Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at|http://books.qooqle.com/| I n B7l .P5l ^5a« )L5»SA iLii^ PATROLOGIA SYRIACA PARS PRIMA AB INITIIS USQUE AD ANNUM 350 TOMUS PRIMUS IMPRIMATUR Parisiis, die 25 julii 1894. t FRANCISCUS, Cardinalis Richard, Archiepiscopus Parisiensis. eXCUDEBANT FinMIN-DinOT ET SOCII. — MCSNILI AD STKATAM V^«^ \is&'/, |Uii;S:o PATROLOGIA SYRIACA C0MFLECTKN8 OPEEA OMMi SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE CATHOLICORUM CiDlBlS ACUEDD^T ALIORLM ACATUOLICORUH AUCTORtJM SCRIITA OtlAE AD RES blCCLESIASTtCAS PERTINENT " OUOTQUOT SVRIACE SUPERSUNT SECCNDUU CODICES l'BAESERTIM LONDINENSES , l-AHISIENSES , VATICANOS ACCURANTE R. GRAFFIN >M»:tCV INaTITLTI CATHOI.I<:I PAIllSieMIIS LECTOHE PARS PRIMA AB IN1T1I8 USQl'E AD ANACH 350 TOMUS PRIHUS D. lOANNES PARISOT PARISUS EDIDERUNT FIRMIN-DIDOT ET SOCII, via Iacob, :>6 I^STJTIITI FRANCICJ TypOGJUPHl M DCCC XCIV ELENCHUS RERUM Q\JM IN HOC TOMO CONTINENTUR Ad lectorem. Praefatio Aphraatis Demonstrationes I — XXII /9 AD LECTOREM Habes prae manibus , optime Lector, primum volumen alicuius collec- tionis litteris syriacis deditae, non parvae quidem molis quam tamen, favente Deo 0. M., absolvere contendemus. Quanam de causa,tale opus susceperimus , quaenam fuerit methodus ac ratio agendi , quomodo huic eoUectioni finem nos imponere posse speremus, his paucis accipe. Cum pluribus abhinc annis litteras Syriacas docendi in Facultate Theologica Instituti Catholici Parisiensis munus susceperimus, nobis vi- sum est nihil maiorem utilitatem maiusque decus his litteris Syriacis afferre quam si iuris publici fecissemus typisque mandaremus coUectio- nem aliquam horum operum Syriace conscriptorum , quae undequaque his praesertim temporibus nostris conquisita, nunc iacent in praecipuis Europae nostrae Bibliothecis , sive nondum edita, sive typis iam man- data, ita tamen ut non sine nimia difficultate a pluribus adhiberi possint. Etsi enim inter humanas litteras Syriacae primum locum obtinere nequeunt, nullo modo tamen negligi possunt ab eis qui litteris christia- nis studium operamque navaverunt. Plures enim exstant versiones Sa- erorum Librorum lingua syriaca conscriptae ; omnes enim norunt illam versionem quam simplicem \^^ vocant , ut omittamus alias versiones a Monophysitis conscriptas necnon aliquas alias quae etsi totam Bibliam non continent , tamen non parvi sunt momenti praesertim ubi agitur de apparatu critico Novi Testamenti. Insuper hanc eamdem linguam Syriacam adhibent plures liturgiae scilieet, — liturgia chaldaica qua utuntur Chaldaei Catholici atque etiam PATR. BTIl. — P. I. T. I. II AD LECTOREM. Nestoriani qui adhuc in Mesopotamia supersunt, — liturgia syriaca, quae duplex est, cum altera utantur Catholici et altera Monophysitae , — liturgia apud Maronitas usitata. Denique a saeculo quarto usque ad saeculum decimum quartum plus quam ducenti auctores inter quos eminet Sanctus Ephrem, syriace edi- derunt varia scripta quae ad res christianas spectant ; et cum illae lit- terae syriacae ad orientales pertineant , et non directe pendeant ab ordine rerum quae in imperio romano sive apud Graecos sive apud Latinos re- periebatur , iam sequitur ibi necessario reperiri plura testimonia magni momenti ad explorandam veritatem fidei christianae necnon catholicae. His positis , quo facilius pateat aditus ad opera variorum auctorum qui lingua syriaca usi sunt , in hac nostra Patrologia Syriaca imprimis dabimus textum syriacum operum omnium in quantum exstant quae ab auctoribus qui catholicam fidem profitentes his litteris syriacis usi sunt. Deinde nullo modo negligenda esse contendimus praecipua saltem opera aliorum acatholicorum auctorum, quorum saepius interest nosse testi- monia ut unusquisque ipse iudicare possit et catholicae fidei veritatem agnoscere. Insuper plura reperiuntur quae ex graeco in latinum con- yersa magnam utilitatem prae se ferunt , sive quia iam perierunt textus graeci sive propter ipsam antiquitatem harum translationum ; itaque tales translationes negligendas nuUo modo duximus, easque reperies in hac voluminum coUectione sub nomine scriptoris syriaci qui haec opera e graeco in syriacum sermonem transtulit. Si vero cognosci nequit quis sit auctor harum translationum , eas reponimus sub nomine ipsius auctoris graeci. Ne apocrypha quidem negleximus, quae obtinebunt locum et tempus quae requirunt. At nullomodo necesse est historiam quamdani litteraturae syriacae aut catalogum auctorum qui hac lingua usi sunt adumbrare cum nuper- rime clarissimus vir \V. Wright opus plenissimum de his rebus scrip- serit quibus pauca tantum addere licebat*. Ut autem omnes illi textus ederentur secundum ipsam methodum cri- ticae hodiernae , perlegere voluimus , etiam ubi agitur de textibus antea editis, varios codices (jui asservantur in publicis Europae Bibliothecis , * \V. Wright, art. Sijriac Uterature (Encyclopacdia Britannica, Edinburgh, 1887, vol. XXII, pp. 824-85()). — Cf. Gust. Bickell, Conspectns rei Syrorum literariae, Monasterii, 1871. AD LECTOREM. i„ ita ut omnium codicum alicuius momenti qui, sive Parisiis in Bibliotheca Nationali , sive Romae in Vaticano , sive Londini in Musaeo Britannico adservantur, varias lectiones exhiberemus ne neglectis quidem illis co- dicibus maioris momenti qui in aliis publicis T)ibliothecis adsunt, scilicet Florentiae et Mediolani, Monaci et Berolini, Petroburgi, Oxonii et Cambrigii atque etiam aliquarum aliarum civitatum. IUas vero omnes varias lectiones quas ex his variis codicibus colligere poterimus in fine paginarum impositas reperies. Referentur tamen hae omnes quae ad orthographiam spectant in ipsa codicum descriptione , ut quidem decet, cum revera variae lectiones proprie dici nequeant. In- ter syriacos codices multi sunt signis vocalium destituti; puncta tan- tummodo praebent diacritica quibus discernantur varia nomina quae easdem habent consonantes et vocalibus tantum differunt. At horum punctorum non semper et ubique est eadem regula, eadem vis, unde quod ad varias lectiones pertinet non semper eodem modo legi debent ; ut vero simplicior evadat nostra explicatio et facilius intelligi possit , de his singularem notitiam dabimus ad singulos codices in uniuscuiusque descriptione. Et cum saepius conspectus ipsorum codicum multum iuvet ad has omnes adnotationes intelligendas , adhibita ipsa heliotypiaj ut vocant, specimina saltem praecipuorum codicum in quibus opera uniuscuiusque auctoris continentur lectoris oculis subiciemus. In fine uniuscuiusque paginae sigla codicum posuimus ita ut indi- cetur quinam sint illi codices qui nobis adfuerunt ut talem textum exhi- beremus. Illis vero syriacis textibus translationem latinam addemus. Ratio per se patet cur latine hos omnes textus transtulerimus : omnes enim linguae latinae studuerunt qui scientiis ecclesiasticis operam dant; in- super cum illi textus ad res ecclesiasticas pertineant, sine ulla difficul- tate latine verti possunt cum lingua latina utatur ipsa Romana Ecclesia. Ut autem ex his syriacis textibus edendis maiorem utilitatem prae- beamus his ipsis qui linguae syriacae student, in fme operum cuius- cumque auctoris lexicon reperies, ubi apponuntur omnia nomina cum omnibus suis formis quae ab hoc auctore adhibita fuerunt, simulque loea in quibus reperientur. Ne autem nimis crescat moles huius lexici, significationem latinam omittimus, cum ipsa reperiatur in translatione. IV AD LECTOREM. Insuper addidimus indicem nominum ac rerum, simul ac peculiarem indicem Sacrorum Bibliorum, ubi quidem opus fuerit. Ut vero ordo reperiatur inter haec varia opera quae in Patrologia Sy- riaca continebuntur, seriem*chronoIogicam servabimus; itatamen ut dis- tinguamus plures partes quae potius ad numerum voluminum quam ad varias aetates secernendas in litteris syriacis respicient. Hae autem par- tes variis numeris distinguuntur et novam seriem voluminum continent quae ita facillime designantur duobus numeris quorum primus roma- nus, ut aiunt , seriem significat et alter arabicus numerum ipsius volu- minis in quacumque serie indicat. In primo volumine cuiuscumque partis brevem aliquam notitiam re- peries, quae tibi indicabit quidquid in ea continetur. In hac vero prima parte habebis inprimis Aphraatis Demonstratio- nes XXIII, quas latine vertit, vocalium signis instruxit, notis illustravit atque etiam praefatus est R. D. Parisot, presbyter et monachus Gongre- gationis Benedictinae Galliarum, quem quod elementa linguae Syriacae docuerimus, nobis decus et honos est. Deinde ea reperies quae supersunt ex scriptis S. Simeonis Barsabae atque etiam Bardesanis, et tandem huic primae parti finem imponemus addendo omnia apocrypha Veteris ac Novi Testamenti necnon translationes e Graeco factas quae ad haec tempora pertinent. In edendis his syriacis textibus , ipsam formam voluminum ac tex- tuum selegimus et versionis dispositionem in duabus columnis quibus iam utebatur Abbe Migne in sua Patrolo^ia Graeca^. Omnes enim no- runt quam facile ab omnibus tractari possint. Neque tempori neque sump- tibus ullis pepercimus ut nihil desideraretur in his quae pertinent sive ad textuum correctionem sive etiam ad pulchritudinem impressionis eorum , , et novos typos recudere non recusavimus. Gum omnes qui rebus syria- cis studuerunt noverint typos quibus usus est Assemani in sua Biblio- theca Orientali*, typos eosdem occidentales syriacos seligendos duxi- mus, quanquam tamen minime contemnendi sunt ipsi typi qui Estrangelo nuncupantur aut etiam qui ab Orientalibus seu Ghaldaeis adhibentur. Insuper etsi plerique codices vocalibus sunt destituti, tamen hos omnes * J. P. Migne, Patrologiae Cursus CompletuSy series graeca^ Parisiis, 1857-18(30. 101 vol. in-4^ ^ Asscmani, Bibliotheca orientalisy Romae, 1719-1728. AD LECTOREM. v textus cum vocalibus edendos censuimus ut nulla dubitatio in mente le- gentis remaneat, cum insuper prae oculis haberemus exempla iam ab Assemani edita in sua Bibliotheca Orientali. Cum vero in his vocalibus apponendis non semper et ubique ipse Assemani easdem regulas servaverit , nos aliquando decernere debuimus quaenam praecepta a nobis sequenda essent , ut tandem nobiscum con- sentanei esse videremur. Ita v. g., ubi vocalis 4 apponenda est litte- rae Vav aut vocalis ^ litterae lod^ aliquando Assemani etiam in his casi- bus regulam generalem sequitur, et has vocales praecise ponit supra lit- teram praecedentem , aliquando simplicius supra litteras Vav et lod, ita ut evadant hae figurae © et i; nos hunc secundum modum seligimus quia ipsae leges phoneticae nobis visae sunt id postulare , simul atque exem- pla scriptionis chaldaicae, et quia insuper secundum hanc methodum minor evadebat difficultas in typis adhibendis , cum minor esset ipsorum numerus. Ut enim norunt omnes qui arti typographicae studuerunt , in syriacis textibus edendis separatim componebantur vocales et consonantes se- cundum duas lineas superpositas , ita ut saepius vocalis non reperiretur supra consonantem ad quam pertinebat aut etiam sub praelo evanesceret ; nos vero ut minus fieret tale periculum , in eodem typo recudimus con- sonantem cum vocali , et quanquam negleximus eos de quibus diximus tamen plus quam quadringentos typos diversos cudere debuimus. In his vero typis delineandis partim secuti sumus ipsos typos iam ab Assemani editos ; sed ut vera fateamur in pluribus ea correximus ni- tidiorum codicum exempla secuti. Multas gratias debemus A. Tattegrain qui Parisiis cum in ipsa Typographia Nationali typos orientales deli- neandi munere indutus esset , tanta diligentia ipsa consilia nostra ex- secutus est, atque etiam C. Aubert*, et filio qui in iisdem typis recudendis per annum integrum cum tanta solertia laboraverunt. Ut tandem typi ipsi adhiberentur magni consilii atque auxilii fuerunt * Constantius Aubert Vesuntione natus die 28* Aprilis 1819, Parisios adiit A. D. 1837 et ibi obiit die 21* Decembris 1892, qui per hos 55 annos maximis typorum fabricis cum Galliae tum Angliae operam dedit. Inter typos orientales ab ipso confectos notandi sunt illi qui asservantur Parisiis, in Typographia Nationali^ scilicet in primis typi Aramaei, quos accurante Marchione de Vogfle A. D. 1883 descripsit, Coptici Thebani quos accu- ranle Eugenio Revillout A. D. 1874, Phoenicii quos accurante Philippo Berger A. D. 1881 et 1883, Turcici quos accurante Barbier de Meynard A. D. 1887 describebat, etc. ^K ^ Yi AD LECTOKEM. Theotistus Lefevre, ipse director Typographiae Firmin-Didot et Socio- rum, Mesnili ad Stratam, et Pamphilius Boudet\ primus nepos et se- cundus gener illius alterius Theotisti Lefevre qui honor fuit et decus artis typographicae Galliarum, cuius aliunde omnia consilia ac prae- cepta in his voluminibus edendis servare contendimus^. Insuper maiores gratias debemus Mauritio Firmin-Didot qui exem- plorum memor non patris tantum sed etiam avi et proavi nihil pepercit ut tandem pulchrior evaderet illa editio Gursus Patrologiae Syriacae. Et tandem omnia iura praetermitteremus si nomen Mauritii d'HuIst Instituti Gatholici Parisiensis rectoris notissimi hic non apponeremus, eique simul atque omnibus collegis nostris qui saepius et tam benigne consiliorum experimenta praebuerunt debitas gratias non persolveremus. ^ Pamphilius Boudet praefuit typographiae Firniin-Didot , Parisiis, via lacob, 56, ab anno 1868 ad annum 1878, deinde praepositus operariis surdis-mutis Mesnili ad Stratam obiit die 19* Martis 1892, anno aetatis suae septuagesimo primo. ^ Theotiste Lefevre, Guide pratique du Compositeur et de Vlmprimeur typogra- phesy Paris, 1883. R. Graffin. \L&A y ^ A^OOIf V^OI^i^/^ APHRAATIS SAPIENTIS PERSAE DEMONSTRATIONES ) m ^t m I Pi pitr T 4 •*. ^r. :?; ^ ^.'^"1 1 f<i i •> m PRAEFATIO -OO^^O»- CAPUT PRIMUM DE NOMINE ET PERSONA SAPIENTIS PERSAE 1. Godicuin syriacorum inventio. Varia Scriptorum testimonia de auctore. — 2. Auctoris nomen. — 3. De Aphraatis loco et origine, et de situ geographico monasterii Sancti Matthaei. — 4. De tem- pore quo auctor scripserit. Aphraatis coaevi : obitus. An martyribus huius aetatis adnumerandus sit? — 5. Apbraatis condicio : an vilam monasticam egerit? an episcopus fuerit? De statu reli- gioso et sede episcopali monaslerii Sancti Matthaei. 1. Inter codices e coenobio Deiparae Virginis, seu monasterio Scetensi, in deserto Nitriae, magnis impensis comparatos, et in Musaeum Britannicum, ab anno 1838 ad annum 1851, advectos, Willelmus Cureton textum primige- nium operum Aphraatis, qui et lacobus dicitur, Sapientis Persae (a Rosen et Forshall in Catalogo * , iam nominati) reperit , quem in Spicilegio suo syriaco , et in praefatione codicis antiquissimi quatuor Evangeliorum significavit^, atque Universitati Oxoniensi proposuit typis Clarendonianis excudendum. Re autem non impetrata, Cureton inceptum non effecit, et aliquot post annos fato cedens, opus amico, viro clarissimo Willelmo Wright, perficiendum commisit. Is suscepto muneri satisfecit, et anno 1869 Londini textum syriacum edidit Homiliarum Aphraatis Sapientis Persae'. Sic igitur Aphraates iuri suo resti- * Rosen et Forshall , Catalogus manuscnptorum orientalium qui in Museo Britan- nico asserpantur, Pars I , Londini , 1838 , n® Ivi , p. 86. ^ W. Cureton. Spicilegium syriacum^ containing remains of Bardesan, Meliton, Am- brosey and Mara Bar, Serapion, London, 1855, p. 102; Remains ofa very ancient recen^ sion of the four Gospels in SyriaCy hitherto unknouwn in Europe, discos^eredy edited^ and translated, London, 1858. Vid. Praef. pp. vii, et praesertim lii et liii, in nota. ^ W. Wright, The Homilies of AphraateSj the Persian Sage, edited from syriac manuscripts of the fifth and sixth century in the British Museunij London , 1860. X PRAEFATIO — CAPUT I. tutus est, quo falsae Gennadii et Armenorum adsertiones eum spoliaverant, cum ipsius operum non modicam partem lacobo Nisibeno tribuerent, eruditis viris Assemani et Antonelli fidem facientes, ut deinceps dicendum erit. At pro Aphraate nobis reclamant aliqua testimonia scriptorum syrorum (non quidem eiusdem aetatis, sed seriorum temporum), quibus ostenditur vir ille non plane apud gentem suam latuisse, et sanctitatis doctrinaeque no- men certe gessisse. Ita Georgii, episcopi Arabum (f 724), exstat epistola, inter duodecim quarta, cuius tria priora capita scripta sunt de Sapiente Persa. In primo qui- dem Georgius auctoris nostri condicionem , et tempus quo innotuit perquirit ; in duobus vero quae sequuntur, varia eius doctrinae puncta (quandoque suis ponderibus, ut videbitur) examinat, eum tamen « valde doctum, acrem inge- nio, scripturarumque sacerdotalium notitia quam maxime peritum decla- rans » : citaoM v> i»^ -- Ur^^ f^l PO0 l^^s oC^ 0001 ^m^o ^;oto : too« uoio^{ U*9 r^i»* ^^ «^{% .U^»^ * Atque hoc primum de Aphraate documentum maioris est momenti quam ut ad ipsum saepius non redeamus. . At Sapiens Persa proprio nomine appellatur a lexicographo Syro Barbah- lul (963), cuius haec sunt verba in suo Lexico syro-arabico : 1^9^% ^a^aa ^iv^^sl .^^M^«LM9 ^l |^;d \m^ a«ooi ^ (( Aphraates, in libro Paradisi (memoratus) , est Sa- piens Persa, ut tradunt ». Saeculo sequenti, Elias Nisibenus, seu Barsi- naeus (f 1049), aliquando apud Mossulum monachus, postea metropolita Ni- sibis, composuit opus chronographicum, in quo Aphraatem commemorat, eiusque inserit temporum supputationes « ab Adam ad lacobum, et a lacobi descensu in Egjptum usque ad initiuni aerae Seleucidarum » , seu « annos domus Adam iuxta sententiam Aphraatis Sapientis Persae » pux; ^l «w 6ua% \^ .|^;d Ua^ ^oi3{« Haec tabella nigris rubrisque litteris scripta, in codice membranaceo formaemaximae Musaei Britannici (Ms. Rich. 7,197) syriace et arabice disposita est. Eamdem edidit ^W Wright syriace'. Nono post Aphraatem saeculo, scriptor eruditissimus Gregorius Barhe- braeus (f 1286) duplex de Aphraate protulit testimonium in Chronico eccle- * Apud P. Lagarde, Analecta syriaca^ Lipsiae, 1858, p. 110, 11. 2, 3; cf. p. 117. 11. 23, 24. W. Wright, The Homilies of AphraateSy p. 20. Vid. G. Ryssel, Georgs des Araberbischofs Gedichte und Briefe^ Leipzig, 1891, p. 45; L Forget, De {fita et scriptis AphraatiSy Sapientis Persae^ Dissertatio historico~theologica ^ quam ad gradum doc- toris s. theologiae in Unii^ersate Lomniensi consequendum conscripsit , Lovanii, 1882, pp. 12-13. ^ Rubens Duval, Lexicon Syriacum auctore llassano Bar BahlulCy Parisiis, 1888, c. 208. ^ W. Wright, The Ilomilies ofAphraates, pp. 38, 39. DE XOMINE ET PERSONA APHRAATIS. xi siastico, Sect. 2, C. 10 : \ab^ ev^ b^lo ■tlei3 e»oa*t t^;9 l-w.a.. loet 'a.^C>j« peit eoa^o • * • • .fi^ .aSk, \LiLi ^ ^/ ^LjLo ^ui^o &^U9ama iiai^i;^, * « Huius tempore(Papae, scilicet, episcopi Seleuciae et Ctesiphontis, -j- 326 vel 335) innotuit Sapiens Persa, no- inine Parhad, cuius exstat liber exhortationis syriace, cum epistolis viginti duobus iuxta litteras alphabeti . » Ita quidem codices Cantabrigiensis et Oxo- niensis (Bodl. 122); at Londinensis (Rich. 7198) in plurali posuit |i.o^i;jo liber exhoriationum. Et in sectione prima , c. 26, postquam numeravit Athanasium Alexandrise, Eusebium Hemesinum, Ephraemum ceterosque, addit : ^^ ^^H At^^L^ ia&9 AJko oa» ^u uoio^«N \^'^ pM.A«* ^l «m«A«iaa ^yi^no iSlo 2 (( Inclaruit ctiam sapiens Buzitis , et pariter sapiens Persa , orthodoxus , qui librum scripsit De- monstrationum. » Atque haec est codicis Cantabrigiensis lectio. Oxoniensis ponit «Ma^foa iS{o, seusu non mutato. At in codice Londinensi, ad quem solum W. Wright respexerat, aliter legitur, scilicet |^3 p>a*a^ «m^ioa ].vi>n» a Inclaruit etiam sapiens Buzitis (qui est) Sapiens Persa ». Wright in scriptione nominis, de cetero nusquam forsan auditi , errorem amanuensis suspicatus , pro »m-^iaa (( Buziti » utt4oi3[f] (( Aphraatem » legendum coniecerat'. At ex aliorum codi- cum relatione nemini dubium erit quin Barhebraeus Aphraatem ab illo Buziti (quisquis est homo ea appellatione memoratus) distinguere voluerit. Orthodoxorum autem nomine vocat Barhebraeus Monophysitas , ad quo- rum sectam Aphraatem quasi in antecessum contendit adscribere. Paulo post Barhebraeum, Ebediesu Sobensis episcopus nestorianus (1318), in suo Catalogo omnium librorum ecclesiasticorum in quo Syrorum primum, sed etiam aliquorum e graecis latinisque recenset opem, cuiusvis sectae, apud Syros recepta, hoc Aphraatem tetrasticho laudat* : iSo^ us^ i^ot3{ UmlB ] v>*'^- odi jiS^ ^ ^L%L loot MM a Beatissimus Aphraates, ille Sapiens Persa, duos composuit tomos sermo- num, ordine alphabetico digestorum. » Ut ostendetur, sermonum viginti duorum iuxta ordinem litterarum tomi duo , septem annorum interiectu separantur. Aliter ultimum versum expressit Assemani (K c.) : duos tomos, necnon orationes ordine alphabetico digestas, i. e. cum orationibus . . . Alii quoque per eadem vestigia ierunt. Ambigui sane sunt ^ I. B. Abbeloos el Th. Lainy, Gregorii Barhebraci Chronicon ecclcsiasticum, Lova- nii, 1872-1877, t. 1, p. 85; t. II, p. 33. ^ Ihid.y 1. 1, c. 85; cf. t. II, cc. 8G5-866. * W. Wright, The homilies of AphraateSy p. 3. * Assemani, Bibliotheca orientalis, Romae, 1719-1728, t. III, pars 1, p. 85 XII PKAEFATIO — CAPUT I. sensus particulae ».; quem elegimus ideo elegimus (duos tomos sermonum, seu complectentes sermones), ne videretur eruditus librorum collector errare aut inaccurate loqui , hos duos tomos Demonstrationum a sermonibus alpha- beticis discernendo. Tandem librarius incerti nominis, qui anno 1364 variorum opera coUegit (Musei Britannici Cod. Orient. 1017), Aphraatis chronicon, seu ultimae De- monstrationis initium, libro suo inseruit, hoc praemisso titulo : ^^» lo$^ ^ .^ o»'-^ *««^ ^*^^ \^^^ oAfiXi oot ^oi;dt i ift*n^5 i^^; )bua«.L Auxiliante Deo scribimus Demonstrationem de Acino, Sapientis Aphraatis^ qui est lacobus, episcopus sancti Matthaei. Eius oratio nobis adsit, Non abs re erit animadvertere codicem insu- per comprehendere aliquot opera historica Gregorii Barhebraei, in eodem monasterio sancti Matthaei sepulti, et alia lacobi Severi, Tagritensis epis- copi, quondam in eodem coenobio monachi, et ibidem pariter conditi. Sed plura de hoc libro in codicum nostrorum descriptione dicenda erunt. His septem veterum verbis accedant amanuensium nostrorum testimonia , quibus auctoris , qui de se ipso expresse siluerat * , nomen iterum proditur, et fama declaratur. In primo codice , folio primo , lector quidam Sapientem Persam doctorem et virum egregium vocavit, eius orationem implorans. (Cod. A, fol. l a). Alius, Zachaeus nomine, clausulae finali viginti duarum epistolarum addidit : Hic Sapiens Persa vir perfectus fuit; eius verba et doctrina de ipso testimonium reddunt. Huius oratio nobis adsit. (A fol. 154 b). Alter codex post ultimam Demonstrationem exhibet hanc librarii notam : Absoluta est in hoc libro descriptio omnium epistolarum sancti lacobi, Sapientis Persae (B fol. 174 a); et, inversa charta, scriba bonam et gloriosam memoriam apprecatur ei qui praestantissimum thesaurum adquisivit librorum sancti la- cobi, Sapientis Persae {B fol. 174 b). Ultimo demum haec adnotatio proferatur anonymi scriptoris tertii codicis noslri : Sapiens Aphraates est lacobus, episcopus sancti Matthaei (C fol. 159 a). At paucioribus exceptis auctorum locis supra relatis, nihil aliud de ipsius vita et rebus actis, aetate et loco habitationis , memoriae mandatum hucus- que novimus; et quae Aphraates ipse de se silentio praetermisit , nullus, quod sciani, auctorum conscripsit. Haec igitur duntaxat possunt sciri, quae * Cf. Demonstr. xxii, 20. DE NOMINE ET PERSONA APHRAATIS. xiii ex ipso opere eruuntur, prout iam eadem Georgius episcopus in Epistola su- pra dicta pluribus verbis perquisivit. 