrysostomi nomine commemorctur.
lpsam tamen in hac sede, qualem ipsi dedit Fronto Duceeus, reliquimus ; quia non alium aptiorem locum habuimus. Cuinque illa prior ponatur, non potest certe aliarum seriem in- terturbare. Causas dubitandi de authentia jam supra attulimus.
Catalogum autem illum de quo supra, infra apponemus. $ XVI. — De Látinis editionibus Chrysostomi in Psalmos, qua seculo decimo sexto prodiere.
Non hic explorare animus est editiones illas omnes Chfysostomi in Psalmos, qua ab
$i PIUEFATIO, 32
exortu typographia variis in locis magnoque numero parate fuerunt : res esset majoris otii, neque paris emolumenti. Nunc agimus de Homiliis sive Commentariis in Psalmos, quie antequam Grieco-Latina Operum Chrysostomi Editio pararetur, in Latinis Editis, seu in col—- Jectionibus Operum ejus repriesentabantur : qualisest illa qua in Editione Parisina Sebastiani Nivellii anno 1581 prodiit : ubi vera cum spuriis admixta longe pleniorem exhibent Com- mentarium, quam editores Greco-Latini, qui sincera delegerunt, exhibeant. Illa autem co!leclio partim ex antiquis versionibus Latinis, que in Manuscriptis bene multe circumfe- rebantur, partim ex edilis posteriori evo opusculis , prodierat. Singulorum autem quam in hujuscemodi collectione babentur, hic recensio nobis paranda est , ut perspectum lectori sit. cur major illa collectio quie in priscis Editionibus comparet, longe minor in nostris elteratur.
In Editione igitur illa Nivelliana p.612, T. 3, agmen ducit procemium illud in Psalmos, cu- jus initium : Post Mosem et ejussuccessorem Jesum Nave. Cujus Procemii Latinam versionem dedimus col. 531 hujusce Tomi, ubi opusculum vel spurium, vel saltem admodum suspe- ctum esse diximus. Graeca autem prodierunt ex Manuscripto quodam Ottoboniano. Secun- dum Procmium p. 613 sic incipit : Omnis Scriptura a Deo inspirata, ut ait. beatus apo- stolus, etc. Habetur Grece in Codice quodam Ottoboniano, cujus auctoritate illud edimus: hujus initium Greece , xx Γραφὴ θεόπνευστος κατὰ τὸν μακάριον ἀπόντολον, Omnis Scriptura a Deo inspi- rata, juxta beatum apostolum. Ubi observandum est, non pauca opuscula hoc principium habere πᾶτα Γραφὴ θεόπνευστος. Hoe porro Proemium nuspiam Grece editum in latebris reliqui— mus, ne spuria opera in molem nimiam exsurgerent.
Tertium quoque sequitur Procemium, cujus initium, Quemadmodum cibo vita hec susten— tatur. Hujus vero Greca nondum reperi. Fragmentum videtur aliunde divulsum.
Unde prodeat Homilia in Psalmum primum infra videbitur. Sive autem Homilia sive Ex- positio sit vocanda , admodum brevis illa est; nec scio ubinam Greece compareat. Ejus initium est : Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum. Beatiludo est omnium bonorum basis.
In secundum Psalmum Homilia sic incipit, Quemadmodum qui in solem jaculatur, et in celum jàcit lapides. Estque spurium opusculum, quod Grece reperitur in Codice quodam Ottoboniano Roms , et hoc habet principium : ὥτπερ ὁ τοξεύων τὸν ἥλιον x«l 10x50», Hujus apo- graphum in schedis nostris habemus, nec animus est inficetum opusculum publicare.
omilia in Psalmum tertium ea est qua in Graco-Latinis Editis inque nostra editione agmen ducit, quam admodum suspectam esse diximus supra.
Psalmorum quarti, quinti , sexti, septimi, octavi, et noni Exposiliones eedem ipsa sunt quas nos edidimus, queque germane, omni suspicione libere: et eximie sunt. Post nonain autem Expositionem duc aliz adjiciuntur brevissime: prioris titulus est: Deeoquod ineumdem Psalmum scriptum est : Narrabo omnia mirabilia tua , Domine. Homilia incerto interprete. Initium , Creatoris et omnium rerum institutoris opera tacenda non sunt. Posterioris autem in- scripl;o sic habet : De eo quod scriptum est in. eumdem Psalmum : Patientia pauperum non peribit in eternum, etc. JJomilia incerto interprete. Initium, Deus generis nostri, qui non de- spezit creaturam suam. Neutrius usquam Graecum textum reperi.
Decimi, undecimi, duodecimique Psalmi Expositiones germane sunt, et inter alias gc— nuinas habentur in Editis Greco-Latinis. Ne porro longior sim , hic conglobatim omnia quie in Editione Nivelliana inseruntur et adjiciuntur expromam. In Psalmum xri Oratio, in xiv , in xvn, in xxn, in xxiv, in xxv, xxvi, Xxix, in xxxiii, xxxvi; in xxxvii autem binae dantur Expositiones, etin xxxix similiter. In xt item dus. In xri una. In xcu Homiliz due. Septem vero sequentes germane sunt, quas in serie aliarum edidimus. In Psalmum vero t Honilim duce, quas inter spurias ablegavimus , quasque Savilius in serie genuinarum posuerat.
Deinde vero sequuntur Homilie hinc et inde corrase in Psalmum quinquagesimum se- cundum, in rxvir, in rLxxi, in Lxxxiv,in XC, XCIII, XCV,XCVvI.
In centesimum autem Psalmum Explanatio paulo melioris esse note vidctur quam ceete- re. Ejus initium, Rursum nos, fratres, ad spirituali modo canendum beatus propheta David hortatur. Interpretatio L:tina est Jacobi Billii. Greece habetur in Anglia hoc principio: πάλιν $uR; ἀγαπητοὶ, ἄδειν ὁ μαχκάσιο; Δαυὶδ ὁ προφήτης ποραχελεύεται. Apud Savilium legitur, πάλιν jut, αυ varictas levissima est. Hanc nostro eruditorumque judicio inter spuria ablegavimus, etsi non proinde inepta videatur atque alis.
Hinc sequitür Explanatio ct Psalmi, qu: Chrysostomi esse minime videtur : nam Aquile et Symmachi lectiones cum ipsis Interpretum nominibus adferuntur, contra perpetuum Chrysostomi morem, qui nusquam Interpretes nominat, sed alius semper dicit : neque desunt alie spuritatis note ac tessere.
Hanc excipiunt Explanationes in cir, cir, civ, cv, cvi, cvir, et altera etiam Oratiuncula in hunc postremum Psalmum. Ha porro septem postrema ex Theodoreto aliisque scriptoribus consarcinate et Joanni Chrysostomo adscriptee fuerunt, ut diximus infra, ubi illas ex Savilio exceptas et Latine translatas edidimus, una excepta illa postrema Oratiuncula, qua nescio an uspiam Grece reperiatur.
Sub hiec vero a centesima octava ad centesimam quinquagesimam et postremam vcra sunt ac genuine Chrysostomi Explanationes quales nos dedimus, una excepta centesimi decimi octavi Expositione, 4.8 aperte supposilitia et recentioris scriptoris est, quamque ta-
53 PIUEFATIO, 5
men in serie germanarum iu Editione Nivelliana deprehendimus. Estque cadem ipsa quam inter spuria nos edidimus col. 675. Post illam cxviim sequitur Oratiuncula in illud : Bonita- tem fecisti cum servo tuo, Domine. Nescio unde excepta fuerit, quod ipsum dico de simili, 48 post Expositionem Psalmi centesimi terlii habetur in hec verba, Non inires in judicium cum servo tuu , Domine.
Secundum hac occurrit Homilia in illud, Adstitit regina a deztris tuis, quee est secunda de Eutropio Eunucho, quam edidimus Tomo tertio. Deinde Homilia in illud, Verumtamen vane conturbatur omnis homo, quam inter spuria ablegavimus. Postea Homilia in illud, Ne timueris cum dives factus fuerit homo, inter genuinas edita. 6$ XVII. — Opuscula in Psalmos que Chrysostomi nomine in Manuscriptis quibusdam circum-
feruntur, consulto a nobis pretermissa.
Quid cause sit quod tot tantaque Joannis nostri nomine insignia opuscula occurrant in Manuscriptis , haud difficile est augurari : quo major enim erat tanti viri existimatio, co majori studio multi Chrysostomi nomine opuscula quique venditabant ; maximeque libra- rii, qui hujusmodi queestu victum parabant. In Psalmos autem maxime Explanationes Ho- milieque comparent ubique, qua&& germanas sincerasque mole atque numcro longe supc- rant : preter illam enim Spuriorum sylvam, quam hic proferimus, alia non pauca offendi- mus, que suppositilia sine dubio sunt, queque consulto pretermittimus, ne jam malc au- ctum 5. doctorem novis quisquiliis oneremus. In Manuscripto certe Regio 1962 seu Homili:e seu breves Explanationes habentur, indigne Chrysostomo, ac vel ipse brevitate suspectam. quarum hic catalogum non proferendum duximus.
Cum Rome essem annis ab hinc viginti quinque, schedas quasdam nactus sum, ubi ex- scripte ex Bibliotheca Scorialensi pene eedem que in Manuscripto Regio Homilia.
Hc et multa alia spuria rejecimus, auctoresque sumus iis qui eruendis veterum scriptis dant operam, ut si in eas similesque merces incidant, ne eas publici juris faciant. Quid enim emolumenti ex hujusmodi quisquiliis reipublice literariz accedat? Certe Savilius plurima spon. te rejecit, quorum initia tantum protulit ; atque consulto fecisset, si multa alia, quae typis mnan- davit, in tenebris reliquisset, ut ipse aliquando fassus est. Nobis autem religio fuit ea om- nia publicare que vel Savilius vel Fronto Duceus ediderunt : ab aliis autem multis opu- sculis nullius pretii, etsi Chrysostomi nomen prae se ferant, publicandis abstinendum cen- suimus.
(tollectio "
Divinitus inspiratorum Psalmorum beati ac sancti Davidis, quos sancfus pater noster, magnus Joannes Chrysostomus exposuit et interpretatus est, occultavit autem vel per- didil cum tempus ipsum, tum imperitorum hominum invidia : sed novissimis diebus cum vir quidam pius et Christi amantissimus hos perquisivisset, οἱ (amquam emendicas- set, antea dispersos, preesentes solos collegit , et in unum librum compegil: quos nunc velut in communi mensa spiritualium ejus ac divinorum eloquiorum amatoribus apponit, ct invitat, ut iis affatim se oblectent.
Psalmus quartus. Psal. XL VIII. Psal. CXXII. Psal. CAXXXVII. Psalinus. quintus. Psal. XLiX. Psal. CXXIII. Psal; CXXX VIM. Psal. VI. Psal. ΟΥ̓́Π. Psal. CXXIV., Psal. CXXXIX. Psal. Vit. Psal. CIX. Psal. CXXV. Psal. CNL. l'sal. VI. Psal. CX. Psal. CXXVI. Psal. CXLI. Psal. IX. Psal. CXI. Psal. CXXVII. Psal. CXLII. Psal. X. Psal. CXII. Psal. CXXVIII. Psal. CXLIM. Psal. ΧΙ. P*al. CXII. Psal. CXXIX. Psal. CXLIV. Psal. XII. Psal. CXIV. Psal. CXXX. Psa!. CXLV. Jal. XLI. Psal. CXV. Psal. CXNSI. Psal. CNILVI. Psal. XLIIT. Psal. CXVI. P5531. CXXXI. Psal. CXL VII. Psal. XLIV. Psal. CXVII. Psalt. CXXXIIT. P1. CXLVIIQt. Isal. XLV. Psal. CXIX. Psal. CXXXIV. Psal, CXLIX. Psal. XLVI. Psal. CXX. Pal. CXXXV. Psal. Cl,.
Psal. ΧΙ VII. Psal. CXSMI. Psal. CXNX VI.
(a) lee priemittantur in Editis Savil, et Morel. suntque ὃ quodam non indoeto viro obscryata.
p— ——————————— USB S—M SANCTI PATRIS NOSTRI
JOANNIS CHRYSOSTOMI
ARCHIEPISCOPI CONSTANTINOPOLITANI
OPERA OMNIA.
IN PSALSUM 11] (a).
Psaluus David, cum fugeret a facie Absalom filii sui. Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me (v. 1. 2)! | Ducibus victoriam assequutis reges triumphales
ponunt statuas : aurigis fero et athletis ! imagines et
columnas eorum victorix testes excitant principes ,
et inscriptione tamquam ore efficiunt, ut materia
victoriam przdicet. Alii rursus in libris et scriptis victorum laudem describunt , suas in laudando vires
Ws, qui laudantur, majores volentes ostendere. Pi-
tores certe, statarii, sculptores , populi , principes,
civitates , et pagi victores admirantur : nemo autem fugientis, ejusque qui non bellum gessit , descripsit imaginem, ut nunc David. Est enim 1. Psalmus David, dum fugeret a facie Absalonis filii sui. Et quando lau- de dignus est quifugit ? quando dignus est habitus exsul , cujus nomen inscriberetur? Fugitivos scriptis literis persequuntur, non honorant inscriptionibus.
Sed disce, o frater, causam inscriptionis, et. ani-
mam tuam in tuto colloca ; sit tibi historia narratio
vi:e tux correctio ; sit justi persequutio mentis sta-
bilimentum. Disce eur Davidein persequeretur Absa-
lom, ut cum ceu rei fundamentum inveneris , timore
Doinini zdificeris. Quemadmodum enim absque fun-
damento invalida et imbecilla est sdificatio : ita,
tniisi invento scopo ac instituto, Scriptura est inutilis. Probatur variis Scripture sacre sententiis et. exem- plis Deum dissidiis domesticis , rebellione creaturarum , cl omnibus malis uti in penam peccati. —Beati David hic scopus fuit per propositum Psalmum vitam insti- tuere et castigare , ul nibil unquam mali faciat, nec leges Dei contemnat, nec peccatori ea eveniant, qux sibi evenerunt. Fugiebat filium suum David , quoniam castitatem fugerat; fugiebat filium , quoniam matri- monium pudicum violaverat ; fugiebat filium, quo- niam legem Dei 4:8 dicit, Non occides , non adulte- rabis (Exod. 90. 15. 14), fugerat. Quia cnim alie- nim agnam in domum suam — introduxerat, et cjus pastorem interfecerat, qui eratex domo sua agnus , pastorem cornu petebat. Alienze domui bellum intulit, οἱ ex domo sua ipsi bellum excitatum est. Non est meum cogitatum, ipsius Dei dictum est :
1 [n Reg., militibus, vro, athletis. .
(a) Collati Commentarii cum Codice Reg 1962 [nunc 651), qui continet. Psalmos 5, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 44, 45. 46, 41; οἱ cuin Colbertino 10 [nunc Regio 145), qui eosdem Psalinos excepto primo coutinet, ac preterea [8, 10, 11, t2], 18 ct 49..
ubi autem Deus est qui interpretatur, nemo est qui contradicat. Quod enim adversus David fllius suus ideo insurrexerit , quoniam Uriam interfecit, et uxa- rem ejus acccpit, audi Deum per prophetam Nathan Davidi dicentem: Ego unzi te regem super Israel, et erui le de manu. Saülis. Ego dedi tibi omnia que erant do- mini (ui, et domum Saülis οἱ Juda: et si parva sunt hac, adjiciam tibi his paria. Quareergo contempsisti Dominu, wl faceres malum ín conspectu meo ἢ Uriam Hetteum percussisti gladio , et uxorem illius accepisti in uxorem tibi. Et nunc non recedet gladius de domo tua in cter- nun (ἃ. Reg. 12. 7-11). Alienam domum gladio di- visisti : gladium adversus te fabricabor in domo tua. Ecce ego suscitabo adversus te mala ex domo tua : non aliunde, nec foris, sed ΕΖ domo tua. Uude cst fons peccati, illinc est plaga supplicii. Quia ergo a pra'ce- pto Domini fugitivus exsulque fuerat, propterea filiam fugiebat. Psalmus David dum fugeret a facie Absulon filii sui. Belli narratione melior est causa belli susce- pti, ut cum justi lapsum viderimus, caveamus ne ca- damus, et ejusmodi supplicium fugiamus. Multi enim vel in hodiernum usqne diem bella liabent in dibus, et hic quidem oppugnatur ab uxore, ille vero obside- tur a filio : alius autem a fratre, et alius donatur a famulo, et unusquisque angitur et afllictatur, pugnat, bellum gerit, et bello vexatur ; ac nemo subducta ra- tione apud se cogitat , nisi peccata seminasset , num- quam fore ut in domo sua spinze et tribuli orirentur : nec nisi peccatorum scintillas occultasset, domum conflagraturam fuisse. Quod enim peccatorum fructus sint mala propria, et domesticos lictores Deus in pec- catores elegerit, testis est Seriptura , qua ad facien- dam fidem nihil est validius, Uxor tecum bellum ge- rit, ingresso tamquam fera occurrit, linguam tamquam gladium acuit? Res quidem valde molesta , quod au- xiliatrix adversaria facta sit : teipsum tamen examina, numquid in juventute in mulierem quid attentaris, ct quod mulieri a te vulnus inflictum est, curetur per mulierem , et alienum ulcus propria uxor, chirurgi officio fungens, medicetur. Id quamvis qu:e secat igno- ret, novit tamen Deus medicus. Ipse enim ea tam- quam ferro adversus te usus est : et quemadmodum ferrum nescit quid agat, futuram autem per ferrum medelam novit medicus : ita etiam licet ignoret uxor qua ferit, et maritus qui feritur, causam ictus, Deus tamen ut medicus novit quid conferat. Quod autem mulier mala sit peccatorum colaphus, testis est sacra
— ]ÁÀ —
TOY EN ATIOIX IIATPOXZ HMON
IOANNOY,
APXIEIIZKOIIOY KONZTANTINOYTIOAEQZ,
TOY XPYZOXITOMOY, TA EYPIZKOMENA IIANTA.
-
[||] ΕἸΣ TON Γ᾽ YAAMON.
J'a.lyóc τῷ Δαυῖδ, ὁπότε ἀπεδίδρασχεν ἀπὸ προσ- «Xov ᾿Αδεσσαιμλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. Κύριε, τί ἐπιιηθύνθησαν οἱ θιλίδοντές με;
Ἐπινιχίους μὲν ἀνδριάντας οἱ βασιλεῖς τοῖς στρα- tr, Yol ; νιχήσασιν ἀνατιθέασι ** νιχηφόρους δὲ εἰχόνας xai στήλας ἑγείρουσιν ἄρχοντες ἑνιόχοις χαὶ ἀθλη- ταῖς, χαὶ τῷ ἐπιγράμματι ὡς στόματι χήρυχα τῆς νίχης τὴν ὕλην ἐργάζονται. Αλλοι δὲ πάλιν ἐν βίδλοις καὶ γράμμασι τοὺς ἐπαίνους τοῖς νιχηταῖς γράφουσι, τὴν ἑαυτῶν ἐν τῷ ἐπαίνῳ δύναμιν ἰσχυροτέραν τῶν " ἐπαινουμένων δεῖξαι θέλοντες. Καὶ λογογράφοι, xal ζωγράφοι, καὶ χαλχευταὶ, xat λιθογλύπται, χαὶ δῆμοι xaX ἄρχοντες, xal πόλεις xai χῶραι τοὺς νιχητὰς θαυμάζουσιν᾽ οὐδεὶς δὲ φεύγοντος χαὶ μὴ πολεμῆσαν- τος εἰχόνα b ἔγραψε, καθάπερ νῦν ὁ Δαυΐδ. Τ᾿ αἱ]μὸς γὰρ τῷ Δαιυϊδ, ἐν τῷ ἀποδιδράσκειν αὐτὸν ἀπὸ προσώπου Ἁδεσσακὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. Καὶ πότε ὁ δραπέτης ἑγχωμίων ἄξιος ; πότε δὲ ὁ φυγὰς ἐπι- γραμμάτων ἑντός Τοὺς δραπέτας γράμμασιν ἱξεύου- σιν, οὐχ ἐπιγράμμασαι θαυμάζουσιν. ᾿Αλλὰ μάθε τὴν αἰτίαν, ἀδελφὲ, τῆς ἐπιγραφῆς *, χαὶ ἀσφάλισαί σου τὴν ψυχήν" γενέσθω σοι ἡ ἱστορία βίου χατόρθωσις" ἤτω σοι ὁ τοῦ διχαίου διωγμὸς διανοίας στηριγμός. Μάθε (9] γὰρ διὰ τί ἐδιώχετο Δανῖδ ὑπὸ τοῦ ᾿Αδεσ- σαλὼμ, ἵν᾽ ὡς θεμέλιον τὸ πρᾶγμα εὑρὼν, olxoboun- θῇς τῷ φόδῳ τοῦ Θεοῦ. Ὡς γὰρ ἄνευ θεμελί“ν σαθρὰ ἡ οἰχοδομὴ, οὕτως ἄνευ τῆς εὑρέσεως τοῦ σχοποῦ οὐχ ὠφελεῖ ἡ Γραφή.
Σχοπὸν εἶχεν ὁ μαχάριος Δανῖδ, διὰ τοῦ προχειμέ- νου ψαλμοῦ παιδεῦσαι τὸν βίον xat σωφρονίσαι, μτδέ- ποτε χαχοποιεῖν χαὶ χαταφρονεῖν τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ ὁ ἁμαρτήσας τοιαῦτα πάθῃ, οἷα χαὶ αὐτὸς ἔπαθε. "Ἔφενγε τὸν υἱὸν αὐτοῦ ὁ Aavtó, ἐπειδὴ τὴν ἀγνείαν ἔφνγεν' ἔφυγε τὸν υἱὸν, ἐπειδὴ τὸν σώφρονα γάμον ἑνύδρισεν d- ἔφυγε "τὸν υἱὸν, ἐπειδὴ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ τὸν λέγοντα, Οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, ἔφυγεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀλλοτρίαν ἀμνάδα εἰς τὸν οἶχον αὑτοῦ εἰσήγαγε, xa τὸν ταύτης ποιμένα ἀπέχτεινεν, ὁ ἐχ τοῦ οἴχου αὐτοῦ ἀμνὸς τὸν ποιμένα ἐχεράτιζεν. ᾿Αλλότριον οἶχον ἐπολέμησε, xal ἐχ τοῦ ἰδίου οἴχου ἐπανέστη αὐτῷ ὁ πόλεμος. Οὐχ ἔστιν ἐμὸν τὸ νόημα, Θεοῦ ἐστι τὸ ἀπόφθεγμα᾽ ὅπου δὲ Θεὸς ὁ ἑρμηνεύων,
8. ᾿Ανατιθέασι deest in Reg. b Rey. elxóvac, atque ita egerat interpres. € Τὰς γραφῆς Morel. et Savil.
4 Reg. ἠθέτησεν.
ParntoL. Gn. LV.
οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Ὅτι γὰρ διὰ τοῦτο ἐπανέστη τῷ Δαυῖδ ὁ νἱὸς αὐτοῦ, ἐπειδὴ τὸν Οὐρίαν ἐφόνευσε, xal τὴν γυναῖχα αὑτοῦ ἔλαθεν, ἄχουσον τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν πρὸς τὸν Δαυῖδ λέγοντος: ᾿Εγὼ ἔχρισά σε βασιλέα ἐπὶ τὸν "IcpatA, καὶ ἐξει.16. μὴν 08 éx χειρὸς Σαοὺ.1, καὶ ἔδωχά σοι τὰ πάντα tov xvplov σου, τὸν οἶχον EaobA, καὶ ᾿Ιούδα, καὶ εἰ ὀλίγα σοί ἐστι, προσθήσω σοι χωθὼς ταῦτα. Kal τί ὅει ἐξουδένωσας τὸν Κύριον, τοῦ ποιῆσαι τὸ Sornpór ἐνώπιόν μου; Τὸν Οὐρίαν τὸν Χετταῖον ἐπάταξας ἐν ῥομφαίᾳ, καὶ τὴν γυναῖχα αὐτοῦ ἄλαδες ἑαυτῷ εἰς γυναῖχα. Καὶ νῦν οὐκ ἐξαρθή- σεται ῥομξαία ἐκ τοῦ olxov σου εἰς τὸν αἰῶνα. Τὸν ἀλλότριον οἶχον ῥομφαίᾳ ἐδιχοτόμησας, τὴν χατὰ σοῦ ῥομφαίαν χαλχεύσω iv τῷ οἴχῳ σου. Ἰδοὺ ἐγὼ ἐξεγερῶ ἐπὶ σὲ xaxà éx τοῦ οἴχου σου" οὐχ ἔξωθέν ποθεν, ἀλλ᾽ "Ex τοῦ οἴχου σου. Ὅθεν fj πηγὴ τῆς ἁμαρτίας, bxsiüsv ἡ πληγὴ τῆς τιμωρίας. Ἐπεὶ οὖν τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ δραπέτης χαὶ φυγὰς ἐγένετο, διὰ τοῦτο τὸν υἱὸν ἀπεδίδρασχε. Ψαλμὸς τῷ Δαυϊὸδ ἐν τῷ ἀποδιδράσκειν αὐτὸν ἀπὸ προσώπου 'Αδεσ- σαιλλὼμ to? υἱοῦ αὐτοῦ. Καὶ χρείττων τῆς τοῦ πο- λέμου ἐξηγήσεως fj αἰτία τῆς τοῦ πολέμου ὑποθέ- σεως, ἵνα τὸν ὄλισθον τοῦ δικαίου θεασάμενοι ἀσφα- λισώμεθα τὸ πτῶμα, χαὶ φύγωμεν τὴν ὁμοίαν βάσα- νον. Πολλοὶ γὰρ xai εἰς τὴν σήμερον πολέμους ἐν τοῖς οἴχοις ἔχουσι, χαὶ ὁ μὲν ὑπὸ γυναικὸς πολεμεῖ- ται, ὁ δὲ ὑπὸ τέχνου πολιορχεῖται, ἄλλος ὑπὸ ἀδελφοῦ, xal ἕτερος ὑπὸ olxévou δαμάζεται, xai ἕκαστος ἀχη- διᾷ, καὶ δυσχεραίνει χαὶ μάχεται, xaX πολεμεῖ, καὶ πολεμεῖται" xal οὐδεὶς ἑαυτὸν λογοθετεῖ ἐννοῶν, ὅτι εἰ μὴ ἁμαρτίας ἔσπειρεν, οὐχ ἂν ἐν τῷ οἴχῳ αὐτοῦ ἄχανθαι xal τρίδολοι ἀνέδησαν' εἰ μὴ σπινθῆρας ἀμαρτιῶν ἔχρυψεν, οὐχ ἂν ὁ οἶχος ἀνεπυρίζετο. Ὅτι γὰρ ἁμαρτιῶν εἰσι χαρποὶ τὰ οἰχεῖα χαχὰ, χαὶ δη- μίους ἐμφυλίους χατὰ τοῦ ἁμαρτάνοντος χειροτονεῖ ὁ Θεὸ;, μάρτυς ἡ θεία Γραφὴ, ἧς οὐδὲν ἰσχυρότερον. Πολεμεῖ σε ἡ γυνὴ, εἰσελθόντι ὡς θηρίον ἁπαντᾷ, τὴν γλῶσσαν ὡς μάχαιραν ἀχονᾷ ; Λυπηρὸν μὲν τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἡ βοηθὸς ἀντίπαλος γέγονεν" [5] ὅμως ἑαυτὸν ἐρεύνησον, μὴ πως ἐν νεότητι εἰς γυναῖχα ἐνεωτέρισας, χαὶ τὸ εἰς γυναῖχα τραῦμα διὰ γυναικὸς θεραπεύεται, χαὶ τὴν ἀλλοτρίαν σηπεδόνα ἢ ἰδία χειρουργεῖ. Κἂν ἀγνοῇ ἡ τέμνουσα, ἀλλ᾽ οἷδεν ὁ ἰα- τρὸς Θεός. Αὐτὸς γὰρ αὐτῇ ὡς σιδήριι χατὰ σοῦ ἐχρήσατο’ καὶ ὥσπερ τὸ σίδηρον οὐχ οἷδεν ὃ ἐνεργεῖ, τὴ" δὲ διὰ τοῦ σιδέρου θεραπείαν οἷδεν ὁ ἰατρές' οὗ -