2. Sed ante omnia de proprio nomine Sapientis Persae, quod Georgius ignoravit, quaestio habeatur. Duplici eum nomine vidimus appellatum : alterum a Barhebraeo ^jot^ {Far-- had, seu Ferhad secundum Rosen et Forshall in Catalogo 1. c.) scriptum, apud ceteros evasit ^tw^J, ss^9i'^l, quae formae serioribus temporibus magis usita- tae, ad graecam scriptionem ^A^paaTvis effictae sunt. Porro nomen ipsum, a Syrorum lingua alienum, apud Parthos, Persas, Armenos commune olim exs- titit, etiamque apud hodiernos Persas sub forma ^'.4^ in usu servatur*. Alius 'A^paxTTj; martyr (373) a Theodoreto commemoratur, natione pariter Persa, qui Edessae et Antiochiae vitam anachoreticam egit*. Huius memo- riam Graeci die 29 ianuarii, post martyres Edessenos et sanctum Barsi- maeum, episcopum Edessae, recolunt. In romano martyrologio pariter, at die septimo aprilis , indicitur. Sed Aphraatem nostrum alio modo lacobum vidimus appellatum, nomine quippe christiano, quod forsan ad alterum gentilicium adiunxerit baptismate recepto, vel magis quando ad ecclesiasticum gradum provectus est. Notum est autem similes nominum mutationes aut adsumptiones ab antiquo hodieque apud Orientales frequentari ' . Utcumque res est, haud dubium videtur esse quin ex eo cognomine ortus fuerit error quo lacobi Aphraatis opera pro ge- nuinis lacobi Nisibeni scriptis obtinuerint, cuius scripta nulla superesse, ad- versus Gennadium respondentes , ostendemus; aut etiam lacobo Sarugensi imputarentur, Assemano auctore. Hunc quippe ^a^ ooa^ lacobum Docto- rem, illum vero ja» oai^ lacobum Magnum solent appellare; lacobo autem Aphraati pertinet titulus Sapientis Persae. Alius etiam noster habendus est ac lacobus, martyr in Persia sub Sa- pore II, aliique multi, nomine maxime promiscuo sic nuncupati, de quibus non est operae pretium in praesenti inquirere. * Vullers, Lexicon persico-latinunij Bonnae, 18G4, t. II, p. 673, c. 2; J. B. Abbeloos, Acta sancti MariSy Analecta bollandiana, t. IV, 1885, pp. 86, 103, 105. Cf. Tacit. AnnaL lib. n, 1, 2; lib. VI, 31, 32, edit. Lemaire, 1819, t. I, pp. 158, 159, 573. ^ Historia ecclesiastica ^ lib. IV, c. xxiii (xxiv). Patr. Gr. l. LXXXII, c. 1185; Philo- theusy c. VIII. Ibid. c. 1368-1377. ^ Vid. J. B. Abbeloos et Th. Lamy, Gregorii Barhebraei Chronicon ecclesiasticuniy 1. 1, p. 191; l. II, p. 377. — Assemani, Bibliotheca orientalis, t. II. Dissert, de Mono- physitisy cap. vii , De mutatione nominis. XIV PRAEFATIO — CAPUT I. Nos tameii remorabitur Athanasii locus, in epistola encyclica, ad episcopos Aegypti, anno 356 scripta, in qua doctores catholicos suae aetatis arianis op- ponens, lacobum cum ceteris Mesopotamiae episcopis distincte nominat : 'laxwSou xal TOiV <xuv auTO) tcov a:ro tv;^ (xi<77i; Toiv TCOTaafciv * . Sed cum lacobus Aphraates non in Mesopotamiae regione, sed in Perside, seu in confmiis Per- sarum et Romanorum, habitaverit, neque etiam adversus Arianos pugnaverit, praeterquam quod nonnullos Athanasius appellat, qui inter scriptores nequa- quam computantur, non necessario apparet Aphraatem ab Athanasio desi- gnari, magis vero lacobum Nisibenum, qui concilio Nicaeno interfuisse, et orthodoxae doctrinae adversus Arium vindex acerrinius exstitisse dicitur. 3. Sed haec de Sapientis Persae homonymis dicta sufficiant. Nunc de originis loco et tempore nobis agendum est. Ipsum opus auctorem prodit e gentilibus parentibus oriundum, et in ethnicorum moribus primum institu- tum. Nam haud secus ac sanctus Simeon Barsabae^, Deum laudans a quo ex errore idolorum ad scientiam divinitatis adductus fuit, ita et Aphraates ethnicam originem ipse tradit; gaudet enim se a via gentium aversum fuisse (Demonstr. n, 20); profitetur etiam idolorum cultum se abjecisse, et mendacium nunc illud vocare quod a patribus acceperat (Demonstr. xvi , 7); lesum adorat qui mentes nostras pervicaces ab omnibus superstitio- nibus vani erroris avertit, et docuit nos Deum unum, Patrem et Factorem nostrum, adorare, et colere, et servire (Demonstr. xvii, 7); ac tandem lu- daeos fatetur irasci quod, inquit, nos pro eis facti simus haeredes (De- monstr. xvi, 7). Quod ad locum pertinet, Georgius episcopus aliquorum refert sententiam aientium Sapientem Persam Nisibi commoratum esse : ^ja^ : io« **wo^*t ^» \^h .^ ^^a» ^ tl v^oi 11.091.^« \L'f^l |&9op ol : ^l ^ ;.m16oo« ]i^l i^u,ao^ (c Ubi habitaveHt, Nisibi, ut ferunt aliqui, an in alio regionum illarum loco, ipse nobis minime declaravit. » Sed ad annum 363 usque, celebris illa civitas potestati Romano- rum subdita mansit. Eum ibi forte peregrinatum fuisse concedetur probanti; minime vero potuit Nisibi tanquam in patria sede habitare; nam primo e certis Demonstrationum locis colligimus eum sub ditione regis Persidis vixisse, cum nempe christianis a Sapore vexatis animum addit per litteras saeviente tyrannide missas, quinto scilicet post exordium persecutionis anno (Demonstr. xxiii, G9); cum iterum aliquas Demonstrationes non solum aera * Patr. Gr. t. XXV, c. 557. ^ Apud .1. Overbcck, S, Ephraemi Syri^ Rabulae episcopi Edesseniy Balaei aliorum^ que opera selectay Oxonii, 1865, p. 424, 11. 9-11. ^ Apud Lagarde, Analecta syriacay j». 110, 11. 28, 29. DE NOMINE ET PERSONA APHRAATIS. xv Seleucidarum, seu a regni Graecorum », sed cc annis regni Saporis » inscri- bit (Demonstr. xiv, 50 et xxiii, 1. c); aut cum in Demonstratione v De Bellis, dissimulatis nominibus, Saporem ostendere nititur a Romanis superatum iri. At neque ex appellatione Sapientis Persae , neque etiam ex nomine pere- grino Pharhad eruere licet eum Persam fuisse genere, quippe qui sermone syriaco, et quidem pure et culte, ac tanquam patrio utatur. Persae enim dicebantur vel superioris Tigridis accolae, cum Persarum regnum, per As- syriam dilatatum, usque ad Mesopotamiae fines iamdiu pervenisset, et anno 338 Persae Nisibin primo oppugnaverint. Porro his indiciis apte conveniunt quae de situ monasterii sancti Matthaei novimus, in quo, iuxta supra productas librariorum adnotationes , Aphraates sedem habebat. Locus enim in Persidis et Mesopotamiae confinibus inveni- tur, siquidem in clivo montis Maklub seu Meklub, iuxta arabicum nomen s«Ji£>» (( inversus », ita a forma dicti; a christianis vero, iam a saeculo quinto, Elpheph *asck et Chuchta |6oaa appellati, e regione urbis Mossulensis, trans ulteriorem ripam fluminis, qui quatuor vel quinque horarum ad orientem distat itinere. Ab hodiernis incolis ^ z^ Sheikh Matta vocatur; ad iugum mon- tium Badhinan Kurdistani pertinet, et subiectam vallem torrentis Ghazir, qui in Zabum maiorem influit*. 4. Si vero tempus inquiramus (in reliquum dilata probatione quae ex aetate translationis armeniacae colligi potest), primum testem habemus sanctum Isaacum Antiochenum (f circa 460), qui magistrum habuit Edessae Zeno- bium , sancti Ephraeirii discipulum. Is Aphraatis loca haud exigua (De- monstr. i, 14; iii, 1, 3) in carminibus suis viii et xiii, non solum eadem sententia , verum iisdem saepe vocabulis exprimit, adeb ut, qui ambo simul perlegit, pro manifesto habeat Aphraatem iam ab auctore saeculi quinti tritum fuisse ^. Insuper, prius iam nos monuit Barhebraeus Sapientem Persam tempore Papae inclaruisse. Hunc autem, Persam et ipsum similiter appellatum, supra diximus ab anno 266 ad annum 334 secundum Barhebraeum , iuxta alios vero ab anno 256 aut 257 ad 326, Seleuciae et Ctesiphontis pontificatum gessisse. * De situ monasterii sancti Matthaei vide S. Badger, The Nestorians and thcir rituals^ Londini, 1852, t. I, p. 95 seqq., et cf. tabulam chorographicam alleram ad calcem voluminis, et I. Rich, qui locum describit apud C. Ritter, die Erdkundej part. IX, West- Asien, Berlin, 1840, ii, 4, vol. VI, § 23, pp. 732-740. ^ Bickell, S, Isaaci Antiochenij doctoris Syroruniy opera omniaj pars I, Gissae, 1873. Carm. viii, w. 1280 seqq., p. 138; xiii, vv. 14-20, p. 250; vv. 52-102, p. 252-254, aliaque. Cf. Bickell, Ausgewdhlte Abhandlungen des Bischofs lakoh Aphraates \>on Mar Mat^ th&us (Thalhofers Bibliothek der Kirchen{>atery vol. CII), Kempten, 1874, p. 52, not. XVI PRAEFATIO — CAPUT I. At ipse epistolis annum curavit Aphraates apponere. Quintam enim ads- cribit anno 648 AJexandri, regis Graecorum (Demonstr. v, 5), seu aerae Seleucidarum, qui est annus post Christum natum 336-337. Rursus cum ex- pleta vigesima secunda, Demonstrationum ad alphabeti ordinem digestarum indicem ipse componit, decem priores ait anno 648 regni Alexandri Philippi Macedonis confectas (336-337 post Christum), duodecim autem posteriores anno 655 « regni Graecorum et Romanorum , Saporis trigesimo quinto » , qui est post Christum 343-344 (Demonstr. xxii, 25). Et speciatim decima quarta, ad episcopos et ecclesias Seleuciae et Ctesiphontis , mense « shebet » anni 655, qui est Saporis trigesimus quartus (februario-martio 344), data fuisse inscribitur (Demonstr. xiv, 50). Tandem vigesima tertia mense « ab » (iulio- augusto) anni sequentis , seu 656 Alexandri Philippi Macedonis , trigesimi sexti Saporis, post edictam persecutionem quinti, confecta est (Demonstr. xxiii, 69), post Christum 345. Itaque Sapiens Persa, regnante in Perside quidem Sapore (309-379), in Occidente autem Constantino (306-337) et Constantio (337-361), priores trac- tatus conscribebat aut absolvebat, anno post concilium Nicaenum duodeci- mo, ipso quo Constantinus obiit*; posteriores vero intermissis annis septem, et dira diutinaque Saporis adversus christianos persecutione iam incepta. Merito ergo sancto Simeoni aequalis aetate dicetur, qui anno 340 martyrium subiit , sancto Shadusto , Persae , huius in episcopatu et in confessione succes- sori, et sancto lacobo Nisibeno, qui anno 338 vitam exegit. Coaevum etiam clari nominis habuit Aphraates Ephraemum, licet paulo iuniorem. At neuter alterum magistrum^ut discipulum habuit. Iste namque, Nisibi quidem natus, apud lacobum Nisibenum discere occoepit; at post huius mortem Edessam migravit, ibique scripta celeberrima composuit, et usque ad finem vitae (373, ut verior est sententia) habitavit. Inde claret non posse Aphraatem discipulis « Prophetae Syrorum » connumerari, sicut iam Georgius recte animadvertit ; (i licet aliquantulum conveniant tempora quibus ambo vixerunt et docuerunt, attamen cum sanctus Ephraem adolescebat, scriptor Persa iam senuerat » ^ ooi fd : ^ad jLaia^Moo 1^^^ ol -l^^d ooi Ua&»n.aft\ )o«3{ U«»o U^ P^ fj^l U^\^ ^p^ l6sLMao ^l .3 o«d ^ |am |«^3 ooi ^9 Ud^aM .p^ )ooi ««oiobu{ )o«;d{ u;^ Num aliqua etiam societate iuncti fuerint nullibi apparet, neque Aphraates inter plurimos Ephraemo no- tos ab auctoribus unquam est relatus. Aliud demuni cst quod, quamvis in oasdem saepe sententias, infra proponendas, conveniant, tamen, ut rur- * Ita Georgius in Epistola (apud Lagarde, Analecta st/riaca), at paulo infra, repu- gnantia loquens, innuere videlur decem priores Demonstrationes octo annis ante Cons- tantini obitum seriptas esse. Ceterum in hoc loco non uno errore labitur. ^ Apud Lagarde, Analecta syriacaj p. 114, 11. 4-7. DE NOMINE ET PERSONA APHRAATIS. xvii sus Georgius notavit, utriusque indolem, modum, stilum quisque perspiciet dissimillima esse : -^i^l «^;^ U««Of^ 1^9 oiLaiaXM9 Maa* ;^ U 1 <^ Neque enim doc- trina eius doctrinae sancti domini Ephraemi similitudinem exhibet. » De anno quo vita excesserit, sicut nec de nativitatis eius tempore, nihil possumus pro certo affirmare. Verumtamen, si summam sacrarum Littera- rum scientiam, doctrinae robur et firmitatem, aut gradum ecclesiasticum , existimationem etiam quam videtur obtinuisse consideremus , prout ex tota nobis Demonstrationum indole manifestantur, coniectura credi poterit Aphraa- tem, cum scriberet, virum fuisse firmatae iam aetatis, praesertim si adhuc vivente Papa , ut censuit Barhebraeus , floruerit , itaque ultima saeculi tertii parte natum esse, et grassante adhuc quadraginta annorum persecutione (340-379), sed non ante annum 345, quo ultimam Demonstrationem compo- suit, occubuisse. Eum vero ab ipso persecutore, contra quem scripserat, vexatum sublatumque fuisse , per nulla monumenta certa adhuc licuit inferre. Aphraatis utique nomen in pervetusto martyrologio syriaco, anno aerae nos- trae 412 antiquiore, deprehendimus , in quo post duodecim mensium nomen- claturam addita sunt quasi in altera parte \uj^ ^l .v*«i».«i^ oS^iN [ufeoo^ ^^^j loi^ pUf&M uIamo WMfoalo ^AOAftdl «Ma2^ Umh) ^ «moX3imo ^oi^Io i-u» |«^aa ^%l^ \ujaj» «^9 : Um«d .|mw» « Nomina confessorum qui in Oriente interfecti sunt : Abba primus confes- sor, Dali confessor secundus, Bulha, Hazath, Aphraat, Menophilus, e pri- mis; Miles episcopus, et Abursam, et Sinai, confessores primi*. » Sequuntur episcopi Persidis Simeon Barsabae, Barbashemin, Shaddustius, et alii cum presbyteris et diaconis, qui fidem in his regionibus confessi sunt. Ipsumne Sapientem Persam, qui in postremo Sermonum tam cupide videtur martyrio inhiare, an eius homonymum quemdam, hisce priscis martyribus perse- cutionis Saporis adnumeratum habeamus, definiri nequit, licet dici possit alium, nostro antiquiorem aliquanto, hic significari, utpote Millesio episcopo praepositum, quem, cum Abrosimo presbytero et Sina diacono, sub initium ferme, id est anno primo vel secundo persecutionis (340 vel 341), martyrio novimus esse coronatum. Aphraates vero noster non ante annum 345, quo ultimam Demonstrationem conscribebat , supremum diem obiit. 5. Ut autem ad certiora redeamus, e suis scriptis illum agnoscemus (li- cet eam auctoris nostri condicionem in dubitationem nuper tentaverint addu- ' Lagarde, Analecta syriacay p. 111 , 11. 1 et 2. ^ loh. Bapt. de Rossi et Ludov. Duchesne, MarUjrologium Hieronymianum (Acta Sanctorum, Novembris t^ II) pp. [i.xm] et [lxiv] et W\ Wright, An ancient syrian Mar- tyrology : Journal of sacred literature, 1866, vol. VIII (New Series), pp. u et 431. Antiquum huius menologii documentum ultimis foliis comprehenditur codicis syriaci Musei Bri- tannici addit. 12,150, omnium qui annum certum adscriptum ferunt vetustissimi. PATB. gra. — p. I. T. I. b xviii PRAEFATIO — CAPUT I. cere*) coenobitam fuisse, etiamque clero adnumeratum. Monachum quippe sese non semel profitetur, cum videlicet ad monachos, « fratres suos » (De- monstr. vi, 6, 20. Cf. x, 9.), scribens, eos monet, tanquam ipse monastica vita eruditus, disciplinaeque praeceptis instituit (Demonstr. vi, 8, seqq.), haec iun- gens : « Conveniens et aequum et decorum est consilium quod do mihimetipsi et vobis, dilectissimi monachi, qui uxores non accipitis » (Demonstr. vi, 4). Pari- ter, initio Demonstrationis xviii, sermonem instituit de re quam fatetur silentio minime praetermittendam : « de sacro scilicet pacto seu de virginitate et casti- tate in qua perstamus ». « Sortemhanc... libere servamus, non vi aut alicuius ne- cessitate praecepti, nec lege aliqua in ea cohibiti » (Ibid. 12), sed proposito vel voto voluntario obligati , quod ostendit in Demonstratione vi , 4 , nisi verbis expresso , saltem facto ipso et tacite , ut hodiernorum subdiaconorum , pronun- tiato. Et alio loco de monachis loquens, se eorum numero rursus demonstrat insertum : « Haec omnia tibiscripsi, carissime, quia nostra aetate homines inve- niuntur qui seipsos vitae solitariae castimonia?que devovent religiosae. Porro praelium contra adversarium committimus, ac ipse nobiscum contendit, ut ad statum [saecularem] a quo libere discessimus nos reducat. » (Demonstr. vii, 25.) Monasticum autem sancti Antonii institutum ipsius discipuli, magistro nondum mortuo, ex Aegypto in Orientem et in Persidem usque, eo ipso tem- pore , id est ineunte saeculo quarto , invexerunt ; cui nomen dedisse in primis tradunt sanctum lacobum Nisibenum, et sanctum Millesium, Susarum deinde episcopum et martyrem, de quo supra^. Apte profecto in haec prospera in Perside militiae monasticae exordia cadit Aphraatis declaratio : sua aetate inveniri qui solitariam, religiosam continentemque vitam amplexabantur. Haec habui quae de statu monastico Aphraatis scriberem. Nunc relinquitur ut inquiram qualis sit auctoritas in testimoniis scriptorum dicentium Aphraa- tcm in monasterio illo sancti Matthaei episcopum exstitisse. Res autem e tex- tuum disquisitione perpendenda est. Duo quidem loci in Demonstratione xiv ad firmandam praedictam opinio- nem inultum videntur conferre , prior in huius epistolae exordio , quod iani Georgius in testimonium adduxit : cum nempe Aphraates seipsum clero adnu- merat, scribens : « Consilium cepimus omnes nos, dum congregati suinus, * H. Weingarten , Der Ursprung des Monchtums im nachconstanstinischen Zeitalter (Zeitschrift fur Kirchengeschichte , Gotha, 1877, I pp. 1-35; 545-574); art. Monchtum in Ilerzogs Real-Encyclopadie, Leipzig, 1882, vol. X, pp. 776, 777. — Aphraatis causam defendit Ryssel , Notiz iiber die Anfange des Monchtums in Syrien (Theologische Lile- raturzeitung, 1885, nMG, cc. 387-390). ^ Vid. Assemani, Bibliotheca Orientaiis, t. III, paH. 2, pp. dccclxii, seqq., et dccclxxxvi; Sozonieni, Historia ecclesiastica , II, 14. Patr. Gr. t. LXVII, c. 9t)8, seqq. DE NOMINE ET PERSONA APHRAATIS. xix scribendi epistolam hanc ad fratres nostros universos , Ecclesiae filios , in va- riis regionibus degentes ; episcopi , presbyteri , diaconi , totaque Ecclesia Dei cum omnibus liberis eius in diversis locis, qui apud nos sunt : fratribus nos- tris carissimis et dilectissimis , episcopis, presbyteris, diaconis, una cum uni- versis liberis Ecclesiae qui vobiscum sunt, omnique populo Dei, Seleuciae et Ctesiphonte et per varia loca exsistenti, sit a Domino Deo et Vivificatore nostro, qui per Christum vitam nobis dedit, nosque ad se accedere fecit, pax multa; » alter vero cum in eadem epistola {Ibid. 25) de sancta manuum impositione loquitur, seu sacra ordinatione, « quam homines, inquit, a nobis accipiunt ». Sed quia utrumque locum (licet, nostra quidem sententia, optimo iure in hanc partem interpretatum) , dubiae esse significationis , ipsamque orationem quasi « ad fallendum compositam » * debeamus agnoscere , propter incertam in priore vocabulorum flexionem episcopi, presbyteriy didconi, et ambiguum pariter sensum praepositionis ^ (a nobis vel e nobis) in altero , alios textus ad- vocabimus, in quibus Aphraates, episcopos summa auctoritate compellans et admonens, in episcopi modum profecto loquitur. Praedictae enim epistolae scriptor dissensiones ob Pastorum vitia, fastum, ambitionemque in ecclesia Seleuciae et Ctesiphontis exortas, palam aspereque coarguit (Demonstr. xiv, 2, seqq.). Quos ita compellat, pastorum {Ibid. 39), sacerdotum (Demonstr. vii, 18), rectorum gregis (Demonstr. vii, 26), dispensa- torum domus (Demonstr. xiv, 38), speculatorum, quasi 67rtGxo7ra)v(Demonstr. vii, 26), doctorum (Demonstr. xiv, 26; vii, 18), nominibus sunt insigniti; vocantur electi et uncti ut praesint (Demonstr. xiv, 27), gregis congregatores (De- monstr. xiv, 38), educatores liberorum Ecclesiae {ibid.). Ipsi filios ex aqua gi- gnunt Ecclesiae {ibid.)j iuvenes imbuunt, et virgines instituunt (Demonstr. x, 6); Ecclesiam, Apostolorum munere, Deo desponsant (Demonstr. xiv, 38, 39). Medicos etiam alloquitur, quorum cura est vulneratis medendi (Demonstr. vii, 2, 4); qui claves caelorum tenent, ut paenitentibus ianuam aperiant (De- monstr. xiv, 26; vii, 11), non vero ut hac ligandi et solvendi potestate per- verse abutantur (Demonstr. xiv, 44); tubas inflant et monent populum (De- raonstr. vii, 18) et baptismi sacramentum conferunt (Demonstr. vii, 21). Hos porro fratres vocat (Demonstr. xiv, 42, 45, 49) ; peccantibus se humiliter adnumerat {Ibid. xiv, 2, 21, 26), eosque non ut « subiectos quos edoceat », sed velut « aequales gradu r> « consiliariosqueetadiutores «(exCol. iv, ll)computat {Ibid.j XIV, 42, 45). « Fratres nostri, inquit, superbiunt titulis quos suscepe- runt, ut possint ligare... Et potestatem habeo et ego » {Ibid. xiv, 25). Ministe- rium sacrum extollit, cc quod, ait, non debemus spernere, ne ab ipso reprobe- * J. Forget, De rita et scriptis Aphraatis, p. 101. XX PRAEFATIO — CAPUT I. mur » (Demonstr. xiv, 17), Denique se fatetur thesauro regio a Domino domus praepositum esse (Demonstr. x, 8); Ecclesiaenominedocet(Demonstr. xxii, 26), et gravi auctoritate a pastoribus requirit ut indignos gregi non praeponant (Dc- monstr. x, 6), neve antiquiorem, sed digniorem sufficiant (Demonstr. xiv, 25). Ex talibus loquendi formulis iure inferimus virum in sacra hierarchia cons- titutum ad aequos et pares scripsisse, et insuper qui epistolam huiusmodi, episcoporum regionis suae et totius cleri mandato, ad primariam ecclesiam Seleuciae et Ctesiphontis misit, facere nequivisse nisi ecclesiasticus vir esset, sive propria existimatione et eruditione, sive etiam sedis suae dignitate atque excellentia conspicuus. Haec vero apte dici possunt de antiquo monasterio sancti Matthaei, quod inter vicinas sedes praestantiam aliquam, forte iam eo tempore, obtinebat. Ulud enim, quod ferunt, a conditoris nomine, Diocletiani persecutionem fu- gientis , ita appeltatum ' , vel quod in honorem dicatum fuit B. Matthaei Evan- gelistae, quem suum etiam Chaldaei iii Perside agnoscunt apostolum, ab ipsis sancti Antonii discipulis eo ipso tempore conditum est*, et sedes revera ex- stitit olim episcopalis, quae Chaldaeis iacobitis cessit, Instituto ab his primate orientalium in urbe Tagrito anno 629, coenobium matthaeanum tanquam pristinae sedis Seleuciae locum excipiens, sub auctoritate patriarchae ordi- nem secundum obtinuit, veluti sedes ipsius metropolitae Ninives, postea Mossuli, qui etiam « episcopus sancti Matthaei » dicebatur'. Hic, ab ipso ca- tholico ordinatus, ceteris episcopis honore et dignitate antecedebat; statuta etiam lex erat ut ille catholicus in monasterio deberet incathedrari. Nonnulli episcoporum sancti Matthaei, inde a quinto ad duodecimum saeculum, a Bar- hebraeo et Assemano nominati, celebres exstiterunt. lidem auctores testes sunt de monachbrum ibi degentium auctoritate et magna frequentia*. Haec fuit matthaeanae sedis condicio, donec anno H55 principali cathedrae adiecta est, cum scilicet Tagritensis et Ninivensis ecclesiae in sedem unam collectae * Rich coenobii exstructionem a Matthaeo, Eugenii discipulo, anno 334, ipsimet Aphraatis tempori, adscribit (apud Ritter, Erdkunde 1. c, p. 737). Idem auctor (p. 735), et Badger, The Nestorians and their rituals, t. I, p. 96, conditoris speluncam, necnon in ecclesia tumulum ostendi aiunt. ^ Assemani, Bibliotheca Orientalis, t. II, p. 460; t. III, part. 2, pp. iii seqq., et dccclxviii. Adserit lesuiab, auctor saeculi XIII, cuncta coenobia orientalia a sancto Euge- nio eiusque discipulis fuisse fundata, et sanctorum nominibus nuncupata, ante exortas haereses et concilia congregata (Assemani, 5/W/o/Aem OrientaliSy t. III, part. 1, p. 300). ' Assemani, Bibliotheca Orientalis, t. II, Dissert. de Monophysitis ^ § ix, sub verb. Monasterium S. Matthaei. * Vid. J. B. Abbeloos et Th. Lamy, Barhebraei Chronicon ecclesiasticum y t. I, cc. 285, 344; t. II, cc. 104, 342, 364; Assemani, Bibliotheca Orientalis, t. I, p. 445; t. II, Dissert. de Monoph.y § viii, Sedes Maphriani; § ix, sub verb. Mosul et pp. 419 seqq. APHRAATIS OPERA. xxi • sunt. Monastcrio tunc praefuit archimandrita. At Tagrito destructo, Primas in coenobio sancti Matthaei sedem elegit. Anno autem 1171, monasterium a Curdis direptum deseruerunt monachi , Mossulum aliquando habitaturi. Iterum anno Graecorum 1680 , dominica , die 25 mensis « ab », seu augusti 1369, Curdi coenobium vastaverunt et funditus expilaverunt , suppellectilique , cibariis et thesauris ablatis, domum et templum vacua reliquerunt*. Hodie, ut referunt qui locum lustravere, monasterium, excepta ecclesia, ruinis paene coUapsum iacet; episcopus iacobita cum uno vel paucis monachis coenobium inhabitat, et pagos aliquos iurisdictione tenet. In ecclesia sunt plura eiusdem loci epis- coporum, atque etiam catholicorum sepulcra, estranghelicis et carshunicis pleraque titulis insculpta, et in primis lacobi Sarugensis, Gregorii Barhe- braei, lacobi Severi Tagritensis, de quibus supra sermo factus est (p. xii). At alia vetustate corrupta sunt, alia a Curdis derasa*. Ceterum nemo nescit eosdem saepe apud orientales episcopos fuisse quos monachorum praepositos, ita ut inter lacobitarum sedes episcopales, viginti et unum monasteria enumerentur'. Ex pluribus iterum scriptorum locis dis- cimus monachos ecclesias administrasse , aliquos etiam ad episcopi munus in propriis monasteriis, « honoris et meriti causa », fuisse provectos et ordina- tos : Ti[iLT? ?v£xev, avr' a[it.oi6Yi^ cidTrcp twv auTOi; :7eTCo^iTeii[jL6Vtov yeipoTovviOevTEC sv toi; t^ioi; [lovaaTxp^oi; \ CAPUT SECUNDUM APHRAATIS OPERA 6. Demonslrationes xxiii recensentur. Quae fuerit eas occasio scribendi. Aphraatls amicus. — 7. 8in- gulae Demonstrationes analysi describuntur. — 8. Demonstrationum autbentia probatur adversus Gennadium. — 9. De translationibus operum Aphraatis. Versio armeniaca. Eiusdem iudicium, uti- litas. Versio latina Antonelii. Versio aethiopica. 6. Merito salutatur Aphraates patrum ccclesiae syriacae antiquissimus , * J. B. Abbeloos et Th. Lamy, Barhebraei chronicon ecclesiasticum , t. III, p. 531. * Monasterium saDcti Matthaei visitaverunt Rich, anno 1820 [supra p. xv), et Badger, annis 1843 et 1850. Is in supradicto opere The Nestorians and their ritualsy tradidit eoenobii conspectum (p. 97) et situm ecclesiae designavit (p. 95) , cum sacello B. M. ad orientem, et coemeterium, seu |*«»ofi^ « locum sanctorum », in occidenlali parte templi. Uterque monet traditiones circa hoc coenobium diversissimas , et quae a loci incolis nar- rantur, parvi facienda esse. ' Assemani, Bibliotheca OrientaliSy t. U^Dissert, de Monoph, , § ix, Monasterium S.Abel, * Sozomeni Historia ecclesiastica^ vi, 34. Patr, Gr., t. LXVII, cc. 1393-1396. Cf. J. B. Abbeloos et Th. Lamy, Barhebraei Chronicon ecclesiasticum ^ t. I, c. 381. XXII PRAEFATIO — CAPUT II. cum primus ipse sit cuius opera, quae quidem a gentis suae scriptoribus ei adsignantur, utque ab ipso ex ordine recensentur, ad nos integra pervenerint. Hae igitur sunt , auctoribus Barhebraeo et Ebediesu, supra (pp. x , xi) evo- catis , Dissertationes viginti duae , secundum alphabetum digestae et bifariam divisae, addita alia vigesima tertia extra ordinem litterarum. Titulum singulis imposuit librarius post auctorem a Demonstrationum » |6Sa-i (Demonstr. xxii, 25; xviii, 12). Ita etiam Barhebraeus, et Georgius, et auctor anonymus in codice Musaei Britannici Orient. 1,017, de quo supra (p. x). Variis autem ab ipso auctore nominibus insignitae dicuntur ^;;^ « Epistolae » (Demonstr. i , 1; XIX cod. B in tit.), \l^\io « Sermones » vel « Homiliae » (Demonstr. x, 7, 8; XXII, 25, 26), nonnunquam etiam w'^ « Gapita » (Demonstr. xxii, 25, 26), ^-3a» « Libri » (Demonstr. xi, 7), ^;©»ox « Memoriae » (Demonstr. x, 7; xxii, 25; xxiii, 60), atque etiam ^;k quasi « Res gestae » seu « Historiae » (De- monstr. iv, 1 ; x, 9), iLai^.suM (Demonstr. xxii, 25) et u^ « Adhortationes » (Ibid.). Viginti duae priores ad ordinem viginti duarum litterarum alphabeti sy- riaci dispositae sunt, ita videlicet, quod Orientalibus iucundum semper fami- liareque exstitit, ut singulae per unamquamque litteram incipiant, et alia alii ex ordine succedat. Vigesima tertia a prima littera rursum orditur. Omnium igitur indicem, priusquam propius explorentur, lector accipiat. I De Fide. — ii De Garitate. — iii De leiunio. — iv De Oratione. — v De Bellis. — VI De Monachis. — vii De Paenitentibus. — viii De Resurrectione mortuorum. — ix De Humilitate. — x De Pastoribus. Hic Aphraates priorem operum partem, seu tomum, claudit (Vid. De- monstr. x,9.). Porro decem has Demonstrationes, litteris ab alafad iud praeno- tatas, e Demonstratione xxii constat, ut dictum est, anno aerae Graecorum 648, post Ghristum 336-337, scriptas seu absolutas fuisse, duodecim vero quae se- quuntur, a littera caf ad tav, post annos septem, scilicet anno Ghristi 343-344. XI De Gircumcisione. — xii De Paschate. — xiii De Sabbato. — xiv De Exhortatione. — xv De Distinctione ciborum. — xvi De Electione Gentium loco ludaeorum. — xvii De Ghristo Dei Filio. — xviii De Virginitate. — XIX De ludaeis non congregandis. — xx De Sustentatione pauperum. — XXI De Persecutione. — xxii De Morle et novissimis. Totam nunc Demonstrationum seriem Aphraates ex ordine percenset, ct annum utrique tomo adscribit. XXIII De Acino et de benedictione quae descendit in iustos priscarum gene- rationum, mense augusto anni sequentis (656 Graccorum, post Ghristum 345) data; ipsa est quam Barhebraeus post epistolas alphabeticas sub titulo « libri paraenetici » |taL.tp«, ^ins proponebat. Universos autem tractatus in hunc finem Aphraates composuit (quod e APHRAATIS OPERA. xxiii nonnuUis eorumdem locis discere licet), ut amico satisfaceret de fide et ope- ribus^fide requisitis interroganti. Epistolam quam iste Aphraati miserat ama- nuenses toti Demonstrationum summae praescripserunt. Ex hac autem sumi- tur argumentum non praetermittendum de scientiae et doctrinae laude quam Sapiens Persa iam erat consecutus, ut legenti patebit. luxta translationem armeniacam operum Aphraatis, sub nomine, ut diximus, sancti lacobi Nisibeni propositam, Epistola haec interrogatoris ad B. lacobum a sancto Gregorio Illuminatore dirigitur. Possumus quidem dicere cum Anto- nelli, huius translationis editore, titulos, a librariis vel lectoribus arbitrio confectos , nultius esse momenti * , nisi tamen coniiciamus , sicut pro lacobo Aphraate lacobum Nisibenum , ita Gregorium Illuminatorem , quem iste fami- liarem et propinquum habuit, pro alio Gregorio suppositum fuisse. Quoniam vero epistolae titulum codices nostri non exhibent, et Aphraates, qui pro- priam celavit personam , amicum nomine non appellavit (vid. Demonstr. x, 9), nihil licet de hominis nuncupatione nec de habitationis loco definire. Eius autem condicionem Aphraatis sermo declarat. Virum enim monachum alloquitur, quem amicum et fratrem saepissime vocat ; eumdemque , dignitate auctum , aliis fuisse praepositum , et munus abbatis , seu archimandritae , ges- sisse apparet. Confer, post loca superius relata Aphraatis ad monachos suos scribentis, sequentia passim excerpta : « Propterea lege, tu et fratres nostri monachi, qui virginitatem diligunt » (Demonstr. vi, 20); « Lege et disce, tu cum fratribus monachis, fidei nostrae sectatoribus » (Demonstr. x, 9); cc Ut dis- cas et doceas, et credas et vicissim tibi credatur » (Demonstr. i, 20); « Sic ergo erudire, et fratres, ecclesiae tuae filios, vicissim erudi » (Demonstr. xii, 12); « O dispensator domus Christi » (Demonstr. vii, 25); quae ultimae Zachaei in co- dice A adnotationi ad Demonstrationem xxii conveniunt : « Sapiens Persa... hanc epistolam a se scriptam ad abbatem quemdam », seu monasterii prae- fectum \Uf^j « misit » , eumdem profecto ad quem praecedentes epistolas scrip- serat (Cf. Demonstr. xxii, 25). 7. Ut ergo satisfaceret interroganti , Aphraates, acceptis litteris lae- tus, liberaliter respondet, et in Demonstratione prima de Fide fundamen- tum fidei statuit esse Christum, cui totum aedificium fidelis perfecti innititur; et postquam, patriarcharum exemplis, fidei exposuit efficaciam, ostendit, con- tra haereticos et infideles, quae sit vera fides Ecclesiae, brevi et adstricta quadam expositione, non vero confessionis symbolo. Virtutes autem fidei coniunctae traclatuum sequentium argumentum prae- * Antonelli, Sancti Pairis nostri lacob, episcopi Nisibeni, Sermones^ Romae, 1750, p. iv. XXIV PRAEFATIO - GAPUT II. bebunt. Ideo instituit Aphraates Demonstrationem secundamcie Caritate, quae ceteris virtutibus praecellit, totamque legem et prophetas complectitur ; ter- tiam de leiwiio, ut ostendat ieiunium sine bonis operibus nil prodesse, et ieiunium spiritale, seu cordis munditiam, merae abstinentiae ciborum longe praestare; et quartam de Oratione, quae Deo accepta fit, si cum operibus bonis coniungatur, quod multis patrum exemplis et praecepto Domini suadet. Demonstrationis quintae diversus a ceteris est finis, in quibus fidem, ct virtutes et opera bona auctor hucusque pertractavit ; haec vero de Bellis inscripta, non, ut voluit Antonelli, ad bellum spiritale, sive pugnam inter bonos et malos, refertur, sed ad ipsum bellum Saporis adversus Romanos. Is enim, audita Constantini morte (337), et imperio inter huius filios diviso, ingentes copias paravit, atque, ut provinciis Mesopotamiae potiretur, Nisibim aggressus est ; sed ne post tertiam quidem oppugnationem (annis 338 , 346 et 350) urbem potuit occupare, nec nisi anno 363 a loviano deditam obtinuit. Demonstratio de Bellis, scripta anno 337 , ad bellum nondum inceptum spectat , et quem scriptionis tempus postulavit ordinem inter alias consecuta est. Fide- lium mentes studet Aphraates confirmare, armorum apparatu commotas. Re- gem Saporem cc per quem malum populo Dei accidit » , Imperatorem autem , cc per quem bonum populo Dei factum est », ex destinato praetermittit nomi- nare; hunc sub specie quartae bestiae in visione Danielis, illum imagine ter- tiae , seu arietis , dissimulat , ut Persarum regem a Romanis (filiis Esau , ex iudaica traditione , nominatis) vincendum secure queat ominari. Sapores enim dum adversus Romanos bellabat, Christianis in ditione sua degentibus, sibi a Constantino licet in gratiam commendatis, se exhibebat infensum, veluti Roma- norum amicis. Re quidem vera, isti sperabant se ab imperio christiano posse defendi adversus regem , Zoroastri superstitionum nimis studiosum , qui fide- les Christi abhinc annis decem iam coeperat exagitarc, atque ob acceptas cla- des iratus, eosdem quadraginta annorum (340-379) persecutione dire vexavit. In Demonstratione sexta monachos speciatim alloquitur monitis plurimis, ct prohibet quominus cum virginibus consecratis conveniant simul habitaturi. Deinde praecepta eis tradit perfectae disciplinae, quibus simillima in va- riorum regulis monasticis expressa reperiuntur. Exemplum tandem sumit a Domino Christo, a qui formam servi accepit », et de resurrectione corporum (lisserit. De ea autem expositione plura dicentur cuni de Aphraatis doctrina disputandum erit. Demonstratio septima de Paenitentibus, in qua vulneratos in spiritali prae- lio hortatur ut sacerdoti tanquam medico sese ostendant, sacerdotes autem monet ut peccantes non respuant, et peccata nullatenus publicent, testimonia conferet non levis ponderis pro confessione sacramentali. APHRAATIS OPERA. xxv Iii octava de Resurrectione mortuorum, apologetae partes contra discipu- los Bardesanis suscipit, ut resurrectionis carnis dogma catholicum exponat, ct adversariorum contradicta dissolvat. Demonstrationem nonam de Humilitate vel de Mansuetudine inscripsit, quam Scripturae sententiis variisque illustrat exemplis. Postquam vero fidem et opera christianis congruentia praecipue pertracta- vit, nunc in Demonstratione decima de Pastoribus, rectorum gregis inculcat offi- cia, sermonemque colligit et absolvit, impletis iis quae consultori promiserat. Ut legenti videtur, moralis et paraenetici argumenti majore ex parte sunt hae decem priores epistolae. Aliter de ceteris dicendum erit, quibus contro- versia adversus ludaeos praesertim est instituta. Eas post septennium scriptas ad eumdem amicum dirigit, quem doctrinae noverat studiosum, cui etiam alios docendi cura erat imposita. Tempore autem Saporis regis , ludaei , qui post Cyri edictum in Assyria et Perside remanserant, potentia numeroque maxime aucti, ac summam auctorita- tem adepti, arroganter se efferebant, doctrinam christianam palam oppugnan- tes. Persecutionem denique concitaverunt , contendentes Christianos, utpote romani populi amicos, Persis autem alienos, regni securitatem labefactare. Quamvis alii alio modo Patres ludaeorum et ludaizantium aggressus re- tuderint, communia apud omnes inveniuntur controversiae antiiudaicae ca- pita, eaque necessario simili saepe via expediunt. Porro quaestio omnis haec est : Novi Testamenti cum Veteri concordiam demonstrare; lesum ostendere Dei Filium et Messiam esse, prophetias pro Christo et contra ludaeos adim- pletas, mosaica instituta, olim a Deo data, hodie abrogata esse. Aphraates insuper virginitatis observantiam , vitam futuram, paschatis celebrationem speciali defensione suscepit vindicandas; et insectatur a fallaces disciplinas )> liSr^A*, seu haereses, « quae sunt instrumenta diaboli » (Demonstr. iii, 9, 15; VI , 18). De cavillatoribus etiam saepe queritur, atque hoc detestabile vitium irrisionis exagitat (Demonstr. v, 25; vi, 20; xiv, 48; xxii, 26). Rem autem ge- rit cum homine doctrinae laude inter ludaeos claro (Demonstr. xxi, 1), quem concertando frequenter interpellat, eum « virum sapientem » (Demonstr. x, 1 ; XII, 7), « doctorem » (Demonstr. xv, 8; xvii, 9), « sapientem scribam » (De- monstr. xv, 8), cc disputatorem » seu « concionatorem » (Demonstr. xii, 3) no- minans ; et contra praedictos adversarios ostendit in Demonstratione undecima de Circumcisione veram eam esse quae in corde perficitur; deinde quae fuerit in veteri lege circumcisio carnalis exprimit, In Demonstratione duodecima de Paschate, tempus et modus traduntur cele- brandae sollemnitatis. Legalem observantiam Deus irritavit; unde non debet amplius agnus immolari , nec festivitas cum ludaeis celebrari. His addit auctor XXVI PRAEFATIO — CAPUT II. nonnulla de sacris eucharisticis et de ritibus ad noctem paschalem pertinen- tibus. Eo documento illustratur observatio disciplinae paschatis apud Orien- tales, de qua non exigua fuit, etiam post nicaenum decretum, controversia. Demonstratio tertia decima docet Sabbatum, quo ludaei inaniter iactan- tur, ad quietem cum homini tum iumento datum fuisse, et hominem non mera praecepti observantia, sed operibus bonis iustificari. Diversi vero argumenti est Demonstratio quartadecima , seu Exhortatio, ad clerum et populum Seleuciae et Ctesiphohtis necnon vicinarum ecclesia- rum missa. Hanc scripsit, mense februario-martio anni 344, Aphraates, no- mine episcoporum cleri populique provinciae in qua degebat. Monent nos scriptores syri insignem ecclesiam Seleuciae et Ctesiphontis , iam ante exor- tam Saporis persecutionem, teterrimo schismate laborasse, cum Papas, huius civitatis episcopus, fastu, ambitione, saevitia, diaconis et presbyteris et ipsis episcopis infensum se effecisset, adeo ut episcopi de primatis sui causa co- gnituri, Seleuciae, novem post nicaenum concilium annis, in synodum con- venerint. Unius hominis insolentiam consecutae sunt, ut ex Aphraate vide- tur, turbationes mataque plura, clericorum in his ecclesiis Mesopotamiae elatio et arrogantia , vitia superbiae et avaritiae , rixae , contentiones ofTicii- que derelictio. Quibus malis ut mederentur, episcopi vicinae regionis, syno- dum , quo loco nescimus , congregaverunt , et epistolam Aphraates scripsit , eo iure quo diximus supra, in qua graviter, summa tamen moderatione, vitia prodit et arguit, nocentesque blande ad paenitentiam invitat, ut pace reddita omnes unius Domini servi simul gaudeant. Immerito autem exhortatio haec refertur ad synodum Seleuciae in causa Papae celebratam * , cum decem annis memoratam synodum (334) epistola (344) secuta sit. Magis vero culpandus essct qui eamdem Aphraati abiudicaret, Antonelli auctoritate , contendentis Gennadium in catalogo operum sancti lacobi Nisi- beni eam non memorasse ; librarium armenum seorsum eam ab aliis posuissc ; stilum, modum ac scribendi rationem a superioribus epistolis esse dissimil- lima; demum epistolam synodicam esse, et multorum nomine scriptam, a non autem sancti lacobi episcopi, cuius nec nomen, neque episcopalis dignitas et auctoritas, nuUaque alia quae aliqua ex parte eum auctorem fuisse obscure sal- tem indicent, apparent* ». In his vero quam vehementer peccet Antonellus fa- cile est aestimare, primum ex auctore ipso adserente se post epistolam de Sabbato hanc Exhortationem de rixis et dissensione scripsisse, et disputationi de * Assemani, Bibliotheca Orientalis, t. III, part. 2, p. clxxv. Aliud putavit W. Wright cum scripsit : « He... had a seat at the Council of Seleucia and Ctesiphon, held A. D. 344 ». [The Homilies of Aphraates^ p. 89.) ^ Antonelli, Sancti Patris nostri lacobi episcopi Nisibeni Sermonesy p. 401. APHRAATIS OPERA. xxvii Cibis, prout exigit litterarum ordo, praeposuisse. Haec autem sub fme De- monstrationis vigesimae secundae, quae in armeniaco deficit exemplari, le- guntur. Ad secundum argumentum quod attinet , Gennadii auctoritatem aestimatione et momento suo infra perpendemus. Causam autem tibrarius armenus ipse oc prudenti lectori » tradidit , ob quam sermonem illum de Schis- mate aliis subiunxit : quia nempe ad interrogantem non fuit rescriptus, neque ad eum missus; cc attamen, inquit, quia sermo est inagni viri, non aestimo esse inutile si subiungatur...^ » De scriptoris etiam charactere et dignitate indicia haud profecto obscura ex eadem epistola modo excussimus , quae cum nonnuUis ceterarum locis collata, contradicenti facient fidem. Postremo ad scribendi rationem quod attinet, nuUatenus videtur, quantum in dissimili materia et subiecto reperiri posset, inter Demonstrationem decimam quartam et ceteras stili aut modi interesse discrepantia , quae alium quemlibet aucto- rem detegat, ne in armeniaca quidem editione. Ceteras, praeter ultimam, superat utique prolixitate; quaedam insuper praebet singularia et privas vo- ces , seu aira^ >.£yojt6va. Quod autem superest , eamdem prorsus methodum , so- litum Scripturae proferendae modum, eamdem orationis artem et industriam, neque alia atque in ceteris exempla adducta prodit ; quibus adversus Antonel- lum statim iudicabit lector Demonstrationis xiv auctoritatem nuUa omnino ratione in dubium posse poni*. Incepta nunc concertationis argumenta repetit Aphraates, et in Demons- tratione quinta decima de Cibis iudaicum institutum distinctionis ciborum ir- ritum esse, ipsosque ludaeos reprobatos et poUutos demonstrat. Eadem via disputat in Demonstratione sexta decima de Gentium vocationc, quae per Christum loco ludaeorum suffectae sunt. In decima septima de Christo Dei Filio, ostendit lesum iure vereque Deum et Dei Filium appellari debere et adorari, in quo prophetiae messianicae com- pletae sunt. ludaeos rursus continentiae obtrectantes in Demonstratione duodevige- sima de Virginitate arguit , et legis ipsius exemplis ostendit castitatem coniugio praeeminere, et hominem Deo virginitate placere, quae donum inaestimabile est, et angelorum similitudo. Docet in Demonstratione undevigesima contra ludaeos dicentes se esse denuo * ADtonelli, Sancti Patris lacobi episcopi Nisibeni Sennones, p. 402. ^ Conferenda sunt loea Demonstrationis xiv, 13 et 14 (cc. 600 seqq.) cum i, 18 (cc. 41. 44) et IV, i (c. 137) ; xiv, 16, el 39 (cc. 601) seqq. et 684) cum vi, 1 [cc. 240 seqq.) ; xiv (cc. 657- 660) cum i, 15 (c. 36), et alia in Demonstrationibus ii et x, quae ipse lector reperiet; maxime vero locus xiv, 36 (c. 664) cum xviii, 4 (p. 828), quem saltem diligens translator debuerat animadvertere. XXVIII PRAEFATIO — CAPUT II. congregandos , eos reprobatos et irrevocabiliter esse dispersos, et Danielis prophetiam explicat de septuaginta hebdomadibus et de excidio lerosolymae. Sequens Demonstratio vigesima de Sustentatione pauperum , non controver- sialis, sed iterum paraenetica est. Egenorum cura veteris et novae legis prae- ceptis et exemplis commendatur. In vigesima prima de Persecutione , ludaeis iterum, Christianorum religio-^ nem ob perpessas vexationes improbantibus, respondet, eos ipsos argumento ad hominem ostendens castigationi et servituti traditos esse, exempla deinde afferens iustorum priscae legis, qui persecutionem subierunt, ac martyrum, qui pro Christo testimonium dederunt. Demonstratio vigesima secunda de Morte et temporibus novissimis inscri- bitur. Mors iustis non est timenda, utpote a Christo devicta; novissima tamen debemus iugiter recordari, et multorum exemplis edoceri, ut per mortem non ad supplicia sed ad praemium adducamur. Hic Aphraates viginti duarum epistolarum recensione sermonem claudit. Omnium postremam, et extra seriem alphabeti positam, vel melius ala iterum signatam , de Acino, seu de Benedictione quae in priscas generationes ma- navit, auctor praecedentibus anno sequenti subiunxit, ut demonstraret bene- dictionem in populo Israel per Christi progenitores ab Adam ad Christum st- cut granum in botro servatam fuisse , et iustorum orationibus populum salutem consecutum fuisse; dein cunctarum generationum describit seriem, et tem- ponmi computationem , donec benedictio a populo ablata gentibus transfer- retur. Hoc vero est supra memoratum Opus chronologicum Aphraatis. Post illa sermonem colligit, et Dei potentiam et maiestatcm hymno celebrat, ac deni- que fratres ut Deum timeant adhortatur. 8. Habes, lector benigne, lacobi Aphraatis, Sapientis Persae, lucubratio- nes, seu tractatus tres supra viginti, qui scriptorum gentis suae librariorumque testimonio nomini eius addicuntur. Licet iam a nemine apud nos eorum auc- toritas in dubium vocetur, attamen, ut omnis suspicio aut ambigendi materia derivetur, controversia Gennadio movenda est et armeno cuidam auctori , quo- ruin vitioet culpa Aphraatis genuina opera lacobo Nisibeno addicta fuere, adeo ut, cum de vero eorum auctore nondum facile constaret, viri docti Anto- nelli et Sim. Assemani , falsa illa opinione decepti , plures vicissim auctoritate sua hucusque deceperint * . Gennadius igitur, in libro de Scriptoribus ecclesiasticis, quo Hieronymi ca- * Assemani (jBibliotheca Orientalis, t. I, p. 20 seqq.) opera a Gennadio numerata la- cobo Sarugensi adscripserat. Senlentiam postea mutavit (Addenda et corrigenda, Ibid, pp. 557-558), ut eadem Nisibeno concederel, sola codicis armeniaci auctoritate motus. APHRAATIS OPERA. xxix talogum ad annum 495 persequitur, haec de sancto lacobo Nisibeno tradit : <c lacobus, cognomento Sapiens, Nisibenae, nobilis Persarum modo civita- tis episcopus , unus ex numero sub Maximino persecutore confessorum , et eo- rum qui in Nicaena synodo arianam perversitatem 6[jloou(iio'j oppositione dam- narunt. Hunc virum Beatus Hieronymus in libro xpo^i^cwv velul magnarum virtutum hominem nominans, in Catalogo Scriptorum cur non posuerit facile excusabitur , si consideremus quod ipsos tres aut quatuor Syros quos posuit * , interpretatos in graecum se legisse testetur. Unde constat eum illo tempore ignorasse syram linguam vel litteras, et ideo hunc qui necdum in aliam ver- sus est linguam nescisse scriptorem. « Comprehendit autem omne opus suum in viginti sex libris, id est : de fide contra omnes haereses, de caritate generali, de ieiunio, de oratione, de dilec- tione in proximum speciali , de resurrectione , de vita post mortem , de humili- tate, de patientia, de paenitentia, de satisfactione , de virginitate, de sensu animae , de circumcisione , de acino benedicto pro quo in Isaia legitur : Non est exterminandus botrus, de Christo quod Filius Dei sit et consubstantialis Patri, de castitate, adversus gentes, de constructione tabernaculi, de gentium conversione, de regno Persarum, de persecutione Christianorum. Composuit et chronicon minoris quidem Graecorum curiositatis, sed maioris fiduciae, quia divinarum Scripturarum tantum auctoritate constructum, comprimit ora eorum qui praesumptuosa suspectione de adventu Christi inaniter philosophantur. « Moritur hic vir Constantii temporibus, et iuxta praeceptum patris eius Constantini , iuxta muros Nisibae sepelitur, ob custodiam videlicet civitatis ; quod secundum fidem Constantini evenit. Nam post multos annos ingressus lulianus Nisibim, et vel gloriae sepulti invidens, vel fidei Constantini, cuius ob id domum persequebatur, iussit efferri de civitate sacri corporis reliquias; et post paucos menses , consulendae licet causa reipublicae , lovinianus impe- rator, qui luliano successerat, tradidit barbaris civitatem, quae usque hodie Persarum ditioni cum suis subiecta servit^. » Haec porro Gennadii adserta in varias reprehensiones incurrunt. Primum * Tatianum [De Viris illustr, c. 29) , Bardesanem (c. 33) , Archelaum (c. 72) , sanctum Ephraemum (c. 115), Patr. Lat, t. XXIII, cc. 645, 647, 683 et 707. ^ Gennadius, de Scriptoribus ecclesiast. c. 1. Patr, Lat. t. LVIII, cc. 1060-1062. Acta Sanctorum, t. IV lulii, pp. 34 seqq. Notandum in recensendis libellis omnes fere Gennadii textus cum manuscriptos tum editos inter se discrepare. Ita exhibent de Adscensu animae, de Azymi benedictione y de Gentium coni^ersationesy de Adi^entu antichristi. Incerta etiam et libera apud editores interpunctio, unde fit ut viginti quatuor aut viginti tres aliquando numerentur; plerique autem codices exscribunt viginti quinque, bollandianus etiam viginti sex , et sangermanensis vetustissimus viginti septem ; at viginti tres duntaxat videntur ab auctore commemorari. XXX PRAEFATIO - CAPUT II. quidem unde novit iste Hieronymum, Palaestinae incolam, hebraei simul ot chaldaei peritum sermonis , linguam syriacam , per ea loca in quibus versaba- tur communem, ignorasse? cum ipse contrario testetur eodem tempore quo catalogum virorum illustrium conscribebat (anno videlicet 392 , seu Theodosii decimo quarto), hebraico arabicoque sermone necnon S}to se usum fuisse, ut librum lob nova translatione interpretaretur * . At non unus Ilieronymus, sed nec Photius, qui graecorum ac latinorum, immo plurium orientalium scripta curiose recensuit , nec Theodoretus , aliive rerum ecclesiasticarum in Oriente conscriptores , qui lacobi Nisibeni vitam narrarunt ; nec tandem Syrorum , Armenorum , Coptarum , Graecorumve * me- nologia, neque ullus veterum, dum de sancto lacobo sermonem habuerunt, de ipsius scriptis quidquam retulerunt. Nihil pariter apud Syros tradit Ebediesu, in copiosa sua bibliotheca scriptorum , nec lacobus Edessenus , licet multos et Ule auctores commemoret; nihil etiam lohannes Darensis, Dionysius Barsa- libi, nec Barhebraeus, nec ceteri orientales, qui de ipsius gestis scripserunt. Opera Nisibeni ignorant Syri cuiusvis sectae, neque ulla eorum exemplaria circumleruntur ; ignorant et Arabes , apud quos multa Patrum opera translata reperiuntur; eaque causa fuit cur nullum Hieronymus lacobo Nisibeno locum inter scriptores ecclesiasticos tribuerit, licet eius vitam in Chronico laudave- rit, quod iste, ut Syri adseverant, nihil scripsit, exceptis forsan litteris con- solatoriis, dubiae tamcn auctoritatis , ad Papam, episcopum Seleuciensem ^ ; seclusa etiam graeci conscriptoris adsertione in Menaeis, de qua supra. Videtur autem Gennadius haec scripta « necdum in aliam linguam versa » in conspectu nullatenus habuisse , nec volvisse manu ; eorum autem notitiam ex auditu tantum , internuntio forsan Cassiano , coenobiorum orientalium lus- tratore, accepit; non enim se ea vidisse perhibet. Id etiam ex ipsa re mani- festum fit ; nam Sermonum quos recognovit ordinem invertit , plurium titulos corrupit, alios bis recitavit, alios vero omisit; quod ex universorum indice infra referendo colligetur. < Praefatio in lob. Patp. Lat. t. XXVIII, c. 1081 ; De i>iris illusir, c. 135; /Wrf. t. XXIII, c. 717. Vid. Acta Sanctorum, t. YIII septembris, pp. 508, 517. * Graeei in Menaeis, die 13 ianuarii sancti lacobi Nisibeni memoriam recolunt prolixo aclorum eompcndio, neque ibi de eius scriptis quidquam legitur. In officio tamen diei 31 octobris peculiaris occurril mentio « libri valde utilis quem scripserit, ad cuius exem- plar Tlieodoretus Philotlieum, seu Sanctorum vitas, composuit » ; {iCSXov Travu (L^pAtfiiov auvs- Ta5«T0' I^Exovi^ei $£ Tiva twv tYi? ^{^Xou TauTTjC BeoocopiTo;... Iv t9) eptXoOcM auTou tffropta [Menaea OctobriSy Venetis, 1028). Quis sit liber ille, nondum exploratum liabemus, neque ex ullo alio scriptore adhuc constare credimus. At saltem viginti tres Demonstrationes alphabeti- cae his indieiis minime designantur. ^ Lequien, Oriens christianus^ Parisiis, 1740, t. II, c. 1107. APHRAATIS OPERA. xxxi Aphraatcs , ut diximus , extra fines Imperii , et sub Persarum degens do- minatu , adversus Gnosticorum sectas , in his partibus pullulantes , non semel invehitur; Arianorum autem nomen vel doctrinam, etiam cum Filii divinitatem tractat ex proposito (vid. Demonstr. xvii), ne ullo quidem verbo praestringit , quippe quae extremas Syriae persicae oras, ultra fines romanae ditionis, non pervaserat. Ecquis vero sibi persuadebit sanctum lacobum Nisibenum, quem Nicaenae fidei defensorem dicunt studiosissimum exstitisse, de fide dispu- tassc , neque arianam haeresim nominatim appellasse , ut pestem a suis ser- mone propulsaret? Ad summum accedat argumentum ex epistolarum indictione sumptum. Istas enim iam novit lector annis 336-337, 343-344 et 345 conscriptas esse; sanctus autem lacobus Nisibenus anno 338 , post primam suae civitatis oppu- gnationem , vita functus est , auctore primum Assemano (ex Dionysio Telmaha- rensi, et Chronico Edesseno), deinde spectatissimo viro G. Bickell, qui, sancti Ephraemi praesertim testimoniis, Theodoretum et Philostorgium confutans, annum obitus sancti lacobi , et veram episcoporum Nisibenorum seriem solidis argumentis definivit * . Fallit ergo ac fallitur presbyter massiliensis , qui libros alterius lacobi alteri addixit ; et summi iuris est Aphraati cc Sapientis » cognomen , a nemine praeter Gennadium, lacobo Nisibeno, qui « Magnus » appellabatur, imposi- tum, restituere^. 