37 S. JOANNIS CÍIRYSOSTOMI ARCIIIEP. CONSTANTINOP.
τῷ χἂν ἀγνοῇ ἡ γυνὴ ἡ πλήττουσᾳ, καὶ ὁ àvhp ὁ πληττόμενος τὴν αἰτίαν τῆς πληγῆς, ἀλλ᾽ ὁ θεὸς ὡς ἰχτρὸς οἷδε τὸ συμφέρον. Ὅτι δὲ ἡ γυνὴ πονηρὰ ἁμαρτιῶν ἔστι χόνδυλος *, μάρτυς ἢ θεία Γραφὴ. TU γὰρ λέγει ἄχουσον' Γυνὴ πονηρὰ ἀνδρὶ ἁμαρτωλῷ δοθήσεται. Ὥς πιχρὰ ἀντίδοτος αὐτῷ δοθήσεται, τοὺς χυμοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ἀναλίσχουσα. "Oct 55 xol τὸ ὑπὸ τέχνων πολιορκεῖσθαι, ἁμαρτιῶν ἐστι βάσανος, μάρτυς ὁ Δαυῖϊδ, διὰ τὴν παράνομον χοίτην ὑπὸ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ᾿Αὐθεσσαλὼμ πολεμούμενος, ὡς ὁ λόγος ξὸξιξεν. "Ost δὲ καὶ ἀδελφοὶ ἀδελφοὺς δι᾽ ἁμαρτίας ἐπολέμησαν, μάρτυς ἡ βίθλος τῶν Κριτῶν. Ὅτε γὰρ εἰς τὴν παλλακίδα τοῦ ὁδοιπόρηυ οἱ τῆς φυλῆς Βενια- μὰν ἐξεπόρνευσαν, 1j δὲ τὴν ἄμετρον ὕδριν μὴ ἐνεγ- χοῦσα ἀπέθανεν, αἱ ἕνδεχα φυλαὶ τὴν μίαν ἐπολέμη- cay: χαὶ ἐπειδὴ αἱ ἕνδεχα φυλαὶ ἀπὸ Θεοῦ ἀπέστησαν, χαὶ εἰς τὰ εἴδωλα ἐξεπόρνευσαν, ὑπὸ τῆς μιᾶς φυλῆς αἱ ἔνδεχα ἐνιχήθησαν, xaX πλεονάχις νιχηθεῖσαι ὑπὸ τῆς μιᾶς, ἅπαξ αὑτὴν ἐνίχησαν, καὶ ἀδελφοὶ ἀδελφοὺς ἐπολέμησαν, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ἣρε τὸ τῆς ἀμαρτίας μεσότοιχον. Ἐπειδὴ γὰρ ἢ μία φυλὴ εἰς τὴν Yovatxa ἐπόρνευσεν, αἱ δὲ ἔνδεχα φυλαὶ εἰ; τὰ εἴδωλα ἐξεπόρνευσαν, χαὶ οὗτοι χἀχεῖνοι ὑπὸ Θ:οὔ ἐξωλοθρεύθησαν, ὡς γέγραπται EEc.A00psocac πάντα τὸν πορνεύοντα ἀπὸ cov." Ὥστε ἀδελφοὶ ἀδελ- φοὺς ἐπολέμησαν δι ἁμαρτίας. Ὑπὸ ἀδελφῶν πολε- μούμενος, μὴ τοσοῦτον χατ᾽ ἐχείνων στέναζε, ὅσον ἑαυτὸν λογοθέτει, xaX ἀνέταζε ζητῶν διὰ ποίας ἀμαρ. τίας οἱ ἀδελφοὶ πολέμιοι. Οὐχ ὅτι πάντες δι᾽ ἁμαρ- τίας ὑπὸ ἀδελφῶν πολεμοῦνται' χαὶ γὰρ ὁ ἸωδὴΡ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν ἐπολεμεῖτο, χαὶ οὐ πάντως διὰ ἁμαρτήματα xat ὁ Ἰὼδ ὑπὸ γυναιχὸς ἐπεθουλεύετο, χαὶ οὐ πάντως 6x ἁμαρτήματα" ἀλλ᾽ ὅτι οἱ πλείονες τῶν ἀνθρώπων διὰ ἁμαρτίας οἰχιαχοὺς πολεμίους ἔχομεν. Ἔστιν ὅτΞ χαὶ φίλοι εἰς ἐχθροὺς διὰ ἁμαρ- τίας τρέπονται, xax οἱ πάλαι ἀγαπῶντες ἃ μισοῦσι xal ἀποστρέφονται, τοῦ Θεοῦ τὸ τοιοῦτον μῖσος δι᾽ ob; οἷδε λόγους ἐμδάλλοντος. Οὕτω γὰρ ἐν τῷ ἑκατοστῷ πετάρτῳ ψαλμῷ γέγραπται περὶ τῶν Αἰγυπτίων" Μετέστρεψε τὴν καρδίαν αὐτῶν τοῦ μισῆσαι τὸν Aaóv αὑτοῦ. Οὐχ ἂν δὲ τὸ μῖσος ἀπὸ Θεοῦ ἐδόθν,, εἰ μὴ πρότερον χαχῶς ἐφιλίαξζον. Οἷς γὰρ fj φιλία ἀπ- λείας πρόξενος, τούτοις τὸ μῖσος ἀρετῆς ὑπόθεσις. ᾿Αλλὰ χαὶ τὰ δοῦλα val ὑπῆχοι σώματα πολλάχις διὰ ἁμαρτίας τῇ δεσποτείᾳ ἐπανέστησαν. Βλέπε γὰρ τὸν ᾿Αδὰμ μνιδέπω ἁμαρτήσαντα, [3] χαὶ τὰ θηρία ὡς δοῦλα xaY ὑπήχοα ἔχοντα, xaX ὡς δούλοις αὑτοῖς xa- λοῦντα ὀνόματα. Ὅτε δὲ τὴν ὄψιν τῇ ἁμαρτίᾳ ἐσπί- λωσε, τότε τὰ θηρία αὐτὸν οὐχ ἐγνώριζεν, χαὶ τὰ δοῦλα πολέμια κατ᾽ αὐτοῦ γεγόνασι. Καὶ ὥσπερ ὁ ἐν τῇ οἰχίᾳ χύων δουλεύει τῷ τρέφοντι, xal φο- 6:ἴται τοῦτον χαὶ τέθηπεν᾽ ἐὰν δὲ ἄφνω ἢσδολωιένην "ἔχοντα τὴν ὄψιν θεάσηται, f) προσωπεῖον ἀλλότριον ἐν τῇ ὄψει φέροντα, ὡς ξένῳ ἐπέρχεται χαὶ σπαράξαι βούλεται οὕτως ὁ ᾿Αδὰμ ἐφ᾽ ὅσον τὸ xav! εἰχόνα Θεοῦ πρόσωπον χαθαρὸν ἑτήρει, οἱ θηρες αὐτῷ ὡς δοῦλοι ὑπέχειντο᾽ ὅτε δὲ τὸ πρόσωπον τῇ παραχοῇ ἑσπίλωσε, μὴ γνωρίξοντα τὸν δεσπότην, ὡς ξένω Ἦχθραινον. Ὥστε xal δούλων ἐπανάστασις ἁμαρτιῶν ἔστιν ἀντίδοσις. ἀίχαιος ὁ Δανιὴλ, καὶ οἱ λέοντες τὴν δεσποτείαν ἐγνώρ:σαν' εἶδον ἁμαρτίας ἄγενστον, xal ἀφῆχαν τιμωρίας ἄμορον. Ἥμαρτε προφήτης Ψευ-
"Ré δυλος ^ro impactis alapa vel pugno freqaenter οὐ- currit apud s.riptores. Hinc verbum χονδυλίζουσα infra. lieq. οἱ πάλαι ποθοῦντες.
o8 σάμεγος, xaX εὗρεν αὐτὸν ὁ λέων Ev τῇ ὁδῷ, xai ἐθανάτωσεν. Ἠσδολώθη τῷ ψεύδε:, χαὶ ὁ λέων οὖκ ἐγνώρισεν. Εἰ προφήτην εἶδεν ἂν. ὡς τὸν Δανιὴλ, ἐτίμησε * ψευδοπροφήτην εὗοΞξ, xal ὡς ξένῳ ἐπέδρα- psv. Ὁ δεσπότης ἐψεύσατο, χαὶ ὁ δοῦλος τὴν δεσπο- τοίαν ἠρνήσατο, Καὶ τί λέγω περὶ τῶν οἰχιαχῶν χαχῶν, ὁπότε xal αὐτὸ ἡμῶν τὸ σῶμα, τὸ πάντων ἡμῖν οἰχειότερουν χαὶ προσφιλέστερον, ἔστιν ὅτε xa αὐτὰ ἁμαρτάνοντας ἡμᾶς πολεμεῖ, διὰ πυρετῶν vol νόσων καὶ ἀλγηδόνων ἀμυνόμενον», χαὶ τὸ δοῦλον σῶμα τὴν δέσποιναν ψυχὴν μαστίξει ἁμαρτήσασαν, οὐχ ὅτι τοῦτο βούλεται, ἀλλ᾽ ὅτι τοῦτο ποιεῖν χελεῦε- ται; Kal μάρτυς ὁ Χριστὸς τῷ ἰαθέντι παραλυτιχῷ λέγων Ἴδε, ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴή σοι χεῖρόν τι γένηται. Μαθόντες οὖν, ἀδελφοὶ, ὅτι χαὶ οἰχιαχοὶ χαὶ συγγενιχοὶ χαὶ δουλιχοὶ πόλεμοι, χαὶ αἱ τοῦ σώματος νόσοι τὰ πολλὰ διὰ ἁμαρτίας γίνονται, τὴν πηγὴν τῶν χαχῶν τὴν ἁμαρτίαν ἀνα- στείλωμεν, xaX &! χείμαῤῥοι τῶν παθῶν οὐ ῥέουσιν, ἀλλ᾽ οἱ ποταμοὶ τῶν τοῦ Θεοῦ ὑδάτων τὴν ψυχὴν ς εὐφραίνουσιν. Ἐπεὶ οὖν xal ὁ Aavtb ὡς ἀλλοτρίαν βατιλείαν τὴν ὕπανδρον ἔλαθε ( βασιλεία γὰρ παντὶ ἀνδρὶ ἡ ὁμόψυχος γυνὴ, καὶ οὐχ οὕτως ὁ βασιλεὶς τὴν πορφύραν xal τὸ διάδημα, ὡς ὁ ἀνὴρ τὴν γυναῖκα ἀγαπᾷ)" διὰ τοῦτο ὁ ἐχ τῆς γυναιχὸς αὐτοῦ υἱὸς ἐπανέστη τύραννος, ἁρπάσαι θέλων τὴν βασιλείαν τοῦ πατρός. Βίᾳ ἥρπασε, χαὶ βίαν ὑπέμεινε, χαὶ ὁ λάθρα ἁμαρτήσας, φανερῶς ἐθριαμθδεύετο᾽" xal ὁ ἐν χρυφῇ τραυματιζόμενος, ἐπὶ πάντων χειρουργούμε- yog διὰ τὸν εἰπόντα Θεὸν, Σὺ ἐποίησας ἐν κρυπτῷ, ἐγὼ δὲ ποιήσω ἐν τῷ φανερῷ, καὶ ἐνώπιον τοῦ ἡλίου τούτου. “Ὅμως οὐχ εἰς τέλος προέδη τὰ τῆς χακίας τῷ ᾿Αδεσσαλώμ᾽ xal διχαίως, ἵνα μὴ οἱ πατρα- λῷαι νόμον κατροχτονίας τὴν πρᾶξινἔχωσιν. Ὑπουργή- σας δὲ ὡς δήμιος, ὡς χατάδιχος ἐφονεύετο" χαὶ ὥσπερ τὰ ἐν τοῖς θεάτροις θηρία ἄλλοις μὲν ἐπέρχονται, ὑπὸ ἄλλων δὲ φονεύονται" οὕτω καὶ ὁ ᾿Αδεσσαλὼμ τῷ Δαυῖδ ἐπελθὼν, ὑπὸ τοῦ Ἰωὰδ ἐφονεύετο, καὶ ἐπὶ δένδρου ὑψηλοῦ 3 ἐχρέματο, ὁ κατὰ τοῦ πατρὸς ὑψούμενος" [5] χατείχετο δὲ ὑπὸ φυτοῦ, ὁ τῇ ῥίζῃ μαχόμενος, χαὶ ὃ χλάδος ὑπὸ τοῦ χλάδου ἐδέδετο. τῆς πατριχῆς διαβέ-. σεως ἀποχλώμενος, xal ἀπὸ τῆς χεφαλῆς ἐχρατεῖτο, ὁ τὴν κεφαλὴν τοῦ γεννήσαντος λαθεῖν ἐπειγόμενος, χαὶ ὡς καρπὸς ἀπὸ τοῦ φυτοῦ ἐχρέματο, ὁ τὸν γεωρ- γὸν τῆς φύσεως τεμεῖν βουλόμενος, καὶ εἰς τὴν xap- δίαν ἐτοξεύετο, Excel φονευόμενος, ὅπου τὸν φόνον ἐμελέτησε. ΄
Καὶ ἦν ἰδεῖν τότε παράδοξον θέαμα. Ὥς γὰρ ἐπὶ τὴν ἡμίονον ἐλαύνων, ἀπὸ τῆς χόμης τῶν τριχῶν, ἀπὸ τῆς χόμης τοῦ δένδρου χατείχετο, xaX ἡ χόλη τῆς χόμης χατεῖχε τὸν τύραννον, ἐχεῖ αὐτὸν χονδυλί- ζουσα, ὅπου τὸ πατρικὸν διάδημα φορέπαι ἑσπούδα- ζεν. "Hv οὖν θεάσασθαι μέσον οὐρανοῦ xa γῆς ᾿Αθεσσαλὼμ xpsuápevoy " ὁ οὐρανὸς αὐτὸν οὐχ ἐδέχετο’ εἰ γὰρ τὸν πρῶτον ἀντάρτην ἔῤῥιψε τὸν διάδολον, πῶς ἂν τὸν δεύτερον ἀντάρτην ἐδέξατο; Ἢ
b Reg μαχόμενον. -
* Reg. Kai ol y. τ. π. οὐ ῥεύσονσι, &, οἱ π. τῶν tv) Θεοῦ ἀγαθῶν τὴν πόλιν αὐτοῦ τὴν ψυχήν.
d Heg. ἐπὶ δένδρον ὑψηλόν, pon malc. εἴη Reg, ἀπό deest.
31 EXPOSITIO IN PSALMUM Ij, 28
Scriptma. Quid enim dicat audi : Mulier mala viro peccatori. dabitir (a). Ki dabitur tamquam amarum antidotum , quod peccatorum malos humores comsu- mat. Quod autem etiam obsiderl a filiis, sit peccato- rum supplicium , testis est David , qui propter nefa- rium congressum a suo filio Abealone bello impetitur, ut superius ostendimus. Quod autem etiam fratres adversus fratres propter peccata bellum gesserint , testis est liber Judicuin (Jud. 19 et 20). Quando euim in viatofis concubinam fornicali sunt, qui erant ex tribu Benjamin , il!à autem cum ingentem non ferret contumeliam mortua est : undecim tribus adversus unam bellum gesserunt : et quia undecim tribug a Deo defecerant, ct fornicatze fueraut in idola , unde- cim tribus ab uua tribu victze sunt, et sepe ab una vict:e semel il'am vicerunt, et fratres adversus fiatres bellum gesserunt , quandoquidem Deus propter pec- cata eorum intermediam peccati maceriam sustulit. Quoniam enim uua tribus in mulicrem fornicata, un- decim autem tribus in idola fornicatz fuerant , et hi et illi a Deo exterminati sunt, sicut scriptuin est : Ex- lerminasti omnem qui. fornicatur a te ( Psal. 72. 27). Fratres ergo adversus fratres propter peccata bella gesserunt. Si te fratres oppugnant, non tantum de illis ingemiscas, quantum apud teipsum rationem ineas et inquiras propter quaenam peccata fratres tui sint ho- stes, Non quod omues propter peccati a fratribus op- puguentur : Joseph enim oppugnabatur a fratribus; Reque sane propter peccata : et Jobo uxor insidiaba- tur ; non propter peccata certe : sed quod longe plures homines propter peccata beila habeamus domestica. Nonnumquam etiam amici in inimicos convertuntur propter peccata, et qui olim amabant, oderunt et aversantur, Deo tale odium immittente propter eae quas novit rationes. lta enim in Psalmo centesimo quario scriptum est de /Egyptiis : Convertisti cor eo- rum ul odirent populum ejus (Psal. 104. 25). Non im- missum aulem esset ἃ Deo odium, nisi prius male amassent. Quibus enim amicitia comparabat exitium, iis odium erat occasio virtutis. Imo serva quoque et subdita corpora sxpe propter peccatum insurrexere in dominuim. Vide enim Adam, cum nondum peccas- δοῖ, bestias tamquam servas et obedientes habentem, et eis tamquam servis nomina imponentem (Gen. 2. 49). Postquam autem aspectum peccato commacula- vit, tunc besti:: eum non cognoscebant, et qux» serve erant ei , hostes evaserunt, Ac quemadmo:lum canis qui in domo est, ei servit, qui euim alit, et eum tinet ὃς formidat, sed si eum repente videril vultu fuligine atrato vel personatum, aggreditur tamquam alienum, et eum dilacerare tentat : ita etiam quamdiu Adam purum servavit vulluum, factum ad imaginem Dci, bestiz: ei ut δοῦν parebant : quando autem vultum fapdavit inobedientia, non agnoscentes dominum, tam- quam alienum eum odio habebant. Servorum itaque rebellio est peccatorum retributio. Justus erat Daniel, εἰ leones ejus agnoverunt dominium (Dan. 6. 22). Vi- derunt eum non gustasse peccatum , et eum supplicli
(4) Locum nan reperio. Porte ex Eccli. 36. 5. seq.
expertem reliquerunt. Poccavit propheta mentitus, ct leo eum in via inventum morte affecit ( 5. Reg. 15. 24). Erat mendacii fuligine atratus, et leo eum non cognovit. Si prophetam vidisset, ut Danielem , eum honorasset : invenit. pseudoprophetam, et tamquam alienum invasit. Dominus mentitus est, et servus ne- gavit dominium. Et quid dico de malis domesticis , quando ipsum etiam nostrum corpus, quod est nobig omnibus familiarius et carius , quandoque nobiscum peccantibus bellum gerit, per febres, morbos et do- lores nos oppugnans, ac servum corpus dominam animam quie peccavit flagellat , non quod hoc velit, sed quod hoc jubeatur facere? llujus testis est Chri. stus, qui curato dicit par«lytieo : Ecce sanus [uctus es, noli amplius peccare, ne quid deterius tibi contingat (Joan. ὃ. 14). Cum crgo didicerimus, fratres, domo- $tica, intestina et servilia bella, et morbos etiam core poris s:rpe accidere per peccatum , peccatum fontem malorum reprim2mus : et si torrentes animi pertur- bationum non (fluunt, fluvii tamen aquarum Dei oble- ctant animum !. Quouiam ergo David mulierem, quas erat in mariti potestate , tamquam alienum regnum occupaverat (cuilibet enim viro regnum est concere conjug , eL non sic rex purpuram et diadema , ut vir uxorem diligit) : propterea qui ex uxore natus el erat filius, insurrexit tyrannus , volens arripere regaum patris. Vi rapuit, el vim passus est : et qui claneulgi peccaverat , de eo palam triumphus actus est , et qui erat in oeculto vulneratus , chirurgi manum coram omnibus passus est , id curante Deo qui dixerat : fu fecisti in abscondito : ego autem faciam in aperto, et ἐμ conspeciu solis hujus (2. Reg. 12. 19). Absalouis ta- men scelus non ei ad finem usque processit : et me- rito, ne parricidze hoc facinus tenerent pro lege par ricidii. Cum autem ut carnifex deserviisset, ut reus interfectus cst , ut qui esset damnatus : et sicut que in theatris exhibentur fere, alios quidem invadunt, ab a'iis vero interfciuutur : ita etiam Absalon Davi- dem aggressus , a Joab occisus est , et in sublimi ar- bore suspensus est (2. Heg. 18. 14), qui adversus pa- trem erigebatur ; et ἃ planta detinebatur, qui cum radice pugnabat : vinctus erat a ramo ramus, qui erat a paterna affectione abruptus , et capite tencbatur, qui genitoris caput auferre contendebat, ac tamquam fructus pendebat ab arbore, qui naturz agricolam volebat exscindere, et in corde jaculo confossus est, illic occisus, ubi cedem parabat.
Absalouis pernicies. — Et tunc videre erat spe- claculum admirabile. Mulo enim equitaus, ex ca- pillorum coma a coma arboris tenebatur, et coma teucbat coma tyrannum, illic eum contundeus , ubi diadema paternum gestore contendebat. Poterat ergo videri Absalon suspensus in medio c:eli et terrae. Cse- lum eum non admittebat : si enim primum rebellem ejecit diabolum, quomodo ipsum rebellem secunduui admisisset? Terra eum aversabatur, non ferens pol-
! Reg. et savil., εἰ, torrentes Pr al eh aninti non fluent, sed (lumina. divinorum rum ejus civitdem sew
49 S. JOANNIS. CIIRYSOSTOMT ARCHIEP. CONSTANTINOP, 40
lui parricida plantis. Si enim Dathan devoravit , qui eontra Mosen crat loquutus, et os suum aperuit ad- versus eum qui os improbe aperuerat ( Num. 16),
quomodo pottwsset ferre pedes currentes adversus
geuitorein? Cum crgo sublimis in arbore penderet, eum aggressus est Joab dux exercitus , et in cor ex- cordis tres sagittas infixit, illic eum feriens, ubi erat receptacolum iniquitatis, et cum in arbore sublimis penderet, pulclirum epitaphium ei David cecinit : Vidi impium superexaltatum et elesatum sicut cedros Libani : el trausivi, εἰ ecce non erat ( Psal. ὅθ. 55). Ῥεαίηιμὲ David, quando fugiebal a facie Absalon filii sui. Fugie- lat autem, non ut qui timeret, sed ut qui filium cave- rct occidere : etenim parcebat tamquam filio, sed qui cum eo erant non pepercerunt famquam rebelli. Unde David, cum lilius eum persequeretur, et propter ipsum Semei cum maledictis insectaretur, ipse quidem pa- tientia usus est ( 2. Itey. 16) : quoniam autem multi adversus eum offendebantur, et níaxime qui una cum Alisalone insurgebant , et deinceps adversis eum eri- gehantur tamquam divina providentia destitutum , dicentes : Descrius nunc David absque auxilio penitus est, nuuc discessit ab eo Deus , ut etiam aliquando a Saüle ; quemadinodum enim tunc discessit a Saüle, et fuit cum David , ita nunc discessit a David , et est cum Absalone : iusurgamus , invadamus, non est ei salus in Deo : quoniam , inquam , hiec dicebant, hac indignius ferens David, quam filii insultus, Deum in- terrogat : 2. Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Circum-eptus sum tentationibus, cir.umdor tor- rentibus malorum, descendit periculosa pluvia, vene- runt flumina hostium, venti malignorum spirituuin iusufflarunt , in meam doniuni. irruperunt, volentes animam meam a te dimovere, sed fundatus supra pe- tam fidei, non cado, sed procumbo, ut discain : Do- mine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Qui ex me genitus est, contra me est, sed Iu es pro me. Mea riccum. vi:cera bellum geruBi : meus populus post Absalonem, meus contra me armatur exercitus. Oves me: lupi facti sunt, et leones agni, et canes rabie perciti »guel'i, et tauri cornu petentes arietes : non propter meipsum afficior tristitia , sed illorum doleo exitium *. | EXPOSITIO IN PSALMUM IV.
"Cum invocarem, exaudivit me Deus justitie mem * (v. 2). 1, Precaudi verus modus. — Non lh:ec. dicit pro- pheta, ut solum intelligamus eum fuisse exauditum : sed ut discamus quomodo ípsi quoque, Deum invo- cantes, cito poterimus exaudiri, et ante finem ora- tionis postulatum consequi. Non dixit enim : Post- quam cgo invocavi, exaudivit me ; sed, Cuminvocarem. Nam ipsius quoque Dei est ejusmodi promissio dum alicubi dicit ei qui invocat : Te adhuc loquente dicam : ' Ecce adsum (1sai. 58. 9). Non solet enim Deo per- : Reg. sed illorum dolens exilum, benedico tibi salvatori. Conchisio brat dubie a librario a addita est, err ow, que
3 C-hrysostomus iliud accipit infra, quasi sensus sit : exaudivit juslitie meg (gratia), εἰσήχουσε τῆς δικαιοσύνης
μου (χάριν). Hebr. τὰ τον, Deus just. ηιρα;.
suadere verborum multitudo, sed pura anima, et bonorum operum ostensio. Eis itaque qui improbe quidem vivunt , verborum autem prolixitate se eum placare existimant, vide quid dicat: Quando mulii- plicabitis orationem, non exaudiam vos. Si exienderitis manus, averiam oculos meos a vobis (Isai. 4. 15). Ante alia itaque omnia oportet eum qui precatur babere fiduciam, et postulatum omnino consequetur. Et ideo non dixit propheta , Exaudivit me, sed, Justitium meam, suam in Deum fiduciam ostendens , et se cuu ca scniper ad eum accedere. Nec vero putet quispiam eum dum hzc dicit se jactare. Non enim hzc dicit ut se extollat, sed ut doctrinam quamdam et admoni- tionem communem valde votilem afferat. Ne dicat enim quispiam, llle fuit exauditus, quoniam erat Da- vid, ego vero non exaudiar, quonian sum pusillus οἱ abjectus : ostendit Deum nec illum audire quomodo- cumque, nec te non audire temere et nulla ductum ratione, sed semper res οἱ facta exacte contemplari. Quz si liabueris, et eorum possis uti patrocinio, om- nino exaudieris. Quemadmodum si non habueris, nec $i David quidem fueris, poteris Deum placare. Et sicut avari nec dignitatem , nec aliquid aliud respi- ciunt, nisi eos tantum qui habent pecuniam, et ad ecs, tamquam nihil non effecturi, accedur:t : ita. etim quia Deus est amator justiti:?, quicumque cum ea ad ipsum accesserit, non recedet vacuus : ut qui ea ca- ret, et. iis qu;e sunt illi contraria. inquinatur, «quan- tumvis oret et obsecret, nihilo plus efficiej, cum per- suadendi faculiate careat. Ideo si apud Deum velis aiiquid efficere, ea accepta proficiscere. Justitiam aue tem ne esse partem virtutis existimes (a), sed inte- gram et universam. lta etiam erat Job justus , ut qui lhnmanam omnem liaberet virtutem, nou qui ab hoc quidem malo abstineret, illud vero retineret. Ita etiam nos justam stateram esse dicimus, 41:5 omni ex parte vequa est : non si aurum quidem possit ex zequo sta- tuere, secus autem plumbum, sed qua in quavis ma- teria zequitatem exhibel ; et rursus metüsuram , quae est omni ex parte zsqua.. lta. etiam erat Job justus , wquus ex omni parte. Neque enim in pecunia solum eam servabat :quitatem, sed etiam in aliis omnibus , modum numqu:un excedens. Nec possit dicere quis- piam eum in pecuuia quidem :wquitatem dilexisse , in congressione autem οἱ sermoue cum propinquis modum excessisse, ut qui esset superbus et arrogans. Hoc enim summo studio fugiebat. Et ideo dicebat ἡ : Quod si etiam contempsi judicium servi mei vel ancille, cum litigarent mecum : vel non sicut ego fui, fuerunt el ipsi* (Job. 5. 15). Et lioc ergo etiam injustitia eot, 6558 superbum et arrogautem.