9. Mendacis huius opinionis aliud testimonium exstat in inscriptione trans- lationis armeniacae operum Aphraatis, ab ipso archetypo brevi intervallo separatae. Hanc quippe Venetiis, circa annum 1719, cura Petri Mechitaris, ex pervetusto, ut aiunt, exemplari armeniaco, a quodam monachorum descrip- tam, atque, rogatu Assemani, ad Vaticanam Bibliothecam transmissam', Ni- ^ Assemani, Bibliotheca OrientaliSy t. I, pp. 17, 18; G. Bickell, Carmina Nisibenuy additis prolegomenis et supplemento lexicorum syriaconim, Lipsiae, 1806, p. 20. * Quis sit ille lacobus « Sapiens » q^q^oh quem inter et Gregorium Illuminatorem cogna- tionis vinculum Armeni dicunt exstitisse inexploratum relinquitur. Yid. Zenobium Kla- gensem apud V. Langlois, Collection des historiens anciens et modernes de VArmeniey Paris, 1867, p. 343. ' Codicem illum recenset Assemani, inter codices arabicos [Bibliotheca Orientalis, 1. 1, Index codicum mss, quos auctor ex Oriente adpexit, n** xcv, p. 632) haec iungens : « In foL 132. Codex Armenicus exscriptus ex pervetusto exemplari , quod prostat Veneliis in llospitio Monachorum Armenorum , et a Petro Mechitar, eorumdem Monachorum abbate , dono oblatus Sanctissimo Domino Nostro ». (Cf. Ibid, p. 557.) Idem videtur in Catalogo Bibliothecae Vaticanae hoc titulo designari : « S, lacobi Nisibeni Sermones^ itemquc Epistola S. Gregorii Illuminatoris ad eumdem S. lacobum^ litteris cursivis. Codex recens ». (Codices armeniaci Bibliothecae Vaticanae , n" ix, apudMai, Scriptorum vetc^ rum nom Collectio, Romae, 1831, t. V, p. 242.) XXXII PRAEFATIO — CAPUT II. colaus Antonelli latina interpretatione donavit, et utrumque textum Romae, anno 1756, edidit*. Liber autem proponit Aphraatis tractatus numero undeviginti, ficto la- cobi Nisibeni nomine, cum Epistola Interrogatoris , sancto Gregorio Illumi- natori, quem Armeni suum habent apostolum, adscripta; eamque translatio- nem Antonelli pro authentico habet exemplari. Erroris origo a nobis iam * AntonelH, Sancti Patris nostri lacobi, episcopi Nisibeni^ SermoneSj cum praefa- tione, notis et dissertatione de AscetiSy quae omnia nunc primum in lucem prodeuntj Komae, 1756, typis S. C. de Propaganda Fide, iterum Venetiis, 1765, et apud Gallandi, Bibliotheca i>eterum Patruniy l. V (pp. i-clxiv), Venetiis, 1788. Armeniaca lingua tantum prodiit Constanlinopoli, 1824. Aphraatis Demonstrationes , ficto sancti lacobi Nisibeni nomine apud Meehitaristas Yenetos S. Lazari quinque codicibus, prout assecuti sumus, continentur. Cod. 1357 n* vi,4, cartaceus, caractere autem quem dicunt nodrakir exaratus, continet (foll. 415-642) Epistolam interrogatoris , et Demonstrationes vel Sermones decem elocto, eosdem quippe , eodem ordine , iisdemque cum titulis qui in syriacis nostris exemplaribus inveniuntur. In hoc codice omittuntur editionis nostrae Demonstrationes xiv Exhortato- ria, quae in editione Antonelli seorsum ab aliis, ut diximus, ponitur; — xx de Susten- tatione pauperum; — xxi de Persecutione ; — xxii de Morte et nos^issimis; — xxiii de Acino; quae neque in dicta editione, neque in uUo e ceteris codicibus reperiuntur. Cod. 360, n«ix, 3, cartaceus, caractere nodrakir, post titulum (fol. 1) SermOnes exhi- bet decem et septem cum Epistola interrogatoris (foll. 3-342); eosdem quos praecedens, parique ordine dispositos , praetermisso tamen Sermone xiv (editionis nostrae xv) de De^ lectu ciborum, Cod. 562, n° VIII, 5, continet (foU. 1-192) Epistolam interrogatoris , cum Sermonibus decem et septem, omissa Refutatione ads^ersus ludaeos dicentes synagogam instauran^ dam esse (in cod. 1357 xviii; in nostra editione xix), ceteris vero ea dispositione coUocatis : X de Pastoribus; — xii (sic) de Circumcisione ; — xiii de Sabbato; — xi (sic) de Distinc- tione ciborum; — xiv de Pascha; — xv de Ingressu gentium; — xvi Demonstratio quod Christus sit Filius Dei; — xvii de Virginitate et Sanctitate contra ludaeos, incompletam. Cod. 194, n* III, 3, saeculi XVI, cartaceus, Epistolam interrogatoris et novem priores De- monstrationes complectitur (foll. 1-286), omisso primae (fol. 3) septimaeque (fol.201) titulo, secunda vero (Universa lex) De Fide (f. 30), et sexta (Verum est verbum), De Paeniten^ tia (fol. 201) falso inscriptis. Nona vero imperfecta ad § 13 nostrae editionis relinquitur. Nota ad calcem posita monemur amanuensem anno 1060 aerae armeniacae, p. Chr. 1611, vita excessisse. Cod. 98, n° II, 5| caractere nodrakir, easdem novem Demonstrationes cum Epis- tola interrogatoris exhibet (foU. 217-340) , omissis similiter primae (fol. 217) septimaeque (fol. 303) titulis, et secunda falsum titulum de Fide (fol. 228) gerit. Nona pariter loco dicto deficit. Sexta vero grandem partem § 2 quae in aliis codicibus et in editione Antonelli desiderantur integram habet (foU. 283, 1. 17-287, 1. 5). Tandem cod. 526, n° vi, 3, Sermonem continet S, lacobi patriarchae Nisibeni De Resurrectione mortuorum (foll. 241-258). Animadvertendum erit ex his codicibus nulhim editioni Antonelli ex integro respondere , ex quo coUigi posset exemplar a Mechitare Clementi XI oblatum ex pluribus simul manus- criptis forsan exaratum fuisse. APHRAATIS OPERA. xxxiii explicata est , neminique dubium erit quin e cognomine utrique communi pro- fecta fuerit , et pro lacobo Aphraate , ignoto viro et dissitae regionis incola , alius celebrioris famae subditus fuerit. Hunc commenticium rumorem videmus iam saeculo quinto invaluisse, cum nempe Gennadius scribebat. Verum anti- quiores Armenorum auctores, ut Faustus Byzantinus, Moyses Chorenensis, et Menologium Armenorum, dum sanctum lacobum Nisibenum commemo- rant, vitam quidem resque praeclare gestas narrant; at de ipsius libris nihil legitur, primusque , ut videtur, e scriptoribus Armenis Gregorius Narekensis (qui circa annum 1003 obiit) episcopum Nisibenum scriptoribus inseruit, omissa tamen operum designatione , eum proponens velut unum e confes- soribus, qui fidem nicaenam canonibus mandantes definierunt. Ipse, inquit, arianam haeresim gladio verbi destruxit et dissolvit : '/b ^MMJhnhiuq.pPgii /^tuLBumui^ uau^»K$tit ^ iut luituiajtpau^ /^utpj^ ^'Ht^y ' ^^"'kti. l""-^***^^ auhu^uauimjuuua fuapiaua^ tffti.* uirpaua. pauhfa aupfaunhauia pauJ-auiaaHuVia L. aujjia. Et iufra CUm aSSeHt HbrOS SCripsisSC salutares mundo, in quibus [fidem] definivit, maledicentium ora repressit, et indelebilQS canones perpetuo stabilivit*. Error autem editorum sub lectoris iudicium cadet dum inspiciet indicem : CODICBS STRIACI. GENNADIUS. VERSIO ARMENIACA ANTONELLI. SANCTI PATRIS NOSTRI lACOBI NISIDENI SERMONES. Epistola Interrogatoris. 8. Gregorii Illuminatoris Epistola. I. De Fide. De Fide contra omnes haere- De Fide (i). II. De Caritale. ses (i). De Dilectione (ii). III. De leiunio. De Caritate generali (ii). De leiunio (iii). IV. De Oratione. De leiunio (iii). De Oratione (iv). V. De Bellis. De Oratione (iv). De Bello (v). VI. De Monachis. De Dilectione in proximum De Devotis (vi). VII. De Paenitentibus. speciali (ii bis). De Paenitentibus (vii). VIII. De Resurrectione mor- De Resurrectione (viii). De Resurrectione mortuo- tuorum. De Vita post mortem (viii bis). rum (viii). IX. De Humilitate. De Humilitate (ix). De Humilitate (ix). X. De Pastoribus. De Patientia (ix bis). De Pastoribus (x). XI. De Circumcisione. De Paenitentia (vii). De Circumcisione contra lu- XII. De Paschate. De Satisfactione (vii bis). daeos (xi). XIII. De Sabbato. De Virginitate (xviii). De Sabbato contra ludaeos XIV. De Exhortatione. De Sensu animae (vi ?). (xiii). XV. De Distinctione cibo- De Circumcisione (xi). De Ciborum delectu (xv). rum. De Acino benedicto (xxiii). De Paschate (xii). XVI. De Gentium electione. De Christo quod Filius Dei De Ingressu gentium loco * Gregorii Narekensis, Oratio panegyrica prima in sanctum lacobum Nisibenum (Uber precum, Constantinopoli , 1726, armeniace p. 322). Vid. V. Langlois, Collection des historiens anciens et modernes de VArmenie {Agathange, ch. cxxvii), p. 190. PATR. STR. — P. I. T. I. e XXXIV PRAEFATIO — CAPUT II. XVII. De Christo Dei Filio. sit et consubstantialis Pa- populi ludaeorum , seu de XVIII. De Virginitate. tri (xvii). gentium vocatione et repro- XIX. De ludaeis non con- De Castitate (xviii bis). batione ludaeorum (xvi). gregandis. Adversus Gentes (xvi ?). Demonstratur Christum esse XX. De Sustentatione pau- De Constructione tabernaculi Filium Dei (xvii). perum. (xix). De Virginitate et sanctitate XXI. De Persecutione. DeGentiumconversione(xvi). adversus ludaeos (xviii). XXII. DeMorteetnovissimis. De Regno Persarum (v). Refutatio adversus ludaeos XXIII. De Acino. De Persecutione Christiano- dicentes propediem syna- rum (xxi). ^ogam instaurandam esse Chronicon (xxiii bis). (xix). Sermo unicus de adversitate et schismatibus quae fiunt alicubi in provinciis , et de superbia et arrogantia et pugna certaminis (xiv). Verumtamen sententia mendax inter Armenos quondam vulgata, e falsa nominum acceptione pendens, a nemine poterit ultra defendi, si cum textu syriaco, nunc publici iuris facto, armeniaca editio Antonelli compoiftitur. De- cidit enim in ista series alphabetica, et praeter id quod tractatus quatuor omissi sunt, posteriorum ordo, reclamante auctore, pessime commutatus est (vid. Demonstr. xiii, 1, et xxii, 26). A syriacis exemplaribus insuper recedit praetermissis interdum pluribus li- neis; v. gr. in Demonstratione xii, 10 post initium, quae dicuntur de lohannis baptismate : « Nam quamdiu cum discipulis conversatus est , » usque ad locum Act. i, 5, relicta sunt; item in Demonstratione xiii, 5, locus Gen. vii, 1 , qui in exemplari syriaco ter citatur, in armeniaco coarctatur; in Demonstratione ii, 20, post memoratam sanandi potestatem Apostolis traditam, translator ne- glexit incisum : « Nobisque per eorum manus pariter » ; scribit in Demonstra- tione V, 13 : « Imperium tradidit filiis Esau > , pro « Imperium tradidit Ro- manis, qui vocati sunt filii Esau ». Breviat etiam citando locum loh. xiii, 4-15 (Demonstr. xii, 10); item sententias coarctat in Demonstratione x, 5. Sed etiam paginae totae praeteritae sunt : ita in Demonstratione iv, 6 post haec verba : « Eum cum duabus turmis iterum adibit : una populi, altera gentium », huius editionis cc. 149, 1. 15-161, 1. 12 omissis, transit ad g 11 medium, hoc modo : « [Sed iterum de oratione dicit Dominus noster : ] Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo ». Praetermittit iu Demonstratione xix, 9 fere inte- grum locum Dan. ix, 1-19, qui in archetypo bis adducitur; et in Demonstra- tione viii, capita duo 21 et 22, consulto, ut videtur, praeterit, eo modo (g 20) : « Fides nostra docet, quando dormiunt homines, animas iustorum qui- dein ad Deum ire, peccatorum vero ad gehennam, (g 23) sicut dicit Apostolus : Ciim peregrinati fuerimus a corpore ». In Demonstratione vi, scripto « Ut ab ira APHRAATIS OPERA. xxxv ventura liberemur », claudit caput primum, omittens rursus cc. 241, 1. 25- 256, 1. 3. Modo etiam variat verborum maiore explicatione : Demonstr. ii, initio : Lex et prophetae pauca sunt et non sufficiunt ad placendum et ad persuadendum eum op^^o t L. t^una.aMMnf^ Uiu^iULn Irhf L. ti^ ah puMLiU^utia '^ /^uf^ib^y L. 'p /^uaLau%bgnLguM%b/ mAmum (Antonelli, p. 20). Demonstr. xiv, 37 : Intuentur ad petendum : Da mihi %uMjb~ goMi^ UMML '[m ^lMq.pbi, pi uiULp [A^ (^. 437), ^^0 syfiaco nimis conciso : ooi^ ^;^ •^ <c observantes ad to Da mihi ». Ibid. 39 : « Ut perveniamus ad portum », addit tranquillae pacis uMiMMi.npp iuuMquMqni^huM% (p. 438). Gf. ihid. 35 (p. 432). Demonstr. iii, 14, post locum II (IV) Reg., xix, 35, inserit clausulam e De- monstratione v, 3 desumptam : Precibus Ezechiae regis, adiuvante eum Isaia, qui fuit gloriosus inter prophetas (p. 61). In Demonstratione xix, 8, pro cc Me- dis » habet Parthos uiuMppLuMg (p. 394); et ibid. 13, pro « Nisan d mensem Mareri J^pbplt (p. 398). Inde provenit aliquando sensus depravatio : Demonstr. xi, 11 « In multis similitudinibus exstitit regnum Dei » redditur : Primo et ante omnes similitU' dines legis constitutum est Verbum Dei %uMfu L. juMnu^ uMtilriMUMjh %J'uM%nLp^i,LiMu opliiMUMg (^uMumuMmbguML puMViM j^nmnL^nj (p. 307); Dcmonstr. XIII, 5 pro c( Voluit mundo fieri ex eo renovationem » Voluit ut ex eo fieret alterum fuJnp fermentum multi- plicationis procreationis hominum (p. 313); ibid. : « Henoch. .. et omnes gene- rationes quae eum subsecutae sunt », cuius loco dicitur : Henoch... et iusti omnes qui iis similes sunt L anpiiJuppiM auJbhuMjhpiM ^ npp ungfA iMjJuh bh (p. 312); Demonstr. xiv, 37 « Hi sunt amor immutatus » vertitur genus transactum uM%gbuMi ubp (p. 436); sed praestat legere u^p « amor praeteritus »; Demonstr. XII, 6 cc Qui corpus suum manducavit, et bibit suum sanguinem » ita miti- gatur : Cuius ^bpuML manducatum est corpus, et sanguis uappuML haustus est (p. 342). Labitur etiam translator claro lectionis mendo, et legit ll{ sed a puMj^ » pro |j/ « ego » (vide Epistolam Interrogatoris, initio, p. 1, not. 2); sj 01 pro ©( « vel », et vice versa; \w vidit pro i^. « una » , et alia, quae, sive ex propria translatoris culpa, sive codicis syriaci quem adhibuerit vitiositate orta sunt \ Tandem Scripturae loca ad armeniacam seu graecam Bibliorum versionem sunt accommodata : Gen. xlix, 3, 4 (Demonstr. viii, 8); Is. xi, 12 (Demonstr. I, 9); Matth. v, 4 (Demonstr. ii, 17), ubi pro cc exorabuntur » (vid. infra g 11) legitur consolabuntur J/uppuMpbugpiM (p. 41); I Cor. xv, 51 : Omnes resur- * Animadvertendum erit in his solummodo editiones armeniacas prout typis subiectae snnt directe increpari, cum e codieum inspectione pateat ex his quae desunt nonnulla corrigenda atque supplenda esse. V. gr. ingens haec rima Demonstrationis vi, ultimo loco significata (supra pp. xxxiv et xxxv), e codice S. Lazari 98, n** ii, 5 (foll. 283, 1. 17- 287, 1. 5) suppletur. xxxvi PRAEFATIO — CAPUT II. gemtis, $ed in resurrectione non omnes immutabimur MuMhbgbutia vmtgbiQt . muj^ *p juipnLpbuaii lii pk uulhU^iruih iinpni^liglu(p (p. 232). Aliter Aphraatcs, ut videre erit in Demonstratione vi, 18. His demum accedit , ut iam prius dictum est , quod libri annis 337-345 exa- rati, dici nequeant, nisi absurde, scripti fuisse a lacobo Nisibeno, qui anno 338 obiit, ad Gregorium Illuminatorem , qui circa annum 330 vel saltem ante annum 337 vitam exegerat*. Quibus argumentis satis revelatur opus translatum, non archetypum, ar- meniacis litteris nobis exhiberi, licet ipsum Antonelli habeat pro exemplari authentico, auctorem tamen, natione Syrum, syriaca Scripturarum versione aliquando usum fuisse agnoscens ^. Verumtamen multum abest ut documentum armeniacum aspernemur, quo ostenditur primigenium opus in his regionibus tanti fuisse aestimatum, ut mox e syriaca armeniacae linguae traditum fuerit. Translationis aetas nullo quidem documento exacte significatur ; at ipsius indole antiquitas indubie de- claratur; prisca verba offert, formasque iamdudum ab usu remotas, prae- sertim coniunctivum imperfecti : pi i^/b^^4/bl» opihp (p. 21) quod lex poneretur (Demonstr. ii, 2), ^ mmjgkp (p- ^8) ut redderet {ibid. 14), npugiu q^ uipigMapui^ %uijgiliii (p. 312) ut iustificarentur (Demonstr. xiii, 3), quod iam non in clas- sicis, quos vocant, auctoribus, sed tantummodo in antiquioribus Scriptori- bus legitur ; necnon sermonis perplexitates , ceteris scriptis e graeca et latina in armeniacam linguam translatis, quod ipsi fatentur Armeni', communes. Alio modo interpretationem Bibliorum utriusque Testamenti, circa annum 430 apud Armenos conditam, translator, ut supra notabam, in scribendo in- sumpsit, vel cum sensus authentici iactura; unde colligimus ad initium aureae illius aetatis litterarum armeniacarum , seu medium saeculi quinti , translatio- nem adsignandam esse , quo quidem tempore , universa multitudine a Graecis atque a Syris tandem ad fidem perducta , S. Mesropes , praecipuus armeniacae scripturae auctor, Isaacus Magnus, eorumque discipuli, cum inclitam illam sacrorum Bibliorum translationem , non ex unica versione septuagintavirali , sed etiam Peshitae Syrorum adhibita ope, egregie confecissent , iidem fidei apud suos et litterarum conditores, summopere curarunt ut gentis suae iu- venes delecti peregre mitterentur, qui exterorum litteras addiscerent, eorum- • Acta Sanctorum, t. VIII Septembris, p. 319. ^ Sancti Patris nostri lacobi episcopi Nisibeni Sermones, p. 7, not. 3 et 4; p. 13, not. 2. Cf. p. 18, not. 3 in fin. ' ^uiiiiuuuiiit^ np aun. ifhqu np *p J^fi' l^^^^^^f ^^^ jiuunpiiiiii piupqLi/uiiiiriug^ ifnuiii iunhiui 4 *!' 4"y ihquL t « Ea praecipue apud nos quae de lingua graeca vel syriaca inter- pretata fuerunt, obscure versa sunt in linguam armeniacam. » (Gregorius Narekensis, Explicatio Cantici Canticorum^ Venetiis, 1789, armeniace, pp. 27-28.) APHRAATIS OPERA. xxxvii que scripta , studiose conquisita , armeniaca civitate donarent * . Eaque ratione sancti Ephraemi carmina e Syris , cum nonnullis libris Patrum occidentalium e Graecis, in armeniacum sermonem hac tempestate conversa sunt, dum uter- que populus frequentissimo rei religiosae et litterariae commercio inter se iungebantur. Haec porro Aphraatis operum translatio , deducta ratione lapsuum mendo- rumque minoris momenti quae superius deprehendimus , auctorem praebet linguae syriacae pariter et armeniacae peritissimum , sensui magis qu^m ver- bis ipsis fideliter reddendis curam adhibentem; quandoque vero verba toti- dem verbis convertendi adeo soUicitum, ut, quod modo declarabam, mera sermonis semitici idiomata, quae Armenorum lingua vix recipit, subtiliter expresserit. Tales sunt constructiones verbi cum suo ipsius infinitivo, ut ^ib^ ib^m^ ^uM^tinti ^uM^tph (p. 6) cc evertcntes evertebant » (Demonstr. i, 6); duorum verborum copulatio ei^ "VaoM a^ jMMnfiiinMMM^t^ Munhn». mjImum (p. 444) cc rapit accipit illud » sive « raptim accipit » (Demonstr. xiv, 43) , oami oa^© LiAm' phglM% uMnlM% (p. 446) « et elegerunt acceperunt » , sive « elegerunt accipere » {Ibid. , 44) , et immissus repletus est thesauro magno et vehementi L. uMp^buMi igbu»i 4 '/b JS&^, L. *li uumuumImIi ^uM%^iuMiMU9li (p. 433), ^^0 s^Triaco Ik^^ (Lmo ^n^o « immissus [ei est thesaurus], et repletus [ipse] est thesauro » {Ibid.y 35); particulae 9 usus cum pleonasmo : Ad;aL{ i^ ia.\ 9^^ 001 M « semen illud per quod (quod per illud) np ^umIuml (p. 23) gentes benedictae sunt » (Demonstr. 11 , 3) ; u^l loiX op;^^ ;^ ^o^tl •«ik JljMM^. quMM^Mib q^ op/iUuMg \]uuMntju^t L. uMuuMg (p. 375) (c Adac itaquc quod ei be- nedixit Deus, et ait » (Demonstr. xviii, 2); aliaeque singulares vocum cons- tructiones et loquendi formulae, Indoeuropaeis fere alienae, quae in supra- dicta versione passim reperiuntur. Quem fructum commoditatemve documentum illud syriaco authentico affe- rat nemo non videt, cum non solum archetypi authenticitatem in universum comprobet, sed docta utriusque textus collatione, qualem Sasse instituit^, syriacus armeniaco severius emendari, rimae expleri , incerta quaedam expli- cari , erroresque reprehendi queant. * Moyses Chorenensis, Historia Armeniae, 1. III, cc. 53, 54, Yenetiis, 1841, pp. 357 seqq. Idem scriptor testis est Saporem, cum adhuc Persae Armeniam obtinerent, libros graecos combussisse, linguae persicae usum imperantem, et syriaca quidem, minime vero graeca, in armeniacum sermonem vertere sivisse (cc. 36 et 54, ibid. pp. 324 et 361). Yid. F. N6ve, VArmenie chritienne et sa litterature, Louvain, 1886, pp. 22, 24; Y. Langlois, Collection des historiens anciens et modernes de rArmenie, pp. xii, xiii, xxii, xxiii. Asserunt tandem eos qui primum in Armenia episcopi presbyterique ordinati sunt Syros fuisse [Ibid. p. xiv). * F. I. Sass^, Prolegomena in Aphraatis, Sapientis Persae, sermones homileticos, Lipsiae, 1879, pp. 27-30. XXXVIII PRAEFATIO — CAPUT II. Sic Epistolae Interrogatoris initium, quod in codicibus syriacis deest, ex armeniacis restituitur. In Demonstratione xiv, 45, versio comprobat au- thentici lectionem a:^ cc prohibete leremiam y> fuiUifiiuUugp^^t utptiJti^j»'^ impedite, prohibete (p. 447), contra lectionem Peshitae ola « increpate » (ler. xxix, 27). In eadem iDemonstratione § 8 , cum textus s^rriacus h» ^{ ^La^ %»^b^le ita verta- tur : L utpq. qjnu»L uBu. Jbii Irqpwjp Jp et tiunc repertus est apud nos frater untMS (p. 408), lectio ^i « frater noster » (quae in ^l « fratres nostri » corrigenda visa erat*) sincera ostenditur ; nec deterior fit sensus quod ^La:^ « apud vos » a secunda ad primam personam transferatur. Loco Deuteronomii xxii, 6, 7, textus hebrai- cus et omnes versiones referunt « pullos » (Peshita om»), pro quo Aphraates (Demonstr. xiii, 9)|6Xa, et eiusdem versio armenigica ^m^ (p. 315) « ova ». Tan- dem apud lonam iii, 11, noster numeravit ^a:)k ^;mlxo IUm cc centum viginti mil- lia » (Demonstr. xiv, 5) ; pariter Armenus translator iu»pl»Lp ^uu»% i^uapup (p. 407) ; Peshita vero ^; l;mjkLU « duodecim myriades ». Ut demum absolvamus quae de armeniaca translatione dicenda erant , mo- nemus cum Sasse hunc textum, prout typis subiectum fuit, tum editorum, tum ipsorum codicum vitio , mendis corruptionibusque scatere ; versione vero latina Antonelli <ic ei qui linguae syriacae aut armeniacae est imperitus magna cum cautione utendum esse, nam paraphrasis in universum magis est quam fida versio, quae nonnullis in locis ne sensum quidem archet^rpi armeniaci reddidit* ». Haec vero pro exemplis sunto : In Demonstratione ii , 20 , pro pMuJ^fHMu iusp^ jbpippt 4iuuh puiqnuf ifAnLphush fu-pnj d divisioncs misit in terram propter aedificationem suam multam », Antonelli vertit : Divisiones gratiarum misit in terram, ad spiritualem multorum aedificationem ; et confert Eph. iv, 8, 12 (p. 41). In Demonstratione xiii, 12, pro nibpi^ phii. J'u»i^^Lph»i.iibu»i»u lfqhu»il^ cc non quod inter mortem et vitam positum sit », quod syriaco simile est, exponit : Non quia ex eo mors et vita sit (p. 309). Sub fine etiam Demonstrationis xiv, mensem ^u»qng qaghots « decembris » , quo in exemplari armeniaco indicitur epistola, Antonelli nullo iure vertit mensem maii (p. 452). Alium locum (De- monstr. xiv, 37) : « Quaestus cupidi, veracium derisores,... concordiam tur- bantes,... hic atque illic circumloquentes. . . Hi sunt qui pharetram avertunt (sc. desertores) a bello; [quorum] Deus venter [est], inverecundi » ... oiganu^dn' Vl-f^ t ^u»qhin quu9nLq.qp •••t J^pMupiu%u»»fpniuo f •••! "^pPiupiuhp uyup Ll i»»i»»i.p •••! D«^u« Ifi» ^iuu^iup£iuq.iup^njp '^ uputnapiuqii^ ^ iuuinntau^iutqnpuip^ ia. uAiiUiioO^iUifiiuno t ita Vertlt : Congregatores utile quaerentium, despectores certitudinem quaerentium^... vaga-^ bundi, loquaces... Hi sunt avertentes pharetram a bello, umbilici Deij et quaerentes * Vid. Reme critique, Paris, 6 mai 1889. ^ Sasse, Prolegomena, p. 31, noi. APHRAATIS OPERA. xxxix gloriam ab ignobilibus (p. 435, 436); item aliud pernotum (Demonstr. xv, 2) : <c Haec est autem conscientia infirmorum )> L umju fuKuuu» ilttMuhs^JmuMg i trans- tulit : Sed ita sapiunt qui mente debiles atque infirmi sunt (p. 322, 323). Apud eumdem (p. 8) legitur Spiritum sanctum requievisse super Christum cum sep- tem donis (Demonstr. i, 9), ubi, pro \$i^^ cc factum, effectus, operatio », etiam « visitatio », scite reposuerat translator armenus indefinitum nomen /t/f, quod « rem, negotium, opus, factum )> significat. Initio Demonstrationis ii, vocem 4ui€MiiinLpbuiJfL (( persuasione », quae syriaco u^a^ convenit, male accipiens An- tonelli, locum ita vitiavit : Universa lex et prophetae in duobus mandatis mira quadam conspiratione pendent (p. 20). Eamdem autem vocem infra (g 8 init.) per « explicationem », sive « probationem » melius vertit (p. 31). In Demons- tratione xviii , 3 , iiadiA^ ^ « in ipsa natura coniugii » '/b %nj% pnju phnLphuJh uiJhiulnLpbuiit perperam exprimit : In ipsis germinantis naturae initiis (p. 376). In Demonstratione vi, 5, allegato loco I Cor. ix, 5, Aphraates addit : •"jfl uspJuih it '^uit L. niiluijbii « Non vero dignum esf, ait, nec conveniens »; sed Antonelli de suo reposuit : cc Dicit autem et non fecit, quia neque convenit neque decet » (p. 210). Tandem in Demonstratione ii, 10, locum Isaiae xxxiii, 1 non recognovit (p. 34, not. 2), licet eumdem alibi (Demonstr. xix, 2) recte allegaverit (p. 387); et alios post se decepit, signans in Demonstratione iv, 17 locum Ps. Lvi, 9, 10, 11 (p. 75), pro Ps. cxix (cxviii), 62. Cetera missa facio. At e locis adductis prudens lector sententiae clarissimi viri modo prolatae plane subscribet, votoque expetet ut aliquis exoriatur, qui Aphraatis armenizantis textum recognoscat et probe vertat. Necnon Aethiopes eosdem qui dicuntur lacobi Nisibeni Sermones cogno- verunt. Apud nos enim superest in eorum linguam translata Demonstratio quinta de Bellis , in codice saeculi decimi octavi * , hoc praemisso titulo : a&no a hH a 00AiSr a maotiM a ^4«& a ^hrMa " Mim a Ifhq i Sb*ii a MA a 007^ a lXrO.1 a |f hin» a aoKh a l^tP a i^h t (kao^bhjh i •4+ a mC a fltrflL'} " /'* nomine Patris et Filii et Spiritus sancti unius Dei. Amen. Homilia Patris lacobi papae urbis Nisibis : quomodo in diebus eius ingressus sit rex Persidis urbem Nisibim. Sequitur textus, quem cum textu syriaco editionis nostrae obsequentis- sime contulit Franciscus Thureau-Dangin , olim Instituti Catholici Parisiensis alumnus, cuius praecipuas adnotationes , prout ad syriacum exemplar illus- trandum valeant, hic gratissime refero. * Hic codex aelhiopicus in Bibliotheca Nationali Parisiensi adservatur (Fonds Sthio" pien^ n* 146, fol. 245 *-foI. 252 a). Vid. H. Zotenberg, Catalogue des manuscrits ethio- piens de la Bihliothhque Nationale, Paris, 1877, p. 248, c. 2. XL PRAEFATIO — CAPUT II. Aethiopicae versionis auctor a textu syriaco in nonnullis discedit, sive quod aliquid omittit , sive quod alia aliis verbis explicat , quo sensus interdum le- genti clarior, saepius vero deterior evadit. Ita omittit, ad similitudinem versionis armeniacae c. 188, I. 14 .. 011.0:^. V^ ; c. 207, 1. 9 Mu^ «^39 ; c. 192, II. 16-25 6a3oio Iapm^, ita ut initium g 5 pror- sus nequeat intelligi. Alia vero plurima immutat, videlicet pro m lerusalem » ponit hhdikii^I^^^^ (c. 197, 1. 22), Jff-I I Sion pro <c luda » (c. 200, 1. 2), noAhh • MnjMldi.C « Legatos Domini pro « Vigilibus » (c. 188, I. 13); |jk*« dentes » reddit MfS 1 alas (c. 213, 1. 5); videtur legisse pro umaSo». <( folia » (c. 204, 1. 6) u^oSam hdO^V < fines eius; pariter § 12, pro « ut perderet regnum » o«aajM^ (c. 208, 1. 22), o;»»^:^ IDtllfA • ^tOi'" * lin^t^P''^ • w^ duceret, quo textus ipse posset emendari. Locum Scripturae allegatum (c. 228, 1. 25) Ezechieli, nomine citato, restituit. Alibi personam grammaticalem mutavit; v. gr. § 8 (c. 201, 1. 4) secunda pluralis loco tertiae singularis invenitur; § 4 (c. 189, 1. 115) epiphonema, tex- tui Isaiae subiectum, in ore Dei ponitur, ex quo sententia leviter immutatur. Falsa praesumptione ductus ponit IT^iP a 4-Clk • regem Persarum pro « Assy- riis » g 11 (c. 192, 1. 12), alibi pro « Babyloniis » (c. 196, 1. 24), et ait, Ezechiae divitias Babylone eductas, non Babylonem devectas fuisse (c. 196, I. 25). ^l ;a Christus quidem redditur ||C&'F& • (196? 19); superius vero (c. 196, 1. 16) per populus JlAV^fl • -'ot? ^^ ^^ Princeps Tyri » per d^lT • Hiram transtulit (c. 201, II. 19, 20; c. 204, I. 12); biblicos fontes aliquando falso adduxit. At loca difficiliora magis corrupit, ut c. 201, I. 20, seqq., ubi "^^ Mop « cherub obumbrans » non intellexit, vertens li^^tP 1 tftd • (sic) rex unc^ tus, alibi AtT'^ • 4-C& » rex Persidis (c. 197, 1. 10), unde totius loci textus confuuditur. Item g 4, Isaiae verba adversum Sennacherib; g 13, textus Danie- lis cum huius explanatione de imperio romano (c. 209, II. 1-7, 18-24), tandem g 22 cum sequentibus , usque ad § 25 inceptum , a textu syriaco magis rece- dunt, cum a translatore immutata sint, et quidem pessime. APHRAATIS DOCTRINA. xn CAPUT TERTIUM APHRAATIS DOGTRINA 10. Aphraatis auctoritas et morilum. — 11. Doclrina Aphraatis de sacra Scrlptura : eius opinio de usu Scripturae. De divisione et canone Scripturarum apud Aphraatem V. T. et N. T. Versio qua usus fuerit in Y. T., in N. T. Auctoris lapsus in citanda Scriptura. Exegesis Aphraatis. — 12. Aphraales ecclesiasticae traditionis testis : de opinionibus iudaicis ah Aphraate receptis; de traditione christiana. — 13. Theologia Aphraatis : a) Doctrina de Deo et Trinitate; b) de peccato; c) de B. M. V.; d) de angelis; e) de Ecclesia. — 14. De Sacramentis : de baptismo, eucharistia, paenitenlia et confessione, oleo sacro, manuum impositione. — 15. Aphraatis opinio de anima et novissimis : a) de distinctione animae et spiritus ; b) de statu animae post mortem : c) de resurrectione ; d) de iudicio ultimo. — 16. De aliis doctrinae capitibus : a) dogmaticis, b) disciplinaribus. — 17. Sen- tentia de mille annis durationis mundi. — 18. Ghronologia Aphraatis : computus annorum ab initio mundi. De erroribus Aphraatis in chronologia biblica. — 19. De stilo et modo scribendi et utilitate litteraria operum Aphraatis. — 20. De utilitate historica opcrum Aphraatis : historia Orientis, romana, ecclesiastica, monastica. — 21. Hodiernorum de auctore sollicitudo. — 22. Godi- cum descriptio , et praesentis editionis constitutio. 10. Testimoniorum de fide et disciplina in priscis Ecclesiae temporibus diligenti conquisitori occurrit Aphraates, testis antiquus, qui ceteros omnes scriptores syriacos ecclesiasticos , excepto sancto Simeone Barsabae, aetate praecurrit , cuius eo maior auctoritas et pondus , quod in remotis regionibus degens , et ambitu vehementium disputationum quarti saeculi exemptus , anti- quiorem refert traditionem , adeo ut , quamvis paulo post concilium Nicaenum opus texuerit, Arianorum sectam non memoraverit, nec nisi paucas haereses et vetustiores , Gnosticorum, ludaizantium M anichaeorumve , stilo insectatus fuerit. Sive igitur adversus eos Ecclesiae fidem propugnat, sive christianorum mores et disciplinam informat, homo haud dudum ignotus se ostendit ceteris scriptoribus huius aevi minime imparem, verae doctrinae tenacem, cuius librorum cognitione et editione catholicae Ecclesiae non parum accedit emolumenti. 11. Ut vero a sancta Scriptura examinatio doctrinae ordiatur, primo loco laudandus est Aphraates ob diligentem sacrarum litterarum lectionem et sum- mam peritiam , quarum thesauro invenitur eius opus mire refertum. Scripturae sacrae discipulum se profitetur (Demonstr. xxii , 26), nec proprio ingenio loqui vult, sed Scriptura magistra (Demonstr. v, 8; xiv, 47; xxii, 26). Eam veneratur tanquam divinitus inspiratam, et a Deo scriptam (Demonstr. iv, 10; VIII, 3; xv, 8), et per Spiritum sanctum dictatam, qui locutus est per pro- phetas et scriptores (vii, 10; viii, 25). Ibidem Scripturas docet reverenter au- diendas , sine iurgio et contentione ; monet insuper eas esse legendas cc quae in xLii PRAEFATIO — CAPUT III. Ecclesia Dei recitantur » (Demonstr. x, 9), et ostendit qualis sit in meditanda Scriptura profectus : cc Hae Dei divitiae, inquit, inaestimabiles sunt », et « infi- nite possumus eas meditari » (Demonstr. v, 25; xxii, 26); ac tandem doctrinam Scripturarum aquam esse pronuntiat, a Gentibus expostulatam , quarum lingua sitiebat laudem (Demonstr. xx, 14). Scripturas in priores et posteriores dividit , scilicet utriusque Testamenti li- bros (Demonstr. xxii, 26). Eorum catalogum nullibi recitat, verum e maxima locorum allegatorum copia, quorum indicem ad calcem operis lector repe- riet, canon fere integer restituitur, in quo nonnisi pauciores brevioresque praetermissi sunt libri, quos ut appellaret opportunitas , quod facile explica- tur, auctori non inciderit. Veteris Testamenti libros historicos omnes, praeter Nehemiam et ludith, allegat; prophetas pariter quindecim, excepto Abdia; imprimis animadvertet lector splendidam continuationem quadraginta et amplius textuum prophe- tarum adversus ludaeos in Demonstratione xix, 3 et 5, ordinatam. Psalmos advocat saepissime. leremiae Lamentationum 16^{ loca profert in Demons- tratione v, 8; Tobiae versus pariter in Demonstratione xx, 4. Vid. et De- monstr. xxiii, 62. Proverbia adscribit Salomoni (Demonstr. vii, 14 et 16). Ad Ecclesiasticum non semel respicit (Demonstr. xiii, 5; xxiii, 19). Cf. De- monstr. xiv, 45 , quo loco et Sapientiae libro videtur forsan alludere. Cantici nullum locum videtur protulisse, licet versum Matthaei xxiv, 32 ad locum Cant. II, 12, 13 conformaverit (Demonstr. vi, 19). Macchabaeos quaternis vi- cibus laudavit (Demonstr. v, 20; xiii, 12; xxi, 22; xxiii, 55). Insuper Antio- chum, qui in his libris unice nuncupatur, nomine pluries appellavit, eiusque mortem miserrimam retulit, allegans locum II Macch. ix, 18 (Demonstr. v, 20). Librorum autem Danielis et Esther partes deuterocanonicae , aut prophe- tia Baruch, apud Aphraatem non repertae sunt. Verumtamen, quod Suzannae vel Draconis historias ne uno quidem verbo attigerit, cum in Demonstratio- nibus VI et xviii plurima castitatis exempla e Scripturis allegaret, aut cum Danielis verba actaque in toto opere adduceret, haud facile explicaretur, si has Bibliorum partes prae manibus habuisset. E Novo Testamento frequentissima loca quatuor Evangeliorum depromp- sit, inter quae significandus Marc. xvi, 17 seqq. (Demonstr. i, 17), cuius au- thentia aliquorum iudicio improbata est. Ex Epistolis etiam Pauli , « Doctoris Gentium » (Demonstr. xxiii, 62), cui et Epistolam ad Hebraeos addicit (De- monstr. i, 16; ii, 14; xx, 16), exempla profert, exceptis epistolis tribus, ad Thessalonicenses altera, ad Titum, ad Philemonem. Actuum quoque, quos cc Duodecim Apostolorum praedicationem )) ^^s^ ;mx;l9 Uoiop (Demonstr. xx, 10. Cf. Demonstr. xxiii, 2), alibi vero, secundum solitam appellationem , APHRAATIS DOCTRINA. xliii Trpo^eK nominat (Demonstr. xii, 10), nonnulla loca subdit. Inter epistolas ca- tholicas primam lohannis citavit (Demonstr. iv, 11; xxiii, 62, 63). Quaedam etiam refert Salvatoris dicta, quae in Novi Testamenti libris non leguntur, cum aliis sententiis, quae e scriptis apocryphis aut aliqua traditione ac- cepta, inter aypa<pa computanda sunt. Vid. Demonstr. i, 10 et 17; iv, 18; V, 1 et xxiii, 8. NuUum locum Apocalypsis certis verbis retulit, attamen haud scio an libro illo usus fuerit, nam de cc morte secunda » loquitur (Demonstr. vii, 25; viii, 19), forte ex Apocalypsi ii, 11; xx, 6. Fateri autem oportet mortem secundam Kran Nnlo a Targumistis (Vid. Onkelos in Deut. xxxiii, 6 et lonathan Ben Uziel in Is. xxii, 14 et lxv, 15) commemorari. Ceterae Epistolae , praeter primam lohannis , apud Aphraatem non inve- niuntur. Scimus quidem libros istos contradictionem expertos non ab initio in Versione Simplici, seu Peshita, coUocatos fuisse; at de iis libris quos non vacavit allegare, quid Aphraates senserit ignoratur, cum sacrarum Scriptu- rarum seriem ex proposito nusquam instruxerit. Quidquid id fuit, haud levi momento aestimanda est haec librorum Scrip- turae enumeratio fere plena, ex operibus auctoris saeculi quarti collecta, qua historia textus antiquarum versionum , quibus eo tempore utebatur Ecclesia syriaca , melius exploratur novisque argumentis illustratur. Vetus Testamentum citat e Versione Peshita; plures tamen auctorem inter et Bibliorum textum deprehenduntur varietates, idque praecipue in codice B-B vetustiore, ut dicetur, sive quod exempla recitavit Aphraates, propriisque verbis aliquando non expressit; sive etiam quod versionis anti- quioris lectiones affert; quo efficitur ut, instituta utriusque coUatione, ho- diernus Peshitae textus in aliquibus possitemendari, verbi causa in loco Deut. XIII, 9, ubi Peshita : o^a^ »,0^ o»a l;iL ^m{ Manus tua incipiet primo ad inierfi^ ciendum eum, pro looii <ic Manus tua erit primo in eum d , ut Aphraates cum ceteris versionibus legit (Demonstr. iii, 4). Alibi (Demonstr. xxiii, 40) anni Thare antequam genuit leguntur « septuaginta )>, pro septuaginta quinque, quos Peshita refert (Gen. xi, 26). Nahum 11, 14 (13) : <c Succendam in fumo turmas tuas » •oo{ (Demonstr. xix, 5), ubi Peshita «so^ perdam. Dan. viii, 2, Aphraates scribit »^o{ Iw « flumen Ulai » (Demonstr. v, 5), pro quo Peshita exhibet «^io/'^^! et Septuaginta viri O06a>.. Malach. 11, 7 : « Labia sacerdotis custodient scientiam » ^ (Demonstr. xxii, 16); Peshita mendose ^ s/i7/a- bunt. Item Aphraates habet lud. vii, 33 »,0 Jb cc filii Orientis » (Demonstr. xi, 9), pro lectione Peshitae »0; «lo filii Recem, quod et in versione arabica eodem loco invenitur • J!j ^^ filH Rakem. Loco nominis Horam (los. x, 33), in ho- diema Peshita ^901, praebet v^i. (Demonstr. xiv, 13), quod lectioni Septua- xLiv PRAEFATIO — CAPUT III. ginta virorum 'E>.3C[jl respondet. Armenus autem interpres nomen non cognovit , cum legit Uo^ qSmintlnLppii populum (Antonelli, p. 412). Alibi a versione Peshita differt simpliciter, ut in loco Isaiae lviii, 8-11 : cc Erumpit lumen eius tanquam sol, et est velut paradisus exsultans ]», ubi exscripsit Aphraates u^ et 109 pro I3j mane et io4 irriguus, quae in Peshita leguntur (Demonstr. iii, 8; xx, 1). Gen. xlix, 10 : « Non recedet sceptrum de luda... donec veniat-is cuius est regnum, et in ipsum gentes sperabunt d ^;a«M (jmJc^ oCko )Iaa^ uoi oCv^^ ^ jip, ^yx (Dcmoustr. XVI, 1 ; II, 6 et xix, 9), pro lectione Peshitae UaJSa^ ^oaiM 01:^0 ^oi o»^m ^ t^ cuius est , et in ipsum exspecta- bunt gentes. Cum autem « regnum » addidit Aphraates, secutus est paraphra- sim chaldaicam NniaSa nm niSni «mTZfo nnn ly donec veniat Christus, cuius est regnum; dum vel in antiquo Pentateuchi codice Amidensi, scripto A. D. 464 (Musaei Britannici Ms. Addit. 14, 425) verba Peshitae solummodo leguntur. Ps. cxix (cxviii) 99 : « Ab omnibus praeceptoribus meis edoctus sum » aa:^ (Demonstr. xxii, 26); Peshita vero : Prae omnibus praeceptoribus meis fac me intelligere ui^^am. Is. xxxiii, 1 scribit ^iaLL (Demonstr. 11, 10 et xix, 2), pro quo Peshita ^iiaLL. Ibid. xxiu, 15 b^L « erravit » (Demonstr. xxi, 6) pro u^H obli- vioni dabitur. Ibid. xxviii, 12, iLa^ « semita » (Demonstr. xx, 1) pro lectione Peshitae 1:^ requies. ler. xx, 9 «^Aaa « in ore meo » (Demonstr. xiv, 45) pro lectione u»:^ in corde meo (at cf. Demonstr. v, 18). Adde loca leremiae xxix, 27; lonae iii, 11, de quibus supra (pp. xxxvii, xxxviii) et Gen. xlix, 4, quod aliis quam in Peshita punctis distinguitur (Demonstr. vii, 8), et alia minoris momenti. Quandoque vero Peshitae lectionem comprobat; exempli gratia in loco Isaiae xi, 12, ubi textus syriacus, prout apud Aphraatem et in Peshita legi- tur, ad hebraicum exemplar est accommodatus ; auctor autem versionis arme- niacae Biblia graeca secutus est (Demonstr. i, 9). Textus Isaiae lxvi, 16 ex hebraico authentico legendus est : In igne iudicabit Dominus, et in gladio suo I2in2 omnem camem. Hoc quidem a principio ipsa Peshita referre debuit, scili- cet oia;^, quod e caesura evasit ^ts-^ et in eo explorat omnem camem, ut iam Aphraates legebat (Demonstr. i, 12). Cum Peshita pariter legit Ps. xxii, (xxi), 17 a:^/ eiulaverunt omnia ossa mea (Demonstr. xvii, 10), et ponit pro Syris »;{ (I [III] Reg. xx, 11) « Idumaeos » »oW (Demonstr. xiv, 10; xxi, 7), ;9a. pro hebraico ]^^ (Demonstr. iv, 7), wfiAi pro nns'» (Demonstr. xxi, 7), ^ pro ]1^M (Demonstr. xxiii, 45) 4,^ pro 177 et i^a (Demonstr. xxiii, 4), cum similibus, et Pharaonem Nechao « Pharaonem Claudum » appellat (De- monstr. xxi, 17; xxiii, 19), ex interpretatione , ut videbimus, iudaica (Vid. infra p. xlix). lam vero Novi Testamenti allegationes ad Evangelium concordans Tatiani, APHRAATIS DOCTRINA. xlv To iii Twadbpoiv txtoLyyCkiw^ seu « mixtum », ut vocant Syri 10^:^:1^9 ^oi^^of, refe- rendae sunt. Tatiani enim Harmonia Sfleculo quinto Orientem peragraverat, claroque apud Syros rumore erat, qui ipsa utebantur communiter tanquam compendiario libro pro quatuor Evangeliis « separatis j> 1^:3^9 ^^^ol. Ab Aphraate, utab Ephraemo^ illam tritam esse , id ipso opere non semel proditur cum videlicet legimus in Demonstratione i, 10 : cc Sicut scriptum est in capite Evangelii Vivificatoris nostri : In principio erat Verbum » ; his revera Diates- saron orditur ; cum etiam ordinem rerum gestarum in cena Domini tradit (De- monstr. xx, 5), aut versum Lucae vi, 37 disiungit a versu 35 (Demonstr. 11, 12), quia reipsa in Diatessaro separantur, loca autem Matth. xviii, 21 et Luc. xvu, 4 continuat (Demonstr. 11, 12, 13), quae et in Diatessaro cohaerent; ibidem cum adducit Luc. xi, 37, addit : Solvite et solvent vos (Demonstr. 11, 12), quod et in exemplari arabico Tatiani legitur. Alludit etiam (Demonstr. 11, 20) ad Matth.x, 35 (Luc. XII, 51) : Non t)eni mittere pacem, sed divisionem ^iiap^l, ubi Peshita 1»;« gladium. At maiori argumento est series, e pluribus Evangeliorum locis, sub fine Demonstrationis 11, 19,20, sermonum ac miraculorum Domini, ab Aphraate disposita, ipso ordine quo in Harmonia Tatiani digesta sunt, quod ex indicibus sub textu relatis lectori palam fiet. Sed et Evangelia distincta videtur Aphraates interdum usurpasse, cum evangelicos auctores nominatim vocat (Demonstr. vi, 12), aut forsan cum genealogias Domini, quae a Tatiano praetermissae feruntur, adducit (De- monstr. xxiii, 21). Quoquo modo se res habet, in citandis locis Novi Testamenti a Peshita non semel dissidet , ut textui fragmentorum vetustissimorum saepe conveniat a W. Cureton editorum, quae ad sextum circiter saeculum referuntur^. Haec porro syriace veterem Evangeliorum textum praebent , de cuius aetate et con- dicione docti decertant; id vero maxime speciem veritatis habet in fragmentis Curetonianis versionem contineri in universum hodierna Peshita antiquio- rem, quod minus emendata apparet, et a graeca lectione magis discedit. Versionem autem ipsam , Curetonianae maxime afiinem , qua utebatur Aphraa- tes, W. Wright antiqui textus Evangeliorum saeculi secundi recensionem probabiliter esse existimat'. AUegationes evangelicae in Aphraatis libro Curetonianum textum frequen- * Vid. Ciasca, Tatiani E\>angeliorum harmoniae arabice^ nunc primum e duplici co- dice edidit et translatione latina donavit^ Romae, 1888; MOsinger, Evangelii concordan- tis expositio facta a sancto EphraemOy doctore SyrOj Veneliis, 1876. ^ Cureton, Remains ofa very ancient recension of the four Gospelsy London, 1858. ' W. Wright, art. Syriac literature [Encyclopaedia britannicay vol. XXII, p. 825). — Cf. Le Hir, J&tudes bibliques, Paris, 1869, t. I, p. 297 seqq. Vid. et Sasse, Prolego^ menay p. 36. xLvi PRAEFATIO — CAPUT III. ter referunt. Sic in genealogia Domini (Matth. i, 4, 8) Aphraates cum textu praedicto scribit c: Sela t> )U pro « Salmon )» ; et Ochoziam , loam , Amasiam expresse nominat (Demonstr. xxiii, 21). Vide pariter Matth. i, 23 [Is. vii, 14] (Demonstr. xvii, 9); ibid. v, 18 (Demonstr. ii, 7); ibid. v, 39, 41, ubi uter- que omittunt \uasj et addunt ^f^l (Demonstr. ix, 6); ibid. xviii, 10, cum in- terposita clausula Qui in me credunt, e v. 6 sumpta (Demonstr. vi, 15); ibid. XXI, 44, nisi quod demit Aphraates vocem i^ei, scilicet ^L[i«oi]j^ (De- monstr. i, 6); ibid. xxii, 29 seqq. (Demonstr. viii, 16); ibid. ii, 20, ubi addi- tum est a«^.M^ dd auferendam [eam] (Demonstr. xxi, 10); loh. i, 5 (Demonstr. i, 10; XVI, 7), ubi Peshita yv^ lucet; ibid., iii, 13 (Demonstr. viii, 24); ibid. x, 9 seqq. (Demonstr. x, 4); Luc. viii, 16 (Demonstr. i, 10) (Cf. Cureton, op. cit.y p. iii); ibid. xix, 44 (Demonstr. xxi, 18); ibid., xxiii, 43 ^j^ m^ pro nomine W-?3 (Demonstr. xiv, 22;xxii, 24); sed imprimis loh. i, 14 ^ 6j^/o Looi Ik^ Ift^joo Et Verbum corpus factum est, et habitavit in nobis (Demonstr. vi, 10), loco lectionis Peshitae^ ^io looi ]u^ ifeXaoo ; ad quae animadvertit Cureton veterem illum E van- geliorum translatorem sibi ipsi excidisse , cum vocem |6^ in feminino hoc loco construxit, quo ne cum primo quidem capitis versiculo convenit {op. ci7.,p. xlv). Eo tamen Curetonii textu relicto, vulgatam syriacam Aphraates nonnun- quam sequitur : Luc. xv, 8 (Demonstr. T, H), ubi cum Peshita scribit p^oi, Cureton vero \^. A vulgata syriaca etiam differt in locis ubi fragmenta Cu- retoniana deficiunt : Luc. i, 30 : Invenisti gratiam ante »,0 Deum, Peshita tra- dente lo^ apud (Demonstr. iii, 14). Ibid. 11, 2 legitur u^ «ams « census », pro quo Peshita |iAia&!L^ (Demonstr. v, 24). loh. iii, 34, 35 allegatur, inserto oi;a^ « Filio suo », quod in Peshila non legitur (Demonstr. vi, 12). Alia etiam via ab utroque discedit, memoria forsan interdum deceptus, sed aliquando ut lectionem Curetoniana ipsa vetustiorem referat. Sic locum Mat- thaei v, 4 eo modo exprimit : « Lugentibus promisit ut precibus deprecarentur » ,,o2uafta (Demonstr. 11, 19), quo sollemnior exhibetur significatio verbi graeci irapay-a^.eiv , usu biblico ad « consolandum » ^ft^ deflexa. Vid. et Luc. vi, 24; XVI, 25 (Demonstr. xx, 17). Pariter ad locum Lucae vi, 37, 38 addit : « Sol- vite et solvent vos » , quod in versione Peshita non exstat (supra p. xlv) , sed tanquam lectio antiquior haberi debet (Demonstr. 11, 11). Vid. et loh. i, 17 (De- monstr. 11, 5) ; Matth. 11, 20, ubi legitur ^oft*. « tolle [puerum] » pro ;aj « deduc » (Demonstr. xxi, 10); ibid. v, 35 |;a3 pro l^u;^ (Demonstr. xxiii, 63); ibid. v, 44 (Demonstr. 11, 12); ibid. vii, 17, 18, ubi oom et ^600 « dare », pro ;». et .aA^ « facere » Aphraates exscripsit (Demonstr. ix, 11; xiv, 48); ibid. xii, 36 (Demonstr. xxiii, 2); ibid. xv, 19 (Demonstr. xv, 1); ibid. xviii, 21, 22 (De- monstr. 