2. Quemadmodum eniin avarum esse dicimus qui
! [n Reg., huic enim crimini diffuse occurrit, dicens.
* Loci illius ex Jobo petiti ars postrema longe alio mo- do jacet in editione septuaginta Iuterpretum Romana, ui post voces, litigarent mecum, sic legitur: Nonne sicut el ego de ventre natus sum, ita et ipsi natisunt ?
(a) Quod hic ait Chrysostomus, justitiam non esse |ar- £em virtutis, sed virtutem universam, omnino quadrat ad illud Empedoclis: ἐν δὲ δικαιοσύνῃ συλλήδδην πᾶσ᾽ ἀρετή ovv id €st, in justitia autem comprehensim contineiur oninis virtus.
25 EXPOSITIO IN PSALMUM IY. ; [^"
(5j αὐτὸν ἀπεστρέφετο, μὴ φέρουσα μιαίνεσθαι πα- «ραλῴου βήμασιν. Εἰ γὰρ τὸν Δαθὰν γατὰ Μωσέως λαλήσαντα χατέπιε, xai τὸ στόμα αὐτῆς ἤνοιξε χαπὰ τοῦ καχῶς τὸ στόμα ἀνοίξαντος, πῶς εἶχε βαστάσαι πόδας χατὰ γονέως τρέχοντας; Ὡς οὖν ἐπὶ τοῦ δένδρου ὑψηλὸς ἐχρέματο, ἐπῆλθεν αὐτῷ Ἰωὰδ ὁ ἀρχιστράτηγος, χαὶ τρεῖς ἀχίδας εἰς τὴν χαρδίαν τοῦ ἀχκαρδίου ἐνέπηξεν, ἐχεῖ αὐτὸν πλήττων, ὅπον τῆς ἀνομίας ἡ θήχη" χαὶ ὡς ὑψηλὸς ἐπὶ τοῦ δένδρον ἐχρέματο, καλὸν ἐπιτάφιον αὐτῷ ὁ Δσυῖδ ὑπέψαλλεν " Εἶδον τὸν dos6« ὑπερυψούμενον xal ἐπαιρόμε- vov, Qc τὰς κέδρους tov Λιδάνου " xal xapnA0ovr, xal ἰδοὺ οὐκ ἦν. Ψαλμὸς τῷ Aavià , ὅτε ἀπεδί- δρασχεν ἀπὸ προσώπου Ἁδεσσαϊὼμ τοῦ υἱοῦ αὑτοῦ. ᾿Απεδίδρασχε δὲ οὐχ ὡς δειλαινόμενος, ἀλλὰ φονεῦσαι τὸν υἱὸν εὐλαδούμενος * xaX γὰρ αὐτὸς ὡς τέχνου ἐφείδετο, ἀλλ᾽ οἱ σὺν αὐτῷ οὐχ ἂν ὡς ἀντάρ- τον ἐφείσαντο. Ὅθεν ὁ Δαυΐδ ὑπὸ τοῦ υἱοῦ διωχόμε - νος, χαὶ ὑπὸ τοῦ Σεμεεὶ δι᾽ αὐτὸν λοιδορούμενος, αὑ- τὸς μὲν ἐμαχροθύμει" ἐπειδὴ δὲ πολλοὶ xat' αὐτοῦ ἐσχανδαλίζοντο, χαὶ μάλιστα οἱ τῷ ᾿Αδεσσαλὼμ συν- αιρόμενοι, xat λοιπὸν ὡς ἀπρονοήτου χατεπανίσταν- το, λέγοντες "Ἔρημος vo7 ὁ Δαυῖδ, ἀδοήθντος πάντως, νῦν ἀπέστη ἀπ᾽ αὐτοῦ ὁ Θεὸς ὡς xaX ἀπὸ τοῦ Σαούλ ποτε" ὥσπερ γὰρ τότε ἀπὸ τοῦ Σαοὺλ ἀπέστη, xal γέγονε μετὰ τοῦ Aavt^, οὕτω νῦν ἀπὸ τοῦ Δαυὶδ ἀπ- ἔστη. χαὶ γέγονε μετὰ τοῦ ᾿Αδεσσαλώμ᾽ ἑπαναστῶ- μεν, χαὶ ἐπιθώμεθα, οὐχ ἔστι σωτηρία αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ ἐπειδὴ ταῦτα ἔλεγον, ἐπὶ τούτοις ὁ Aavtb πλέον ἀλγήσας ἣ ἐπὶ τοῖς τοῦ παιδὸς σχιρτήμασιν, ἐπερωτᾷ τὸν Θεόν" Κύριδ, τί ἐπληθύνθησαν οἱ 6AiCortéc με; Περιπέφραγμαι τοῖς πειρασμοῖς, περι- ἐχομαι τοῖς χειμάῤῥοις τῶν χαχῶν, χατέδη ἡ ἐπι- χίνδυνος βροχὴ, ἦλθον οἱ τῶν πολεμίων ποταμοὶ, ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι τῶν πνευμάτων τῶν πονηρῶν, προσέῤῥηξάν μου τῇ οἰχίᾳ, μεταχινῆσαι θέλοντες τὴν ψυχήν μον ἀπὸ σοῦ, ἀλλὰ τεθεμελιωμένος ἐπὶ τὴν πέτραν τῆς πίστεως, οὐ πίπτω, ἀλλὰ προσπί- πτω, ἵνα μάθω" Κύριδ, τί ἐπιληθύνθησαν οἱ θ.1{- δοντές με; Ὃ ἐξ ἐμοῦ, χατ᾽ ἐμοῦ, ἀλλὰ σὺ ὑπὲρ ἐμοῦ. Τὰ ἐμὰ [0] σπλάγχνα ἐμὲ πολεμεῖ ὁ ἐμὸς λαὸς ὁπίσω ᾿Αδεσσαλὼμ, τὸ ἐμὸν στρατόπεδον ὁπλί- ζεται xat! ἐμοῦ, Τὰ πρόθατά μου λύχοι γεγόνασι, χαὶ λέοντες οἱ ἀρνοὶ, xat χύνες λισσῶντες οἱ ἀμνοὶ, xai ταῦροι χερατισταὶ οἱ κριοί" οὐ t ἐμαυτὸν λυ- ποῦμαι, ἀλλὰ τὴν τούτων ἀπώλειαν θρηνῶ *.
EPMHNEIA ΕΙΣ TON A' YAAMON.
Ἔν tQ ἐπιχαλεῖσθαί μὲ εἰσήχουσέ με ὁ Θεὸν τῆς δικαιοσύνης μου.
α΄. Οὐχ ἵνα ἁπλῶς μάθωμεν, ὅτι ἠχούσθη, ταῦτα φθέγγεται ὁ Προφήτης " ἀλλ᾽ ἵνα παιδευθῶμεν πῶς xai αὐτοὶ χαλοῦντες τὸν Θεὸν ἀχουσθῆναι δυνησόμεθα ταχέως, xai πρὸ τοῦ τέλους τῆς εὐχῆῇς τὴν αἴτησιν λαδεῖν. Οὐ γὰρ εἶπε, Μετὰ τὸ ἐπιχαλέσασθαί με cis- ἠχουσέ μου, ἀλλ', Ἐν τῷ ἐπιχαλεῖσθαἑ us. Καὶ γὰρ
4 Reg. ἀπώλειαν δρηνῶν, σοὶ τῷ σωτῆρι εὐχαριστῶ Ὅτι qo. τρέπει ἡ δόξα xai τὸ χράτος vuv xai ἀεί, ete.
χαὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ τοιαύτη τίς ἐστιν ὑπόσχεσις λέ- γοντός που πρὸς τὸν ἐπιχαλούμενον" Ἔτι «λαλοῦντός cov ἐρῶ" Ἰδοὺ πάρειμι. Οὐ γὰρ δὴ ῥημάτων πλῆθος πείθειν τὸν Θεὸν εἴωθεν, ἀλλὰ χαθαρὰ ψυχὴ xai Ep- γῶν ἀγαθῶν ἐπίδειξις. Πρὸς γοῦν τοὺς ἐν πονηρίᾳ μὲν ζῶντας, προσδοχῶντας δὲ τῷ μήχει τῶν ῥημάτων δυσωπεῖν αὐτὸν, ὅρα τί φησιν. Ὅταν πιηθύνητο τὴν δέησιν, οὐχ εἰσακούσομαι ὑμῶν. ᾿Βὰν ἐχτεί- γητὲ τὰς χεῖρας, ἀποστρέψω τοὺς ὀφρθαΐϊμούς μου ἀρ ὑμῶν. "Apa πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων παῤῥησίαν δεῖ τὸν εὐχόμενον ἔχειν, xal πάντως ἕψεται τὰ τῆς αἰτήσεως. Διά τοι τοῦτο χαὶ ὁ Προφέτης οὐχ εἶπεν, Εἰτήχουσεν ἐμοῦ, ἀλλὰ, Τῆς δικαιοσύνης μου, τὴν πρὸς τὸν Θεὸν αὐτοῦ παῤῥησίαν δειχνὺς, xat à; μετὰ ταύτης αὐτῷ προσήει διὰ παντός. Μηδεὶς δὲ αὐτὸν μεγαληγορεῖν ἡγείσθω ταῦτα λέγοντα. Οὐ γὰρ ἑαυ- ᾿ τὸν ἐπᾶραι βουλόμενος ταῦτά φησιν, ἀλλὰ διδασχα- λίαν τινα xal παραίνεσιν χοινὴν πολὺ κέρδος ἔχουσαν εἰσάγων. "Iva γὰρ μὴ τις λέγῃ,ὅτι "Exelvoz ἠχούσθη, ἐπειδὴ Δαυῖδ ἦν, ἐγὼ δὲ οὐχ εἰσαχουσθήσομαι, ἐπειδὴ μιχρὸς χαὶ εὐτελής εἰμι" δείχνυσιν ὅτι οὔτε ἐχείνου ἀπλῶς ἀχούει,, οὔτε σοῦ παραχούει εἰχῇ xal ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ πανταχοῦ τῶν πραγμάτων ἐστὶν ἀχριθὴς θεωρός. Κἂν ταῦτα ἔχῃς τὰ δυνάμενά got συνηγορῆσαι, ἀχουθἤσῃ πάντως. Ὥσπερ ἂν μὴ ἔχῃς, οὐδ᾽ ἂν Δαυῖδ ἧς, πεῖσαι δυνήσῃ τὸν Θεόν. Καὶ χαθά- πὲρ οἱ φιλοχρήματοι οὔτε πρὸς ἀξίαν, οὔτε πρὸς *& pov οὐδὲν βλέπουσιν, ἀλλ᾽ fj τοὺς ἀργύριον ἔχοντα - μόνον, καὶ ὡς πάντα ἀνύσοντες ἀπίασι πρὸς αὐτούς - οὕτω xal ὁ Θεὸς ἐπειδῇ διχαιοσύνης ἐστὶν ἐραστὴς, ὃς ἂν μετὰ ταύτης ἔλθῃ πρὸς aito, οὐχ ἀπελεύσεται χενὸς, ὥσπερ οὖν ὁ ταύτης χωρὶς, καὶ τοῖς ἐναντίοι; ἐμφυρόμενος Ῥ, xiv μυρία παραχαλῇ,, πλέον οὐδὲν ἐργάσεται, τὸ πείθειν οὐχ ἔχων μεθ᾽ ἑαυτοῦ. Ὥστε εἰ βούλει τι παρὰ Θεῷ ἀνύειν, ταύτην προσλαδὼν ἄπιθι. Δικαιοσύνην [7] δὲ ἐνταῦθα μὴ μέρος ἀρετῆς εἶναι νόμιζε, ἀλλ᾽ ὁλόχληρον χαὶ χαθολιχήν. Οὕτω xal ὁ Ἰὼδ δίχαιος fjv, πᾶσαν ἀρετὴν ἔχων ὀνθρωπίνην " οὐ τούτου μὲν ἀπεχόμενος τοῦ πονηροῦ, ἑτέρον δὲ ἀντεχόμενος. Οὕτω xal ἡμεῖς δίχαιον στάθμιον τοῦτο λέγομεν τὸ πανταχοῦ ἴσον" οὐχ ἐὰν χρυσὸν μὲν ἐξ- ἰσου ἱστᾷν δύνηται, μόλυδδον δὲ ἐναντίως, ἀλλὰ τὸ £v ἁπάσαις ὕλαις τὴν ἰσότητα παρεχόμενον " xat μέτρον πάλιν, τὸ πανταχοῦ ἴσον. Οὕτω καὶ ὁ Ἰὼδ δίχαιος ἦν, πανταχοῦ ἴσος (ov. Οὐδὲ γὰρ ἐν χρήμασι τὴν ἰσότητα ταύτην ἐφύλαττε μόνον, ἀλλὰ χαὶ ἐν τοῖς ἄλλοι; ἅπασιν, οὐδαμοῦ τὸ μέτρον ὑπερδαίνων. υὐδ᾽ ἂν ἔχοι τις εἰπεῖν, ὅτι ἐν χρήμασι μὲν τὴν ἰσοτιμίαν ἔστερ- γεν, ἐν δὲ τῇ πρὸς τοὺς πλησίον ὁμιλίᾳ τὸ μέτρον ὑπερέδαινεν, ἀλαζών τις xal ὑπεροπτιχὸς ὦν. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο àx πολλῆς τῆς ἐπιμελείας ἔφενγε. Δ: ὁ χαὶ ἔλεγεν “" Εἰ δὲ καὶ ἐφαύλισα κρίμα θεράπον- tóc μου i] θεραπαίνης χριγομένων πρὸς μδ' ἣ οὐχ ὡς ἐγὼ ἐγενόμην, καὶ αὐτοὶ ἐγένοντο. "Apa xal τοῦτο ἀδιχία μεγίστη, τὸ ἀλαζόνα εἶναι xal ὑπερήφανον ἃ, P. Ὥσπερ γὰρ πλεονέχτην λέγομεν τὸν τὰ τῶν
b Reg. δαπανώμενος
€ Reg. ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας προεφώνει λέγων.
4 Morel. et Savil. in textu. πλεονεκτικόν. In sequeptibus multum variat Reyius, et erratis p'enus est.
ü S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 4
ἄλλων βουλόμενον λαθεῖν, χαὶ τοῖς οἰκείοις οὐχ ἀρ- χούμενον * οὕτω xal ἀλαζονιχὸν λέγομεν, ὅταν πλέον ἀπαιτῇ τῶν ὀφειλομένων αὐτῷ παρὰ τοῦ πλησίον" ὅταν τις ἑαυτὸν μὲν ἐν πάσῃ χαθιστᾷ τιμῇ, ἕτερον δὲ ἀτιμάζῃ. Τοῦτο δὲ οὐδαμόθεν ἑτέρωθεν γίνεται f| ἐξ ἀδιχίας. Ὅτι γὰρ ἀδικία τοῦτο, σχόπει ἐντεῦθεν. Καὶ σὲ ὁ Θεὸς χἀχεῖνον ἐποίησε, καὶ πάντα σοι κοινὰ xat ἴσα δέδωχε πρὸς αὐτόν. Πῶς οὖν αὐτὸν ἐχδάλλεις χαὶ ἀποστερεῖς τῆς τιμῆς, ἧσπερ ἔδωχεν ὁ Θεὸς, καὶ οὐχ ἁφίης εἶναι χοινωνὸν, ἀλλὰ τὸ πᾶν σὸν ποιῶν, οὐχ ἐν χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν δόξῃ ποιεῖς αὖ» τὸν πένητα ; Μίαν ἑχατέροις ὁ Θεὸς οὐσίαν ἐχαρί- caxo* τῆς αὐτῆς ἠξίωσε προεδρίας, τῆς ἴσης πλά- σεως. Τὸ γὰρ, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, Χοινὸν τοῦ γέ- νους παντός;. Πῶς οὖν αὐτὸν τῆς πατρῴας ἐχθάλλεις οὐαίας, εἰς ἐσχάτην εὐτέλειαν χατάγων, καὶ τὸ χοινὸν ἰδιοποιούμενος ; Αλλ᾽ οὐχ ὁ pa xápuoc Προφή- τῆς τοιοῦτος * διὸ xal μετὰ παῤῥησίας ἔλεγεν" Elc- ἡκουσξ τῆς δικαιοσύνης μου. Θὕτω καὶ Παῦλος παράγει πολλάχις ἑαυτὸν εἰς τὸ μέσον, οὐχ ἐπαίρων, οὐδὲ φυσῶν,, ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις ὑπόδειγμα γινόμενος ; ὡς ὅταν λέγῃ, Θέλω πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς xal ἐμαυτὸν ἐν ἐγκρατείᾳ 5. Οὕτω xal ὁ Δαυϊδ ἐν χαιρῷ καλοῦντι, τὴν ἀνδρείαν τὴν ἑαντοῦ, τὴν ἐχ τῆς τοῦ Θεοῦ γινομένην ῥοπῆς εἰς μέσον ἄγει λέγων, ὅτι xal ἄρχτους ἔπνιγε, χαὶ λέοντας ἢγχαλίζετο, οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν οὐδὲ οὗτος, μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ οἰκονο- μῶν ἑχυτῷ ἐντεῦθεν τὸ ἀξιόφπιστον.
Καὶ εἰ ἔχω διχα:οσύνην, φησὶν, ἴσως ἐρεῖ τις, τίς χρεία εὐχῆς, ἀρχοῦντος τοῦ πράγματος [8]άπαντα χατ- ορθοῦν, xa τοῦ μέλλοντος διδόναι εἰδότος ὧν δεόμεθα ; "Utt οὐ μιχρὸς σύνδεσμος πῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης i εὐχὴ, συνήθειαν ἡμῖν ἐμποιοῦσα τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμιλίας, καὶ εἰς φιλοσοφίαν ἄγουσα. Εἰ γὰρ ἀνθρώπῳ τις συγγινόμενος θαυμαστῷ, πολλὰ χαρποῦται ἐχ τῆς συνουσίας, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεῷ διηνεχῶς ὁμιλῶν. ᾿Αλλ᾽ οὐχ ἴσμεν τῆς εὐχῆς τὸ χέρδος ὡς χρὴ, ἐπειδὴ μηδὲ προσέχομεν αὐτῇ μετὰ ἀχριδείας, μηδὲ χρώ- μεθα χατὰ τοὺς τοῦ Θεοῦ ᾿νόμους. ᾿Αλλ᾽ ἀνθρώποις μὲν μέλλοντες διαλέγεσθαί τισι τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, xaX στολὴν, χαὶ πάντα ῥυθμί- σαντες εἰς τὸ δέον, οὕτω διαλεγόμεθα ^ Θεῷ δὲ προσ- εὖντες χασμώμεθα, χνώμεθα, περιστρεφόμεθα, ῥᾳ- θυμοῦμεν τῶν γονάτων χαμαὶ χειμένων, ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς πλανώμεθα. Εἰ δὲ μετὰ τῆς προσηχούσης εὐλαδείας, χαὶ ὡς θεῷ διαλέξεσθαι μέλλοντες, οὕτω προτήξειμεν, τότε ἂν ἔγνωμεν, χαὶ πρὸ τοῦ λαθεῖν ἅπερ ἡτοῦμεν, ἡλίχον χέρδος χαρπούμεθα. "Ανθρω- πος γὰρ Θεῷ παιδευθεὶς διαλέγεσθαι, ὡς εἰκὸς τὸν
* "Ey ἐγχρατείᾳ deest in Colbert.
τῷ Θεῷ διαλεγόμενον, ἄγγελος ἔσται λοιπόν " οὕτως ἀπολύεται τῶν δεσμῶν τοῦ σώματος ἡ ψυχή" οὕτω μετάρσιος αὑτῷ γίνεται ὁ λογισμός " οὕτω μετοικί- ζεται πρὸς τὸν οὐρανόν " οὕτως ὑπερορᾷ τῶν β'ωτι- χῶν * οὕτω παρ᾽ αὐτὸν ἵσταται τὸν θρόνον βασιλικὸν, χἂν πένης ἧ. χἂν οἰχέτης, xàv ἰδιώτης, x3» ἀμα» θής. Οὐ γὰρ γλώττης ζητεῖ χάλλος ὁ θεὸς, οὐδὲ ῥὴ - μάτων συνθήκην, ἀλλὰ ψυχῆς ὥραν" χἂν ἐχείνη φθέγγηται τὰ αὐτῷ δοχοῦντα, τὸ πᾶν ὀνύσας ἄπεισιν. Ὁρᾶς πόση εὐχολία; Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἀνθρώπων τὸν προσιόντα τινὶ xal ῥητοριχὸν εἶναι χρὴ, καὶ χολαχεῦσαι τοὺς περὶ τὸν ἄρχοντα πάντας ἱχανὸν, χαὶ πολλὰ ἕτερα ἐπινοῆσαι, ὥστε γενέσθαι εὐπαρά- δεχτον. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς δεῖται, ἀλλὰ γνώμης μόνης νηφούσης, χαὶ οὐδὲν τὸ χωλύον εἶναι ἐγγὺς τοῦ θεοῦ. Θεὸς γὰρ ἐγγίζων ἐγώ εἶμι, καὶ οὐ Θεὸς πόῤῥωθεν. Ὥστε τὰ μαχρὰν γενέσθαι, ἀφ᾽ ἡμῶν γί- γεται" αὐτὸς γὰρ ἀεὶ πλησίον ἐστί. Καὶ τί λέγω ὅτε ῥητορείας οὐ δεόμεθα; Πολλάχις οὐδὲ φωνῇς δεό- μεθα. Κἂν γὰρ tv τῇ καρδίᾳ φθέγξῃ, χαὶ καλέσῃς αὐτὸν ὡς χρὴ, ῥᾳδίως ἐπινεύτει xal τότε. Οὕτω καὶ Μωῦσέω; ἤχουσεν * οὕτω χαὶ ΓΑννης. Οὐ παρέστηχε στρατιώτης ἀποσοδῶν, ob δορυφόρος τὸν xatgbv δια- χόπτων' οὐχ ἔστιν εἰπὼν, Nov οὐ δυνατὸν προσ- ελθεῖν, μετὰ ταῦτα mapaysvoo* ἀλλ᾽ ὅταν ἔξαθῃς, ἕστηχεν ἀχούων, xXv ἐν χαιρῷ ἀρίστου, χἂν ἐν χαιρῷ δείπνου, x&v ἐν αὐτῇ τῇ ἀωρίᾳ, x&v ἐν ἀγαρᾷ, κἂν ἐν ὁδῷ, xÀv ἐν θαλάμῳ, x&v ἔνδον ἐν διχαστηρίῳ ἄρ- χοντι παραστῇς, xal χαλέσῃς αὑτὸν, τὸ χωλύον ob- δὲν ἐπινεῦσαι τῇ αἰτήσει, ἂν ὡς χρὴ καλέσῃς. Οὐχ ἔστιν εἰπεῖν Δέδοιχα προσελθεῖν, χαὶ δεηθῆναι" ὁ ἐχθρός μου παρέστηχεν" ἀλλὰ xal τοῦτο ἀνήρηται τὸ χώλυμα * οὔτε γὰρ ἐχθρῷ [9] προσέχει, καὶ διαχόπτει σου τὴν αἴτησιν ἀλλ᾽ ἀεὶ καὶ διηνεχῶς ἐντυγχάνειν δύνασαι, xat δυσχολία οὐδεμία πρόσεστιν - οὔτε γὰρ χρεία τῶν προσαγαγόντων θυρωρῶν, οἰχονόμων, ἐπιτρόπων, φυλάχων, f| φίλων, ἀλλ᾽ ὅταν αὐτὸς δι᾽ ἑαντοῦ προσέλθῃς, τότε μάλιστα ἀχούσεταί σου, τότε. ὅταν μηδενὸς δεηθῇς.
γ΄. Οὐχ οὕτως οὖν αὐτὸν δυσωποῦμεν δι᾽ ἑτέρων ἀξιοῦντες, ὡς 6c ἡμῶν αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς fjpe- τέρας ἐρᾷ φιλίας, καὶ πάντα ποιεῖ, ὥστε ἡμᾶς αὐτῷ θαῤῥεῖν ὅταν ἴδῃ δι᾽ ἑαυτῶν τοῦτο ποιοῦντας, τότε μάλιστα ἐπινεύει. Οὕτω xal ἐπὶ τῆς Χαναναίας ἐποίησε" xat Πέτρου μὲν καὶ Ἰαχώδου προσιόν- των ὑπὲρ αὑτῆς, οὐχ ἐπένευσεν " ἐπιμενούσης δὲ ταύτης, τὸ αἰτηθὲν ταχέως ἔδωχεν. Ei γὰρ xal μα χρὸν ἔδοξιν ἀναθάλλεσθαι, οὐχ ἵνα ὑπερθῆται τὸ γύ- γαιον, ἀλλ᾽ ἵνα μειζόνως στεφανώσῃ, xal μᾶλλου αὑτῆς οἰχειώσηται τὴν προσεδρίαν, τοῦτο πεποίηχε. Μελετήσωμεν τοίνυν xaX ἡμεῖς ἐντυγχάνειν Θεῷ᾽
M EXPOSITIO IN PSALMUM IV. 2:
vultin ea, qui» sunt. aliorum, invadere, nec suis est contentus : ita ctiam superbum et arrogantem, quando plus exigit quam quod sibi debetur à. proximo ; quando quis seipsum quidem ia. omni honore coMo- cat, alium. vero. habet despectui. lloc autem non aliunde eritur, quam ex injustitia, Quod cnim hoc sit injustitia, ex lioc considera. Et te et illum fecit Deus, et tibi omnia dedit cum illo communia et ex aquo. Quomodo ergo eum expellis, et spolias lionore quem Deus dedit, et ad societatem non adinittis, scd omnia tibi tribuis, ct non solum in pecunia, sed etiam in honore eum facis paupercm ? Deus dedit. uam utrique essentiain. : a quali principatu, :equali erea- tionis honore dignatus est. Illud enim. Faciamus ho- minem (Gen. 4. 26), est commune universo. generi. Quomodo ergo cum exturbas a. bonis paternis, ad summanm humilitatem redigens, et quod est conuinune, tamquan i tibi proprium vindicaus? Sed talis nou erat beatus proplieta, et ideo audacter et libere dicebat : Exaudivit justitiam meam lta etiam Paulus scipsum &rpe adducit in medium, non se efferens nec íintu- mescens, sed se aliis exemplar proponens ; ut quando dicit : Volo omnes homines esse sicut et meipsum in continentia * (1. Cor. 7. 7). lta etiam David, tempore ita postulante, fortitudinem suam quz ei divinitus ob- tigerat, in medium adducit, dicens se et ursos suffo- casse, et leones strangulasse, non seipsum quidem sic extollens, absit (4. Reg. 17. 54. sqq. : sed. ea ra- tione procurans ut sibi fides haberetur.