11, 13); ibid. xxii, 29 (Demonstr. viii, 16); ibid. xxv, 35, 36 (De- monstr. iv, 15 et xx, 5); Luc. viii, 52 (Demonstr. viii, 18), et alia, quorum APHRAATIS DOCTRINA. xlvii maxima pars cum textibus ab Ephraemo in Expositione Evangelii expressis concordat. In aliis libris Novi Testamenti, a Peshita similiter diflfert aliquando : Act. XIV, 21 (Demonstr. xxiii, 2); ibid. xix, 3 seqq. (Demonstr. xii, 10); Rom. vii, 5 et viii, 9 (Demonstr. viii, 5); I Cor. ix, 18 (Demonstr. xxiii, 9); ibid. ix, 27 (Demonstr. vii, 11); ibid. xv, 44 (Demonstr. vi, 14), cuius loci discrepantiam Georgius iam notavit, anquirens auctorne sua sponte an e codicum suo- rum auctoritate vocabulum mutaverit*; ibid. xv, 51 (Demonstr. vi, 18); Gal. V, 12 (Demonstr. xi, 11); ibid. vi, 1 (Demonstr. vii, 11); Ephes. vi, 15, 16 (Demonstr. vi, 1); I Thess. iv, 17 (16) (Demonstr. xxii, 24); Hebr. iv, 9 (Demonstr. ii, 14); ibid. xii, 13 (Demonstr. vii, 11). An vero in singulis hisce locis antiquiorem textum exprimat nequimus affirmare, cum nullum cui con- ferantur habeamus. Vide tamen Le Hir, Etudes bibliques, i. I, p. 297, not. 2. Singularis etiam est mutatio nominis Matthiae apostoli, pro quo Tholo- maeum seu Thulmai u^a^ Aphraates posuit (Demonstr. iv, 6), quod non ama- nuensium vitio in codicibus nostris exstare, sed ex ipsis Bibliis legi potuisse ostendit G. Bert ^ in locis Act. i , 23 v»6oa>ko ^mb^a^ et 26 u^^^m^w &^m quonim verborum inspecta scriptura I. v. existimat, litteris male distributis, et t in u^oe omisso, falso lectum esse u^l um^i vel **^ot (lud. i, 10; II Sam. iii, 3). Ceterum, idque notatu dignissimum est, Aphraates in proferendis Scrip- turarum textibus admodum raro lapsus est. Errata sequentia, ne veritas tega- tur, lectori prodimus : locus Amos viii , 9 sub nomine Zachariae refertur (De- monstr. i, 11), et locus Ezechielis xxii, 30, tribuitur leremiae (Demonstr. xiv, 2 et 15); sub Isaiae auctoritate editur textus Lamentationum iv, 15 (De- monstr. xv, 7); inter Osee citata verba reperitur locus Malachiae iii, 6, 7 (Demonstr. xix, 3). luda (lud. i, 2) pro viri nomine accipit, quem iudicem cum Othoniel credit existitisse (Demonstr. xxiii , 45) ; filios Balae posuit pro filiis Zelphae, et vice versa (Demonstr. xxiii, 43); dictum Genesis xx, 17, ut videtur, ad cap. xxvi, de Isaaco loquens, retulit (Demonstr. iv, 4). Ma- dianitas pro Chananaeis (lud. iv, 2) inducit (Demonstr. xiv, 11, et xxi, 7); locum II Sam. vi, 6, 7 male intellexit (Demonstr. xiv, 20), pariter I (III) Reg. 11, 10 qui per locum II Sam. v, 9 explicandus est (Demonstr. xviii, 10). Prae- dictionem de iudicio futuro (Matth. xxv, 35 seqq.) tanquam parabolam in praeterito narravit (Demonstr. iv, 15; xx, 5). Alia paucissima omitto, quae sub ipso textu adnotata sunt. ^ Apud P. Lagarde, Analecta syriaca^ p. 118, II. 7 seqq. ^ G. Bert, Aphrahafs des Persischen Weisen Homilieny aus dem syrischen liber^ setzt und erldutert (Gebhardt et Harnack , Tejcte und Untersuchungen , vol. III , fasc. 3) , Lipsiae, 1888, p. 57. xLviii PBAEFATIO — CAPUT III. Qua autem ratione Scripturas interpretetur nunc videamus. Primo varios Scripturae sensus agnoscit, et multiplices interpretandi mo- dos esse declarat , verbum Dei gemmae adsimilans , ex omni parte spectabili (Demonstr. xxii, 26). Scripturam praedicat thesaurum inaestimabilem et im- mensum (Demonstr. v, 25); « non potest eas hominis intelligentia penitus adsequi » , neque ad eas exhauriendas valet (Demonstr. v , 25 ; x , 9). Eumdem locum decem doctores decem modis diversis explicabunt , sine ulla veritatis iniuria (Demonst. xxii, 26). Verumtamen sedulo monet Scripturam non pro cuiusque libitu exponendam, sed varias ipsius interpretationes e seniorum tra- ditione inquirendas (Demonstr. v, 25), et instar monetae probandas, quae, si regis effigiem referat, excipitur, secus prout adulterata repudiatur (De- monstr. xxii, 26. Cf. Demonstr. xiv, 47). NuIIum apud Aphraatem reperies integrum Scripturae librum enarratio- nis continua serie explicatum; textus autem, unde unde collectos, ex opportu- nitate commentatur, innumerosque hoc modo profert atque interpretando explanat, ad maiorum, ut profitetur, traditionem, et universae Ecclesiae men- tem (Demonstr. x, 9; xxii, 26). NonnuIIorum etiam locorum dogmaticam significationem prodit; quae ad apologiam accommodentur ostendit; alia ad informandos mores convertit, praestantissimum exhibens de vita et studiis Christianorum quindecim ante saecula in Oriente documentum. Ex his forte iam suspicatus est lector Aphraatem , veterum more, certum exegeseos modum non observasse. Eiusdem revera testimonii diversas, prout expedit, signifi- cationes praebet. Hoc tamen in summum colligi potest : auctorem primo ad sensum verbalem seu corporalem Scripturarum saepe attendere , cum nempe , adversus ludaeos disputans, prophetias demonstrat iam completas esse de Christi adventu (Demonstr.xvii, 9 seqq.), de gentium vocatione (Demonstr. xvi, 4, 5), de excidio et eiectione ludaeorum (Demonstr. xvi, 3; xix, 2); cum pa- riter historice Amalecitarum originem vult perquirere (Demonstr. iii, 11, 13), Mardochaei et Aman gesta prodit (Demonstr. iii, 10), aut Danielis enarrat visiones (Demonstr. v, 5, 6, 11, 25; xix, 8,9) et vaticinium de LXX hebdo- madibus (Demonstr. xix, 8,9); cum etiam Prophetarum ex ordine percur- rit oracula (Demonstr. xix , 3-5) , aut tandem cunctarum generationum seriem instituit (Demonstr. xxiii, 14 seqq.). At litteram interdum arctius premens , sensum extorquet. Ita Christum docet e monte vere deiectum (ex Luc. iv, 29, 30; Demonst. ii, 20), et ludam prodi- torem, mola ad coUum appensa, in mare submersum fuisse (ex Matth. xviii, 6; Demonstr. xiv, 10); alias etiam refert huiusmodi sententias ac supputa- tiones, ipsi cum antiquis Patribus communes, quae infra (pp. xlix, l) profe- rentur. APHRAATIS DOCTRIXA. xlix Verba sacra paraphrasi aliquando circumducit et ornat; cuius artis exempla habeto Isaiae sermonem i, 11 seqq. (Demonstr. iv, 18), visionem Ezechie- lis, xxxvii, 1 seqq. (Demonstr. viii, 12), aut Danielis in fovea mansionem (Demonstr. iv, 9). Vide etiam explicatum locum Apostoli I Cor. xiii, 4-7 (De- monstr. xiv, 14). Sed in praedictis licet litteralem sensum pressius sequatur, mysticas etiam in aliis significationes inquirit , praecipue ut Novum Testamentum ostendat in Vetere praefiguratum , et Christum plurimis olim typis expressum fuisse. Talia sunt quae de scala lacobi disserit (Demonstr. iv, 5), de Moyse crucis figuram exprimente (Demonstr. iii, 11; xxi, 10), de mysterio festi paschalis (De- monstr. xii, 9), multis collationibus inter Christum et prioris Legis homines institutis (Demonstr. xxi, 9-20). Hae vero expositiones sensu litterali potissi- mum innituntur. At diversi generis sunt interpretationes symbolicae de falsis prophetis, qui tanquam leprosi repudiantur (Demonstr. xix, 4); de peccato Ozac arcam plaustro invehentis, non vero eam tangere ausi (Demonstr. xiv, 20); de homine qui patrem et matrem relinquit (Demonstr. xviii, 10, 11); de morte animae per peccatum, ex Gen. ii, 17 (Demonstr. viii, 17), id quod alias (De- monstr. xxii, 1) de corporis interitu exponit; supputatio tridui mortis Domini (Demonstr. xii, 7), aut quadringentorum annorum servitutis numeratio (De- monstr. ii,4); quae mox ostendam Aphraatem cum Ephraemo communicasse. 12. lam novit lector e supradictis Aphraatem Ecclesiae maiorumque tradi- tionis strenuum adsertorem. Ad hanc quippe auctoritatem saepius appellat, qua Scripturae interpretatio confirmetur, aut variae doctrinae fulciantur. Sa- pientes vult interrogari (Demonstr. v, 25; xxii, 26); ipse se profitetur a magis- tris ^» didicisse (Demonstr. ii, 14), et amicum erudit, ut iste vicissim alios edoceat (Demonstr. i, 20; xii, 12). Sed quibusnam e fontibus hauserit Aphraates , id ex ipso libro deprehen- ditur, cum una ex parte apostolica doctrina se praebeat imbutum , et ex altera iudaicarum traditionum sequacem, quae ita ob propinquitatem et vulgarem usum e iudaica institutione ad Christianorum scholas in ea regione transierant. Ita rabbinicam sententiam profert Romanorum ab Esau, seu Edom, origi- nem ducentium, eos filios Esau, iudaica appellatione (vid. Targum lonathan in Is. XXXIV, 9), nominans (Demonstr. xv, 19 seqq.). Pharaonem Nechao nbj, e si- gnificatione radicis hebraicae hd:, appellat Pharaonem Claudum |h>^ (Demonstr. XXI, 17, et XXIII, 19, scilicet, ut explicant ludaei, n^hsn n:>2 cc percussum pedi- bus* ». ludaeos iterum sequitur cum annos computat mansionis Israelitarum * Kimchi, Comment. in II (IV) Reg. xxiii, 29 [Biblia rabbinica, Amstelodami, t. II, p. 17V). PATB, 8Tn. — P. I. T. I. d L PRAEFATIO — CAPUT III. in Aegypto (Demonstr. ii, 4, 5). Cum iisdem pariter statuit losue viginti quin- que annos ducem fuisse, Abimelech sexaginta annos iudicasse, Saul annos quadraginta regnasse (Demonstr. xxiii, 45), Sem maximum natu fuisse (De- monstr. xiii, 6). Aliam ludaeorum sententiam allegat Sapiens Persa dum centum viginti annos ante diluvium commemoratos (Gen. vi, 3), non de vitae bre- viatione , sed de temporis prolatipne ad paenitentiam data interpretatur (De- monstr. ii , 9; vii , 8; xxiii , 18). Hoc olim Georgius signiiicabat his verbis ^j.» ^% .6000 6oe*b fia{ 3{$ .\iaul U}^^ |tAUM>kM« i « Novcris igitur, doctrinae amator, scrip- torem istum omnes computationes suas iuxta traditionem librorum ludaeo- rum , non vero iuxta interpretationem Septuaginta virorum , neque iuxta traditionem Samaritanorum , ut ipse prior scribebas, instituisse. » Praeter haec serpentem tradit pedibus suis et cibo ex paena fuisse priva- tum (Demonstr. ix, 8; xiv, 12); sacrificia in vetere lege igni divino explorata fuisse (Demonstr. iv, 2 seqq.); Cainum in septem generationes maledictio- nem excepisse (Demonstr. ix, 8); Abraham circumcisionis ritum, a Deo ac- ceptum, Aegyptios docuisse (Demonstr. xi, 8); mundum post sex millia an- norum consummatum iri (Demonstr. ii, 14. Vid. infra p. lviii). Fabulam quoque exprimit de regno quadringentorum et quadraginta annorum regis Tyri (Demonstr. v, 7), et aliam de sacerdotio trecentorum sexaginta quinque an- norum Phinees, filii Eleazari (Demonstr. xiv, 27), ex falsa loci lud. xx, 27, 28 interpretatione ortam ; quae omnia e Talmude iudaicisque Targumim novimus perinde adseri. Varia etiam loca refert apte ad hebraici textus aut Paraphrasium lectionem : Gen. xLix, 10; ibid. xi, 26 (Cf. supra p. xliii). Sententiam quoque promit lu- daeos esca quam gentes conficiunt non uti (Demonstr. xv , 2) , quae in Talmude Aboda zara ^ reperitur. Adde , ne longum sit , horam immolandi agni paschalis (Denionstr. xii, 1), noctis et diei per vjj^OyfjJiepov computationem (Demonstr. xii, 8), nec non varias celebrationes legales, ut azymorum esum (ibid.) et abs- tinentiam ab animalium sanguine (Demonstr. xiii, 2), in his regionibus apud Christianos observatas; ac tandem diversos Hebraeorum loquendi modos, ut ^ li-aoft^ fioik i.joHi. (Demonstr. xxiii, 29), aliosque (Cf. Demonstr. xii, 1, col. 507, not. 1). Ubi vero christiana veritas exponenda vel defendenda venit, non iam a lu- daeis docetur, seddoctrinam tradit veterum Patrum disciplinis consentaneam ; maxime vero, nec miruin videbitur, cum Ephraemo, eiusdem fere aetatis locique homine, at, sicut dictum est, in disparili dicendi via, congruit, ita ut ^ Apud Lagarde, Analecta syriacay p. 120, II. 12-15. 2 M. Schwab, le Talmud de Jirusalem , Paris, 1871-1889, t. XI, p. 197 seqq. APHRAATIS DOCTRINA. li ambo communem disciplinam in scbolis Cbristianorum buiusce regionis tra- ditam referre videantur. Sint pro exemplis sententiae supra significatae de serpente pedibus orbato (Cf. S. Epbr. In Genesim Collectanea * ; Evangelii con- cordantis Expositio, c. xix^); de sacrificiis igni caelesti probatis {Explanatio in Genesim c. iii'), de Caino in septem generationes maledicto*; de centum et viginti annis ante diluvium ad paenitentiam concessis*, de servitute quadrin- gentorum et triginta annorum in Aegypto*, nec non alia sententia de mundo in sex millia annorum consummando (infra p. lviii. Cf. S. Epbr. Evangelii con- cordantis Eoopositio , cc. xiv etxviii^). Uterque etiam simili computatione tridui mortis Domini rationem persequuntur (Demonstr. xii, 7. S. Epbr. ibid. c. xix*), Dominum existimant e monte revera praecipitatum fuisse (Demonstr. ii, 17. S. Epbr. ibid. c. xi*), Cbristum seipsum communicasse et ludam Eucbaris- tiam non accepisse (Demonstr. xii, 6. S. Epbr. ibid. c. xix *®), Noe inducunt coelibem vitam agentem (Demonstr. xiii, 5. S. Epbr. Explanatio in Genesim c. V **, et loco Gen. xlix, 10 inserunt : a cuius est regnum » (Cf. supra, p. xliv, S. Epbr. ibid. *^). Eadem fere mente Romanos in bello persico tandem victo- res fore praedicant (Demonstr. v, 24. S. Epbr. Serm. II deAntichristo^^). Nec non doctrinam a Sapiente Persa in Demonstratione xxiii de Acino propositam stric- tim memorat Epbraemus (ad locum Isaiae lxv, 5**). Alia etiam utrique com- munia in Apbraatis Demonstratione vi, de Monachis, et in Epbraemi sermone de Admonitione et Paenitentia invenies, quae quidem e rerum ratione enata possent contendi, nisi ipse amicum Epbraemus commoneret se quod scripsit ex aliis accepisse ^rNin-^ \myi n um. :^ &a6o ^t^^l ^n. Sed auctoris nostri doctrina e variorum capitum recognitione exploranda est. * P. Benedictus, Sancti Patris nostri Ephraemi opera omnia quae exstant^ Romae, 1737-1743, t. I, syr., p. 135. ^ Mosinger, Evangelii concordantis expositio, p. 220. ^ P. Benedictus, op. cit., p. 40. * Ibid. p. 44. * Ibid. p. 49. « Ibid. p. 158. ^ Mosinger, op. cit., p. 159 et 215. » Ibid. p. 221. » Ibik. p. 130. ^<>/AW. p.221. ** Benedictus, op. cit., p. 48. ** Ibid. p. 108. *^ Th. Lamy, Sancti Ephraem Syri Htjmni et Sermones^ Mechliniae, 1882-1889, t. III, c. 189. ^^ Ibid. t. II, c. 197. ^' Ibid. t. I , c. 309. Lii PRAEFATIO — CAPUT III. 13. Ante omnia proponit Aphraates fidem in unum Deum (Demonstr. i, 19; XXIII, 59, 62); Valentinum increpat, « qui plures fuisse praedicat auctores suos )) (Demonstr. iii, 9), Marcionem etiam et Manem, qui duo principia, bo- num et malum induxerant (ibid.); Deum profitetur increatum, eumque vocat 9^^ U^{ j ad verbum a essentiam j> , sive cc substantiam sui ipsius )) (De- monstr. xxiii, 52 et 58), vel « qui semper exsistit, usque in finem exsistet, perpetuum, aeternum » ^j\ J^ J ^y^y f^\ ^j^J^ y'-^'» ut Barbahlul vocem syriacam interpretatur * , eiusque attributa pluribus verbis exponit in Demons- tratione ultima (Demonstr. xxiii, 52 seqq.). Tres personas aperte in Deo confitetur [(Demonstr. xxiii, 60, 61, 63). In primis notabis locum lohannis iii, 34, quem ad Trinitatis confessionem vertit (Demonstr. vi, 12). Filium insuper agnoscit ut Deum et Dei Filium (Demonstr. vi, 9, 10; xvii, 2 seqq.; xiv, 39); eum tamen ostendit a Patre diversum (Demonstr. iv, 11), licet Patri aequalem ab initio (Demonstr. i, 8). Quod ad incarnationis dogma pertinet, variis facti traditis causis (Demonstr. ix, 5; xxiii, 49, 53), Verbum aperte docet Aphraates verum corpus carneum, non fictum accepisse, de carne Mariae Virginis adsumptum , nedum e caelo delatum sit (Demonstr. xiv, 39; VI, 10; xxiii, 50). Doctrinam autem de unitate personae Christi in dua- bus naturis videtur implicite profiteri cum divina et humana in eodem sub- iecto praedicat, pluribus verbis exponens textus Apostoli : Philip. ii,6, 8, et II Cor. VIII, 9 (Demonstr. vi, 9, 10; xxiii, 49). Ceterum doctrinam Domini uberius pertractat, eiusque gesta et miracula fuse enarrat. Aphraates Spiritum sanctum, seu w^^j Uoi « Spiritum sanctitatis » in Tri- nitate confitetur (Demonstr. xxiii, 60 seqq.). Ipsius etiam distinctam perso- nalitatem et processionem implicite saltem significare videtur cum Patrem his verbis alloquitur : « De Spiritu tuo in nobis habemus )) (Demonstr. xxiii, 53), aut Filium : « Fili dilecte,... teconfitemur,... qui Spiritum tuum in nobis con- didisti )) (tfrirf. 52). Profitetur eum aeternum (Demonstr.vi, 14 seqq.), variosque ei effectus attribuit, aiens eum templum esse hominibus vel etiam in iisdem per gratiam inhabitare (Demonstr. i, 5; vi, 14, 17; xxiii, 59), aquis baptismi incubare, et ipsum qui baptismo regenerantur induere (Demonstr. vi, 14), prophetis datum fuisse (ibid. vi, 12, 13), et per hos eloqui (vi, 14; xxi, 21). Homo debet Deum colere tanquam Patrem, et Spiritum sanctum ut Ma- trem (Demonstr. xviii, 10). Per eum tandem gratia obtinetur (vi, 1; xiv, 47). De gratia alibi loquitur ut Dei optimi dono (Demonstr. xxiii, 48 seqq.); * R. Duval, Lexicon st/riacum, c. 152. APHRAATIS DOCTRINA. liii liberaliler datur, verumtamen precibus exposcenda est {ibid. 52); neque ipsis peccatoribus denegatur {ibid. 56). Simul observabis quae prodit de diaboli luctamine, versutia, modo quo hominis cogitationem illecebris occupet, eum blanditiis trahat, atque eo lapso irrideat (Demonstr. vi, 2, 17; vii, 25; xiv, 40, 43), quo etiamin impiis habitet (Demonstr. ix, 9), Spiritum autem Dei formidet (Demonstr. vi, 17), ac demum a Christo et Christianis vincatur (Demonstr. xxi, 10, 19). Peccatum originale passim memorat (Demonstr. vii, 1; ix, 14; xxii, 1) maledictionemque quae in omnes Adae posteros descendit, quam ut auferret Christus mortem subiit (Demonstr. xxiii, 3, 50; vi, 6). Propria autem peccata primo perbaptismum (Demonstr. iv, 19; xi, 11), dein paenitentiae sacramento (vii, 2 seqq.) docet remitti. Beatae Mariae virginitatem et divinam maternitatem confitetur Sapiens Persa (Demonstr. vi, 10; xiv, 39; xxiii, 20). Per eam ait redemptionem factam esse (Demonstr. vi, 6); tandem ipsius virtutes praeclare extoUit (Demonstr. iii, 14; IX, 5). Plura autem ab auctore ne requirat legens; non enim nisi apud serioris aetatis viros, idque praecipue post eius gloriam Ephesi vindicatam, eflloruit laudum opima messis illa, quae Patrum libros et liturgica scripta ornavit , dum iisdem temporibus templa et monasteria eius nomini dicabantur. Angelos >5ibo (Demonstr. v, 5) saepius biblico morc « Vigiles » ^lc^ appellat (Demonstr. vi, 5, 14, et alibi), aliter « Nuntios » \l^\sl (Demonstr. ix, 44). Ipsi preces suscipiunt Deoque offerunt; id autem de Gabriele expresse adse- ritur (Demonstr. iii, 14); gentibus praesunt, ut olim Michael ludaeis {ibid.). Animadverte eodem loco sententiam qua Principem Persarum e bonorum angelorum ordinibus fuisse existimat Aphraates. Maxime vero sunt notatu digna quae, inter Zoroastri alumnos constitutus, de angelorum adsistentia et ministerio coram Maiestate Dei bis enarravit (Demonstr. xiv, 35; xviii, 4). Ecclesiam, e Gentibus collectam et promissionum haeredem effectam, osten- dit, adsertor traditionis schismate antiquioris, super Petnim a Christo condi- tam (Demonstr. i, 17; vii, 15), quem etiam vocat principem Pastorum (De- monstr. x, 4). Vide et Demonstr. xi, 12, et xxiii, 12. 14. Quamvis de sacramentis a Christo Ecclesiae mandatis ex proposito non fuerit locutus Aphraates, singula tamen, dempto uno, variis in locis memorata reperimus. Et primum, multis testimoniis tuetur dogma baptismi (Demonstr. i, 19; Liv PRAEFATIO — CAPUT 111. XXIII, 60), quem, a Gedeone praefiguratum (Demonstr. vii, 19, 21), existimat in nocte passionis a Christo primum institutum fuisse , cum pedes discipulo- rum lavit (Demonstr. xii, 10), ipsisque tandem traditum priusquam in caelum eveheretur (Demonstr. i, 17). Baptismus est a circumcisio vera » (Demonstr. XII , 9) ; item vocatur « signum vitae » (Demonstr. xxiii , 63) , « regeneratio » (Demonstr. vi, 14), eoque « peccata abluuntur » (Demonstr. iv, 19; xi, 11), et armaturam Christi ex aquis induunt qui baptizantur (Demonstr. vi, 1). Adulto confertur, ei nempe qui cor suum ab operibus malis spiritali circumcisione resecuit (Demonstr. xii, 9), id est viro rationis compoti (Demonstr. vii, 20). Fit autem baptismus cum expressa trium Personarum invocatione (Demonstr. XXIII, 63), et in nocte Paschatis celebratur (Demonstr. xii, 12), sacerdotum ministerio. Vid. Demonstr. vi, 14,ubi insigne habes auctoris nostri testimo- nium de aquae elemento, de verbo sacerdotis, et de gratia sacramentali, quae a baptismi regeneratione initium ducit. Eucharistiam confitetur esse Corpus et Sanguinem Christi (Demonstr. iii, 2; IV, 19), qui in cena proprium Corpus et Sanguinem dedit Apostolis (De- monstr. xii, 6 seqq.). Eodem loco institutionem Sacramenti narrat, et verba consecratoria refert, in ipsa, ut videtur, formula liturgica. Breve illud docu- mentum eo carius existimandum est, quod in antiquis codicibus liturgicis verba consecrationis desiderantur * , quia forsan a sacerdotibus memoriter teneri debebant, aut saltem ipsis ab aliis continuo suggeri; ceterum libros liturgicos syriace scriptos saeculo sexto antiquiores non exstare affirmat W. Wright^. Porro consimilia Aphraatis verbis in liturgiis orientalibus Seleu- ciae et Ctesiphontis leguntur ; unde firmatur argumentum quo formulae liturgi- cae Nestorianorum Nestorio in universum antiquiores esse creduntur. Prioris formulae, brevissime relatae, ordinem invertit Aphraates. Alteri concordat litur- gia Nestorii', nisi quod loco verborum cc quando congregabimini » ^ioafioo» xsb^l >p^»^ legit (( donec veniam » it^ v»,».. Rursus praeter unam additam litteram io*fis*j[j], textui nostro congruit textus quem similibus prorsus verbis tradit Ebediesu, excepta ultima clausula\ Eucharistiam noster docet esse sacrificium quod Malachias pronuntiaverat a Gentibus offerendum (Demonstr. xvi, 3); et vocat eam sacramentum panis vitae (Demonstr. xi, 12), et « panem fillorum » (Demonstr. vii, 21). Com- ^ Cf. G. Bickell, Conspectus rei Syrorum lilerariae, Monasterii, 1871, p. 63 seqq. ^ W. Wright, art. Syriac literature [Encyclopaedia britannica^ vol. XXII, p. 827). ^ Renaudot, Liturgiarum orientalium collectio, Francofurti, 1847, t. II, p. 623. Cf. Liturgiam Theodori, ibid. p. 613. * Assemani, Bibliotheca Orientalis, t. III, part. 2. Liber Margaritae, 4, 5, pp. ccciv et cccv. APHRAATIS DOCTRINA. lv munio post baptismum dabatur : « Eucbaristiam sumunt postquam conversi ad baptismum processerunt » (Demonstr. xii, 9. Cf. iv, 19). Indigni « pascha » non manducant (Demonstr. xii, 9), sed os in puritate sedulo servandum est, quo Corpus et Sanguis Cbristi suscipitur (Demonstr. iii , 2). Ritum etiam auc- tor significat quo sacramentum accipiebant stantes pedibus (Demonstr. xii, 9), et ore sumebant (Demonstr. vii, 21 ; ix, 10; xx, 8). Elementum tandem indicat sacrificii, scilicet panem torrefactum qui in missa oflfertur (Demonstr. xii, 9). De azymo autem et fermentato non quidquam videtur definire , nam esus azy- morum, de quo ibidem agit, ad liturgiam forsan non spectat. Nec minus aperta sunt de Paenitentia et de peccatorum confessione testi- monia, cuius necessitatem et efficaciam clare exponit. Medici, seu sacerdotes, munus babent curandi vulneratum in praelio (Demonstr. vii , 2) , dummodo iste vulnus aperiat dicens : « Peccavi » {ibid. 3), et vulnus detegat. Peccata confiteri ne dubitet {ibid. 12) et paenitentiam implorare {ibid. 15). Medici aegrotos monere debent atque instaurare {ibid. 11), culpam revelatam nullo modo prodere {ibid. 4) nec lapso remedium paenitentiae negare {ibid. 11), et alia huiusmodi. Immerito ergo sacramentum paenitentiae et confessionem auricularem apud veteres Cbristianos exstitisse inficiantur. In Demonstratione xiv, 44, de solvendis aut ligandis excommunicatis perspicue loquitur, et formulas forsan tradit excommunicationis ferendae et solvendae, scilicet : « Ligatus es et maledictus de caelo et de terra. Vae et illi qui cum eo collocutus fuerit ». « Deus misericors est et peccata tua dimittit. Ingredere, veni ad orationem. » Confirmationem , cuius nullum hodie apud Nestorianos apparet vestigium , adeo ut ea carere ferme credantur, et nomen etiam ignorent , significare vide- tur Aphraates, « impositionem signi » nominando, quae cum baptismo daba- tur (Demonstr. xii, 13). Licet nostra aetate Nestoriani oleum sacrum et chrisma non conficiant , apud eos tamen exstabant olim Confirmationis et Ex- tremae Unctionis duo sacramenta; et certissima reperiuntur in libris rituali- bus et apud antiquos Patres ecclesiae syriacae pro infirmorum unctione testi- monia, quibus accedat Aphraatis declaratio, varios olei usus proponentis his verbis : Signum continet [oleum] « sacramenti vitae, quo perficiunturChristiani, sacerdotes, reges, prophetae; tenebras illuminat, ungit infirmos, et per arca- num suum sacramentum paenitentes reducit » (Demonstr. xxiii, 3)*. Ordinem seu « manuum impositionem » commemorat in Demonstratione XIV, 25. Solum matrimonii sacramentum non tangit. At in ceteris cum Ecclesia * De hac unctione paeniteniium et eorum qui ab liaeresi convertebantur, cf. Pitra, Lvi PRAEFATIO — CAPUT III. catholica apprime convenit, ut sic hodiernis popularibus suis errorem sum- niamque negligentiam exprobret. 15. Si de anima opinionem primo aspectu audaciorem quam par est Sa- piens Persa videatur exprimere, si aliquae etiam auctoris doctrinae notam erroris non fugiant, nemo tamen non agnoscet has sententias primorum Ec- clesiae saeculorum indolem sapere, et Aphraatem cum aliis veterum Patrum causam communicasse. Aetatis antiquitati iunge loci distantiam ; utraque enim, ut Georgius episco- pus animadvertit , de aliquarum sententiarum singularitate causa abunde red- ditur : .