Fructus. orationis ; quam exorabilis Deus. — Et si habeo justitiam, dicet fortasse quispiam, quid opus est oratione, cum el resipsa ad omnia recte gerenda sufü- ciat , et qui daturus est, sciat quibusnam opus habe- mus? Quoniam oratio non est parvum vinculum dile- ctionis in Deum qux cum eo co:foqui nos assucfacit , et ad sapientie studium. nos deducit. Si eniin qui cum aliquo admirabili viro multum versatur, ex ejus consuetudiue. maximum fructum accipit, quanto ina- gis qui cum Deo perpetuam habet consuetudinem ? Sed non probe scimus quodnam. sit lucrum oratíonis, quia nec ei studiose animum adhibemus, nec ea ex Dei legibus utimur. Sed homincs quidem aliquos allo- qunmturi, qui sunt nobis superiores , ubi liabitum, in- cessum, amictum , et omnia composuerimus, ita ut oportet alloquimur : ad Deum autem accedentes hi- ecimus, nos scalpimus atque huc et illuc versamus , negligentes ac socordes sumus ; humi genibus flexis, pec forum oberramus. Quod si cum ea qua par est reverentia, et tamquam cum Deo loquuturi accedere- mus, tunc sciremus etiam "antequam acceperimus qu: petimus, quantum lucri faciamus. llomo enim qui cum Deo loqui didicit, ut decet cum, qui cum Deo loquitur, erit deinceps angelus : ita liberatur anima a vineulis corporis, ita ei ratio in altum tolli- tur, ita e terris migrat in c:elum, ita quz ad. vitam banc pertinent , despicit, ità apud ipsum solium rc- gium sistitur, etiamsi sit pauper, si famnius, si pri-
* [n Colbert, desu't hx voces, iit continentia.
vatus si indoctus. Non quaerit enim Deus lingu:e elc- gantiam, nec. verborum compositionem , sed animae pulchritudinem, etsi illa ea qux ipsi placent loqua- tur, totà re effecta recedit. Vides quanta facilitas ? In hominibus oportet eum, qui aliquem adit, esse di-- cendi facultate praeditum, et posse blanditiis sibi con- ciliare omnes asseclas prineipis, οἱ multa alia exco- güare, uw gratus esse possit. Ilic. autem. nullo alio, praeterquam $80la vigilanti mente opus est, et nihil est quod prohibeat quominus prope Deum simus. Deus enim appropinquans ego sum, ei nou Deus proce Mer. 25. 25). Mta ut quod longe absit, id a nebis pro-
"ficiseatur : ipse enim semper prope est. Et quid dico
nos non epus habere dicendi facultate? S:penume- ro ne voce quidem opus habemus. Nam si vel in «or- dc loquutus fueris, et eum ut oportet vocaveris, vel tunc queque. facile annuet. Π et Mosem audivit : ita etiam Annam (Exod. 14. 15). Non assistit. miles qui expellat, non satelles qui opportunitatem teliat ; non est qui dicat : Non est nunc. tempus accedendi, veni postea (1. Reg. 1. 15); sed quando veneris , stat au- diens , etiamsi tempore prandii , ctiamsi tempore coma, eliamsi uecle intempesta, in foro, in via , in cubili, etiamsi intus in judicio coram magistratu lueris, et eum voeaveris. nibil vetat quominus tuam petitionem audiat , si rite vocaveris. Non poles di- cere : Vereor accedere et orare, adest inimicus meus ; at hoc etiam. iinpedimentum ablatum. est : neque enim inimicum tuum attendit, nec (uam iuterrumpit pelitionem : sed semper et assidue eum potes alloqui, et nulia adest difficultas : neque enim opus est ge- nitoribus qui te introducant, non dispensatoribus, procuratoribus , custodibus, aut. amicis ; sed quando ipse per te ipsum accesseris, tunc maxime te audiet, tunc quando neminem rogaveris.
5. Non ita ergo eum per alios placamus orantes , sicut per nosipsos. Cum enin: nostram expetat ami- ciiam , omnia ctiam facit, ut nos οἱ confidamus : quando viderit uos hoc per nos ipsos facientes , tunc maxime annuit. ka etiam fecit in Chananwa : et cun Petrus quidem οἱ Jacobus accederent pro illa (a) , noi anBuit : cum ea. autem permaneret , quod pete- batur protinus dedit (Matth. 15. 92.599.). Etsi enin visus est parum differre, non hoc fecit ut mora alffer- retur inulierculze, sed ut eaim magis coronaret, et ejus assiduitatem magis sibi familiarem redderet. Medite- mur ergo nos quoque Deum supplices (5) adire : di- scamus quomoxlo ea sit facienda supplicatio. Non est eundum in museum (c), non sunt consumendz pecu-
(a) nie memoría Tapsus videtur Chrysostomus. In historia quip de Chanauxa nulla mentio Petri et Jacobi,
( "n GI'eCO, ἐντυγχάνειν 6:19. De hac voce Grz?C2 ὁ τυγχάνειν, sequentía notanda δυδϊ: ἐντυγχάνειν 530 06 est, accusattonem contra aliquem offerre principi. οἱ, ivy , libellus supplex, aut accusatio contra aliquem oblata. Qua de re viue in Ono- imastico nostro ad Opera Atlruasii δι] voces, ἐντυγχάνειν, et, ἐντυχία. Hic autem, ἐντυγχάνειν, eSL strpplicare, et, ἐνενχία, Su p- jicalio, ut ex serie ignes Gentianus Hervetus verterat, tnterpellare, et interpeilatic, minus commode, nt fallor,
(c) Iu Graeco, Loreto. Porro hanc vocem Grzecain Savilius
it vulgo stgniticare templum. Musarum ,. sex hio pro loco
studiis destmato acclj iendum. Certe puto used, 8 pud l'atres longe (requemios pro (udo literario accipi. P
43 S. JOANNIS CHAYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 43
nix, nee sunt conducendi p:edagogi, rhetores, et so- phistze ; neque multum teinporis consumenlu:n. est , ut hanc dicendi artem discas; sed solum voluisse sufficit, et ars perfecta evasit. Nec pro te solum poteris dicere in eo judicio, sed etiam pro multis aliis. Et quisnam est scopus, quod institutum artis bujus judicialis ? Modus precationis.
Precandi modus ; dilatatio quid sit. — Sobria mente, animo contrito, cum fontibus lacrymarum ad euin aecedere, nihil quod ad hanc vitom pertineat pete— re, futura concupiscere, pro spiritualibus suppli- care, inimicis non male precari, acceptam injuriam memoria non tenere, omnes perturbationes ex animo expellere , conterentem cor ita adire, animo depiimi, amansuetudinem magnam exercere; et linguam ad bene loqueudum convertere, in nullo pravo opere versari, nihil habere commune cum communi orbis terrarum hoste, cum diabolo, inquam. [π eum enim . qui pro aliis cum rege loquitur, et cum ejus inimicis communicat, extern:e etiam leges animadvertuut. Et tu ergo si vis et pro te et pro aliis dicere, fac ut hac in re maxime te recte geras, ut nihil commun» ha- beas cum communi hoste orbis terrarum. lta enim flet, ut sis justus : et cum fueris justus, audieris, ut qui ta'em habeas patronam. Intribulatione dilatasti mihi. Non diit, Adduxisti afflictiones, neque, sustulisti tentationes , sed, Stare permisisti, et Dilatasti mihi. Quanta sit enim et quam expedita Dei solertia, hinc maximcostenditur, non solum quod inducat afflictiones, sed etiam quod manentes illas tolerabiles reddat. IIoc et Dei ostendit potentiam, et qui in eas incidunt, sapientiores reddit, quando et dilatatio adest quas afflictam animam con- soletur, et afflictio non tollitur, qux et negligentem adstringat, et ab omni segnitie liberet. Et quomodo in afflictione, inquies , fuerit dilatatio? Ut in trium puerorum fornace (Dan. 5. 24), ut in lacu leonum (Dan. 6. 92). Non enim exstinxit. flammam, et tunc fecit ut ipsi essent in libero statu ; neque occidit leo- nes, et tunc securum Danielem reddidit : sed et illic fornace vehementer ardente, et hic feris manentibus, justi in magna libertate manserunt. Potest etiam ali- ter accipi dilatatio , ut quando anim, tentationibus oppressa, liberatur a perturbationibus, et multis cegritudinibus : tunc enim maxime libero statu fruitur. Multi enim quamdiu manent in rebus secundis, tur- pissimis et animam cruciantibus tenentur amoribus, pecuniarum, corporum , et ejusmodi aliorum , que sunt absurda : sed postquam in afflictionem inci:e- runt, liberantur ab illis omnibus, et in apertum cam- pum evadunt. Ac sicut ii qui febre laborant, quam- diu quidem intempestivis fruuntur voluptatibus, lauta inquam mensa ct vino mero , atque linjusmcd. aíiis, in majores coguntur angustias : sed si voluerint pau. lisper seipsos affligentes perseverare, lato et li*ero statu. fruuntur, et co quod eos angebat deposito , ju- cundo deinceps in pura sanitate versantur : ita. etiain in rebus et negotiis usuvenit. Nihil enim zxque rc- laxare consuevit, ut afflictio quize a secularibus om- nibus abducit. Quomodo cxistimas Judaeos fuisse in
afflictione, etiam quando erant res eorum secundze ? , Annon hzc febricitautis anima zegritudineque confect:e est, dicere : Fac nobis deos qui nos precedant : Mo- ses enim hic, qui eduxit nos de tcrra /Egypti, nescimus quid ei factum sit (Exod. 52. 1) * Aunon illa verba suut animz philosophantis, et a perturb..tionibus hujus vite respirantis , quando afflicti tam vehementer orarunt, ut ipsum Dei auxilium attraxerint (a) ἢ Jam vero hic inse quoque propheta quando versabatur in tranquil« litate, quonam modo affligebatur, ab improba cupi- ditate in angustias coactus et laceratus? quando au- tem versatus cst in afflictione, scitis quam fuerit tranquillus. Neque enim eum ignis attigit, sed etiam flamma universa exstincta est. Nihil enim zque affli- git, ac si anima obsideatur a perturbationibus. Alia enim extrinsecus incidunt, h:* vero intus nascuntur, et hzec est maxima afflictio. Etiamsi nos vexet mun- dus, nos autem ipsos non vexemus, nihil nobis fuerit molestum. Iu nostra ergo potestate situm est ut vel afflligamur, vel non affligamur.
4. Patientia quantum bonum, Orandi modus, — Ut autem discas etiam ex voce apostolica, quanta libertas oriatur ex afflictione, audi ipsum Paulum fructum afflictionis narrantem : Tribulatio autem patientiam operatur : patientia autem. probationem , probatio vero spem : spes autem non confundit (Rom. 5. 5-5 ). Inef- fabilem vidisti latitudinem ? vidisti portum lxtitize? Patientiam, inquit, efficit afflictio. Quid enim homine patientissimo, eL qui omnia facile ferre potest, tran- quillius ᾽ quid probato fuerit fortius ? quid autem con- ferri potest cum ea qu:e hinc oritur delectatione? Di- cit enim nobis tres voluptates qux hinc oriuntur, patientiam, probationem , et spem futurorum bono- rum. De his nunc philosophans propheta dicebat : ]n tribulatione dilatasti mihi. Quia enim dixit : Exaa- divit me Deus , quonam modo exaudivit ait. Non in pecuniis : nihil enim petebat ejusmodi ; non ut vin- ceret inimicos : nam neque liec postulabat; sed iu tranquillitate qux in medio afflictionis exorta est. Miserere mei, et exaudi orationem meam. Quid dicis? Meministi superius justitke, hic. miserationis et mi- sericordiz& : et quam h:ee habent cousequentiam ? Multam , et prioribus admodum connexam. Nam eliamnsi innumera recte fecerimus, miserationibus οἱ clementia audimur. Etiamsi ad ipsum virtutis fasti- gium pervenerimus, servamur a misericordia. Hiuc discimus, cum justitia mente quoque contrita opus esse. Etenim licet sit peccator, si cum humilitate oravee rit, quxe est pars virtutis, magna poterit efficere : et licet sit justus, si cum arrogantia accesserit , a bonis omnibus excidet. Utriusque exempla nos docuerunt publicanus et Phariszeus (Luc. 18). Oportet itaquo
(a) Hic omuino videtur aliquid desiderari : hsc quippe verba, Fac nobis deos qui nos precedant, eic., non sunt hilosophantjs anime, neque Dei auxilium, imo potius ndiguationem atltraxeruut ; certe verba illa, quae locura ilium Exodi sequuutur, alium omnino locum spectare videntur. Et tamen apud Saviilium necnon in Codd Reg. ita legitur, Dei auxilium attraxerint tempore oppor(uno (ὡς αὑτὴν ἐπισπάσι σῦχι τοῦ Θεοῦ τὴν ῥοπὴν μετὰ «atoo τοῦ προσήχοντος).
45 EXPOSITIO IN PSALMUM IV. δὶ
μάθωμεν πῶς δεῖ ταύτην ποιεῖσθαι τὴν ἐντυχίαν. Οὐχ εἰς μουσεῖον ἀπιέναι δεῖ, οὐδὲ χρήματα ἀναλί- sxetv, οὐδὲ παιδαγωγοὺς μισθοῦσθαι, χαὶ ῥήτορας, καὶ σοφιστὰς, οὐδὲ χρόνον πολὺν δαπανᾷν, ὥστε μα- θεῖν τὴν ῥητορείαν ταύτην" ἀλλ᾽ ἀρχεῖ θελῆσαι μό- νον, χαὶ τὰ τῆς τέχνης ἀπήρτισται. Καὶ οὐχ ὑπὲρ σεαυτοῦ δυνήσῃ μόνον ἐν τῷ διχαστηρίῳ τούτῳ λέ- γειν, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἑτέρων πολλῶν. Καὶ τίς ὁ τῆς διχανικῇς ταύτης σχοπός; Ὁ τῆς εὐχῆς τρόπος.
Τὸ νηφούσῃ διανοίζ, τὸ συντετριμμένῃ Ψυχῇ, τὸ μετὰ πηγῶν δαχρύων αὐτῷ προσιέναι, τὸ μηδὲν αἰτεῖν βιωτιχὸν, τὸ τῶν μελλόντων ἐρᾷν, τὸ ὑπὲρ τῶν πνευματιχῶν ποιεῖσθαι τὴν ἔντευξιν, τὸ μὴ κατεύχε- σθαι τῶν ἐχθρῶν, τὸ μηδενὶ μνησιχαχεῖν, τὸ πάντα ἐχθάλλειν ἀπὸ τῆς Ψυχῆς τὰ πάθη, τὸ συντρίδοντα τὴν χαρδίαν οὕτω προσιένα!, τὸ συνεστάλθαι, τὸ πολ- λὴν τὴν ἐπιείχειαν μελετᾷν, xal τὴν γλῶτταν πρὸς εὐφημίαν τρέπειν, τὸ μηδενὶ τῶν πονηρῶν συνίστα- σθαι πραγμάτων, τὸ μηδὲν χοινὸν ἔχειν πρὸς τὸν χοι- νὸν τῆς οἰχουμένης ἐχθρὸν, λέγω δὴ τὸν διάδολον. Τὸν γὰρ ὑπὲρ ἑτέρων λέγοντα βασιλεῖ, καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἐχείνον χοινολογούμενον, χαὶ οἱ ἔξωθεν νόμοι τιμω- ροῦσι. Καὶ σὺ τοίνυν, εἰ βούλει καὶ ὑπὲρ σεαυτοῦ xal ὑπὲρ ἑτέρων λέγειν, τοῦτο δὴ μάλιστα χατόρθωσον, τὸ μηδὲν χοινὸν ἔχειν πρὸς τὸν χοινὸν τῆς οἰχουμένης ἐχθρόν. Οὕτω γὰρ ἔσῃ δίκαιος " χαὶ δίχαιος ὧν, ἀχου- σθήσῃ, τοιαύτην ἔχων € συνήγορον. Ἐν 0A: àxAd- τυγάς μοι. Οὐχ εἶπε, Παρήγαγες τὰς θλίψεις, οὐδὲ, ᾿Λνεῖλες τοὺς πειρασμοὺς, ἀλλ᾽, ᾿Αφῆχας ἑστάναι, xat 'ExAdtvrác μοι. Τὸ γὰρ εὐμήχανον τοῦ Θεοῦ xa τὰ εὔπορον χἀντεῦθεν μάλιστα δείχνυται, οὐχ ἐν τῷ παρ- ἐνεγχεῖν τὰς θλίψεις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μενουσῶν αὐτῶν πολλὴν παρέχειν τὴν ῥᾳστώνην. Τοῦτο xal τοῦ Θεοῦ δείχνυσι τὴν ἰσχὺν, χαὶ τοὺς ἐμπίπτοντας [10] φιλοσοφωτέρους ἐργάζεται, ὅταν χαὶ εὑρυχωρία f| παραμυθουμένη τὴν θλιδομένην ψυχὴν, xai ἡ θλί- Ψις μὴ χαταλύηται σφίγγουσα ταύτην ῥᾳθυμοῦσαν, καὶ πάσης ἀπαλλάττουσα ὀλιγωρίας. Καὶ πῶς, φησὶν, ἐν θλίψει γένοιτ᾽ ἂν πλατυσμός ; Ὡς ἐν τῇ χαμίνῳ «ὧν τριῶν παίδων, ὡς Év τῷ λάχχῳ τῶν λεόντων. Οὐ γὰρ ἔσδεσε τὴν φλόγα, χαὶ τότε ἐποίησεν αὐτοὺς ἐν εὐρυχωρίᾳ εἶναι" οὐδὲ ἀπέχτεινε τοὺς λέοντας, xal τὸ τηνιχαῦτα αὐτὸν χατέστησεν ἐν ἀδείᾳ " ἀλλὰ χἀχεῖ τῆς χαμίνου σφοδρῶς ἀναπτομένης, χαὶ ἐνταῦθα τῶν θηρίων παραμενόντων, οἱ δίχαιοι πολλῆς ἀπέλαυον «ἧς Óactovre. Ἔστι δὲ xal ἑτέρως εὐρυχωρίαν εἰ- vtl»: οἷον ὅταν ὑπὸ τῶν πειρασμῶν ἡ ψυχὴ θλιθο- μένη τῶν παθῶν ἀπαλλάττηται, χαὶ τῶν νοσημάτων τῶν πολλῶν᾽ τότε γὰρ μάλιστα τῆς εὑρυχωρίας ἀπο- λαύει. Πολλοὶ γὰρ ἐν εὐημερίᾳ μένοντες ἔρωτας ἔχουσιν ἀτοπωτάτο'ς, θλίδοντας αὐτῶν τὴν Ψυχὴν, καὶ χρημάτων, xat σωμάτων, χαὶ ἑτέρων τοιούτων ἀτόπων * εἰς θλίψιν δὲ ἐμπεσόντες πάντων ἐλευθε- ροῦνται ἐχείνων, χαὶ γίνονται ἐν εὐρυχωρίᾳ. Καὶ χυθάπερ oi ἐν πυριτοῖς ὄντες, ἕως μὲν ἀπολαύουσι τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν ἀχαίρων, τραπέζης λέγω πλη- θούσης, καὶ ἀχράτου, χαὶ τοιούτων ἑτέρων, μειζόνως δτενοχωροῦνται᾽ εἰ 65 βουληθεῖεν ἑαυτοὺς ὀλίγον θλί-
ψαντες χαρτερῆσαι, πολλῆς ἀπολαύουσι τῆς εὐρυχω- ρίας, xal τὸ πνῖγον ἀποθέμενοι χαθαρᾷ λοιπὸν ἐντρυ- φῶσιν ὑγείᾳ *. οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων συμδαίνει. Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖν ἄνεσιν εἴωθεν, ὡς θλίψις τῶν βιωτικῶν ἀπάγουσα πάντων. Πῶς οἴει τοὺς Ἰουδαίους γεγενῆσθαι ἐν θλίψει, χαὶ ὅτε ἦσαν ἐν εὖ- ἡμερίᾳ ; Ἢ οὐχὶ πυρεττούσης ταῦτα ψυχῆς χαὶ ἀλυού- σης xal ῥιπταζομένης, τὸ λέγειν" Ποίησον ἡμῖν θεοὺς, ol προπορεύσονται ἡμῶν" ὁ γὰρ Μωυσῆς οὗτος. ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, οὐχ οἴδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ; Ἢ οὐχὶ ixsiva. φιλοσο- φούσης ψυχῆς xal ἀναπνεούσης Ex τῶν βιωτιχῶν πα- θὼν τὰ ῥήματα, ὅτε τοσαύτην ἐπεδείξαντο τὴν εὐχὴν θλιδόμενοι, ὡς αὐτὴν ἐπισπάσασθαι τοῦ Θεοῦ τὴν ῥοπὴν; Αὐτὸς δὲ ὁ προφήτης οὗτος, ὅτε ἦν ἐν ἀνέσει, πῶς ἐθλίδη ὑπὸ τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας στενοχω- ρούμενος χαὶ σπαρασσόμενος ; ὅτε δὲ ἐν θλίψει γέ- γόνεν, ἴστε πῶς γέγονεν ἐν ἀνέσει. Οὔτε γὰρ ἥπτετο αὑτοῦ τὸ πῦρ, ἀλλὰ καὶ ἡ φλὺξς ἅπασα χατεσδέσθη. Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖ θλίψιν, ὡς τὸ πολιορχεῖσθαι τὴν ψυχὴν ὑπὸ τῶν παθῶν. Αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι ἔξωθεν προσπίπτουσιν, αἱ δὲ ἔνδοθεν φύονται, χαὶ αὕτη μά- λιστά ἔστιν dj πολλὴ θλίψις. Κἂν ὁ χόσμος ἡμᾶς λυπῇ, ἡμεῖς δὲ ἑαντοὺς μὴ λυπῶμεν, οὐδὲν ἔσται ἡμὶν δεινόν. "Apa ἐν ἡμῖν τὸ θλίδεσθαι, xaX μὴ θλί- ὄεσθαι.
δ’, Ἵνα δὲ μάθῃς χαὶ ἀπὸ τῆς ἀποστολιχῇς φωνῆς, πόση ἀπὸ τῆς θλίψεως εὑρυχωρία γίνεται, ἄκουσον αὖ- τοῦ τοῦ Παύλον τὸν χαρπὸν λέγοντος τῆς θλίψεως “ Ἢ δὲ θλίψις ὑπομονὴν κατεργάζεται * ἡ δὲ ὑπο» μονὴ [11] δοκιμὴν, ἡ δὲ δοκιμὴ ἐλπίδα" ἡ δὲ ἐλ- alc οὐ καταισχύγει. Εΐδες εὑρυχωρίαν ἄφατον, εἶδε ; λιμένα εὐφροσύνης ; “Ὑπομογὴν, φησὶν, ἡ θ.1{γιις κατεργάζεται. Τί γὰρ ἀνδρὸς χαρτεριχωτάτον, xal πάντα δυναμένου ῥᾳδίως φέρειν, ἀνεχτότερον ; τί δὲ δοχίμου γένοιτ᾽ ἂν ἰσχυρότερον ; τί δὲ τῆς ἐντεῦθεν τρυφῆς ἴσον ; Τρεῖς γὰρ ἡμῖν ἡδονὰς ἐντεῦθεν λέγει τιχτομένας, τὴν ὑπομονὴν, τὴν δοχιμὴν, χαὶ τὴν ἐλ- πίδα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. Περὶ τούτων νῦν φιλο- σοφῶν ὁ Προφήτης ἔλεγεν Ἐν θλίψει ἐπιλάτυνάς μοι. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, Εἰσήχουσέ μου ὁ Θεὸς, λέγει ἐν ποίῳ τρόπῳ εἰσήχουσεν. Οὐχ ἐν χρήμασιν " οὐδὲν γὰρ ἐζήτει τοιοῦτον᾽ οὐχ ἵνα ἐχθρῶν χρατήσῃ " οὐδὲ γὰρ ταῦτα ἥτει ἀλλ᾽ ἐν ἀνέσει τῇ ἐν μέσῳ τῆς θλί- ψεως γενομένῃ. Οἰχτείρησόν μα, καὶ εἰσάχουσον τῆς προσευχῆς μου. Τί λέγεις ; "Avo διχαιοσύντς μέ- μνησαι, ἐνταῦθα οἰχτιρμοῦ xal ἐλέου " χαὶ ποῦ ταῦτα ἀχολουθίαν σχοίη ; Πολλὴν μὲν οὖν, χαὶ σφόδρα τοῖς προτέροις συνημμένην. Κἂν γὰρ μυρία χατορθωσω- μεν, ἀπὸ οἰχτιρμῶν ἀχουόμεθα χαὶ φιλανθρωπίας. Κἂν πρὸς αὐτὴν ἀνέλθωμεν τῆς ἀρετῆς τὴν χορυφὴ», ἀπὸ ἑλέους σωζόμεθα. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι μετὰ τῆς διχαιοσύνης χρεία xal γνώμης συντετριμ» μένης. Κἂν γὰρ ἁμαρτωλός τις ὧν μετὰ ταπεινο- φροσύνης εὔξηται, ὅπερ ἐστὶ μέρος ἀρετῆς, μεγάλα ἀνύσαι δυνήσεται x&v δίχλιος ὧν μετὰ ἀλαζονείας προσίῃ, πάντων ἐχπεσεῖται τῶν ἀγαθῶν. ᾿Αμφήτερα τὰ ὑποδείγματα ὁ τελώνης xat ὁ Φαρισαῖος; ἐδίδλξαν.
45 S. JOANNIS CHR YSOSTOMI
Asi τοίνυν xay τρόπον εὐχῆς εἰδέναι. Τίς δὲ ὁ τρόπος «ἧς εὐχῆς ; Μάθε ἀπὸ τοῦ τελώνον, xat μὴ αἰσχυνθῇς τοῦτον λαθεῖν διδάσχαλον, τὸν οὕτω τοῦτο χατορθώ- ϑαντα, ὡς ἀπὸ ψιλῶν ῥημάτων τὸ πᾶν ἀνύσαι. ii γὰρ ἡ διάνοια αὐτῷ χαλῶς παρεσχευασμένη ἦν, ἤρχεσε xal ῥῆμα ἕν ἀνοῖξαι αὐτῷ τὸν οὐρανόν.
Πῶς δὲ ἦν παρεσχευασμένη; Ἑταλάνιζεν ἑαυτὸν, τὸ στῆθο: ἔτυπτεν, οὐδὲ ἀναδλέψαι εἰς τὸν οὐρανὸν tvet- χετο. Ἂν οὕτω χαὶ σὺ μέλλῃς εὔχεσθαι, πτεροῦ χου- φοτέραν ἐργάσῃ τὴν εὐχήν. Εἰ γὰρ ὁ ἁμαρτωλὸς δί- χαιος γέγονεν ἀπὸ τῆς εὐχῆς, ἐννόησον ὁ δίχαιος ᾿ἡλίχος ἔσται, εἰ τοιαύτην προσάγειν μάθοι δέησιν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα ἁπλῶς ἑαυτὸν τίθησιν, ἀλλὰ τὴν προσευχὴν αὑτοῦ " ἄνω τὴν διχαιοσύνην, ἐνταῦθα τὴν προσευχὴν λέγων " Οἰχτείρησόν με, καὶ εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Οὕτω xaX ὁ Κορ- νήλιος ἠχούσθη, ἐπειδὴ ταύτην εἶχε συνήγορον. Al προσευχαί cov, xal αἱ éAenpocovat σου, φησὶν, àvé6ncaxv ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εϊχότως " τὰ γὰρ ἔργα ἐστὶ τὰ ἀχουόμενα, χαὶ τὰ χατορθώματα " οὐχ ἀπλῶς δὲ αἱ εὐχαὶ, ἀλλ᾽ αἱ χατὰ νόμον τοῦ Θεοῦ γινόμεναι εὐχαί. Καὶ τίνες εἰσὶν αὗται ; Αἱ ταῦτα αἰτοῦσαι, ἃ τῷ Θεῷ πρέπει διδόναι, αἱ μὴ τἀναντία τοῖς αὐτοῦ νόμοις αὐτὸν παραχαλοῦσαι. Καὶ τίς οὕτω τολμηρὸς, φησὶν, ὡς τὸν Θεὸν ἀξιοῦν τἀναντία τοῖς αὐτοῦ νόμοις ποιεῖν 5 ; Ὁ χατὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτὸν παραχαλῶν᾽
[12] τοῦτο γὰρ παρὰ τὸν νόμον τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ χείμε- νον. Αὐτὸς γάρ φησιν, Ἄφετε τοῖς ὀφειλέταις ὑμῶν. Σὺ δὲ αὑτὸν τὸν χελεύοντά σοι συγχωρῆσαι χατὰ τῶν ἐχθρῶν χαλεῖς ; Καὶ τί γένοιτ᾽ ἃ ἄν τῆς ἀνοίας ταύτης χεῖρον ; 'Ixézou σχῆμα xai γνώμην xal φρόνημα τὸν εὐχόμενον ἔχειν δεῖ " τί τοίνυν ἕτερον προσωπεῖον σεαυτῷ περιτίθης, τὸ τῆς κατηγορίας ; Πῶς γὰρ δυ- νήσῃ τῶν οἰχείων ἁμαρτημάτων λαθεῖν συγγνώμην, ὅταν τῶν τοῖς ἑτέροις πεπλημμελημένων τιμωρὸν τὸν Θεὸν ἀξιοῖς εἶναι ; “Ἔστω τοίνυν ἡ εὐχὴ ἥμερος, γα- ληνὴ, χαρίεν ἔχουσα πρόσωπον, xal ἁπαλόν. Τοιαύτη γὰρ ἡ μετὰ πραότητος, xal μὴ xav ἐχθρῶν b. γινο- μένη " ὡς f, γε ἐναντία μεθυούσῃ τινὶ καὶ παραπαιού- σῃ Éotxe γυναιχὶ, συώδει τινὶ xal ἀγρίᾳ. Διὰ xal &6avo; αὑτῇ ὁ οὐρανός. ᾿Αλλ' οὐχ ἡ μετὰ πραότητος τοιαύτη " ἀλλ᾽ ἔχει τι λιγυρὸν, καὶ προσηνὲς, χαὶ βα- σιλικῶν ἄξιον ἀχοῶν, ἡδὺ χαὶ παναρμόνιον χαὶ ἐμ- μελές. Διὸ δὴ οὐχ ἐχδάλλεται τοῦ θεάτρου, ἀλλ᾽ ἔστε- φανωμένη ἄπεισι * xal γὰρ χρυσὴν ἔχει χιθάραν,
χρυσὴν τὴν στολὴν. Διὸ καὶ τέρπει τὸν δικαστὴν, xa τῷ σχήματι, xal τῷ βλέμματι, xat τῇ φωνῇ. Διὰ Σαῦτα οὐδεὶς αὐτὴν ἀπελαύνει τῶν οὐρανίων ἁψίδων. *ÀAnav γὰρ ἐχεῖνο τὸ θέατρον ἀνίστησι τῇ εὐφροσύνῃ.
Αὕτη τῶν οὐρανῶν ἀξία ἡ εὐχὴ" αὕτη τῶν ἀγγέλων ἢ γλῶττα, ὅταν μηδὲν πιχρὸν, πᾶν δὲ προσηνὲς φθέγ- γῆται’ ὅταν ὑπὲρ τῶν ἀδιχούντων xal ἐπηρεαζόντων προσέρχηται τὴν ἰχετηρίαν ποιουμένη, τότε xal οἱ ἄγγελοι παρεστήχασι μετὰ πολλῆς ἀχούοντες τῆς σιγῆς, xal μετὰ τὸ παύσασθαι, χροτοῦντες αὐτὴν, ἑκαινοῦντες, θαυμάζοντες οὐ διαλιμπάνουσι. Τοιαύ- τὴν χαὶ ἡμεῖς προσαγάγωμεν εὐχὴν, χαὶ πάντως ἀχουσθησόμεθα. Καὶ ὅταν προσίωμεν τῷ θεῷ, μὴ νομίσωμεν εἶναι θέατρον τοιοῦτον, ἀλλ' ἐχ τῆς οἰχου- μένης ἀπάσης, μᾶλλον δὲ xa Ex τῶν ἄνω δήμων τῶν οὐρανίων συνειλεγμένον, xal ἐν μέσῳ τὸν Βασιλέα
* Reg. Nó b Reg. x
etc διδόναι. ὑπὲρ ἐχθρῶν.
ARCHIEP. CONSTANTINOP. 46
χαθῆσδαι, βουλόμενον ἡμῶν ἐπαχοῦσαι τῆς εὐχῆς. Καὶ ἐπίδειξιν τὸ πρᾶγμα ποιήσωμεν. Μηδεὶς c ἔστω χιθαριστὴς, μηδὲ λυρῳδὸς οὕτως ἐνχγώνιος, μέλλων ἐν σχηναῖς εἰσιέναι, καὶ δβδοιχὼς μὴ τι ἀπηχὲς ἀνα- χρούσηται, ὡς ἡμεῖς μέλλοντες εἰσιέναι εἰς τὸ τῶν ἀγγέλων θέατρον. Πλῆ,χτρον δὲ ἡμῖν ἔστω ἡ γλῶττα, μηδὲν ἀηδὲς φθεγγομένη, ἀλλ᾽ ἐμμελὲς xal παναρ- μόνιον μετὰ διανοίας τῆς προσηχούσης xal προσιόν- τες τῷ Θεῷ, xal παραχαλοῦντες χαὶ δεόμενοι, ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν ἀναχρουώμεθα τὴν νευράν * οὕτω γὰρ χαὶ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν ἀχουσθησόμεθα.
«΄. Αὕτη ἡ φωνὴ χαταισχύνει δαίμονας, αὕτη παῤ- ῥησίαν ἡμῖν δίδωσιν * αὔτη χαταισχύνει τὸν διάδολον καὶ ἀναχωρεῖν ποιεῖ. Οὐ γὰρ οὕτως ἄνθρωπον φρίτ- τει ὁ δαίμων τὸν ἐχδάλλοντα αὐτὸν χαὶ ἐλαύνοντα ἐξ ἑτέρου ἀνθρώπον, ὡς ἄνθρωπον ὀργῆς χρατοῦντα, xal θυμοῦ περιγενόμενον * ἐπεὶ χαὶ τοῦτο δαίμων ἐστὶ χαλεπὸς, χαὶ τούτους μᾶλλον ἣ τοὺς δαιμονῶντας τα- λανίζειν χρή. Τὸ μὲν γὰρ δαιμονᾷν εἰς γέενναν οὐχ ἐμδάλλει " τὸ δὲ ὀργίζεσθαι χαὶ μνησιχακεῖν, αὐτῆς ἐχδάλλει τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. "Av οὕτω ῥνθμί - σωμεν [15] τὴν εὐχὴν, δυνησόμεθα μετὰ παῤῥησίας λέγειν xaX ἡμεῖς τῷ Θεῷ, ΕἸἰσάχουσον τῆς προσευ- χῆς μου. Ὥστε οὐχ ἑαυτὸν ὠφελήσεις μόνον, xai προοδοποιήσεις σου τῇ ἱχετηρίᾳ, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀχούον- τὰ Θεὸν εὐφρανεῖς, ἄξιόν τι τῶν αὐτοῦ ἐπιταγμάτων αἰτῶν διὸ χαὶ ῥᾳδίως ἐπινεύσει. Τοῦτο ἄξιον τῆς υἱοθεσίας ἐχείνης " τοῦτο μάλιστα τὸν χαραχτῆρα ἐχεῖνον δείχνυσι. Γίνεσθε, φησὶν, olxcippovec , ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ &y τοῖς οὐρανοῖς, xoà πάλιν, Εὖ- ΄χεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς, ὅπως .γένη - σῦδ ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Τί τοίνυν ταύτης τῆς εὐχῆς ἴσον ; Αὕτη οὐχ ἀγγέλοις, οὔτε ἀρχαγγέλοις, ἀλλ᾽ αὐτῷ τῷ Βασιλεῖ ὅμοιον ποιεῖ. Ὁ δὲ τῷ Βασιλεῖ ὅμοιος γενόμενος χατὰ τὸ ἔγχω» ροῦν, ἐννόησον ὅδης ἀπολαύσεται τῆς παῤῥησίας ἐν ταῖς εὐχαῖς. ΥἹοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι; Ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος ; Πρὸς τίνας ἀποτείνει τὸν λόγον, καὶ ποιεῖται τὴν ξἐκιτίμησιν, καὶ ἐπάγει τὴν συμξουλήν ; τίνας νἱοὺς ἀνθρώπων xaAet ; Τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶντας, τοὺς πρὸς χαχίαν d ἐπιῤῥεπεῖς. Τί δὴ ποτε; ἡμεῖς γὰρ οὐχ υἱοὶ ἀνθρώπων; τῇ φύσει μὲν ἀνθρώπων υἱοὶ, τῇ χάριτι δὲ οὐχ ἔτι, ἀλλ᾽ υἱοὶ Θεοῦ. Εἰ γοῦν χαὶ τὴν εἰχόνα τὴν xai ἀρετὴν τὴν πρὸς αὐτὸν διατηρήσαιμεν, ἀχέ- ρᾶϊιον ἡμῖν ἔσται τὸ δῶρον" τοὺς γὰρ γενομένους υἱοὺς Θεοῦ διὰ τῆς χάριτος, xol διὰ τῆς πολιτείας ταύτην δεῖ χαραχτηρίζειν τὴν εἰκόνα, Ὅτι δὲ τοὺς βιωτιχωτέρους, xal mpbg χαχίαν ῥέποντας. υἱοὺς ἀνθρώπων χαλεῖ, ἄχουσον * Ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἡἀγθρώπων. Καὶ μὴν τὸ
«ἐναντίον, φησὶν, εἴρηχας. Οὐδαμῶς" υἱοὺς γὰρ Θεοῦ
ἐνταῦθα ἐχάλεσε τοὺς πρὸ τούτου ἐξ ἐναρέτων ὄντας ἀνδρῶν, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ τιμῆς ἀπολελαυχότας, εἶτα μεταδαλλομένους, καὶ γεγονότας χείρους, χαὶ προδε- δωχότας αὐτῶν τὴν τιμήν. "Ὥστε γὰρ αὐξῆσαι αὑτῶν τὴν κατηγορίαν, ἀνεμνήσθη αὐτῶν τῆς τιμῆς, μέγι- στον εἰς ἐγχλήματος ὑπόθεσιν δειχνὺς ὄν, τὸ τοιούτους ὄντας, xaX ἐχ τοιούτων, πρὸς τοιαύτην χατενεχθῆναι χαχίαν. Καὶ πάλιν ὁ Θεός * Ἐγὼ εἶπα, Θεοί ἐστε,
* Weg. πρᾶγμα νομίσωμεν’ μηδείς, non male. d dg. ἀσέόδειαν.
45 EXPOSITIO IN PSALMUM IV. 16
scirc etiam modum oraudi. Quis autem orandi modus ? Disce a publicano : nec te pudeat eo uli magistro, qui hac in re adeo se pr:eclare gessit , ut solis verbis universum effecerit. Quia enim erat mens in eo re. cte parata, suífecit vel verbuui unum ad c:elum ei aperiendum. Quomodo autem erat parata? Seipsum : miserum clamabat, pectus tundebat, ne calum qui- dem aspicere audebat. Si tu quoque. ita oraveris, vel peuna leviorem reddes orationem. Si enim peccator justus ab oratione faetus est , considera cujusmodi erit justus, si talem orationem offerre didicerit. Et ideo ne hic quidem seipsum absolute posuit, sed erationem suam : superius justitiam, hic oratio- nem dicens : Miserere mei, et exaudi orationem team. [1 etiam exauditus est Cornelius, quoniam ejus pitrocinio usus est. Orationes (tum, et elee- mosyng lue, inquit, ascenderunt coram Dco (Act. 10. 4 ). Et merito : opera enim sunt quse exaudiuntur, et recte [οι ; nos absolute autem orationes, sed era- tiones quie fiunt ex lege Dei. Et quenam sunt ez? θυ: ea petunt qu;e Deum dare convenit, qux ab ipse non postulant qux sunt ejus legibus repugnantia. Ecquis est, inquit, adeo audax, ut ea velit Deum fa- cere *, quie repugnant ejus legibus? Qui adversus inimicos eum rogat : hoc enim est prxter legein quie abeo lata est ]pse enim dixit : Dimitiite debitoribus vestris (Matth. 6. 13). Tu. autem emn ipsum, qui te jubet condemare, adversus inimicos invocas ἢ Ecquid hac amentia fuerit deterius ? Oportet. eum qui orat habere habitum, mentem et sensum supplicis : eur aliam ergo personam induis, mempe acensationis? Quomodo enim poteris veniam tnorum peeeatorum assequi, quando rogas ut Dens puniat peecata alio- rum ? Sit itaque oratio mansueta, plaeida, jucunda et molli vu'ta. predita. Talis est que eum lcuitate flt, nec adversus inimices ; quemadmodum contraria, ebrie, et deliranti cuipiam mulieri, et instar apri ef- lerata», est similis. Quocirca ad exlum ei non datur aditus. Non cnim est ejusmodi ea quas fit eum mah- sueiudine : scd habet aliquid canorum et lene, di- gnumque regiis auribus, suave, concinnum, numero- sum. Quamobrem non expellitur e theatro, sed corona redimita recedit ; etenim habet auream citharam, ve- siem auream. Qua de causa delectat etiam judicem babitu, aspectu et voce. Propterea nullus eam extur- bat a ezlestibus aulis. Universum enim illud thea- trum incredibili latitia affieit. Hzec est digna czelis pre- eatio ; hxc est lingua angelorum, quando nihil acer. bum, jucunda atem omnia loquitur : quando pro iis qui iBjuriam et damnum inferunt , venit. supplicans, (unc. adstant. etiam angeli magno audientes cum si- lentin, οἱ postqnam loqui desierit, applaudere, lau- dare, adinirari non cessant. Talem nos quoque affe- rans orationem, et omnino exagdiemur. Et quando ad Deum 2ccedimus, ne esse existimemus vulgare theatrum, sed, ex. universo orbe terrarum, vel potius ex supernis pepulis exlestibus collectum : e legem
! Beg, dare, yo, füccre.
in medio sedere, preeationis nostre audiendse cuyi- dum. At faciamems ut res sit comparata ad demoustra- Gonem. Nalus sh citharmdus, nullus Nricen, qui ita se exerceat scenam ingressurus, timens ue quid insuave et inconcinnum canat, ut nos ingressuri theatrum angelorum. Plectrum autem sit. nobis lin- gua, qu;e. nihil injucundum, sed numerosuni et moe dulatum dieat, eum ea qua par est cogitatione; et ad Deum accedentes, rogantes, et orantes, pro inimicis fides putsemus : ita enim pro nobis quoque ipsis exaudiemur.
δ. Injurie recordatio quam noxia. — l.vc vox d:e- mones pudore afficit, h»c dat nobis liberam loquendi potestatem ; hxc pudore afficit profligatque diabo- lum. Neque enim dxmon ita eum metuit, qui eum expellit et ejicit ex alio homine, ut hominem qui irzin vincit, et animo imperat : nam hoc ipsum quoque est 8:*vus dxrnon , et irati potius quam qui ἃ diemoue vexantur, miseri dicendi sunt. A diemone cnim vexari, non immittit in gehennam : irasci autem, et accepte injurie meminisse, expellit ab ipso regno c:elorum. Si orationem ita temperaverimus, poterimus nos quo» que Deo fidenter dicere : Exaudi orationem meam. Quare uon solum teipsum juvabis et promovebis taa supplicatione, sed Deum etiam sudientem delectabis, ut qui ejus prxeceptis aliquid digeum petas : quocirca etiam facile annuet. lloc illa adoptione dignum est : hoc illum nrxixime characterem ostendit. Estote, in- quit, misericordes, sicut et Pater vester qui est in celis (Luc. 6. $6) ; et rursus : Orate pro iis qui vobis insul- tant, ut sitis similes Patris vestri, qui est incelis (Matth. 5. 44 ). Quid ergo potest cum hac oratio: e conferri ? H:c non angelis nec archangelis, sed ipsi tegi facit Similem. Qui auteni Regi, quantum licet, fuerit simi- lis, considera quanta utetur fiJucia et loquendi lber- tate in orationibus, 9. Filii hominum , quousque. gravi corde? Ui quid diligitis vanitatem , el quritis menda- cium ? Ad quosnam dirigit orationem et increpat, sub- jungitque consilium ? quosnain vocat filios hominum * Eos qui vivunt in improbitate , qui sunt. proclives ad nequitiam. Quamobrem? nos enim annon filii hori- num? Natura quidem hominum (ilii, gratia autem non amplius, sed Dei filii. Si ergo etiam ejus imaginem quie est secundum virlutem conscrvaverimus , crit nobis donum integrum : eos enim qui Dei filii facti sunt per graliam , etiam per vit? su: institutionem eam oportet. imaginem exprimere. Quod autem eos qui vite curis plus dediti sunt, et ad vitium propea:i, vocat filios hominum , audi : Videntes autem filii Dei filias homiuum (Gen. 6. 2). Atqui contrarium, inquies, dixisti. Nequaquam : Dei euim fi'ios hic vocavit eos qui antea ex viris bonis nati (ueraut, et a Deo hono- rem perceperant, deinde mutati erant, et. evaserant deteriores , suumque honorem perdiderant. Ut enim magis amplificaret eorum reprehensionem , coruin honorem memoravit, maximum esse crimen osten. dens, quod cum tales essent, et orti ex talibus , ad tantum se priecipitassent. improbitatem. Et rursus Deus : Ego dixi, Dii estis, et filii Altissuni omnes, Voa
41 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ΔΠΟΙΠΕΡ. CONSTANTINOP, AS
autem ut homines morimini ( Psal. 81. 67). Et cousi- dera prophetae prudentiam. Cum prius ostendisset Dei potentiam, facultatem, solertiam, benignitatem et cle- mentia , quod in afflictione dilatet , quod miseraus anuuat : deiude cogitans effu:um in hominibus vitium et tyrannidem impietatis : tamquam animi marore sulfocatus , convertit. sermonein δὰ eos qui. in viliis vitam degunt, propemodum dicens : Cum talem habea- tis Deum , adeo benignum, adeo clementein , adeo potentem, quomodo declinastis ad impietatem ? Vide autem quanta ira simul et lenitate, quanta philosophia admonitio plena sit. Quid enim dicit ? Filii hominum, quousque gravi corde ? Hoc est ejus qui graviter inve- bitur etiam ex temporis diuturnitate. Si enim Dei be- "meficentiam ab iuitio non considerasse scelus est : quam veniam consequetur , qui circa veritaten! tàni- diu cxcutiat ? Quid est autem, esse gravi corde ? Gra- ves corde sunt , qui sunt crasso corde, carnales, af- (ixi terrze, vitium sequentes, improbitatem exercentes, libidine et voluptate corrupti : talis enim homo car- nalis. Et vitam éorum repreliendeus, ostendit fon'em impietatis , significaus hoc eis esse maximo impedi- mento , quominus ad alta dogmata perveniant. Nihil enim cor adeo aggravat, ut libido mala, ac &ecula- rium terrenarumque rerum cura studiumque. Cor hiyismodi non. erraverit qui luteum appellaverit ; et ideo id grave vocavit; et id dixit esse causam malo- rum, quod cum aurig:e locum teneat, non solum equum habenis non cohibeat , sed etiam cum eo tra- lente deorsum pr:ecipitetur ; cumque oporteat car- nem alis instruere, sublimem agere, et in celum sus- tollere, ea cum :zgritudinum gravissimo onere dcor- sum una deprimatur. Quando ergo vel auriga, vel gubernator talis fuerit, quzenam est spes salutis? Ut quando dicit, Si luz qua in te est, tenebre sunt, quante sunt tenebra ( Matth. 6. 25)? Quando est. gubernator ebrius , et fluctuum ac ventorum imitatur inconstan- tiant, quomodo navis servabirur ἢ 6. Quid ergo potest levem animam efficere? Vita mirabilis, si ad nullam rerum hujus vite aspiremus , nec pedibus quidquam alligemus eorum qu:e deorsum et feruntur, et ferunt. Ex corporibus enim alia deor- sum ferri solent, ut lapides, ligna, et qux» sunt ejus- modi; alia vero sur:uin , ut ignis, spiritus, et pluma natura sua levis. Si quid ergo eorum quie deorsum feruntur, ei quod leve est alligaveris, nulla est alarum nec spiritus utilitas, cuim excedat, superet et vincat gravitas. lta etiam si quis pedes habuerit aggravatos, vel propter malos affluentes liumores , vel propter aliam zgritudinem, nihil eum juverit, si sit reliquum corpus leve. Si autem hoc est in corporibus , multo magis in corde. Ne igitur illud aggravemus, ne sicut navigia , quzxe nimium habent saburrz , demergatur. In nostra enim hoc potestate situm est. Non enin ta- lis est natura, sed leve et sursum tendens factum est : nos autem ipsum praeter naturam grave facimus, ct idco propheta reprehendit : si autem natura tale es-
set, nequaquam reprelendisset. Ut ergo secundum.
naturam incedimus, scd si aggravemus genua, res tit
prater naturam , cum nos simus impediti : ita etiam in pedibus rentis, nempe in cogitationibus, usuvenire solet. Ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis menda-
ciun? lic simulacra, et vitam improbam videtur
mihi dicere. Vanum | enim illud dicitur quod est va- cuum, quando nomen quidem fuerit, res nequaquam. lta apud Grzcos nomina quidem deorum multa , res
vero minime; et in aliis similiter : nomen. divitia-
rum, res autem minime ; et nomen glori? , res vera
minime ; nomen potenti:e, et remanet solum nomen.
Quis est ergo adco excors, ut quaerat nomina 4 re-
bus destituuntur , et persequatur iuania, qux oportet (ungere? Annon vitzs voluptates et felicitates tales sunt?
nonne omnia mentiuntur, et decipiunt ? Etiamsi dixe- ris gloriam, etiamsi divitias, etiamsi potentiam, omnia
sunt vanitas. Et ideo dixit Ecclesiastes : Vanites. va-
nitatum, et omnia vanitas (Eccles. 1. 2). Propterea da-
lore afficitur proplieta, dum in vita videt tantam
amentiam : perinde enim est ac si quis cum videat
quempiam lucem fugientem , tenebras autem perse-
quentem , ci dicat : Cur hoc facis adeo absurdum εἴ prxter rationem ? ita et ipse : Cur diligitis vanitatem, εἰ qu&ritis mendacium ? &. Et scitote quouiam mürificarit Dominus sauctum suum. Alius interpres dicit : Sed sci- lote quoniam mirificavit.
Quomodo prophete homines ad cognitionem Dei in- ducat. Vie Donini ad disseminandam doctrinam suam. — Vidisti prophetze sapientiam ἡ Undenam eos addu- cit ad Dei cognitionem? À quadam parte mauifestis- sima et moribus magis cognitis, nempe seipsum in medium adducens. Ego, inquit, servus sum Dei veri : a me ergo ejus discite potentiam, virtutem, providen- tiam. Non cst enim hoc parvum, quod ducit in cogui- tionem Dei. Quod quidem ex creaturis palam facit propheta , quando de ejus providentia disserit , cum ad solem, caelum, terram, et aerem elatus, ex ordiue eorum qu;e videntur Opificem pr:iedicat : sermonem quoque ducit ab ejus servis, et ab iis qua ipso auctore contigerunt : quod quidem etiam in Abraham evenit. Ei enim dicebant, Scimus quod a Deo venis nobis rex (Gen. 95. 6). Unde scitis? Ex victoria, ex trop:is, ex bellis. Hoc etiam in Jud:zeis accidit. Miracula eniin quie pro eis facta suut, univers terra timorem attule- — runt, quod etiam tunc dixit meretrix illa Hl erichuu- tina : Cecidit in nos timor vestrum et tremor (Jos. 2 9). Una est ergo via ea que est. per crexturas : alia. ve- ro, eaque manifestior, qux» est per servus : el hanc Deus a multis rewro sxculis doctrinain disseminavit iu unaquaque generatione. AEgyptios itaque docuit ex Abraham, Persas (a) rursus ex eodem, Ismaelitas cx ejus nepotibus , et alios innumerabiles, et per Jacoh eos qui habitabant in Mesopotamia. Vides universum
(a) Savilius, niem. Sic et alias Ch us accolag 'Abrahze, cum Geraris babitaret, Persas appellat ; al qua ra- tione ipse viderit, Nam memini de iis etiam, qui diluvium precesserunt, loquutum. Cbrysostomum, illos eodem Per- sarum nomine compel'asse. Nibil mirum igitur si Scana- cheribum aliquando regem Persarum vocaverit. Infra etiam Persas vocari a Chrvsostomo de, rehendes Assyrios et Raby- lonios ; quin et Abraliam l'ersam vocat intra.