^d)>^ o^*j U^o \^eu» m^o o^o^ »^9 \Ahsl .001 |U> og^p )ooi fi^/ ;k^US/ * « Non potuit sua aetate et in illa regione operam dare , ut mentem et sermonem doc- trinae eorum [doctorum nempe probatorum] accommodaret. Ideo, inquit, in li- bro illo multi errores sermonesque valde difficiles reperiuntur. » Cave autem ne ex Georgii sententia Aphraatem incognita causa damnes , et eius prius ac- cipe mentem. Primum igitur docet Christianos, postquam cc spiritum animalem », seu <c animam viventem », in prima generatione, omnibus hominibus communi, receperunt, in regeneratione baptismi « spiritum caelestem », « spiritum sanctum » obtinere; deinde post mortem « animam in terram reverti » vel <c cum corpore sepeliri, sensuque destitui » ; spiritum vero caelestem « ad Chris- tum redire , et coram Deo resurrectionem corporis , ut isti denuo iungatur, postulare ». Impios autem spiritus ille « ante Deum viventes accusat », ideo in resurrectione non immutabuntur, et in inferioribus locis constituentur (De- monstr. vi, 14; xxii, 15-18). Porro spiritum et animam et corpus in homine eadem sententia distin- guunt Origenes^, Irenaeus', aliique, e quorum dictis eruitur spiritum illum caelestem solis Christianis infundi , quo post baptismum supernaturaliter in- duuntur ; et licet offensam aliquam , saltem in verbis , habeat expositio senten- tiae , liquet nil aliud reapse designari nisi Spiritum sanctum , baptismo datum , et per gratiam in homine iusto inhabitantem , a peccatore vero recedentem , ne- dum animae unitatem auctor abneget , quam alias « a Deo in homine creatam , et immortalem esse docet » (Demonstr. vi, 14). Iniquiorem ergo se iudicem praebet Georgius, cum ea de re Aphraatem temeritatis et supinae ignorantiae acriter postulat. Gennadius vero, si de Aphraate loquitur cum « lacobum et luris ecclesiastici Graecorum historia et monumenta , Romae, 1864-18G8, t. I, pp. 511, 512; t. 11/362. * Apud Lagarde, Analecta syriaca^ p. 117, II. 26-27. 3 Patr. Gr., t. XIII, e. 726 seqq. 3 Patr. Gr., t. VII, cc. 1137 el 1144. APHRAATIS DOCTRINA. lvii alios Syrorum » reprehendit, qui duas animas esse dicunt*, auctoris nostri mentem male intellexit. At magis a veritate deflexit Aphraates, cum aliam sententiam de hypno- psychia proposuit, existimans hominis mortui animam, cum corpore sepul- tam sensibus privari, et eorum usu, tanquam somno correptam, impediri (Demonstr. vi, 14; viii, 18; xxii, 6). Attamen animarum condicionem post mortem dissimili ratione exponit , prout de iustis aut de impiis quaeritur (De- monstr. viii, 19). Eas doctrinas Nestoriani olim tenuerunt atque in synodispro- baverunt, et forsan adhuc retinent^. Nostervero, licet eos qui sua aetate recte sentiebant videatur arguere (Demonstr. viii, 3), nullam eo tempore notam haereseos incurrebat, cum his de rebus definitionem Ecclesia non tradidisset. De resurrectione carnis duobus tractatibus disseruit Aphraates , et dogma profert solidis argumentis adversus Valentinianos resurrectionis mortuorum. Vid. Demonstr. viii etxxii. Praedicto autem errore de hypnopsychia suscepto , alium nequivit Aphraa- tes vitare , iudicium nempe et retributionem ad finem usque et post resurrec- tionem difl^erri (Demonstr. viii, 22). Idem sentiunt, tanquam suae de animis doctrinae ex necessitate coniunctum, hodierni Nestoriani. Sed est sententia iudaicae originis*. Apud nos Irenaeus, responsionem contra Gnosticos nimium urgens, similiter contendit animas sanctorum ante resurrectionem beatitudine non perfrui * . Dein enuntiat Aphraates postquam Rex accepto regno reversus fuerit, homines coram tribunali constitutum iri, diversa tamen ratione; unde inac- curate locutus est, statuens nec iustos ad iudicium, neque impios « qui iam iudicati sunt », sed eos tantum qui peccatores vocantur, adfuturos (De- monstr. xxii, 15-18). At alibi rectius docet omnes ante tribunal Christi opor- tere manifestari (Demonstr. viii, 20). Praemiorum etiam distinctionem egregie significat (Demonstr. xxii, 19) aeternaeque omnium sortis immutabilitatem (Demonstr. xx, 12). Locum quidem ignorare se fatetur (Demonstr. xxii, 24); attamen iustis adscribit tanquam paradisum terrestrem (Demonstr. xxii, » Patr, Lat., t. LVIII, c. 984. ^ Assemani, Bibl. orient.^ i. III, part. 2, p. cccxlii. Cf. ibid. t. III, part. 1, pp. 101, 281, 322, 323, 529, 438; Badger, The Nestorians and their rituals, t. II, p. 302; 0. Braun, Beitrage zur Geschichte der Eschatologie in den syrischen Kirchen (Zeitschrift fur ka- tholische Theologie, Innsbruck, 1892), p. 273 seqq. Vid. spec. pp. 276 seqq. * Vid. Kimchi, Commentarius in Ps. civ, 29 [Rabbi Das»id Kimchi in psalmos Com- mentariiy ex hebraeo in latinum redditi a D. Ambrosio Jannery Parisiis, 1666, p. 469). Cf. IV Esdr. IV, 35 seqq., et vide Le Hir, Etudes bibliques^ t. I, p. 223. "^ Patr. Gr., t. VII, c. 1209. Lviii PRAEFATIO — CAPUT 111. 12; XIV, 22); impios vero manet « mors secunda » plena fletus et cruciatus (Demonstr. viii, 19; vi, 18). 16. In aliis doctrinae capitibus, testimonia suppeditat Aphraates de neces- sitate operum bonorum, sine quibus fides irrita est (Demonstr. i, 3), ieiunium non acceptum (Demonstr. iii, 8), oratio inefficax (Demonstr. iv, 14). Aliqua etiam doctrinae moralis et disciplinae puncta confirmat, ut excommunicatio- nem et paenitentiam publicam (Demonstr. xiv, 44), ieiunium paschae prae- mittendum (Demonstr. xii, 13), paschae sollemne pervigilium (ibid.) et azy- morum paschalium esum inter Christianos {ibid. 8, 12), legis observantiam de non comedendo sanguine animalium (Demonstr. xiii, 2), cum aliis quae prius iam obiter posui. Plura etiam reperiet lector in indice rerum. Testimonia tradit de perseverantia gratiae charismatum (Demonstr. ii, 20. Cf. VI, 12). Tandem aliqua diiudicat inter auctores controversa, scilicet ludam Eucharistiam non accepisse (Demonstr. xii , 6) ; id autem ordo rerum in Evan- gelio Diatessaron suadet* ; deinde cenam dominicam in nocte quae inter deci- mum tertium et decimum quartum diem intercessit peractam fuisse; quod non tantum in seram noctem, sed ipsis matutinis horis, ante gallicinium, factum fuisse arbitratur (ibid.); tandem Christum seipsum communicasse (tfrtd.), quae Orientalium opinio est^. Magorum etiam, Manichaeorum , Gnosticorum prohibet artificia occulta ji^Nft», tivpes operationes, divinationes |ta*p:^, et incantationes y^) (Demonstr. i, 19. Cf. iii, 9), quibus vivos purificari, mortuosque contendebant liberari. 17. Ut tandem absolvatur haec exploratio de Aphraatis doctrina instituta, relinquitur ut eius sententiam proponamus de duratione mundi. In Demons- tratione ii, 14, ex eo loco psalmorum exorsus : Mille anni ante oculos Domini sicut hesternus dies qui praeteriit (Ps. xc [lxxxix], 4), asseverat se a magistris accepisse « mundum, sicut intra sex dies a Deo constitutus est, ita in con- summatione sex millium annorum solutum iri, futurumque Sabbatum Dei ia similitudinem esse sabbati quod sex diebus creationis successit » (Cf. De- monstr. xxi, 11). Sententia autem haec vetus est ludaeorum traditio, in Tal- mude his verbis consignata : d^sSk ^:^ . kdSv ^in «:«; ^sSk n^tr ih^Sk nuT k;:2 : n^^an ma^ d^sSn ^j^t nnn d^sSk ^j^ inn « Traditio est domus Eliae sex millia annorum mundum esse duraturum : bis mille inanitatis, bis mille legis, et bis mille dierum Messiae «^. Similia etiam Aphraatis verbis habes in Midrash ^ Tatian. c. xlv, p. 80. — Matth. xxvi , 25. — loh. xiii , 30-32. — Marc. xiv, 22. — Matth. XXV, 26. ^ Vid. Renaudot, Liturgiarum orientalium collectioy t. 1, p. 216. ^ Gemara Sanhedrin, apud Fabricium, Codex pseudepigraphus V, T., t. I, p. 1079. APHRAATIS DOCTRINA. lix Tehillim super psalmum xc : a^jtt; «]Sn ^d ia«:3ttf H2VJ ^Sn Nin 7113 ^npn Stt; ^d^t : SnanN dvd ^^:3^yi « Dies Dei benedicti sunt mille anni, sicut dicitur : Quia mille anni in oculis tuis sicut dies hesterna » * . Haec vero a magistris eo ar- gumento firmantur, quod mundus tot dies duraturus sit quot diebus creatus fuit, et sicut sol quarto die creatus est, ita Messiam adfuturum in quarto mille- nario^. Atqui huiusmodi convenientiam inter creationis dies et mundi tempora plurimi ex antiquis Patribus, textibus praesertim Ps. xc (lxxxix), 4 et Dan. ix, 24 fulti, expresserunt. Ita apud Syros, ut Occidentales omittam, Bardesanes, a Georgio in capite secundo praedictae Epistolae' descriptus, cum lacobo Doc- tore, seu,ut dixi (p. xiii), Sarugensi*; pariter sanctus Ephraem, in Expositione Evangelii, ad II. Matth. xvii, 1; xxiv, 20 (supra p. l), aliique^ Georgius vero, in aliis rigidus Aphraatis censor, eam doctrinam aeque et moderate reprehen- dit, et Christi verbis Matth. xxiv, 36, et Act. 1, 7 allatis, subdit « annos prae- teritos aut futuros neminem esse inter homines qui cognoverit, aut cognoscat, aut cogniturus sit ». Consummatis autem sex diebus mille annorum, Sabbatum, seu regnum Christi, erat exspectandum, scilicet cum Rex, accepto regno, reversurus esset (Demonstr. viii, 21), in quo, sublato cupiditatis imperio, iusti quiescerent (xiv, 22; XXII, 12). At iudaicam ^euTepcodiv seu traditionem regni terreni mille annorum, quam ad pessimam voluptatum significationem haeretici detorse- runt, Sapiens Persa nullibi expressit. 18. Ne quid in doctrinis Sapientis Persae recognoscendis neglexisse vi- dear, sequentia subnectenda censui de annorum computatione prout ab auc- tore in pluribus Demonstrationum locis reperitur instituta; nam gentis et aetatis suae secutus indolem, in exquirendis temporibus frequenter immoratur. Porro Aphraatis temporum computatio secundum ludaeorum methodum or- dinatur, et ab Eusebiana chronographia paulum discedit. A promissione enim Abrahae facta usque ad ingressum lacob in ^Egyptum numerat annos 205 ; inde ad Exodum annos 225 ; lex ergo post promissam servitutem data est annis 430; eoque 430 annorum numero tempus definit commorationis Hebraeorum in Aegypto (Demonstr. 11, 3 seqq.; supra p. xlix). Simili ratione in Demons- ' Midrash Tehillim, Veneliis, 1546, p. 'a**, c. 1. ^ Fabricius, op. cit.^ t. I, p. 33; Walton, Bibliorum apparatusj I, p. 96. ' Apud Lagarde, Analecta syriacay p. 114 seqq. Vid. Cureton, Spicilegium syria^ cumy p. 61. ^ Vid. lacobi Sarugensis I{omiliam septimam de Constitutione creaturae (Mus. britan. cod. Addit. 12, 162, fol. 33 *.) ' Cf. Braun, Beitrdge zur EschatologiCy pp. 275-277. Lx PRAEFATIO — CAPUT III. trationibus xxiii, 43, et xi, 4, annos 225 computat a migratione lacob ad Exodum ; et ab anno aetatis Abrahae 99 , quo , quindecim post dictam promis- sionem annis, circumcisus est, usque ad ingressum lacob in ^Egyptum, annos 190; quorum summa (15 -h 190) eumdem numerum 205 repraesentat. Dein Christum statuit advenisse post promissionem Abrahae datam annis 1794, post legem vero annis 1364, unde iterum subducit 430 annos servitutis He- braeorum in Aegypto (Demonstr. ii, 5). Alibi vero, in Demonstratione xxi , 4, a se ipso dissentire videtur; locus autem, quem in utroque codice liquet amanuensis culpa vitiatum esse, ar- meniaca versione deficiente, nonnisi coniectura ad rectitudinem adduci potuit. Numeros non omnino incorruptos partim castigandos suscepit \V. Wright*, cuius rationem G. Bert* sibi adscivit. Aptiores vero emendationes codicum lectioni accommodavit Sasse'; quae omnia lectori sequens tabella tradit. Computat igitur auctor in hac Demonstrationc xxi , 4 : A destructione Sodomae ad descensum lacob in Aegyptum ^ ^tV.» annos 200 A migratione lacob ad Exodum «^^*.© ^IV^ — 205 quorum summam statuit esse l;fi6>Alo )U^\d9{ — 419 (sic). Rursus ab Exodo ad aedificationem Templi computat ^U^to )).m^;{ — 480 quorum summam dedueit 6^o ^^^o) l^AJaet — 896 (sic). Inde ad destructionem lerosolymae numerat et *»^^o ^;m^o ^aa^^I 425 summam universam efficit )»-o ^;m^o )^e6Ckto ASk 1.321 Ac demum a subversione Sodomae ad annum 655 Alexandri (post Christum 343-344), quo epistolam hanc conli- ciebat fi^o <^o ,.a3k ^;t 2.076 (sic). W. Wright primo numero inserebat ^»{o 4, a tertio autem de- mebat \'t^ 10, quarto tandem addebat ^ooao 7, unde legendum praebebat : A destructione Sodomae ad descensum lacob in Aegyptum annos 204 ad Exodum — 205 Summa — 409 ad aediflcationem TempH — 487 Sumnia . . — 896 ad destructionem lerosolymae — 425 Summa universa — 1 . 321 * W. Wright, The Homilies of Aphraatesy p. u^ seqq. ^ G. Bert, Aphrahafs Homilieny p. 332 seqq. ' F. I. Sasse^ Prolegomena in Aphraatis Sapientis Persae sermones homileticosy^, 39. APHRAATIS DOCTRINA. lxi Sasse vero pro primo numero reponit, e Gen. xv, 24 et xvi, 40, collatis Demonstr. ii, 4; xi, 4, et xxiii, 44. . . . l»-o ^^o IW>o loi Idem, e Demonstr. xi, 4, et xxiii, 43, rescribit a migratione lacob ad Exodum \»ja^o ^^^mivo ^LV^ 225 pro quarum summa , una littera transposita legit l?m^fi^o lUa^W 416 Cetera intacta servat, videlicet ab Exodo ad aedificationem Templi annos 480 Summa vera — 890 ad destructionem lerosolymae — 425 Summa universa — 1 . 321 Haec vero cum Eusebii computatione conferri possunt , qui nume- rat a destructione Sodomae ad descensum lacob in Aegyp- tum annos 194 ad Exodum — 212 Summa — 406 ad aedificationem Templi — 480 Summa — 886 ad destructionem lerosolymae — 440 Summa universa . — 1.326 Ultimus autem numerus ab Aphraate effictus , a subversione Sodomae ad annum 655 Alexandri, 2076, nimium correptus, in 2276, inserto ^^I^I-mo, emendandus erat, ut cum aliis auctoris supputationibus conveniret. Aliam etiam instituit Aphraates in Demonstratione ultima computationem, in qua singulorum patrfarcharum ab Adam ad lacob prolixe numerat annos, sicilicet priusquam unusquisque genuit, dein post creatos liberos, ac tandem vitae summam in universum conficit, unde tempus eruit quod quivis cum ultimo suorum pronepotum vixit. (Demonstr. xxiii, 22, seqq.) Primam huius supputationis partem saeculo undeeimo perscripsit vel breviavit Elias Barsi- naeus, quod huiusce Praefationis initio significabam (p. x), in sua Chronogra- phia, hoc titulo : l^;d v»^ 4,oi;d{9 u-^; ^J »${ Cua^ p*. Anni domus Adae, iuxta sententiam Aphraatis, Sapientis Persae. Ab Adam igitur summam ducens ad ingressum lacobi in Ae- gyptum annos numerat 2238 ad Exodum 2463 ad exstructionem Templi 2943 ad captivitatem babylonicam 3368 Addit Elias aeram Seleucidarum anno post captivitatem cente- simo incepisse , igitur anno mundi 3468 • ' Cod. Musaei britannici Rich, 7,197, fol. 3 seqq., exhibet syriace et arabice Chronicon Eliae Barsinaei, metropolitae Nisibis, Textum syriacum habes apud W. Wright, The Homilies of Aphraates, pp. 38, 39. Lxii PRAEFATIO — CAPUT 111. Monet autem Elias , numerum hunc nulli alii ex praemissis a se supputationi- bus convenire , sed tantummodo ad computum ludaeorum huius aetatis accedere, « quia, inquit, ex eorum codice desumptus fuit. ludaeorum autem exemplar mendax est, ut alibi ostendi : » * |ui->n\ a*;o »;» .uoioMtOf Mii-M ^ «^^ m^ v Ijui^ ^mo .^;«.{ ^op ^Am9 f^l Ui^ II V*7ooM la^9 ^*^^ ^oita^f ^*^A ^ «is-^^^ ««oia .^oi jiap Uyoom ^^^h Errat aliquando Aphraates in chronologia, videlicet cum Teglathphalasar post Salmanasar contra Israel ascendisse ait (Demonstr. ii, 9); et perperam ab eo respiciuntur loca II (IV) Reg. xviii, 9, 10; xv, 29, et I Chron. v, 6, 26, cum Salmanasar post Teglathphalasar regnaverit, huiusque incursus ad annos regni Phacee ex ipsa Scriptura referri debeat. Alia de iudicum imperio, de regno Saulis, de principe Tyri, de sacerdotio Phinees superius (p. l) satis denuntiata sunt. 19. lamvero Aphraatis stilus et modus scribendi venerabilem etiam pro- cul dubio antiquitatem resipit. Oratio plerumque candida et dilucida, licet interdum , sive propria culpa scribentis , sive codicum , ut ostendemus , vitio , perplexa sit et obcaecata. Aequabili tractu consuevit eloqui, unoque tenore ac specie de multis saepe disserere. Verbosus secundum Orientalium modum, a proposito digreditur, aut in eadem aliquando revolvitur. Nonnunquam etiani subtilitates miscet. Verumtamen artificium dicendi, sermonisque ornamenta non omnino refugit, et eloquentiam profert quasi sponte ex rebus ipsis ena- tam, cum, verbi causa, fidei celebrat virtutes (Demonstr. i, 18), Deique perfectiones prolixo cantico extollit (Demonstr. xxiii, 59), cum etiam maris transitum enarrat (Demonstr. i, 15), Aman increpat (Demonstr. iii, 10), aut Christum inducit morti in inferis obviantem (Demonstr. xxii, 4). Sed et to- tam hanc Demonstrationem vigesimam secundam rfe Morte et Novissimis splen- didiore stilo videtur pinxisse , tanquam rei magnitudine commotus et instinc- tus. Ornamenta autem et conformationes , quibus ita sententias illustravit, e Scripturarum thesauris, quorum miro modo intelligentiam consecutus est, plerumque desumpsit. • Si de lingua scriptoris nunc quaeratur, qui primum inter syriacos Patres locum obtinet , profitemur eum litteris aramaeis plurimum conferre , sermone a peregrinis vocabulis sincero , ita ut neque extranea origo , nomine signifi- cata, persicis fere ullis vocibus prodatur, neque odiosam illam exserat vocum admixtionem arabicarum et graecarum maxime, quibus seriores linguam in- fercientes, sermonem syriacum a primaeva puritate deiecerunt. NuUa alia Aphraates usurpavit, nisi biblicis codicibus , aut re militari et mercatura syria- cis litteris iam invecta, qualia >o2^oJ eoa-j^yeXiov , |o6uf SiaftYfxYi, \mAMj vd(jio;, l.frmN * W. Wright, The Homilies ofAphraateSy p. 39. APHRAATIS DOCTRINA. lxiii "k-naxr.^y MJ cy i5va, l^lj i6>.7iTYi;, 1a^3 itapaOYfxvi , l^oi^ Trapfyiaia, ^o^goo pro xftVTo- piwv, l-ftis^^ pro U^i^o.iJ a indulgentia » (amnistia bellica). Notanda etiam vox uA^l tix9i (Demonstr. xiii, 11) in cod. B, pro qua alterius codicis scriptor u^i et la*j inscite reposuit*. Animadvertendum est quoque vocabulum *tfaa. (c. 505, l. 26 et c. 677, I. 3), cuius origo ignota remansit. Aliquos insuper dicendi modos adhibet, antiquiorum peculiares , ut ^ prae- fixi usus ii> his formulis : ^ojjkia^i; item IojmL ^;.^ (Demonstr. iv, 15), pro quo apud seriores reperitur praepositio ^ ^ ; vel formam : »->^;-» ^>ao ;«|» ^»» (xiv, 45) ubi verbum in infinitivo absoluto relinquitur; vel nexum suffixi obiec- tivi cum infinitivo ^^oi,»^ et ^oi;^ (Demoustr. xv, 8); quibus addi possunt exempla a grammaticis in obsoletorum numero posita, sive e codicum des- criptione sive ex inspectione lexici deducenda. At pluris etiam facienda sunt Aphraatis scripta si ad syntaxim respiciamus, cum eam veluti aureain aetatem aperiant qua litterae syriacae a quarto ad sex- tum septimumve saeculum, ope Ephraemi ipsiusque discipulorum , et post eos Maruthae, Rabbulae, Isaaci Antiocheni, lacobi Sarugensis aliorumque, tanto incremento auctae sunt ; atque ipse Aphraates , ob certas condiciones quas pro- posui, a Graecorum consortio prae ceteris subductus, in verborum continua- tione et toto circuitu sermonis , syntaxeos habitum et formam vere semiticam exhibeat'. Tersior quidem et uberior Ephraemus Aphraate, omnium syriaco- rum magnificentia et figuris et gratia princeps, quo neminem in lingua sua disertiorem Syri agnoscunt ; sed plurimam inter eos tum in consilio cum in elo- quendo diversitatem exstare superius ostendi, et magis Isaaco Antiocheno similis noster invenitur, a quo ille non solummodo rerum, ut dictum est, exempla, sed et ingenium et loquendi modum imitatus est. Aphraates vero prosa oratione scribens antiquiora stili documenta profert ; quare non immerito eum iudicamus linguae syriacae tironibus maxime prodesse posse, ex cuius operibus qui de grammatica syriaca tractant plurima petunt exempla. 20. Necnon historiarum studiosis documenta tribuit Aphraates. His quae de persecutione persica et de paschatis celebratione superius posui, adde quod tempus regni Saporis librorum subscriptionibus constituitur. Alteram enim Demonstrationum siBriem « anno sexcentesimo quinquagesimo quinto * Vid. Cureton, Remains ofthe four Gospelsj ad loc. Matth. v, 22. * Vid. Payne Smith, Thesaurus syriacus, col. 2157, sub num. 7. ' « Im Ganzen glaube ich behaupten zu konnen , dass man aramaische Syntax am bes- ten aus den mandaischen Schriften, und ferner aus solchen syrischen Werken lernen kann , welche vom Griechischen so wenig beruhrt sind, wie die des Aphraates » (Tli. NOldeke, Mandaische Grammdtiky Halle, 1871. Praef. p. xxi). Lxiv PRAEFATIO — CAPUT III. aerae Seleucidarum » inscribit (post Christum 343-344), « Saporis trigesimo quinto » (Demonstr. xxii, 25. Cf. Demonstr. xiv, 50). Ultimam autem dedit « anno sexcentesimo quinquagesimo sexto Graecorum » (post Christum 345), « trigesimo sexto Saporis, post edictam persecutionem quinto » (Demonstr. xxiii, 69). Quintam Demonstrationem de bello scribit a Sapore adversus Romanos illato , anno sexcentesimo quadragesimo octavo aerae Graecorum ; et in decima quarta, scripta anno sexcentesimo quinquagesimo quinto, Saporis trigesimo quarto , eidem iterum Sapori dissimulate videtur alludere , regi adhuc iuveni (Cf. Demonstr. xiv, 8 et 50). Ex his eruitur Saporis regnum ab anno Graecorum sexcentesimo vigesimo (post Christum 309) iam computari debere, licet initio anni 310 in lucem editus fuerit; infantem enim nondum natum magi salutaverant regem. Initium autem persecutionis quadraginta annorum Sapor decreto adversus Christia- nos indixit, anno vitae et regni trigesimo, clades a Romanis acceptas indi- gne ferens , ac magorum ludaeorumque concitamentis impulsus , qui reginae matris aegrotationem veneficiis Christianorum collectam fingebant. Notandum erit insuper quomodo rei publicae romanae institutionem auctor exponat (Demonstr. v, 13) et successionis modum describat (ibid.); rursum quibus argumentis imperium reputet Romanis a Deo datum , ut Christo reser- varetur, ideoque regnum eorum a Persis contendat nullo modo posse devinci (Demonst. v, 24) ; quomodo etiam Romanum imperium Graeco iungat (utrum- que enim eo tempore Constantinus obtinuerat), et una serie reges computet qui post Alexandrum in Syria regnaverunt (Demonstr. v, 19). Alexandro enim, postquam duodecim annos regnaverat, successit in Syria Seleucus Nicanor; anno autem 69 ante Christum, Syria in provinciam romanam redacta est; anno 32 ante Christum, Ptolemaeus et Caesar regnum occupaverunt. Si vero de summa 293 annorum ab Aphraate supputata demantur hi 32, cum annis tre- decim regno Alexandri tributis, numerus eflicitur 248, qui primus annus est regni Philippi imperatoris. Si nunc quaeratur cur Aphraates tertii regni fiuem isto imperante determinet , dicendum forsan illum ex ea existimatione locutum esse quod Philippus christianus fuerit. Annos Severi seorsum dinumerat; constat enim eos qui de temporibus scripserunt de annis huius imperatoris inter se dissentire. Denique cum annorum supputationem a rege Syrio Se- leuco incipit, atque per regem Aegyptium Ptolemaeum absolvit, Orienta- lium consuetudinem sequitur, qui, postquam, anno ante Christum 69, Syria in provinciam romanam conversa est, tempora per annos regum Aegypti di- numeraverunt , donec Romae imperatores exstiterunt. Notatu etiam digna sunt quae de clericorum Seleuciensium condicione ante exortas persecutiones Aphraates retegit (Demonstr. xiv, passim. Cf. supra APHRAATIS DOCTRINA. lxv p. xxvi), et de statu rerum in ecclesiis a saevo tyranno vexatis (Demonstr. xxi, 23). Accedat denique mentio ab eo prolata martyrii apostolorum Petri et Pauli , lacobi quoque et lohannis , ac persecutionis a Diocletiano in Occidentis partibus illatae {ibid.). Sed quae de monachorum vivendi genere ex Aphraate libare potui vix mihi pepercerim remittere, cum pauca tantummodo scripta, nec fere nisi sequioris aevi, de monastico instituto in Oriente ad nos usque pervenerint. Variis porro nomifiibus ab Aphraate nuncupantur, et primum M^ sive « sancti » (Demonstr. i, 4; iii, 1; vi, 4 et saepius), quod speciali adhibetur sensu continentiae ; v.v-* (Demonstr. vi, 4 et 8; vii, 25; viii, 23), quod « solita- rios » seu « anachoretas » proprie designat, verum ad coenobitas appellandos, ut apud nos « monachus » , promiscue usurpatum est. Aphraates enim non solummodo solitarios alloquitur, sed monachos sub praelato viventes compellat (Demonstr. x, 9; i, 20; xii, 12). Dicuntur etiam u:bj « lugentes » seu « as- cetae » (cf. Demonstr.'iii , 1, c. 99, not. i, et Demonstr. ii, 19), et u^a^, (De- monstr. vi, 6), ut apud Graecos (Aatx^ioi. Sed saepius vocantur |m^ uia, quod ad litteram sonat « filii foederis », eosque significat qui se Deo ad servandam continentiam pacto devoverunt ; quae appellatio ab armeno translatore expri- mitur nLfuutiMmjtpg « devoti y> * . Haec vero de monachorum vita ex Aphraatis libris adsequi licet. A variis cibis abstinebant (Demonstr. vi, 2 et 8); ieiunio et orationi valde erant addicti (ibid.); vigiliis (Demonstr. vi, 2; vii, 21), lectioni, auditioni (Demonstr. vi, 19; X, 9; XII, 12) silentioque (Demonstr. vi, 1) intenti. Corporis cultum, vela, or- namenta saecularia abdicabant {ibid. 8) ; res suas pauperibus erogabant {ibid. 2 et 8); curam negotiorum civilium prorsus contemnebant {ibid. 1); nuptias eiurabant {ibid. 4). Sacerdotibus iunguntur (Demonstr. xx, 14). Monasticae militiae iam ante baptismum nomen dabant (Demonstr. vii, 20). Virgines, Aphraate auctore, lesu Christo sunt desponsatae (Demonstr.vi, 6 et 7). Episcoporum munus est eas educare et informare (Demonstr. x, 6). De vetito ab Aphraate monialibus monachorum contubernio superius iam dixi (p. XXI v)^. 