ü ! EXPOSITIO IN PSALMUM iV. 48
καὶ υἱοὶ "Ὑψίστου πάντες. 'Yyusic δὲ ὡς ἄγθρωποι ἀποθνγήσκετδ. Καὶ θέα τοῦ Προφήτου τὴν σύνεσιν. Δείξας πρότερον τοῦ Θεοὺ τὴν ἰσχὺν, χαὶ τὸ εὔπορον, χαὶ τὸ εὐμήχανον, καὶ τὸ χρηστὸν, χαὶ τὸ φιλάνθρω- πον, ὅτι ἐν θλίψει πλατύνει, ὅτι ἐλεῶν ἐπινεύει" εἶτα ἐννοῶν τὴν χεχυμένην ἐν ἀνθρώποις xaxlav, χαὶ τῆς ἀσεδείας τὴν τυραννίδα, χαθάπερ ἀποπνιγόμενος ἀπὸ τῆς ἀθυμίας, τρέπει τὸν λόγον πρὸς τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶντας, μονονουχὶ λέγων, ὅτι Τοιοῦτον ἔχοντες θεὸν, οὕτω χρηστὸν, οὕτω φιλάνθρωπον, οὕτω δυνατὸν, πῶς εἰς ἀσέδειαν ἐξεχλίνατε ; Καὶ ὄρα τὴν παραίνε- σιν, πόσης μετὰ τοῦ θυμοῦ γέμει xal τῆς προσηνείας͵ πόσης τῆς φιλοσοφίας. Τί γάρ φησιν; ΥἹοὶ ἀνθρώ- wr, ἕως πότε βαρυχάρδιοι; Ἐνταῦθα σφόδρα ἐστὶ χαθαπτομένου χαὶ ἀπὸ τοῦ χρόνου. El [14] γὰρ τὸ ἐξ ἀρχῆς μὴ συνιδεῖν τοῦ Θεοῦ τὴν εὐεργεσίαν ἔγχλημα, ποίαν ἕξει συγγνώμην τὸ μέχρι τοσούτου πρὸς τὴν ἀλήθειαν τυφλώττειν ; Τί δέ ἐστι, Βαρυχάρδιοι ; Πα- χυχάρδιοι, capxixol, τῇ γῇ προσηλωμένοι, χαχίαν διώχοντες, πονηρίαν μετιόντες, ταῖς ἡδυπαθείαις κατασηπόμενοι * τοιοῦτος γὰρ ὁ σαρχιχὸς ἄνθρωπος. Καὶ διαδάλλων αὐτῶν τὸν βίον, δείχνυσι τὴν πηγὴν τῆς ἀσεδείας, δηλῶν ὅτι τοῦτο μάλιστά ἔστι τὸ πρὸς τὰ δόγματα αὐτοῖς ἐμποδίζον τὰ ὑψηλά. Οὐδὲν γὰρ οὕτω βαρεΐαν καρδίαν ποιεῖ, ὡς ἐπιθυμία πονηρὰ, xat ἡ πρὸς τὰ βιωτιχὰ συμπάθεια, xa τὸ προσηλῶσθαι τῇ γῇ. Τὴν τοιαύτην οὐχ ἄν τις ἁμάρτοι πηλίνην xap- δίαν προσειπών διὸ xal βαρεῖαν αὐτὴν ἐχάλεδε " xal τῶν xaxàv αἴτιον τοῦτο ἔφησεν εἶναι, ὅτι ἡνιόχον τάξιν ἐπέχουσα, οὐ μόνον οὐ κατέχει τὸν ἵππον ταῖς ἡνίαις, ἀλλὰ xai αὐτὴ χαταφέρεται συρομένη * xal δέον πτεροῦν τὴν σάρχα, xaX μετάρτιον ἐργάζεσθαι, xai πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνάγειν, dj δὲ συγχαθέλχεται τῷ βαρυτάτῳ τῶν νοσημάτων φορτίῳ. Ὅταν οὖν ὁ Ἡνίοχος τοιοῦτος fj, f| ὁ χυδερνήτης, ποία σωτηρίας ἐλπίς; Ὥσπερ ὅταν λέγῃ, Εἰ τὸ ρῶς τὸ ἐν σοὶ σκχότος ἐστὶ, τὸ σχότος πόσον ; Ὅταν ὁ χυδερνή- τη; μεθύῃ xal τῶν χυμάθων xal τῶν πνευμάτων τὸ ἄταχτον μιμῆται, πῶς σωθήσεται ἡ ναῦς:
ς΄. Τί οὖν δύναται χούφην τὴν ψυχὴν ποιεῖν: Bloc θαυμαστὸς, τὸ πρὸς μηδὲν τῶν ἐνταῦθα χεχηνέναι, μηδὲ τοῖς ποσὶν αὐτοῦ προσδεσμεῖν τὰ χάτω φερό- μενά τε xal φέροντα. Τῶν yap σωμάτων τὰ μὲν χάτω φέρεσθαι εἴωθεν, οἷον λίθοι, καὶ ξύλα, χαὶ πάντα τὰ τοιαῦτα " τὰ δὲ ἄνω, οἷον πῦρ, χαὶ πνεῦμα, καὶ πτε- ρῶν φύσις χούφων. Ἂν οὖν τι τῶν χάτω φερόντων τῷ χούφῳ προσδήσῃς, οὐδὲν τῶν πτερῶν ὄφελος, οὐδὲ τοῦ πνεύματος, τοῦ βάρους ὑπερδαίνοντο; τὴν συμ- μετρίαν, χαὶ νιχῶντος xal περιγινομένου. Οὕτω xai πόδας ἂν ἔχῃ τις βεδαρημένους, f| χυμοῦ πονηροῦ ἐπεισρέοντος, ἣ ἑτέρου τινὸς νοσήματος, οὐδὲν δρελος αὐτῷ τοῦ λοιποῦ σώματος ὄντος χούφου. Εἰ δὲ ἐπὶ σωμάτων τοῦτο, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ χαρδίας. Μὴ τοί- νυν ποιῶμεν αὑτὴν βαρεῖαν, ἵνα μὴ χατὰ τὰ πλοῖα τὰ πολλὴν ἔχοντα τὴν ψάμμον χαταποντίξηται. Ἐν ἡμῖν γὰρ τοῦτο. Οὐ γὰρ τῇ φύσει τοιαύτη ἐστὶν, ἀλλὰ
τῇ φύσει γέγονε χούφη xal ἀνωφερὴς, ἡμεῖς δὲ αὐτὴν παρὰ φύσιν βαρεῖαν ποιοῦμεν" διὸ χαὶ ὁ Προφήτης ἐγχαλεῖ - εἰ δὲ φυσιχὸν Bv, οὐχ ἂν ἐνεκάλεσεν. Ὥσπερ οὖν κατὰ φύσιν ἡμῖν τὸ βαδίζειν, ἂν δὲ βαρῶμεν τὰ γόνατα, παρὰ φύσιν γίνεται τὸ πρᾶγμα, πεπεδημέ- νων ἡμῶν' οὕτω [15] xal ἐπὶ τῶν ποδῶν τῆς διανοίας, λέγω δὴ τῶν λογισμῶν, συμδαίνειν εἴωθεν. Ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα; καὶ ζητεῖτε ψεῦδος; 'Ev- ταῦθα xal τὰ εἰδωλιχά μοι δοχεῖ λέγειν, καὶ τὸν ἐν πονηρίᾳ βίον. Μάταιον γὰρ ἐχεῖνο λέγεται τὸ χενὸν, ὅταν ὄνομα μὲν fj, πρᾶγμα δὲ μὴ f. Οὕτω παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ὀνόματα μὲν θεῶν πολλὰ, πράγματα δὲ οὐδαμοῦ" xai ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως" ὄνομα πλού- του, πρᾶγμα δὲ οὐδαμοῦ " καὶ ὄνομα δόξης, πρᾶγμα δὲ οὐδαμοῦ " ὄνομα δυναστείας, xal μένει Ψιλὸν τὸ ὄνομα. Τίς οὖν οὕτως ἀνόητος, ὡς ὀνόματα ζητεῖν πραγμάτων ἔρημα, χαὶ τὰ διάχενα διώχειν, ἃ φεύ- γεῖν δεῖ, "II οὐ τοιαῦται χαὶ αἱ ἡδοναὶ τοῦ βίον, xal αἱ εὐπραγίαι: οὐ πάντα ψεύδεται xal ἀπατᾷ; Κἂν δόξαν εἴπῃς, χἂν πλοῦτον, χἂν δυναστείαν, πάντα ματαιότης. Διὸ xal ὁ Ἐχχλησιαστὴς ἔλεγε" Ματαιό- tnc ματαιοτήτων. τὰ πάντα ματαιότης. Διὰ δὴ ταῦτα ὀδυνᾶται ὁ Προφήτης, τοσαύτην ἀλογίαν ὁρῶν ἐν τῷ βίῳ. “Ὥσπερ γὰρ ἂν εἴ τις ἰδών τινα φεύγοντα φῶ;, διώχοντα δὲ σχότος, λέγῃ "Iva τί τοῦτο ποιεῖς τὸ παράλογον ; οὕτω xal αὐτός" "Ira τί ἀγαπᾶτα ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος ; Kal γνῶτα ὅτι ἐθαυμάστωσε Κύριος τὸν ὅσιον αὐτοῦ. “Ἕτερος ἑρμτηνευτῆς φησιν, ᾿Α.1::1ὰ γγῶτε ὅτι ἐθαυμάστω- σεν.
Εἶδες σοφίαν Προφήτου ; Πόθεν αὐτοὺς ἀνάγει πρὸς τὴν θεογνωσίαν; 'Anb σαφεστάτου μέρους τινὸς xal τρόπου γνωριμωτέρον, ἑαυτὸν εἰς μέσον παρατιθείς. Ἐγὼ δοῦλός εἶμι, φησὶ, τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀληθοῦς * ἀπ᾿ ἐμοῦ τοίνυν μάθετε αὐτοῦ τὴν δύναμιν, τὴν ἰσχὺν, τὴν χηδεμονίαν. Οὐ μιχρὸν γὰρ τοῦτο τὸ χεφάλαιον εἷς θεογνωσίαν ἄγον. Ποιεῖ μὲν γὰρ τοῦτο φανερὸν χαὶ ἀπὸ τῶν χτισμάτων ὁ Προφήτης, ὅταν περὶ τῆς προνοίας αὑτοῦ διαλέγηται, ἐπὶ τὸν ἥλιον, χαὶ τὸν οὐρανὸν, χαὶ τὴν γῆν, χαὶ τὸν ἀέρα φερόμενος, καὶ ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς ὁρωμένοι: εὐταξίας τὸν Δημιουργὸν ἀναχηρύττων * χινεῖ δὲ xai τὸν ἀπὸ τῶν δούλων αὑτοῦ λόγον, χαὶ τῶν ἀπ᾽ αὐτοῦ συμδαινόντων᾽" ὃ δὴ xai ἐπὶ τοῦ ᾿Αὐραὰμ γέγονεν. "Ἔλεγον γὰρ αὐτῷ, Οἴδαμεν, φησὶν, ὅτι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἥκεις fa- σιωλεύς. Πόθεν οἴδατε; "Amb τῆς νίχης, ἀπὸ τῶν τροπαίων, ἀπὸ τῶν πολέμων. Τοῦτο χαὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων συνέδη. Τὰ γὰρ θαύματα τὰ ὑπὲρ αὐτῶν γινόμενα, πᾶσαν τὴν γῆν εἰ; φόδον ἐνέδαλεν᾽ ὅπερ χαὶ ἡ πόρνη τότε ἡ ἹἹεριχουντία ἔλεγεν, ὅτι "Exé- πᾶσεν àg' ἡμᾶς ὁ φόδος ὑμῶν καὶ ὁ τρόμος. Μία τοίνυν ὁδὸς ἢ διὰ τῶν χτισμάτων ἑτέρα καὶ σαφε- στέρα ἡ διὰ τῶν δούλων xal ταύτην ἄνωθεν ὁ Θεὸς κατέσπειρε χαθ᾽ ἐχάστην γενεὰν τὴν διδασκαλίαν. Τοὺς γοῦν Αἰγυπτίους ἐπαίδευσεν ἀπὸ τοῦ ᾿Αὐραὰμ, τοὺς Πέρσας ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ πάλιν, τοὺς Ἰσραηλίτας ἀπὸ τῶν ἐχγόνων, xaX ἑτέρους μυρίους, xal διὰ τοῦ Ἰαχὼδ ἑτέρους, τοὺς ἐν τῇ Μέσῃ τῶν ποταμῶν.
40 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.
Εἶδες ἅπασαν τὴν οἰχουμένην παιδευομένην, εἴγε ἔθελον, ἀπὸ τῶν ἁγίων; Καὶ πρὸ τούτων δὲ ὁ χατα- κλυσμὸς, ἡ τῶν γλωσσῶν διάχυσις, ἱκανὰ διανα- στῆσαι αὐτῶν τὴν διάνοιαν. ἵνα γὰρ μὴ διὰ τὸν χρόνον εἷς λήθην ἐμπέσῃ τὸ συμδὰν, ὁ τόπος λαμ- 6&vev τὴν προσηγορίαν, χαὶ Βαδυλὼν ἐντεῦθεν λέ- qezat, ἀπὸ τῆς συγχύσεως τῶν γλωττῶν, ἵνα ὁ ἀχροα- τὴς ἀπὸ τῆς προστγορίας ὁδηγούμενος, ἐπὶ τὴν ἀρ- χὴν ἔλθῃ τῶν συμδάντων, xal μάθῃ τοῦ Θεοῦ τὴν ἰσχύν. Οὕτω χαὶ οἱ τὴν δύσιν οἰχοῦντες πάντες πάντα ἐμάνθανον, [10] xat' ἐμπορίαν Αἰγυπτίοις συγγινόμε- νοι. Ἄλλως δὲ ἐν ἀρχαῖς καὶ £v προοιμίοις οὐδὲ πολλὰ ἔθνη κατὰ τὸ μέρος τῆς οἰχουμένης Exelvo ἦν " ἀλλ᾽ £j πολυανθρωπία χαὶ ἡ πολυοχλία ἐν τοῖς μέρεσι τοῖς “κατὰ τὴν ἀνατολὴν συνειστήχει. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Αδὰμ, ἐχεῖθεν ἐξῆλθε, xol τὰ γένη τοῦ Νῶε ἐχεῖ διέτριδε, xai μετὰ τὸν πύργον ἐχεῖ ἦσαν, xoi ἀνεστρέφοντο ἐπὶ πλεῖον χατὰ ἀνατολάς. ᾿Αλλ᾽ ὅμως χαθ᾽ ἐχάστην γενεὰν διδασχάλους αὑτοῖς χατέστησεν ὁ Θεὸς, τὸν Nos, τὸν 'A6paàu, τὸν Ἰσαὰχ, τὸν Ἰαχὼδ, τὸν Μελχισεδέκ. Διὸ καὶ ὁ προφήτης οὗτος ἀπὸ τῶν» εἰς τοὺς ἁγίους γενομένων ἀνάγει τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶν- τας, λέγων" D'rots ὅτι ἐθαυμάστωσε Κύριος τὸν ὅσιον αὐτοῦ. Τί ἐστιν, ᾿Εθαυμάστωσε; Θαυμα- ατὸν ἐποίησεν, ἐπίσημον, λαμπρὸν, περιφανῆ τὸν ἀναχείμενον αὐτῷ. ᾿Απὸ τοῦ δούλου τοίνυν xal τῶν εἰς αὐτὸν συμδαινόντων μάθετε τοῦ Δεσπότου τὴν δύναμιν. Οὐχ εἶπε, Δέδωχεν ἀγαθὸν, μόνον, ἀλλ᾽, Ἐβθαυμάστωσε, δηλῶν ὅτι δέδωχε μετὰ πολλοῦ τοῦ θαύματος, μετὰ πολλῆς τῆς παραδοξοποιίας. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αὐραὰμ γέγονεν. ()ὐ γὰρ μόνον τὴν Yovaixa ἔδωχεν ἀνέπαφον, ἀλλὰ χαὶ θαυμαστὸν σὺ- τὸν παρεσχεύασεν" ὡς μὴ μόνον ἐν τῷ μὴ παθεῖν τι δεινὸν εἶναι αὐτῷ τὴν δωρεὰν, ἀλλὰ χαὶ ἐν τῷ λαμ- πρὸν γενέσθαι κατὰ τὴν Αἴγυπτον. Τὸ μὲν γὰρ διὰ
τὴν αὐτοῦ δικαιοσύνην ἐγένετο, τὸ μηδὲν ἀηδὲς πα-
θεῖν" τὸ δὲ διὰ τὴν ἐχείνων ὠφέλειαν, τὸ μετὰ πα- ραδοξοποιίας ἔχεῖθεν ἐπανελθεῖν. Τοῦτο ἐπὶ τῶν τριῶν παίδων, τοῦτο ἐπὶ τῶν λεόντων συνέθη, τοῦτο ἐπὶ τοῦ χήτους χαὶ τοῦ Ἰωνᾶ, καὶ πανταχοῦ μετὰ θαύματος σώζει, οὐχ ἁπλῶς πάντας, ἀλλὰ τὸν ὅσιον. |
ζ Εἶδες πῶς μετὰ τῆς θεογνωσίας, xal βίου ἀχριδοῦς παραίνεσιν ἃ ποιεῖται, παιδεύων μὴ μόνον ἐν τῇ χρη- στότητι τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ χαὶ ἐν τῇ τῶν οἰχείων ἔργων ἀρετῇ τὰς ἐλπίδας ἔχειν τῆς σωτηρίας : Κύριος εἰσ- ακχούσεταί μου ἐν τῷ κεκραγέναι μὲ πρὸς αὐτόν, Εἰπὼν ὅτι ἐδσυμάστωσεν, οὐχ ἵσταται μέχρι τούτων, ἀλλὰ χαὶ ἕτερον εὐημερίας εἶδος λέγει. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ διηνεχῶς ἔχειν τὸν Θεὸν σύμμαχον xal βοηθὸν, καὶ πανταχοῦ παριστάμενον. Οὐ γὰρ ἅπαξ τοῦτο ποιεῖ χαὶ δὶς χαὶ τρὶς, ἀλλὰ διηνεχῶς, φησὶν, ἐὰν αὐτὸν χαλώμεν᾽ xal ὅρα πάλιν χάνταῦθα τὸ τά- yos. Ὥσπερ γὰρ ἄνω ἔλεγεν, 'Erv τῷ éxixaAsic0al με, εἰσήχουσέ μου ὁ θεὸς τῆς δικαιοσύνης μου" οὕτω καὶ ἐνταῦθα, "Ev τῷ χεχραγέναι ps πρὸς αὐτόν,
Πῶς οὖν οὐχ ἀχούονται πολλοὶ, ψησί; Διὰ τὸ ἀσύμφορα αἰτεῖν. Ἐνταῦθα γὰρ τὸ μὴ ἀχουσθῆναι τοῦ ἀχουσθῆναι βέλτιον. Ὥστε χἂν ἀχουώμεθα, μὴ διὰ τοῦτο χαίρωμεν" ἀλλὰ χαὶ ὅταν μὴ ἀχουώμεθα, xaX διὰ τοῦτο δοξάζωμεν. Ἢ γὰρ ἀσύμφορα αἰτοῦν- τες οὐχ ἀχονόμεθα, χαὶ τῷ μὴ λαδεῖν χερδαίνομεν"
8 Reg. καὶ βίον προνοίας παραίνεσιν,
50
ἢ ῥᾳθύμως αἰτοῦμεν, καὶ τῇ μελλήσει τῆς δόσεως τὴν προσεδρίαν ἡμῖν ὁ Θεὸς σοφίζεται " χαὶ τοῦτο δὲ οὐ μικρὸν κέρδος. Εἰ γὰρ ὑμεῖς, φησὶν, οἴδατε δό- ματα ἀγαθὰ διδόναε τοῖς τέχγοις ὑμῶν, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐπιστάμενος τὸ δοῦναι, καὶ τὸ πότε δοῦναι, xal τὸ τί δοῦναι. [17] Ἐπεὶ καὶ Παῦλος ἤτησε, χαὶ o)x ἔλαθεν" ἀσύμφορον b γὰρ ἥτει" xat Μωῦσῆῇς, χαὶ οὐδὲ ἐχείνῳ ἐπένευσεν 6 Θεός. Μὴ τοῖ- νυν ἀποστῶμεν, ὅταν μὴ ἀχονώμεθα, μηδὲ ἀλύωμεν xoi ναρχῶμεν᾽, ἀλλ᾽ ἐπιμένωμεν τῇ προσεδρίᾳ xat τῇ αἰτήσει. Πάντα γὰρ συμφερόντως ὁ θεὸς ἐργά- ξεται. Ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε" d Aéyeca àv ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν xaravüynts. “ὑπερ ἔμπροσθεν εἶπον, τοῦτο xai νῦν λέγω. Ἐπειδὴ γὰρ πρὸς θεογνωσίαν αὐτοὺς μέλ- λει χειραγωγεῖν, ἀπαλλάττει τὴν ψυχὴν νῶν νοσημά- των. Οἷδε γὰρ, ὅτι βίος διεφθαρμένος χώλυμα τῆς τῶν ὑ!ηλῶν δογμάτων ἀχριθείας γίνεται. “Ὅπερ οὖν. χαὶ Παῦλος αἰνιττόμενος ἔλεγεν 5" Οὐχ ἠδυνήθην ὑμῖν 1α.1ῆσαι ὡς xvevpatixoic, d AA ὡς σαρχι- κοῖς. Καὶ πάλιν. Ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ, γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Καὶ πάλιν Περὶ οὗ πο- Abc ἡμῖν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος, ἐπεὶ νω- 0pol ἐστε τὴν ἀχοήν. Καὶ ὁ Ἡσαῖας πάλιν" Zntei μὲ ὁ «λαὸς οὗτος, xal γνῶναί μου τὰς ὁδοὺς éxe- θυμοῦσιν, ὡς Aaóc δικαιοσύνην πεποιηκὼς, xal χρίσιν» Θεοῦ μὴ ἐγκατα.16.λοιπώς. Καὶ "ont * Σπεί- pate ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, ρωτίσατε φῶς γγώ- σεως. Καὶ ὁ Χριστὸ, διδάσκων ἔλεγε" Πᾶς ὁ φαῦ.λα πράσσων, ' μισεῖ τὸ ρῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς. Καὶ πάλιν: Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρ᾽ ἀ.λ:λήλων λαμδάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Καὶ πάλιν " Ταῦτα εἶπον οἱ γογεῖς αὐτοῦ, ὅτι ἐφοδοῦντο τοὺς Ἰουδαίους, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γέγωνται. Καὶ πάλιν - Ποιλλοὶ δὲ ἐπίστευσαν εἰς αὑτὸν, καὶ διὰ τοὺς Φαρισαίους οὐχ ὡμολόγουν. Καὶ πανταχοῦ ἴδοι τις ἂν τὸν διεφθαρμένον βίον πρὸς δογμάτων ἀχρίδειαν ἐμπόδιον γινόμενον. Ὥσπερ γὰρ λήμη τῇ τῶν ὀφθαλμῶν διειδεῖ χόρῃ προσιζάνουσα ἐπισχοτεξ xai θολοῖ τὸ φωτίζον, οὕτω δὴ καὶ λογισμὸς ὑπὸ πο- νηρίας χατειλημμένος σχοτοῖ χαὶ πηροῖ τὴν διάνοιαν,
Διὸ xai ὁ Προφήτης τοῦτο εἰδὼς λέγει" Ὀργί- (00s, καὶ μὴ ἁμαρτάγετε. Οὐ γὰρ τὴν ὀργὴν ἀναι- pst, χρησίμη γάρ" οὐδὲ τὸν θυμὸν ἐχχόπτει, xod γὰρ ὠφέλιμος κατὰ τῶν ἀδιχούντων γινόμενος καὶ χατὰ τῶν ῥᾳθύμων᾽ ἀλλὰ τὴν ἄδιχον ὀργὴν. τὸν ἄλογον θυμόν. Καὶ χαθάπερό Μωῦσῇς εἰς τὸν ἠθικὸν ἐμπεσὼν λόγον, ἀπὸ τούτου πρῶτον τῆς νομοθεσίας τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, λέγων, Ob φονεύσεις, οὕτω δὴ καὶ οὗτος * ἀλλὰ xal πλεῖον οὗτος, ὅσῳ καὶ μᾶλλον τὰ τῆς εὐσεδείας γνω- ριμώτερα ἦν. Ὁ μὲν γὰρ τὸν φόνον ἐχχόπτει " οὗτος δὲ χαὶ τὴν μητέρα τοῦ φόνου, τὴν ὀργὴν, χαὶ τὴν ῥίζαν, καὶ τὴν πηγὴν οὖσαν τοῦ χαχοῦ ἀναστέλλει, Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς χαταστέλλων τὴν ὀργὴν, ἔλεγεν" Ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ, ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέεγγαν τοῦ πυρός. Εἶδες πανταχοῦ μέτρα. Ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ὁ ὀργι-
b Reg. et Colb. ἀσυμφόρως, οἱ sie Savil. Sed unus a Savil. memoratus ἀσύμφορον habet. )
€ Reg. οἷδε γὰρ, ὅκερ καὶ ἔμπροσθεν eov, ὅτι βίος. ... χώλνμα τῷ... ἀκριδείᾳ... Παῦλος ἔλεγεν. ᾿
19 ..— EXPOSITIO IN PSALMUM IV. T
orbem terrarum fuisse a sanctis docendum , si modo ipsi voluissent ? Quinctiam ante eos diluvium et lia- guarum confusio ad excitandam eorum mentem satis fuerant, Ne enim quod evenerat temporis diuturnitate ehlivioni traderetur , locus appellationem accipit : et exinde Babylon ex linguarum confusione dicitur, ut auditor ab ipsa appellatione deductus , ad rci gestze principium. deveniat et Dei virtutem intelligat. lta etiam qui habitabant in Occidente omnes omnia disce- bant , cum mercatoribus Zgyptiis versantes. Quam- quam alioqui in principio non mult: gentes erant. in Wla regione : sed maxima hominum frequentia ac turbze multitudo erat in. partibus Orientis. Etenim et Adam illinc egressus est, et genus Noe illic versaba- tur, et post turrim illic erant, et ut plurimum versa- bantur in Oriente. Sed tamen in unaquaque genera- tione Deus illis doctores constituit, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Melcliisedech, Quamobrem hic propheta ex iis, qu:e sanclis eveniunt, eos qui in improbitate vivunt excitat, dicens : Scitote quoniam mirificavit Do- minus sanctum suum. Quid est, Mirificavit ? Fecit ad- mirabilem, insignem, clarum, conspicuum , eum qui ipsi addiclus est. Ex servo ergo et iis qux ipsi acci- dunt Doinini discite potentiam. Non dixit solum, Bo- num dedit, sed , Admirabilem fecit , significans eum dedisse cum magno miraculo, prxter fidem et opinio- nem. Ita etiam in Abraham factum est. Noh solum enim dedit uxorem intactam, sed eum etiam reddidit
admirabilemn : ut non solum donum in eo consisteret, :
quod nihil grave passus sit, sed etiam in eo quod cla- rus in /Egypto evaserit. Propter ejus enim justitiam factum est, ut nihil molestum illi fieret ; propter alio- rum autem utilitatem, ut adinirabiliter et przter opi nionem illinc rediret. Hoc in tribus pueris, hoc in leonibus accidit, hoc in ceto et in Jona, et undique servat cum miraculo, non quemlibet absolute , sed sanctum.
7. Vidisti quomodo cum Dei cognitione ad vitam quoque probam ! exhortatur, docens non solum io Dei benignitate, sed in propriorum etiam factoruin virtute spem salutis ponere? Dominus exaudiet me cum clamavero ad eum. Postquam dixit se euin fecisse admirabilem , non in his subsistit, sed dicil etiam aliud genus felicitatis. Quodnam autem hoc est ἢ Deum liabere perpetuo adjutorem , auailiatorem , et ubique prisentem. Non eniin hoc semel, auL bis, aut ter facit, sed perpetuo , inquit , si ipsum invocemus. Et vide rursus hic etiam celeritatem. Quemadmodum enim dixit superius : Cum invocarem , exaudivit me Deus justitie mee : iia etiain bic, Cum clamavero ad Cum.
Cur multi precantes non audiantur. — Quomno- do ergo, inquit, nonaudiuntur multi? Quoniam petunt inutilia. Ilic enim melius est non fuisse exauditurm, quim exauditum fuisse. Quare etiamsi cxaudiamur, nou propterea l;temur : sed et quando non exaudi- wur, ideo Deum glorificemus. Vel enim inutilia pe-
! heg., ad vite vigilantian.
tentes non exaudimur, et eutn non accepimus luceramur ; vcl negligenter petimus, et in dono differendo Deus, ul nos illi assideamus, solertem init rationem : et lioc etiam non est exiguum lucrum. Si enim vos, in- quit , nostis dare bona data filiis vestris (Matth. 7]. 11), multo magis Deus noster qui scit dare et quando dare, et quid dare oporteat. Naim Paulus etiam peti- vit, et non accepit ; fetebat enim aliquid inutile: item Moses , nec illi quidem Deus annuit. Ne ergo desista- mus , quando non exaudimur, nec tristitia afficiamur et torpeamus , sed assidentes et. petentes permanea- mus. Agit enim Deus omnia utiliter, 5. Irascimini , e nolite peccare : que dicitis in cordibus vestris, in cubi- libus vestris compungimini. Quod ante dixi , id etiam nunc dico. Nam quia ad Dei cognitionem eos est de- ducturus, liberat animum ab xgritudinibus. Scit enim vitam corruptam esse impedimento, quominus sub- limia dogmata assequamur. Quod quidem Paulus quo- que innuens dicebat : Non potui loqui vobis tamquam spiritualibus , sed tamquam carnalibus (1. Cor. 5. 1). Et rursus : Tamquam infantibus in Christo, lac vobis potum dedi , non cibun (Ibid. v. 9). Et rursus : De quo est nobis multus sermo explicatu difficilis ; quoniam estis hebetes. auditu (Hebr. 5. 11). Et Isaias rursus ; Querit me populus iste, εἰ scire vias meas cupiunt , ut populus qui justitiam fecerit , et Dei judicium non reli- querit ( 1sai. 58. 2). Et Osee : Seminate tobis ipsis in justitiam , illuminate lucem cognitionis (Osee. 10. 12). Et Christus docens dicebat : Omnis qui mata fa- cit, odit lucem, et non venil ad lucem (Joan. 5. 20). Et rursus : Quomodo potestis credere , gloriam a vo- bis invicem accipientes , et glorian que est a solo Deo - non querentes (Joan.5. 44) * Et rursus : [Ic dice- bant parentes ejus, quia timebant Judaeos , ne expelle- rentur a. 35gnagoga (Joan. 9. 22). Et rursus : Multi autem. crediderunt in ipsum , et propter Pharismos non confitebantur (Joan. 42. 42). Et ubique videri potest vita corrupta ad perfectioem dogmatum afferre im- pedimentum. Quemadmodum enim lema perspicu:z oculorum pupillz: insidens id quod illustrat obscurat et obtenebrat, ita etiam cogitatio, quam obsedit et occupavit vitium , obtenebrat mentem et exczecat. Ira que licita; ira ad quid utilis. Impossibilia nemo precipit, Examen conscientim, — Quocirca cum id etiain sciret propheta , dicit : Jrascimini, et nolite pec- care. Non enim tollit iram ; est namque utilis : nce exscindit indignationem ; prodest euim adversus eos qui injuriam inferunt, et adversus negligentes ; sed iram qu: injuste movetur , et furorem , qui nulla ra- tione regitur. Et quemadmodum Moses cun: in ser- monem de moribus incidisset , hinc primo legis ducit initium, diceus : Non occides (Exod. 20. 15) : ita hic etiam ; imo eo amplius , quo magis ei erat nota vera pietas. Ille enim evellit candem : hic vero iram , quie c:edis mater , radix et fons est mali, reprimit. Quo- circa Christus etiam iram compriuens ac refrenans dicebat : Qui irascitur fratri suo temere , ert obnoxius in gehennam ignis (Matth. 5. 23). Vidisti ubique mo- dum : Jrascimini , et nolite peccare. Qi irascitur (6.
δὶ S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ἈΒΟΠΙΕΡ. CONSTANTINOP. 59
were; licet enim etiam juste irasci. Nam et Paulus Elym: succensuit (Act. 13), et Petrus Sapphirz (Act, 5). At id non iram dixerim absolute, sed philoso- phiam , euram et aeconomiam, lrascitur etiam pater lilio, sed ejus curam gerens. lile temere irascitur, qui seipsum ulciscitur ; qui autem aliena corrigit, is est oninium mansuetissimus. Nam Deus etiam quando dicitur irasci, non seipsum vindicaus irascitur, sed nos corrigens. Eum ergo nos quoque imitemur. Ita enim ulcisci, divinum est; aliter vero, humanum. Sed Deus non co solum a nobis differt, quod ju:te irascatur, sed quod in Deo ira non sit animi pertur- batio. Nec nos ergo temere irascamur. lra enim in nobis ideo iusita est, non ut peccemus , sed ut alios peccantes prohibeamus; non ut sit animi pertur- batio et egritudo, sed ut sit angritudinum remedium. 8. Cogita apud te-quam sit insigne vitium , quando inedicaimeatum venenum efícitur, quando per quod aliorum vulneribus medendum est, per id vuluera iufligimus : quemadmodum si quis accepto ferro, ut 4 in aliis putrefacta sunt exscindat , seipsum ἰ6- mere concidat, se per totum corpus saucians : vel gubernator per clavum cymbam submergat, per quem ventorum impetum oportebat cohibere. Hujus- modi est etiam ira, utile instrumentum, ut nostrani excitet. somnolentiam, ut animo vigorem indat , ut nos acriores efficiat, ut pro liis indignemur qui sunt affecti injuria , ut ad poenas de insidiatoribus sumen- das nos moveat. Ea de causa dicit : l'rascimini, el nolite peccare. Quod si hoc fieri non posset , minime prae- cepisset. Qu:e eniin fieri non possunt, nemo przvcipit. Legem itaque atferens apostolicam, et philosophiam evangelicam, cum eadem dixisset qu;e Christus, «liam adjicit adinonitionem , quis sic dicit : Qua dicitis in cordibus vestris, in cubilibus vestris compungimini. Quid est quod dictum est? Videtur enim esse obscurum. Post cenam , inquit, quando itis dormitum, quando estis decubituri , et nullo prasente multa quies, et nemine interturbante profanda tranquillitas , excita judicium tuze conscientiz , ab ipsa rationem exige, ct quz interdiu mala cepisti consilia , vel dolos con- struens, vel propinquum circumveniens , vel prava desideria suscipiens, ea cum in illius quietis tempore in medium adduxeris, et improbis illis cogitationibus .conscientiam judicem dederis, eas fodica et dilania, et de eis poenara sume , torque cogitationem qua pecca- vit. ld enim sibi vult illud : Compungimini , pro eo quod est, Pungite, stimulate qux? in cordibus vestris dixistis interdiu : hoc est, mala qu: cogitastis con- silia , ea in cubilibus vestris, in tempore illius quie- tis punite, in ea animadvertite : quando neque amicus iuterturbat, nec famulus irritat, nec turba negotiorum urget, tunc vite interdiu acte rationem exigite. Et cur oon dixit, verborum et factorum , sed malarum cogitationum? Hoc docens ex abundanti. Si enim mala sunt castiganda consilia, ut non in opus exeant : multo magis pro factis et dictis oportet angi animo. llc fiant singulis diebus, nec prius dormieris , 0 borno, quani mente versavcris qua a te interdiu per-
peratu acta sunt : et die sequenti eris omnino tardior ad ea ipsa rursus aggredienda. Eit quod facis iu pe- cunia, nec sinis ut duo dies pr:etereaut, quin cum famulo rationem ineas, ne confusionem inducat ob- livio, hoc etiam in actionibus fac singulis diebus : vesperi ab anima rationem exige, ct cogitationem qus peccavit condemna ; eam veluti ligno suspende, ac torque , et jube ne ainplius ea aggrediatur. Vidisti optimam medendi rationem, quomodo et preservan- tibus et corrigentibus medicamentis usus est? Pr:e- cipere enim ne in peccata incidas, preeservantis ine- dicamenti locum obtinet, nempe, Jrascimini, et nolite peccare ; illud autem , Que dicitis in cordibus vestris, in. cubilibus vestris compungimini , corrigentis. Post- quam enim peccavit, adhibet rursus medicamenta, ab ipso qui peccavit inducta medicina. Hac ergo utamur medicina, qu» nibil habet oninino diflicul- tatis. Sin autem non sustinet anima meminisse pecca- torum , erubescens et pudore suffusa ; dic illi : Nihil lucrifacis, si non memineris : sed magnum potius damnum accipis. Si enim non nunc apud te memi- neris, tunc ante omnium oculos tua statuentur pec- caia *. Si autem nunc ea supputaveris, οἱ ab illis cito liberaberis, et in alia non facile incides. Anima enim vespertinum verita judicium, ne eamdem rursus sub- eat sententiam , si torqueatur et flagelletur, redde- tur ad peccatum tardior : et ex ea re tautum erit emolumentum , ut si id uno solo mense fecerinms, in perfecto virtutis habitu nos ipsos constitucmus. Ne tantum itaque bonurn neglexerimus. Qui enim linc judicium hic statuerit , acerbas illic paenas non da- bit. Si enim nos ipsos judicaremus , non utique judica - remur : G Domino autem judicati erudimur , inquit, ne cum mundo condemnemur (1. Cor. 11. 21. 32). Ne ergo condemnemur, hoc faciamus. 6. Sacrificate sa- crificium justitim et sperate in Domino. Vidisti conse- quentiam optimi consilii? vidisti perfectam admoni- tionem ? Postquam enim propter peccata conipunxit, et ad eadem rursus aggredienda tardiores effecit, judiciumque quod non potest corrumpi constituit , et vit: rationem exegit, ita ad virtutis exerciliuin de- ducit. Neque enim sufficit si a malis abstineamus, sed oportet etiam bonos actus accedere. Quocirca etiam progrediens admonet , dicens : Declina « malo, et fac bonum (Psal. 53. 15). Non solum enim improbitatis actio , sed etiam a virtute cessatio , ut puniamur, ef- ficit. Nam et illi qui esurientem non paverunt, ac sitienti potum non dederunt , et qui nudum non ve- stierunt (Matth. 25. 42. seqq.) , non furati sunt , nec avari fuerunt, nec bona aliena rapuerunt : sed quia non fecerunt eleemosynam , propterea poenze imnior- tali traduntur , et supplicio cujus nullus est finis. Ex quo intelligimus, abstinere a malis non esse nobis principium salutis *, nisi adsit etiam bonorum pos- Sessio , et virtutis actio.
1 Reg., ante omnium oculos stabit tibi tribunal ἐμὰ com- ccata
peccata. * [n Graco, οὐχ ἀρχὴ σωτηρίας ἡμῖν. Interpres, qui vertit, non salis est novis ad. salulem, non ἀρχὴ σωτηρίας,
κι EXPOSITIO IN PSALMUM IV. δι
ζώμενος εἰκῆ ἔστι γὰρ xax διχαίως ὀργίζεσθαι " ἐπεὶ xat Παῦλος ὠῤγίσθη τῷ Ἐλύμᾳ, καὶ Πέτρος τῇ Sangelpa. ᾿Αλλ᾽ οὐχ ἂν εἴποιμι τοῦτο ὀργὴν ἀπλῶς, ἀλλὰ φιλοσοφίαν, [{8] χαὶ χηδεμονίαν, xat οἰκονομίαν. Ὀργίζεται xal πατὴρ υἱῷ, ἀλλὰ κηδόμενος. Ἐχεῖνός ἐστιν ὃ ὀργιζόμενος elxn, ὁ ἑαυτὸν ἐχδιχῶν " ὁ δὲ τὰ ἑτέρων διορθῶν, οὗτο; πάντων ἐστὶν ἡμερώτερος. Ἐπειδὴ καὶ ὁ Θεὸς, ἐπὰν λέγηται ὀργίζεσθαι, οὐχ ἑαυτῷ ἀμύνων ὀργίζεται, ἀλλ' ἡμᾶς διορθούμενος. Τοῦτον τοίνυν χαὶ ἡμεῖς μιμώμεθα. Τὸ μὲν γὰρ οὕτως ἐπεξιέναι, θεῖον τὸ δὲ ἑτέρως, ἀνθρώπινον. ᾿Αλλ᾽ ὁ Θεὸς οὐ ταύτῃ ἡμῶν διέστηχε μόνον, ἦ δι- καίως ὀργίζεται, ἀλλ᾽ ὅτι οὐδὲ πάθος περὶ Θεόν ἐστιν ἡ ὀργή. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς ὀργιζώμεθα εἰχῆ. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἐνετέθη ἡμῖν ἡ ὀργὴ, οὐχ ἵνα ἁμαρτάνωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα Exépou; ἁμαρτάνοντας χω- λύωμεν᾽ οὐχ ἵνα πάθος; χαὶ νόσημα γένηται, ἀλλ᾽ ἵνα παθῶν φάρμαχον.
η΄. Ἐννόησον τοίνυν καχίας ὑπερθολὴν, ὅταν τὸ φάρμαχον δηλητήριον γίνηται, ὅταν δι᾽ οὗ τὰ ἑτέρων τραύματα διορθοῦν χρὴ, διὰ τούτου τραύματα ἐργα- ζώμεθα- ὥσπερ ἂν εἴ τις σίδηρον λαδὼν, ἵνα τὰς ἑτέρων σηπεδόνας ἐχχόπτῃ, ἑαυτὸν cix?) χαταχόπτῃ, πανταχῇ τοῦ σώματος ἕλχη ποιῶν * T] χυδερνήτης ὧν διὰ τῶν oláxov καταδύῃ τὸ ασχάτος, δι᾽ ὧν τῶν ἀτά- κτων πνευμάτων τὴν ῥύμην ἐχχόπτειν ἔδει. Τοιοῦτόν τι xat ἡ ὀργή ἔστιν, ὄργανον χρήσιμον, ἵνα τὸ ὑπνη- λὸν ἡμῶν διεγείρῃ, ἵνα τόνον ἐντιθῇ τῇ ψυχῇ, ἵνα σφοδροτέρου: ἐργάζηται πρὸς τὰς ὑπὲρ τῶν ἀδιχου- μένων ἀγαναχτήσεις, ἵνα τιμωροὺς ποιῇ τοῖς ἐπιδού- λοις. Διὰ δὴ τοῦτό φησιν, Ὁργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρ- tárecs. Εἰ δὲ μὴ fv δυνατὸν τοῦτο, οὐχ ἂν πέταξε. Τὰ γὰρ ἀδύνατα οὐδεὶς ἐπιτάττει, Εἰσάγων τοίνυν γόμον ἀποστολιχὸν, xal φιλοσοφίαν εὐαγγελιχὴν, xat «ὰ αὐτὰ εἰπὼν ἅπερ xal ὁ Χριστὸς, ἑτέραν προστί- θησι παραίνεσιν οὕτω λέγων * "A Jéyete ἐν ταῖς xap- δίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν καταγύγητε. Τί ἐστι τὸ εἰρημένον ; Δοχεῖ γὰρ ἀσαφὲς εἶναι. Ἐν τῷ χαιρῷ τῷ μετὰ τὰ δεῖπνα, φησὶν, ἡνίκα ἂν πρὸς ὕπνον ἀπίητε, ἡνίχα ἂν μέλλητε χαταχλίνεσθαι, χαὶ μηδενὸς παρόντος πολλὴ ἡ ἡσυχία, βαθεῖα ἡ γαλήνη μηδενὸς διενοχλοῦντος, τὸ δικαστήριον ἔγειρον τοῦ συνειδότος, εὐθύνας ἀπαίτησον αὑτὸ, xat ἃ μεθ᾽ ἡμέ- ραν ἑδουλεύσω πονηρὰ, ἣ δόλους ῥάπτων, ἣ τὸν πλη- σίον ὑποσχελίζων, ἣ ἐπιθυμίας δεχόμενος διεφθαρμέ- νας, ταῦτα ἐν τῷ χαιρῷ τῆς ἡτυχία; ἐχείνης εἰς μέ- σον ἀγαγὼν, xal τὸ συνειδὸς ἐπιστῆσας τοῖς ἀτόποις «outots λογισμοῖς, χατάξαινε αὐτοὺς, χαὶ δίχην ἀπαί- «ει, χατάτεινε τὴν ἀμαρτοῦσαν διάνοιαν. Τοῦτο γάρ ἐστι, τὸ, Καταγύγητε ἀντὶ τοῦ, Νύξατε, χεντήσατε ἅπερ εἴπατε ἐν tal; χαρδίαι; ὑμῶν μεθ᾽ ἡμέραν" τουτέστιν, “Δ ἐλογίσασθε πονηρὰ βουλεύματα, ταῦτα ἐν ταῖς κοίται; ὑμῶν, ἐν τῷ χαιρῷ τῆς ἡσυχίας ἐχείνης κολάζετε, τιμωρήσασθε" ὅταν μήτε φίλος ἐνοχλῇ, pfit οἰχέτης παροξύνῃ, μήτε πραγμάτων ὄχλος ἐπείγῃ, τότε τῶν μεθ᾽ ἡμέραν βεδιωμένων ποιεῖσθε λόγον. Καὶ διὰ τί μὴ εἶπε ῥημάτων χαὶ ἔργων, ἀλλ᾽ ἐνθυμημάτων πονηρῶν ; Ἔχ περιουσίας τοῦτο παᾶι- δεύων. [19] Εἰ γὰρ τὰ πονηρὰ βουλεύματα δεῖ χολά- ζειν, ὥστε μὴ εἰς ἔργον ἐξιέναι" πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν ἔργων χαὶ τῶν ῥημάτων ἐπιστύφειν δεῖ τὴν ψυ- χήν. Τοῦτο xa0' ἐχάστην γενέσθω τὴν ἡμέραν, xai μὴ πρότερον γαθυπνώσῃς, ἄνθρωπε, ἕως ἂν ἀναλο-
PaTROL. δ. LV.
γίσῃ τὰ μεθ᾽ ἡμέραν σοι πεπλημμελημένα * xal πάν- τως ὀχνηρότερος ἔσῃ τῇ ἐπιούσῃ πρὸς τὸ τοῖς αὐτοῖς ἐπιχειρῆσαι. Καὶ ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀργυρίων ποιεῖς, xai οὐχ ἀνέχῃ δύο παρελθεῖν ἡ μέρας, χαὶ μὴ θεῖναι πρὸς τὸν οἰχέτην λόγον, ὥστε μὴ σύγχυσιν γενέσθαι τῇ λήθῃ, τοῦτο χαὶ ἐπὶ τῶν πράξεων ποίει xa" ἐχάστην hué- ραν" ἕν ἑσπέρᾳ λογοθέσιον ἀπαίτει τὴν ψυχὴν, καὶ χαταδίχαζε τὸν ἡ μαρτηχότα λογισμὸν, ἀνάρτησον ὡς ἐπὶ ξύλου, χαὶ βασάνισον, χαὶ παράγγελλε μηχέτι τοῖς αὐτοῖς; ἐπιχειρεῖν. Εἶδες ἰατρείαν ἀρίστην, πῶς xai προφυλαχτιχοῖς xal διορθωτιχοῖς χέχρηται φαρ- p&xo: ; Τὸ μὲν γὰρ παραγγέλλειν μὴ περιπίπτειν εἰς ἁμαρτήματα, προφυλαχτιχοῦ φαρμάχου χώραν ἐπ- ἐχει" οἷον, 'Opri(so 0e, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε" τὸ δὲ, "A «λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν χατανύγητε, διορθωτιχοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ ἀμαρ- τεῖν, πάλιν ἐπάγει φάρμαχα, παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ ἀμαρ- τόντος τὴν ἰατρείαν εἰσάγων. Ποιώμεθα τοίνυν τὴν ἰατρείαν ταύτην, οὐδεμίαν δυσχολίαν ἔχουσαν. Εἰ δὲ οὐχ ἀνέχεται di ψυχὴ μεμνῆσθαι τῶν πλημμελημά- των, αἰσχυνομένη χαὶ ἐρυθριῶσα, εἰπὲ πρὸς αὐτὴν" Οὐδέν σοι χέρδος ἀπὸ τοῦ μὴ μνημονεύειν, ἀλλὰ χαὶ πολλὴ ἡ βλάδη. Ἐὰν γὰρ μὴ μνημονεύσῃ χατὰ σαυ- τὴν νῦν, τότε πρὸ τῶν ἁπάντων ὀφθαλμῶν χείσεταί σοι τὰ ἁμαρτήματα ^. "Av δὲ νῦν ἀναλογίσῃ ταῦτα, χἀχείνων ἀπαλλαγήσῃ ταχέως, χαὶ ἑτέροις οὐ περ:- πεσῇ ῥᾳδίως. 'H γὰρ ψυχὴ δεδοιχυΐα τὴν ἑσπερινὴν δίχην, μὴ πάλιν ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἀλῷ ψῆφον, χαὶ χα- τατείνηται χαὶ μαστιχθῇ, ὀχνηροτέρα γίνεται περὶ τὴν ἀμαρτίαν" χαὶ τοσοῦτον τὸ χέρδος τοῦ πράγμα- τός ἐστιν, ὅτι μῆνα μόνον ἂν συνεχῶς αὐτὸ ποιήσω- μεν, ἐν ἕξει λοιπὸν ἀρετῆς ἑαυτοὺς χαταστήσομεν. Μὴ δὴ περιίδωμεν τοσοῦτον χαλόν. Ὃ γὰρ τοῦτο ἐνταῦθα xafíca; τὸ δικαστήριον, οὐ δώσει πιχρὰς εὐθύνας ἐχεῖ. El. γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίγομεν, οὐχ ἂν ἐχριγόμεθα" κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευό- μεθα, φησὶν, Ira. μὴ cir τῷ χόσμῳ καταχριθῶ- pie. Ἵν᾽ οὖν μὴ χαταχριθῶμεν, τοῦτο ἐργαζώμεθα. Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης, xal ἐϊκίσατε àxi Κύριον. Εἶδες ἀχολουθίαν συμδουλῆῇς ἀρίστης ; εἶδες παραίνεσιν ἀπηρτισμένην ; Κατανύξας γὰρ ἐπὶ τοῖς ἀμαρτήμασι, xal ποιήσας ὀχνηροτέρους πρὸς τὸ ^ot; αὐτοῖς ἐπιχειρῆσαι πάλιν, χαὶ τὸ διχαστήριον ἀνα- στήσας τὸ ἀδέχαστον, χαὶ τῶν βεδιωμένων b εὐθύνας ἀπαιτήσας, οὕτως ἐπὶ τὴν τῆς ἀρετῆς ἐργασίαν ἄγει. Οὐδὲ γὰρ ἀρχεῖΐ μόνον fj ἀποχὴ τῶν xaxov, ἀλλὰ δεῖ προσεῖναι xal τὴν ἐργασίαν τῶν ἀγαθῶν. Διὸ χαὶ προϊὼν παραινεῖ λέγων᾽ Ἔκχχιλιγον ἀπὸ xaxov, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Καὶ γὰρ ἡ ἀργία τῆς ἀρετῆς χό- λασιν οἷδε προξενεῖν, οὐχ ἡ ἐργασία τῆς πονηρίας μόνον. Ἐπεὶ χκἀχεῖνοι οἱ πεινῶντα μὴ θρέψαντες, μτδὲ διψῶντα ποτίσαντες, μηδὲ γυμνὸν περιδαλόντες, οὐχ ἥρπασαν, οὐχ ἐπλεονέχτησαν, οὐ τὰ ἀλλότρια ἔλαδον " ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐλεημοσύνην οὐχ εἰργάσαντο, [20] διὰ τοῦτο τῇ ἀθανάτῳ παραδίδονται χολάσει, χαὶ τιμωρίᾳ πέρας οὐχ ἐχούσῃ. Ὅθεν μανθάνομεν, ὅτι οὐ τὸ ἀπέχεσθαι χαχῶν ἀρχὴ σωτηρίας ἡμῖν, ἐὰν μὴ προσῇ xai τῶν ἀγαθῶν ἡ χτῆσις, xal τῆς ἀρετῆς *) ἐργασία.
4 Reg. Κείσεταί σοι δικαστήριον περιέχον αὐτὰ. b Reg. πεπληυμελνυμένυν.
9
--"
IE S. JOANNIS CHRYSUSTOMI ARCIHEP. CONSTANTINOP. ^ 5
U'. Διά τοι τοῦτο xal ὁ Προφήτης ἀπαγαγὼν τῆς πο- vnplae διὰ τῆς χατανύζεως, xal ποιήσας ἐπιτηδειότε- pov πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ἐργασίαν, χαὶ τὸ σχλη ρὸν «ἧς διανοίας χαταμαλάξας, ἀπαλὴν τε αὐτὴν ἀπὸ τῆς χατανύξεως ἐργασάμενος, τὸν περὶ δικαιοσύνης εἰσ- ἀγει λόγον, χαίφησι" θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης, χαὶ ἐλπίσατε ἐπὶ Κύριον. Τί ἐστι, Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης; Διχαιοσύνην μετέρχεσθε, διχαιοσύνην προπφέρετε" τοῦτο μέγιστον τῷ Θεῷ δῶρον, αὕτη θυσία δεχτὴ, αὕτη προσφορὰ πολλὴν ἔχουσα τὴν ἀρέ- σχειᾶν, οὐ τὸ πρόδατα θύειν xal μόσχους, ἀλλὰ τὸ δίχαια πράττειν. Ὁρᾷς τῆς Ἐχχλησίας τὴν πολιτείαν ἄνωθεν προδιαγραφομένην, χαὶ ἀντὶ τῶν αἰσθητῶν ἐχείνων τὰ νοητὰ ζητούμενα. Διχαιοσύνην δὲ ἐν- ταῦθα, χαθάπερ ἔμπροσθεν εἶπον, οὐ τὴν μεριχὴν ἀρετὴν φησιν, ἀλλὰ τὴν χαθόλου " χαθὸ xal δίχαιον ἄνθρωπον χαλοῦμεν τὸν ἅπασαν ἐν ἑαυτῷ ἔχοντα τὴν ἀρετήν. Αὕτη ἡ θυσία οὐ χρημάτων δεῖται, οὐ μα- χαίρας, οὐ θυσιαστηρίον, οὐ πυρός" οὐχ εἰς καπνὸν διαλύεται καὶ τέφραν χαὶ χνίσσαν, ἀλλ᾽ ἀρχεῖται τῇ γνώμῃ τοῦ προσάγοντος αὐτήν. Ταύτῃ οὔτε πενία κώλυμα γίνεται, οὔτε πτωχεία ἐμπόδιον, οὐ τόπος, οὐχ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν" ἀλλ᾽ ὅπου περ ἂν ἧς, θύειν αὐτὴν δυνήσῃ, αὐτὸς χαὶ ἱερεὺς, xat θυσιαστή- ριον, χαὶ μάχαιρα, χαὶ ἱερεῖον γινόμενος. Τοιαῦτα γὰρ τὰ νοερὰ χαὶ πνευματιχά᾽ πλείονα ἔχει τὴν εὖχο- λίαν, οὐδεμιᾶς δεόμενα τῆς ἔξωθεν ἐργωδίας. Καὶ ἐλπίσατε ἐπὶ Κύριον. "“Ἑτερός onov: Καὶ πεποίθετε τῷ Κυρίῳ. Ὁ γὰρ διὰ τῆς δικαίας πολιτείας ἵλεων αὑτὸν χτησάμενος χαὶ εὐμενῆ, μεγίστην ἔχει συμμα- χίαν, ἀχείρωτον τὴν βοήθειαν, πολλὴν ἐχεῖθεν τὴν
ῥοπήν. Εἶδες τῆς θυσίας τὸν καρπὸν παρὰ θύραις
ὄντα; εἶδες εὐθέως βλαστάνοντα ἀθρόον τῶν ἀγαθῶν τὸν θησαυρόν; Ὁ γὰρ τὸν Θεὸν ἔχων σύμμαχον, τίνα φοδηθήσεται λοιπόν; Οὐδένα. Καὶ τοῦτο δὲ οὐ μιχρὰ ἀρετὴ, τὸ ἐπ᾿ αὐτῷ θαῤῥεῖν, καὶ ἐπ᾽ αὐτῷ πεποιθέ- γαι. Μετὰ δὲ τῆς διχαιοσύνης χαὶ ταύτην ἡμᾶς ἀπαι- «sl τὴν ἀρετὴν, τὸ ἐπ᾽ αὐτῷ πεποιθέναι, τὸ ἐπ᾽ αὐτῷ ἐλπίζειν, τὸ μηδενὶ τῶν βιωτικῶν θαῤῥεῖν, ἀλλὰ πάν- «ων ἑαυτὸν ἀποστήσαντα, ἐκεῖ προσηλοῦν τὴν διά- votav. Τὰ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος βίου πράγματα óvel- ρασιν ἕοιχε χαὶ σχιαῖς, χαὶ τούτων ἐστὶν ἀδρανέστερα, ὁμοῦ τε φαινόμενα χαὶ ἀφιπτάμενα, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ παρεῖναι πολλοὺς ἐμποιοῦντα τοὺς θυρύδους τοῖς ἔχουσιν" ἡ δὲ ἐπὶ Θεὸν ἐλπὶς ἀθάνατος, ἄτρεπτος, ἀχίνητος, μεταθολὴν οὐ δεχομένη, ἐν ἀσφαλείᾳ πάσῃ χαθιστῶσα, χαὶ ἄμαχον ποιοῦσα τὸν αὐτῇ μετὰ ἀχρι- θείας [21] καὶ τῆς προσηχούσης διαθέσεως χρώμενον. Πο.λ1.λοὶ Aérovo:, Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; "Ecn- μειώθη ἐφ᾽ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου cov, Κύ- pue. ᾿Απαρτίσας τὴν περὶ τῶν ἐθῶν παραίνεσιν, xal τῇ θεογνωσίᾳ προσαγαγὼν, καὶ πάντα χινήσας «pó- vov τὸν δυνάμενον διαναστῆσαι τῶν πεπλανημένων τὴν διάνοιαν, xal μάλιστα ἀπὸ τῶν ἀναχεὶι μένων αὐτῷ καὶ τῆς εἰς αὑτοὺς προνοίας δείξας αὐτοῦ τὴν χηδε- poviav, ἀντίθεσίν τινα maps τῶν ἀσθενεστέρων xal παχυτέρων εἰσαγομένην τίθησι καὶ λέγει" Πο.1.1ο] 1έ- γουσι, Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; Οὐχ οἱ ὀλίγοι, οἱ γνήσιοι χαὶ δόχιμοι καὶ φιλοσοφεῖν εἰδότες ταῦτα λέ- γουσιν, ἀλλὰ τὸ χεχυμένον πλῆθος, τὸ ἀδιάχριτον, τὸ
ἀγοίᾳ προσηλωμένον. Τί δέ ἐστιν 5 φησι; Τίς δείξες ἡμῖν τὰ ἀγαθά; Elsl τινες οἱ λέγοντες, οἱ μὲν τοῦ Θεοῦ διαδάλλοντες τὴν πρόνοιαν, οἱ δὲ ἡδονῆς ὄντες ἐρασταὶ, ἀνέσεως χαὶ πλούτου, δόξης χαὶ δυναστείας, ot χαὶ ἐρῶντες αὐτῶν τοιαῦτά φασι" Ποῦ τὰ ἀγαθὰ τοῦ θεοῦ ; Ἐγὼ ἐν πτωχείᾳ, καὶ νόσῳ, xal ταλαιπω» ρίᾳ, καὶ τοῖς ἐσχάτοις δεινοῖς, xal ἐπηρείαις, καὶ συ- χοφαντίαις" ἕτερος δὲ ἐν εὐημερίᾳ, χαὶ τρυφῇ, χαὶ δυναστείᾳ, χαὶ δόξῃ, χαὶ πλούτῳ. Καὶ οἱ μὲν ταῦτα μόνον ζητοῦσι ἃ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὄντως ἀγαθὰ παρατρέ- χοντες, ἀρετὴν λέγω xal φιλοσοφίαν" οἱ δὲ, ὅπέρ ἔφθην εἰπών, χαὶ τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν ἐντεῦθεν διαδάλλονσι, λέγοντες " Ποῦ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια, τοσαύτης συγχύσεως ἐν τῷ βίῳ γινομένης, καὶ τῶν πλειόνων Ev πτωχείᾳ xal πενίᾳ χαὶ τοῖς ἐσχάτοις 5v- τῶν χαχοῖς ; τί τεχμήριον αὐτοῦ τῆς χηδεμονίας ; Ταὺτὸν γὰρ ποιοῦσιν ol ταῦτα λέγοντες, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐν σταθερᾷ μεση μδρίᾳ"χαὶ καθαρᾷ τὸν ἥλιον ἰδεῖν ἐπιζητοίη, καὶ ἀμφιδάλλοι περὶ τοῦ φωτός. Ὅπερ δειχνὺς ὁ Προφήτης, χαὶ ταχίστην ἐπάγων τὴν λύσιν, ἔλεγεν: Ἐσημειώθη ἐφ᾽ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσ- ὦπου σου, Küpu. Οὐχ εἶπεν, ἐφάνη " οὐχ εἶπεν, ἔλαμ- ψεν, ἀλλ᾽, Ἑσημειώθη, δηλῶν ὅτι ὥσπερ τὸδὲν μετ’ ὠπῳ σεσημειωμένον πᾶσι χατάδηλόν ἐστι, χαὶ οὐχ ἔστιν οὐδένα αὐτὸ λαθεῖν, οὐδὲ ὄψιν φωτὸς γέ μουσαν καὶ ἀφιεῖσαν b. ἀχτῖνας δύναταί τις ἀγνοῆσαι" οὕτω, φησὶν, οὐδὲ τὴν πρόνοιαν τὴν σήν. Ὥσπερ γὰρ φῶς σεση μειιυμένον. τουτέττιν, ἐντετυπωμένον xal Eyxe- χαραγμένον Ev προσώπῳ, πᾶσίν ἐστι κατάδηλον * οὕτω xai ἡ πρόνοια τῆς φιλανθρωπίας τῆς σῇς. Φῶς γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἀντίληψίν φησι, τὴν κηδεμονίαν, τὴν συμμαχίαν, τὴν πρόνοιαν. Εἶτα ἀποφηνάμενος τοῦτο, xai ἀπόδειξιν ἐπάγει. Ποίαν δὴ ταύτην ; "Ἔδωχας εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου. Διαδαλὼν τὸ ἀλόγιστον πλῆθος, ἀπὸ τῶν νοῦν ἐχόντων xal ὑγιαι- νόντων τὴν ἀπόδειξιν ποιεῖται τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας, xal φησιν, "EÓuxac εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου" τουτέστι, Φιλοσοφεῖν με ἐπαίδευσας, ὑπερορᾷν τῶν βιωτιχῶν πραγμάτων, εἰδέναι τὰ ἀληθῇ χαὶ μό- vovta* χρησταῖς ἐμετεώρησας “ ἐλπίσι, πρὸς τὴν μέλλουσαν ζωὴν ἐχειραγώγησας " πρὸ τῆς ἀπολαύ- σεως τῶν ἀγαθῶν τῇ προσπδοχίᾳ τῶν ἀγαθῶν ἀνεπτέ- pwsac. Ἰαλῶς οὕτως εἶπεν.
v. El γὰρ κληρονομεῖν τις μέλλων χρήματα, ἣ καὶ [22] εἰς ἀρχὴν ἱέναι μεγίστην, οὐ κατὰ τὸν χαιρὸν τῆς ἀπολαύσεως μόνον, ἀλλὰ χαὶ πρὸ τῆς πείρας ὀρθοῦται τῇ προσδοχίᾳ, πάντα τὸν χρόνον τρυφῶν ὑπὸ τῆς ἐλπίδος * ἐννόησον οἷον εἰχὸς εἶναι τὸν τὴν βασι- λείαν προσδοχῶντα ζῶσαν χαὶ ἀθάνατον, χαὶ τὰ ἀγαθὰ ἐχεῖνα, ἃ οὔτε ὀφθαλμὸς εἶδεν, οὔτε οὗς ἤχουσεν, οὔτε ἐπὶ χαρδίαν ἀνθρώπου ἀνέθη. Διὰ τοῦτό φησιν "Εδω- xac εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου. Ὅπερ με- γΥίστης προνοία; Tv, τότε ἑτοιμάσαι ἐχεῖνα χαὶ εὐτρι- micat. Εἰ δὲ οἱ παχύτεροι, xaX σὰρξ ὄντες, χαὶ τῇ γῇ προσηλωμένοι, τούτοις οὐ προσέχουσιν, οὐ παρὰ τὸν ὑποσχόμενον, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐχείνων ἀγνωμοσύνην 1| ταραχὴ χαὶ ὁ θόρυδος γίνεται. Καὶ οὐχ εἶπεν ἀπλῶς, ἼἜἜδωχας εὐφροσύνην, ἀλλ᾽, Εἰς τὴν καρδίαν μου,
a ; ἝΝ νος κατε uL ι,
» Reg γέμουσαν καὶ ἐελάμπουσαν, elige, αν
€ Reg. χρησταῖς ἡμᾶς ἀνεπτέρωσας
R$ EXPOSITIO IN PSALMUM IY. LA
9. Quid sit sacrificium justitia ; justitie nomine vir- (us omnis; spes in Deum immortalis.—Propterea etiam propheta, cum et ab improbitate per compunctionem abduxisset , et ad virtutis actionem aptiorem fecisset , et duritiam mentis emollivisset, et eam per compun- ctionem teneram reddidisset, incipit verba facere de justitia , et. dicit: Sacrificate sacrificium justitie , εἰ sperate in. Domino. Quid est , Sacrificate sacrificium justitie ? Persequimini justitiam , offerte justitiam : lioc est maximum Deo donum, hoc est acceptum sa- crificium , hzc oblatio valde grata est, non oves et vitulos sacrificare , sed qux sunt justa facere. Vides vita: in Ecclesia instituendze rationem multis retro s:eculis fuisse ante descriptam , et pro illis sensibili- bus ea qu:eri, qu:e cadunt sub intelligentiam. Justitiam autem hic , sicut ante dixi , non singularem aliquam dicit virtutem , sed universam : quemadmodum etiam virum justum vocamus qui omnem in se virtutem continet. Hoc sacrificium uon eget pecunia , non gla- dio, non altari, non igne: non resolvitur in fumum, cinerem, et nidorem , sed animo ejus qui offert con- tentum est. Ei nec est paupertas obstaculum , nec mendicitas impedimentum, non locus, nec aliud ejus- modi ; sed ubicumque fueris , id offerre poteris , cum ipse sis et sacerdos , et altare , et gladius , et liostia. Talia enim sunt qux» ad mentem pertinent et spiritua- lia; plurimum habent facilitatis, ut qux nulla exter- na operatione egeant. Et sperate in. Domino. Alius dicit : Et confidite Domino. Qui enim per justam vitae institutionem Deum sibi propitium et clementem red- diderit , maximam habet opitulationem , auxilium inexpugnabile , et plurimum illinc przsidium. Vidisti fructum sacrificii, qui est in foribus ? vidi:ti celerrime germinantem bonorum thesaurum ? Qui enim Deum habet auxiliatorem , quemnam timebit amplius ? Ne- minem. Jam vero hoc quoque est non parva virtus , ipso fretum bono animo esse, et in ipso confidere. Scd cum justitia a nobis hanc quoque virtutem exigit, ut in eo confidamus, ut in eosperemus , ut nulli hu- man: rei fidainus, sed nos ab omnibus sejungentes , cogitationem omnem illic deflgamus. Res enim vitze presentis sunt umbris οἱ somuiis similes , atque iis etiam imbecilliores, ut qux simul appareant et avolent; οἱ interea dum adsunt , iis qui illas babent multum turbx ac molestiz afferant; spes autem in Deum est immortalis, immutabilis, immobilis, nulli vicissitudini obnoxia, 41:8 omni ex parte tutum reddit , et inexpu- grabilem eum efficit, qui ea, qua par est , cura et af- fectione utitur. 7. Multi dicunt , Quis ostendet nobis bona ἢ Signatumest super nos lumen vultus tui, Domine. Postquam de morihus perfecit admonitionem , et ad Dei adduxit cognitionem , omnemque versavit ratio- hem, quie polest erigere mentem eorum qui aberra- runt ; exemplo maxime eorum qui illi sunt addicti, et ejus erga illos providentia: , postquam suam ostendit sollicitudinem , quamdam objectionem ab imbecillio- ribus ac crassioribus iuductam affert , et ait: Multi
dicunt, Quis ostendet nobis bona? Non illi pauci probi, ac sinceri , et qui norunt philosophari , hxc dicunt , sed confusa et promiscua multitudo, qu: ignorationi et stultitize affixa est. Quid est autem quod dicit ? Quis ostendet. nobis bona ? Sunt quidam qui dicunt , alii quidem Dei providentiam accusantes, alii vero volu- ptatis amatores, socordix, opum, glori:x et potenti: , qui etiam hxc amantes, dicunt talia : Ubi sunt bona Dei * Ego sum in mendicitste, et inorbo, et calamitate, et extremis malis , probris et contumeliis : alius au- tem in felicitate, voluptate, deliciis , potentia, gloria, et divitiis. Et alii quidem hzc bona tantum requirunt, ea qui? vere sunt bona przterimittentes , virtutem , inquam, et studium sapieutiz : alii vero, ut ante dixi, Dei etiam providentiam ex eo criminantur, dicentes : Ubi est Dei providentia , cum tanta sit in vita confu- sio, cum plures in mendicitate, inopia et in extremis malis degaut? quod est signum ejus providentia: ? Qui autem hzc dicunt perinde faciunt ac si quis clarissi- mo meridie quxrat solem videre, et dubitet de luce. Quod ostendens propheta , et quamprimuni afferens solutionem , dixit : 7. Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Non dixit , Apparuit ; non dixit , Resplenduit , sed , Signatum est : hoc significans , quemadmodum quod est in fronte signatum, est oim - nibus manifestum , nec fieri potest ut id aliquem [8 - teat , nec faciem luce plenam et radios emittentem potest quis ignorare : ita, inquit, nec tuam providen- tiam. Sicut enim lux signata , hoc est , in vultu iim- pressa et insculpta, est manifesta omnibus : ita etian providentia tux benignitatis. Lucem enim hic dicit , defensionem , prxsidium , auxilium , providentiam. Deinde cum hoc pronuntiasset , subjungit etiam pro- bationem. Quamnam autem ? Dedisti letitiam in corde meo. Postquam inconsideratam reprehendit multitu- dinem , ex iis qui sapiunt et sani sunt Dei probat providentiam, et dicit : Dedisii letitiam in corde meo ; hoc est, Docuisti me philosophari , res qu: ad hanc vitam pertinent aspernari, ea scire qu:e sunt vera ac permanentia, ut bona spe ducerer effecisti , ad futu- ram vitam manu duxisti; ante bonorum perceptionem me in spem bonorum erexisti. Sic recte loquutus est.
10. Si quis enim pecuni:, vel etiam alicujus ma- ximi principatus heres futurus , non solum tempore perceptionis, sed etiam antequam ea experiatur , cri- gitur exspectatione, ex spe magnam voluptatem per- petuo capiens, cogita qualem eum esse consentaneum est, qui exspectat regnum vivens et immortale , et bona illa , qu:e nec oculus vidit , nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt ( 1. Cor. 2. 9 ). Ideo inquit , Dedisti laetitiam in corde meo, quod maxima erat providenti:e, illa nempe tunc providisse et pr:e- parasse. Quod δὶ ii qui sunt crassiores , carnci , et terre. affixi , hzc non attendunt , non ex eo qui est pollicitus, sed ex illorum vecordia turba et tumultus oritur. Et non dixit sinpliciter et absolute, Dedisti le» litiam, scd, In corde meo , ostendens non esse in re«
legerit, sed ἀρχεῖ πρὸς σωτηρίαν. Sed cum lectio nosira sit eadem in omnibus Mss., uihil mutandum censuimus.
-
bo
bus externis. Letitiam, nec in mancipiis , nec in auro ,
: nec inargento, non in vestibus, noninlauta mensa, ncc 'in potentie magnitudine, nec in :edium magnificentia.
llc enim letitia non est cordis, sed solum oculorum. Multi ergo eorum, qui h»c possident, vitam non esse vitalem existimaut, et angoris fornacem in animo cir- cumferunt, a curarum multitudine exbausti, et conti- nuis timoribus oppressi. Verum mihi, inquit, non est in his lxttitia , sed in corde iutelligente, in mente in- corporea, et ea quao sunt incorporea cogitante. Qua- re si te delectant prssentia , et ex iis Dei providen-
'tiam cognoscis : eo magis eam disce ex futuris, quo
sunt illa przestaniiora, et diuturniora, et qux auferri non possunt. Si quod divitiis affluas et prospere agas, id tibi persuadet esse Dei providentiam, multo magis id tibi persuadeant qu:e sunt in czlo divitizv. Si autem dicas : Quare sunt hxc in spe sita, et non apparen!? hoc dixerim , nos quidem fideles ea. qu: in spe sita sunt , iis qui sunt manifesta , manifestiora ducere : JaAlis enim est fidei certitudo. Quod. si rursus dicas :
"Qua de causa hic. retributiones non accipimus? illud
dicam: 1l-c cst quidem temp:s stadi-rum et certa- minum, illud vero coronarum et prx:miorum. Et hoc quoque Dei est providenti:e effectus , labores quidem et sudores brevi hac et fluxa vita circumsceribere, pc - mia autem et coroias in zxvum immortale ac scnectu- tis. expers exlendere ( 9. Tim. 4. 8). Alioqui etiam quando multi erant imbecillioris «nimi, sensibilia quo- que hxc eis bona dedit. Populum itaque Judaicuin per eom vit:e agend:e rationem deduxit. Etenim eis afflucbant divitizx , ad senium usque vita produceba- tir, omnis morbus procül aberat ; accedebat hostium internecio, pax alta, triumphi , victori , felix bono- rum liberorum multitudo , et afia ejusmodi aderaut lis qui Dco parcébant. Postquam autem accessit Dom:- nus noster Jesus Christus, in cxlum nos vocans , et quie hic sunt despicere persuadens, illorumque amo- rem immittens , et ab iis qua ad. hanc vitam perti- nent nos abducens : h:cc merito in angustum contra- cta sunt, in illis autem universe sunt sit:e divitiz, ut qui jam perfecti evaserimus. Nam etiam in pueris , iis quidem qui sint adbuc. paulo minores , patres pr:e- pent ejusmodi, calceos, vestes, aurea ornamenta , et armillas: postquam autem creverint , illis ablatis , dant alia majora, bene dicendi in suggestu gloriam, in civitate splendorem , in aula imperatoria loquendi libertatem , magistratus et principatus , eos ab omni puerili ambitionb abducentes. lta. etiam fecit Deus: nos a parvis illis et puerilibus abducens, ea qux sunt in cxlis pollicitus est. Ne hxc ergo qux fluunt et pretercurrunt admireris, vel appetas , nec sis pusilli animi. Qnamquam nec iis quidem te omnino vacuum reliquit. Quia enim eos qui carne tecti erant , el in corpore versabantur, ne iis quidem penitus privatos esse-oportebat, tiec quoque nobis affatim suppeditat. Et ideo propheta. cum altam illam et pbhilosophicam providentizs speciem agitasset, et dixisset : Dedisti hretitiom in corde meo, ssibjungit : 8. A fructu frumenti «t »ini, et olei sui muliplicati sunt. Hoc autem cum di-
S. JOANNIS CHR Y30STOMI ARCIHEP. CONSTANTINOTP.
56 cit, non parvam tangit partem ejus providentiz, qu.e cernitur in iis qua sub aspectum cadunt. (Quando enim dicit frumeutum , vinum, et oleum, eorumque copiam , dicit et pluviam , tempestatum bonum ordi- nem, terrz conceptum, partum et fetum , aerem dif- fusum , solis cursum, lun: ambitus , stellarum cho- ream, zslatem, hyemem, autumnum, ver, agri coleudi artem , et instrumentorum commodum , aliarumque artium examen. Nisi h:ec enim omnia concurrerint , fieri non potest ut fructus perficiantur , et ad maturi- tatem perveniant. Quando ergo dicit frumentum , vi- num et oleum, dat sapienti occasionem ex partetotum intelligeudi , aperto mari Dei provideutize quae appa- ret in sensibilibus 1.
44. Quocirca etiam Paulus alicubi concionans, et de ejus providentia disserens, hinc verba facere ag- greditur, dicens : Qui dat pluvias, εἰ tempora | [ructi- fera, qui implet nutrimento et titia corda nostra (Act. 414. 17). Quoniam autem propheta fugit qus sunt supervacanea, prztermissis aliis omnibus, fructibus , baccis, generibus plantarum, generibus seminum, generibus herbarum, pratorum, florum, hortorum, et quizecumque suut alia : ea ponit quie sunt congruen- lia, el ad vitam nostram pecessaria, ex his illa quo- que manifesta faciens. Qu:e non tantum dat nobis, sed
cum magna copia, et singulis annis. Quod si ea etiam
quandoque contrahit, et dat parcius, in eo quoque ostendit suam providentiam, multerum socordiam
excitans, et eos erigens ad liec bona ab ipso petenda.
Sin autem dicont aliqui, non esse Dei dare pluviam , sed idolorum : eos interrogemus undenam lioc con- stabit? Quia poet, inquiunt, dixerunt Jovem esse qui pluit *. Sed illi ipsi dixerunt. eum esse adulterum, p:ediconem , parricidam , alia quoque non minora his crimina illi adscribentes. Αἱ uon suut, inquiunt, vera. Ergo nec quod pluat. Si hoc eniin admittis, illa quo- que admittere nccesse est :sin illa rejicis, el hoc quoque cum illis. Nos enim quotiescumque testes pribemus Dei potentie, quxcumque ab eis de ille dicuntur, suscipimus. Necesse cst ergo te admittere illum quoque esse adulterum, et reliqua omnia quse de ipso ab illis dicuntur, et inde discere ejusmodi crimina esse longe a divina potestate remota, et qui talis est nequaquam esse deum. Sed fabula ipsa sibi repugnat, et mendacium a seipso convincitur, etiamsi nolitis hoc admittere, et poetas prorsus ejicit. Quod autem illis ejectis omnia vestra sint peritura, clarun est. Ipsorum enim nomina invenerunt illi et impo- suerunt, quod etiam ex vestris quidam dixit philoso-
1 Reg., ex parte totum subintelligendi, portam nobis ape- riens, qua possimus Dei providentiam adire, in rebus senst- bilibus apparentem.
* [o hunc locum Savilium audiamus : « ITomerus ὀδυσσ. 1 : $e δ'άρα Ζεὺς πάννυχος. Der noctem indesinenter. pluv.am mist Juptter. Theocrit. Idyll. 4 : Ζεὺς ἄλλοκα μὲν πίλει αἴθριος, ἄλλοκα $'5«, Jupiter modo serenus, modo pluvtosus est. Theogn. : Zi πᾶσιν ἀνδράσιν οὗτε ὕων ἀνδάνειγ οὗτ᾽ ἀνέχων. J'üptlertiec pluviam müillens nec retinens, omnibus hominibus placet. Jam illud, adulierum, intelligendum est de Alemena, Leda, etc. ; pa- diconem, de Cauymede dictum; parricidam, de satumrno regno spoliato : quod tamen parricidium proprie dici ne» queat ; quze omnia Alleno nostro notata doctissime. »
55 EXPOSITIO IN PSALMUNY IV. A6
δειχνὺς ὅτι οὐχ ἐν tot; ἔξωθεν ἡ εὐφροσύνη, οὔτε ἐν ἀνδραπόδοις, οὔτε ἐν χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ, οὐχ ἐν ἱματίοις, οὐχ ἐν τραπέζῃ πληθούσῃ, οὔτε ἐν δυνα- στείας μεγέθει, οὔτε ἐν οἰχίας μέτρῳ, Αὕτη γὰρ ἡ εὐφροσύνη οὐ χαρδίας, ἀλλ' ὀφθαλμῶν μόνων. Πολλοὶ γοῦν τῶν ταῦτα χεχτημένων ἀδίωτον τὸν βίον εἶναι νομίζουσι, καὶ χάμινον ἀθυμίας ἐν τῇ Ψυχὴ περιφέ- ρουσιν, ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν φροντίδων περιαντλού -