21. Ex hisce variis doctrinae capitulis merito iudicatur Aphraates eccle- siasticis potissimum disciplinis instruendis prodesse, et hominem oblivione diu obscuratum Ecclesiae restitui debere , cuius vita licet adhuc a nobis igno- * Antonelli, Sancti Patris nostri lacobi episcopi Nisibeni SermoneSy p. 203. ^ Cf. Rabbulae Canones, Monita ad coenobitas, Praecepta et monita ad sacerdotes et regulareSy apud I. Overbeck, S. Ephracmi Syriy Rabbulae episcopi Edesseniy Balaei aliorumque opera selecta, Oxonii, 1865, pp. 210-221. PAXn. BTB. — P. L T. L t Lxvi PRAEFATIO — CAPUT III. retur, ipse tamen , librorum praedicatione , revelatur ut fidei strenuus adser- tor et defensor, Scripturae interpres egregius, optimusque morum magister, qui, ad Apostoli praeceptum, non utique potuit aliter docere quam vixit. Unde iusta exstitit doctorum hodie de Aphraate sollicitudo , postquam eius libros, nuper in codicibus Nitrianis Musaei Britannici a W. Cureton repertos, ut initio memoravi, syriace edidit W. Wright, praematura morte in orienta- lium litterarum desiderio correptus. Exemplar a W. Cureton ipso descriptum, cum ambobus codicibus accurate probeque iste contulerat , ut textum inde effi- ceret, cui varias lectiones subiecit, ex utroque codice exemptas. Librum auxit praefatione anglice scripta, Epistola Georgii syriaca, cum Chronico Eliae Barsinaei, necnon indice biblico *. Opus syriacum anglica versio erat subsecu- tura, at aliis laboribus officiisque impeditus, et tandem fato cedens, consi- lium non perfecit. Syriacum auctorem vulgari lingua interpretandum primus sibi sumpsit aestimatissimus vir Gustavius Bickell , cuius egregia merita norunt biblicarum et orientalium rerum studiosi, cum in Thalhoferi collectaneis scriptis Patruni Ecclesiae, lacobi Aphraatis, episcopi Mar Matthaei, tractatus octo (i, ii, iii, IV, VII, XII, xviii, xxii), adiecto prooemio, germanico sermone reddidit*. Aphraatem post haec illustravit libello mole quidem exiguo , rerum autem copia perdenso, Franciscus Sasse, in quo auctoris nostri nomen scriptaque explorat, et de armeniaca translatione perdocte disserit'. Aphraatis etiam nomine doctoralem thesim inscripsit lacobus Forget, in qua auctoris nostri vitam et doctrinam fuse pertractat, et plurima excerpta, immo integram Demonstrationem xxi, latine vertit\ Tandem in Lipsiana veterum litteraturae christianae monumentorum col- lectione, D' Georgius Bert totum Aphraatis opus ex editione Wrightiana germanice reddidit, cum praefatione et notis^. ^ W. Wright, The Homilies of AphraateSy the Persian Sage^ edited from syriac manuscripts of the fifth and sirth centuries in the British Museum , with an english translation^ vol. I, the syriac text, London, 1869. ^ G. Bickell, Ausgewdhlte Abhandlungen des Bischofs lakob Aphraates sfon Mar Matth&uSy praemissa Introductione , sive Einleitung aber Leben und Schriften des Aphraates (Thalhofers Bibliothek der Kirchem^ater, voU. CII, CIII), Kempten, 1874. ^ C. I. Fr. Sasse, Prolegomena in Aphraatis Sapientis Persae sermones homileticos, Lipsiae, 1879. * I. Forget, De nta et scriptis Aphraatis, Sapientis Persae, Dissertatio historico* theologica, quam ad gradum doctoris s. theologiae in Unii^ersitate Lovaniensi conse" quendum conscripsity Lovanii, 1882. * G. Bert, Aphrahafs des Persischen Weisen Nomilien^ aus dem Syrischen iibersetzt und eridutert (Gebhardt et Harnack, Texle und Untersuchungen, vol. III, fasc, 3), Lipsiae, 1888. CODICUM DESCRIPTIO. lxvii His accedit novae huius labor editionis, mihi a R. D. R. Graffin, linguae syriacae in Instituto catholico Parisiensi lectore , commissus , a quo sua Scrip- torum ecclesiasticorum coUectio Syriaca initium sumeret. At priusquam operis ratio lectori reddatur, codices ipsos ad editionem parandam insumptos ne- cesse fuit describere. 22. Aphraatis integrum opus iam novit lector inter codices Nitrianos in pluteis Musaei Britannici servari, ex quibus unus, anno 1843, cum aliis tre- centis decem et tribus, Willelmi Cureton opera comparatus (Ms. Add. 14, 619) * hoc titulo in tegumento designatus : Mar lacob Persici tractatus theologici. Syriace. Eum littera A notavimus. Constat membranis 173, seu quaternioni- bus 22, in forma quadrata maiori. Singulae paginae 325/250 millimetrorum mensura definitae, binis columnis descriptae sunt, in quibus linearum nume- rus a viginti quatuor saltem, ad quatuor supra triginta, densiori aliquando scriptura, perducitur, ut ad codicis finem potissimum videre licet (vid. tamen foll. 121 et 122). Totus liber aequabili nitidaque scriptura, ad iustam incli- nationem formata, et intra rectos margines complexa exaratus, charactere antiquo quem estranghelo vocant , saeculum sextum prodit; neque aliter aetas declaratur, cum dies codici non fuerit appositus. Cuiusque Demonstrationis titulus, ultima epigraphe, littera capitalis, et signa interpunctionis rubro calamo depicta sunt. Complectitur autem Tractatus viginti tres editionis nos- trae, paucis remanentibus quae desiderentur. Altera facies folii 1 infeliciter mutila et deformis apparet, adeo ut nec iam libri titulus, neque ex Epistola Interrogatoris primae lineae reperiantur; to- taque pagina est maculis foedata (vid. c. 1). Epistolam hanc Interrogatoris praeviam, ea ratione mancam, proxime subsequitur Demonstratio prima sine tiiulo. Folia 2,3,4 leviter vitiata sunt et ad extremos angulos arrosa, unde no- tandum est* : FoL 2 a A muiilus : ^f I 8^^ — iJtja&jM^Qi 8,^ — iiajja 8^^ — ^ 8,^ — ;is^ »toa^ 8,, — Uip ^jo^m. Fol. 2 6 A mutilus : V^a^J I ^^ — U''«'^'»J 9,4 — \>») \ — J^^J 9« — ^*^ «-«alto. 9,^ — i^Dc»j. FoL 3 a A muiilus : [f^\l I 13^, — i^i^l i^^ — il&^^-»o i^^ — lU^uap iOjq — lo^ ^j^jm^opo^ 13^^ — l16^|j6^ I3j„ — lUaa oC^9 n^ FoL 3 6 A mutilus : o^I^moj I 16^ — ^ioj 16„ — [U>^ 16^ — Viua le^, — ^^t^m 16,^ _ |ia 16,^ — iljooi FoL 4 a A muUlus : lUa*ja I 21, — u^l^ 2I3 FoL 4 6 A mutilus : »*Ofi I 2tgj — |paA««aj ^lj^ * W. Wright, Catalogue ofthe syriac Manuscripts in the British Museuniy p. xiii. ^ In hac et sequentibus tabellis liiterae aut verbonim partes quae in codicibus deficiunt) uncinis includuntur; quae vero ex toto desiderantur sine uncis posuimus. Lxviii PRAEFATIO — CAPUT III. Folia integra desiderantur post fol. 6 (vid. t. I , cc. 37^41,^), post fol. 21 (vid. t. I, cc. 145^.152„), post fol. 167 (vid. t. II, cc. 962,-140^). Fol. 41 exterioreni columellam deperdidit (vid. t. I , cc. 277^3.281^). In folio 1 b (vid. c. 5), hae duae liiieae leguntur, sursum deorsum inter columnas invenusta manu appositae, forsan ut amissus titulus expleretur : *o \L^n w^ UbSs ^M^99 |Jna Epistola prima Demonstrationis de Fide, Sapientis Per- sae, viri perfecti et doctoris, cuitAS nobis adsit oratio; cum ab eo rogavisset discipu- lus suus mysteriorum absconditorum quae in sacris libris Ecclesiae sanctae consi- gnantur explanationem. Ad calcem Demonstrationis xxii, fol. 154 6, c. 2, purpureo calamo sub- scripsit amanuensis : *|^;d .|->ft.n..^ -^L^iLo ^lmi. .\L1^ .oNiw\ .xi^Absoluta est scrip- tura XXII Epistolarum Sapientis Persae; cui clausulae lector quidam Zachaeus nomine sequens addidit de Aphraatis existimatione testimonium, nigris lit- teris scriptum : Ra^ .uoia^ ^i^ ^^ oiLal.a^o uoia^e looi In^l^a^ l^;d i:^^ (loi •l^ «^i .^; .^ Hic Saptens Persa vir perfectus fuit; eius verba et doctrinae tes- timonium de ipso reddunt. Cuius oratio nobis adsit. Amen. Zachaeus peccator. Idem clausulae Demonstrationis xxiii de Acino{{o\. 173 b) haec verba sub- iecit : |-i»3 W»f )»a.A^ Magni Sapientis Persae. Ac tandem in colophone {ibid.), post fmalem doxologiam, hoc auctorem ornat elogio, de quo supra (pp. xii et xxiii) mentionem feci : uoi ♦ ^j li^ m^ IU^ laftSe 1;-m^o teoi )«ol^ jvi.n- Um3 Poi « h^t^l oiv^f ^ \\»f^i^ ;»*f IIk^/ Hic Sapiens Persa divinus et perfectus, libros multos in Ecclesia composuit. Nobis adsit eius oratio. Ipsius est haec Epistola, quam ad Abbatem quemdam misit. Legitur etiam in superiore margine folii 15 a haec scriptura sursum deorsum versa : iLauL;^^ ia^a Liber exhortatorius ; de quo nomine quae superius dicta sunt recole (p. xxii). De scripturae autem indole , seu 6p8oypa(pia in hoc manuscripto insumpta, ne in eadem redeamus , simul dicemus post descriptionem codicis B-^. Codex ille B-/? ad seriem pertinet quatuor post annos Londinum ex Aegypto advectam * , et duos reapse complectitur libros , quorum uterque partem con- tinet operum Aphraatis, posteriore priorem explente. Ambo simul compagi- nati fuere, umimque volumen efficiunt numerum gerens in Museo Britannico addititium 17,182. Pars prior huius voluminis, littera B signata, decem Demonstrationes exhi- bet, quibus constat « liber primus » operuin Aphraatis (fol. 1-99), et decimam Denionstrationem excipit finalis epigraphe cuni doxologia : .|pea» .o6ajm^ .w^ { .y viNv .}Q^.)A9AAf .V>*o»^e .|;^e .|a|l U*aaA .'^m^ .pL^Aoa .^eoif .|*M;d .IjkftAfUf .|&JetO .|LiiL{ .(loi * W. Wrighl, Catalogue of the syriac Manuscripts in the British Museum, p. xv. CODICUM DESCRIPTIO. lxix Absoluta est scriptura Epistolarum priorum Sapientis Persae, quae sunt decem numero. Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto, in saecula saeculorum. Amen. Nobili vetustatis iure superbit ille codex , cum annum 785 Graecorum , post Christum 474, inscriptum praeferat, atque sic inter antiquiores codices syriacos quarto gradu numeretur * . Antiquum illud insigneque exemplar mem- branaceum, nonnihil minore quam superior codex demensum modulo (260/ 210 mm.), 99 folia comprehendit, bifariam divisa, et 23 aut 26 lineis exarata. Liber iisdem estrangelicis characteribus depictus est. Litterarum autem mediocris acclivitas et liber manus ductus, linearum intervallum, inflectio et elevatio sinistram versus , marginum etiam limes obliquus aliquando , et totius scriptu- rae conformatio nativam prodit elegantiam, a nimio aequalitatis studio alie- nam*. Inde evenit ut, quod in vetustioribus codicibus saepe animadvertere licet, elementorum discrimen inter j et ; non fuerit semper servatum, signa diacritica omissa*. Vide omisso puncto diacritico ^ : )Lail99 B I gSj^ — ja^^^ B 125,^ — j,^ B 2403 — UBj, B 264^3 — j,^ B 277,^ ^20— f^ ^ ^^^22 ^22 ^7 320j5 im^ L ]^l B 289j^ 329, — «o^ B 2^^, 312,^ — l^^joJaAJO B 2Xi^^^ Uj^O B 296,3 —* »jJO B 297^ (m^^ 34ljg — ^.a». *B 304^2 _ Vj^ B 309, — |j.6ck B 309,,, — ij©^x B m^ 312,^ — jaw B 328„j — j^Ol B 34^3 etc. et omisso puncto diacritico ; : ;«■». B I 33^ — o;o^ B m.^ — V»;:»^ ^;sj B i76,g — '^ B 217^ — I^aa^IU B 220,, — 13*. B 22Bp — ^iL B 268,3 — »'•' ^ 273j^ — ^^^ ® ^97,^ ^ — ''^a.^ ® ^g^jj — Ul^ B 300,g — o^'^^ B 320,^ — 3^1 B 324„ — A owof aag — IPL^I 333,0 — •^ ® ^ae — ^» B 341,^ — po/ B 344,^ — oipo B 349, etc. Nonnulla folia vitiata sunt : Fol. 1, totius libri veluti integuinentum, rudia quaedam praefert lineamenta, cum uncialibus grae- cis , et syriacis notis quae ad textum non pertinent. Fol. 2, incipit cum ultimis verbis Epistolae Interrogatoris (vid. c 4, 1. 15). Primae Demonstrationis titulus etiam desideratur (vid. c. 5). Pro fol. 7, iamdiu deperdito, aliud, saeculo nono subiectum est, ut e litteris erectis ac rigidiori et .crassion calamo delineatis, disparili pergamena, atramentove, maxime in aversa pagina , pallescente iudicatur. (Vid. c. 25, I. 21 — c. 32, l. 5); praeterea mendis aut omissis nonnullis, insolitaque puncto- rum appositione squalet hoc folium additivum ; quae omnia recognita ita sub oculis lectoris subiicimus : ^0»^IZj22 — ^«0273 — ,,Ji.ao 27,2 — ^j;^*/» 28,Q — ^>o\m 28^ — >y»^fta 28^^ — ^©»3 29^ — owoo 29,^ — ^fH^ 29,j - (uaa, 29„ --^ 29,^ - ^oois 29^ '- o»^ 29^, - ^Io 29^ - 0>.f 29^5 _ ^SfH^ 29^ - * Primum ordinem tenet codex Musaei Britannici Add. 12,150 (continens Clementis Recognitiones , Sermones Titi Bostrensis et Historiam Eusebii), Edessae scriptus anno aerae nostrae 411, empius anno 1839 a Londinensibus. Proximus est alius, forsan et Edes- senus, Hisioriae Eusebii, anno 462 indictus, Imperatoris Russorum biblioiheca, anno 1852 gravi aere comparatus. Tertius ponitur Penlateuchus syriacus Amidensis , anni 464 , Mu- saei Britannici Add. 14,425; quartus tandem iste codex Aphraatis, Edessae etiam, decem posi annos, scriptus. Cf. W. Wright, Catalogne ofthe Syriac Manuscripts in the Bri- tish Museumy p. 1236. ^ Cf. Land, Anecdota syriaca, I, p. 65. ^l 32^ — ota^« 32^ — insuper Ihjmxo 29,, omisso puncto diacritico litterae 9< Lxx PRAEFATIO — CAPUT III. Fol. 8, leviter lacerum et foedatum, unde B mutilus : ^;pf^l32^ — V-iftt^i^ 32^ — ^aavoLf ^fjt 32^ Fol. 40, ad interiorem marginem leviter recisum, cf. cc. iT^j^-iTe^g, unde B mutilus : oMiko^j 1 173^ — Fol. 41, amissum (vid. t. I, cc. i76^-c. 177^ et cc. i^^^g-c. 180^^) praeter misellum fragmentum, vid. quae supersunt cc 177^-177^3 et cc. iSDj^-igi^ in his autem B mutilus : ).)a*pi^ I 177, — i;^^ >poi^3 177, — U^ 177g — l««oi hs^ 177g — o^ 177j, — tba.M9 177^ m lodi^ 177,^, — \^\^1 177,, — l^l ^»ojJ 177,, — «Ja^ 177.2 — t>^' ^*^^ *^12 — l»S^ »OJ»«»» 177,3 — t*^V ^^13 Fol. 42, ad oram exteriorem amputatum , unde B mutilus : i.|jLa\%faj I 18D^ — 1»f*{o ^aaoaoj oh» ^ *^^ m^ — U^ijnM H t^a^ 180^ — W '««A ... ^l iljow^ 180^, — >aa*%J» 180^^ — ^poH^ ;^Joj 180^^ — ^i^.-^»J 180^ — \^l i8()jgj — ,.aA.M^ ^o : v^' ^^{J i*V — nJ® >po«** ^t — »^*4 wOU^toj 181, — ^Jo s^U 181, — uaua** 181,„ — pa^ 18l„ — ^po»3X»o 181,, — ift^a^il 1H1„, — K^ 181« — l^Wi. ^^joio 181,^ — «*i;ao i^^oCid 181,^ — ^;jo/oijo^ 181^^^ — L6a^t{oj 181,^, — i\9^i^ 181,, — Mj»f 181^ — ^o^ia-^ iHi^ — i1fi.»ja«»L 181^3 — L"^ M 1«4, — t^ Mi 184, — loOMO^ 184, — M**.0 IS^g — lW»;^ 18^3 — l^jftiJO 184^ — \xA\ m^ — ta^ 184g — ,^.5(0^ ib^i I845 — ^o^a >p^ 184^, — llE^o 184, — o*^3 184, — \t»^ 1^?J 18^8 — -«oaoto 184^ — llll m^ — |oOI.*H^ |j.6ckj 184,^ _ ^ uo 184,^ — |t|l.81 4„ — ]9^l^ o^JO^ J 184,, — ^ to^^J l^at^, 184^ — LLli 184„, — t;Hji^l./oj 184,^ — U+^ ^j 184,3 — ^**»^® ^J *^i4 — ^® **'®i ***i« — V*^ ^^^ 184.3 — -OioiitP 184,5 — <? W 184,^ — \t>s^^ U^j 184,, — iLJr^Nj 184„ — ^^,0^ 186, _ \^o 185, — "^..aLM ''^^ 180, * * Post fol. 42 desunt duo folia, vid. cc. 185,^-196,; et post fol. 43 nova lacuna trium foliorum succe- dit, vid. cc. 200,2-2121^; folium integrum deest pariter post fol. 61, vid. cc. 245,3-252^; aliud post fol. 7i3, Vid. CC. 349,^-363,^ Cum litterae tum signa numerica singulis octonis apposita , partim cons- picua remanserunt v. gr. : ^ fol. 16 a, ? Ibl. 24, a etc. Tituli, initiales litterae (praeterquam in Demonstratione viii) coronides, puncta distinctionum rubro stilo consignata sunt. Cuique tandem Demonstrationi numerum arabice, an- tiqua scriptura, id est punctis diacriticis expedita, posterior manus adiecit. lisdem litteris, folio 59 6, in margine superiori inscriptum reperitur : i^t ^, , jkT ^ {jiij l^ge) jsij ^^ ^ Deus misereatur legentis, et veniam indulgeat scriptori; et fol. 21 6 ad sinistram oram syriace : ^oi U^^^ ^lu^ ^^LoiSkfi^i Doctoris huius vera est doctrina. Folium 99 6 sequentem exhibet a tergo coronidem, leviori, seu, ut aiunt, cursivo charactere effictam, qua codicis aetas, locus scriptionis aliaque de- clarantur. Quae W. Wright ante viginti hos annos restituit, hodie vero oblit- terata sunt, uncinis inclusi : ... ^9 |6^;o 16^^*9 Ry^f 1*^ ^*^ ''^ ^^? («^^o( \^^ ^i upOO LldOAJa*dIj ||6CM*1 m;.M |aa»ii%l\ Mu*fO Iffi^ [t*MAtA .uOlft^i^^nJ ^O0»^>-d9 lU«»AJO |a*»l\ | AtOf ^O^ »*&^9 \ v^N "i "^0 otxao ^o oiPoa^ ^ l-a&Mf «avi uoiA*«ib ^o»^9 lla^to ^«j^Mf .^o90M;d | vkm.^ woi9o|a ««kd&MO ^U-mIo U v> ^a^ b^^ ^a^{ w;o |ioi lafio ^9 m^^{ *^.m{ . ^i ^ \\ -loi^f |jAaa^ oi^ .^;oM 6waj i^uj^ Hunc librum emit electus Dei Mar Menim, presbyter ecclesiae vici Harishtae (forsan bL-p., prope Damascum) ex... sancti... (nomina rasura e co- dice exciderunt) ad oblectationem et lectionem omnium carorum suorum, in die- bus excellentissimi et Christo devoti Mar Timothei, episcopi, et Mar Monimi, perio- deutae; ut Christus, omnium sanctorum suorum orationibus, misericordem se exhibeat in habitationem et facultates eius, et in saeculo venturo peccatorum ei tri- buat remissionem in perpetuum. Amen. Liber autem iste absolutus est mense Elul anni septingentesimi octogesimi quinti (septembri 474) in urbe Edessa Mesopota- CODICUM DESCRIPTIO. lxxi miae. Ibidem lineae tres in tranversa dispositae nomen tradebant serioris pos- sessoris : om. .uoia:^ ^ oia j;of "^ ....upo -^ ^cu^^ uoio6^{ la^a ^014. Hic liber est lesii filii Mar... (nomen consulto rursus erasum). Quicumque legerit, pro illo oret. Gloria. Tandem post epigraphen et doxologiam modo relatam, in priore eius- dem folii pagina (fol. 99 a), Moyses Nisibenus, Abbas monasterii sanctae Ma- riae Deiparae, qui saeculo decimo bibliothecae Scetensi amplissima attulit incrementa, sequenti nota, minoribus litteris scripta ius dominii testabatur : «Slofi^N^^^oo^ W^1ol^9*1**t^oi^ l&«A^M*3»^^9 l^^fOMf 1;«»**; U^ Uq^ U^l^ l«o« |a6s^^t V.M^ uoiaS^ looM Uo*«* p^9 ^o 'poi lifoiflft^ 14^9 Uo |;«f9 ovi-M uoicuaMif ^m «fti|l «^il^ Ho «o^ «^ /^o^? Moyses peccator, Abbas Syrorum, in deserto Scetensi, librum hunc emit Resainae in monasterii usum, ut Deus sibi et omnibus qui cum ipso habent socie- tatem sit propitius. Nec cuiquam liceat librum e monasterio efferre, vel hoc monitum delere. Quod si quis praesumpserit , anathema erit super eum, donec rem restituerit. Posterior pars voluminis (B) , triginta et octo post annos exarata , priorem continuat, nisi quod Demonstrationes undecima et duodecima integrae, cum tertiae decimae parte deficiunt (vid. c. 468, 1. 1-c. 552, 1. 12.) Septuaginta sex folia membranea comprehendit (100-175), iisdem ferme mensuris aptata (245/205 mm.), cum iactura indicii numerici quaternionum. Elementa luci- diore forsan, non vero adeo eleganti et gracili tractu agnoscuntur depicta. Binae columnae , angustiore marginum spatio defmitae , triginta quadragin- tave lineas complectuntur, vocibus confertas et in rectum deductas. Tituli cum initialibus litteris, ultimis tractatuum clausulis maioribusque distinctionibus purpura, interpunctiones vero nigro calamo sunt exaratae. Desunt ab initio octo folia, aliudque post fol. 105 b. Ultima codicis folia (foU. 173, 174) ad oras leviter attrita fuere, unde : B mutilus : lUp^ H 141„ — ;j-.itj 144^ — &.mol{jo 144,^ — 0^*aoLOJ 144„ — ^li)^\ 148,2 — ^ ^"^15 — 148„, — «^«o 148^ — lUB m^ Fol. 116 6 quatuor exhibet voces i-iooj .Ito:^, .p«^ la:^ leiunium, Oratio, Imago, Crux, in crucis figuram dispositas, ita ut uni litterae tanquam cardini singulae voces incumbant , videlicet : \L 7 o J '^^ 1 Praeterea folium 129 a in eamdem similitudinem figuratum habet nomen %«h Daniel. Folio 174 a, medio spatio inter columellas, nomen inscripsit Abrahamus quidam Bar Nonnus smia» ;a Moi;a{. Ad colophonem in eadem pagina legitur haec subscripitio finalis : .^Soif .1^;^ .]ja^ ooo.:^ upo* o ^oiNoa |i:;;:^{ ^oi lafrAa .ofiA^^ )^ LXXII PRAEFATIO — CAPUT III. [^i^l ^ w\> >a\\\ |*9aOf l^Oi^e l;al^e «laU ^a^ .jfiu^o^^^ ^^mo '^ «SCk^ ^t^lo ^;«m. |i>i,ift 9 Absoluta est in hoc libro descriptio omnium Epistolarum sancti lacobi, Sapien^ tis Persae, quae numero sunt viginti duae secundum alphabetum, et una de Acino. Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto, in saecula saeculorum. Amen. Librarius nomen sancti lacobi, errato bis scriptum, rasura exemit, ita tamen ut saltem ultima littera adhuc appareat. Insignior autem est fmalis epigraphe eidem folio 174 6 a tergo apposita, currente calamo, et mixto vel cursivo charactere depicta, qua amanuensis annum scriptionis, libri emptorem coenobiique nomen prodiderat, quae qui- dem nomina ex proposito deleta sunt, ita ut legi nequeant amplius. Totius paginae descriptionem accipe : • • Ih>»;:i\ Ioom ltA*^*\l9 m m\.>\ «aMtO 03*9 ^{ • • . « |5cM*M c^ yomo %^^Ho OOO^ M^Mf Utfi^^ Woi M^{o U^3 t&«*tO tfroo«.\ . . w;.M 6ua );«f f . . . 1^;oa om6m9 • • • Oti^lftO ^^aOJ U**AM ^OA* ^{ 019*1 t«OlOM»0 3*io » . • ^Ol\d9 ^{o U*WD ^^*OOI9 MOiOMtO e3Af \Lo^l U^ |ioi i^al^o lIj^' l-S^Ua owxao wlf^Mo 1»» » Ml-l |6cM*a«* Sit memoria bona et fama iucunda coram Deo laudabili, qui Trinitas est, nobili et pio et fecit et diligenter congessit sibi praestantissimum hunc thesaurum [librorum] Mar lacobi, Sapientis Persae, eumque dedit obtulitque loco sancto domus S.6.. monasterii sancti quod est in pago lesu Christo accepta sit eius oblatio et gratum votum, sicut [oblationes] sancti Abel et omnium patriarclvarum , qui moribus suis bonis, perfectisque operibus illi placuerunt; et in saeculo hoc eius substantia crescat, et duplicato augeatur, et abundet, et operibus iustitiae vocantem CODICUM DESCRIPTIO. lxxiii dexteram suam venire prudentes [?1 cum iis qui peregerunt [?]... utaudiant sermonem Salvatoris dicentis : Veni, bene- dicte Patris mei; posside regnum caelorum cum iis qui placuerunt mihi, in sae^ cula saeculorum. Amen. Scriptum anno octingentesimo vigesimo tertio Graecorum, mense Canun pos- tenori (ianuario anni 510 post Christum). De ultimo tandem folio 175, in tegumentum, ut videtur, adhibito, exi- gua superest particula (110/55 mm.) scissa, oleoque prius oblita, in qua haec latina leguntur uncialibus sexti saltem saeculi characteribus : ESCA ET CORPUS OUARI VESTIRIE CONSI quae ad Evangelium Lucae (xii, 23, 24) pertinent. Et aversa charta, iisdem, mairis tamen conspicuis aliquanto litteris : magis tamen conspicuis aliquanto litteris : OUIA CONPLACU IT PATRI VESTRO DARE {ibid., XII, 32). Cetera in membranae scissura non apparent. Pro Demonstratione xxiii tertium adhibuimus codicem in eodem Museo Britannico, hac nota : Ms. Orient. 1017 signatum*. Eum littera C notavimus^. Anno Graecorum 1675, post Christum 1364, indictus, selecta opera Bar- hebraei in priori parte complectitur ; in altera vero opus quodquam chrono- graphicum, exordium sumens a Chronico Aphraatis, quod in prima parte De- monstrationis xxiii continentur'. Haec vero quae ita e Demonstratione xxiii Aphraatis desumpta sunt includuntur a fol. 159 a huius codicis ad fol. 170 a (Vid. Patr. Syr. p. I, t. II, cc. 1-93), praemisso titulo : 16^40^$ \La^L ^fii lo»:^ ^ 4. \[\ 'w<u\ ^^0 ^^ \Lm i M. oiia^« %*bJo ui^^ \^>^^ ooa;^ oi tioi;d{ i^L^^ AuxiHante Deo, * W. Wright, Catalogue ofthe syriac Manuscripts in the British Museumy p. 896. ^ Horum codicum specimina lector infra reperietf scilicet Cod. A, Ms. Add. 14, 619, fol. 24 b, c. 1, 11. 1-5 (vid. t. I, c. 168, 11. 10-13), Cod. B, Ms. Add. 17, 182, fol. 59 A, c. 1 ; II. 4-9 (vid. t. I, c. 284, 1. 26; c. 285, 1. 3), Cod. JS, Ms. 17, 182, fol. 116 b, c. 1, 11. 8-12 (vid. t. I, c. 708, 11. 13-17), Cod. C, Ms. Orient. 1017, fol. 159 a, 11. ult. (vid. t. II, c. 1, U. 1-4). ^ Cf. Rosen et Forshal, Catalogus manuscriptorum orientalium qui in Museo Britan' nico asservantur^ Pars I, Londini, 1838, p. 86. Lxxiv PRAEFATIO — CAPUT III. scribimus Demonstrationem de Acino, Sapientis Aphraatis, seu lacobi, episcopi sancti Matthaei. Eius oratio nobiscum sit, Christus corroboret atque ad perficien- dum adiuvet. Liber iste chartaceus, minoris formae (210/155 mm.), octo super ducenta folia continet, et litteris iacobiticis scriptus est minutioribus ac stipatis. an- gusto margine contractis, et duplici columna ordinatis. At folia 159-161 in- tegra, et folii 162 priorem* paginulam unico linearum tractu librarius exa- ravit. Titulum rubrica de more pinxit, textum autem, puncta diacritica, distinctiones nigro charactere, ad folium 166 usque. Inde a folio 167, inter- punctiones, numero maiores, colore rubro pinguntur. Notula marginalis titulo apposita, fol. 159 a . a^^a^o^ff la^a^ m;^ 66^{ ^m (lege o^Um) lacobo Aphraati librum adscribit Dialogorum, opus alterius lacobi, seu Severi Bar Shakho, in coenobio Matthaeano monachi, ac postea ibidem episcopi * . Etsi rationem scribendi hic codex C nonnunquam mutavit , in lectionum varietatibus propius accedit ad codicem A, ut cuicumque legenti patebit. In his vero quae ad 6p6oypa(p{av spectant haec insuper notanda sunt. Nomina numeralia compendio litterarum saepius exprimit; nomen « Is- rael i ubique scribit cum recentioribus ^|;m^J; nosvero, secundum antiquiores codices A et B-iB "^;^;, omisso j. Scribit deinde :• ^^h I^ ^s 33,0 33|3 33,5 33t7 ^e \»^^ II 48,^, \»l '^l II 21^ W ^ II 21,, t»- <r " 32^ ;j II TJi, 7Sq 73,, V^ ;ni 45, 45„j 49, 49, 56, 57, 69, 77,„ 77„ 77,^ 77,, 77^ 80^ lU^fJ II 66, 77g 77,3 77,, ^7^ ^-jo ^n <^ II 25„ ^LUo II 25„ 41,3 69,^ 72^ «O^ «0, 80^ 80„ 80„ 81, 85, Omissis autem punctis ivum quibus numerus pluralis indicatur, scribit : ^OOl II 84,3 84^ 842, 8^10 ^i3 »»,0 <r- " 28„ 1128,3 1128,3 ^2id&M II 28,3 II28„ Ilaec sunt vero de scripturae indole seu 6p6oYpa<pia in codicibus A et B-^ notanda sunt : * W. Wright, arl. Syriac Literature [Encyclopaedia Britannica, Edinburgh, 1887, voI.XXII, pp. 852 seqq.). CODICUM DESCRIPTIO. lxxv In primis codices A et B-5 habent , nulla , ut videtur, lege aut ratione , et quasi amanuensium arbitrio : "^03 pro ^ : A I ISOy 185,, 204, 288^^ 480,^ WO.^ 548y 601,3 ^ ^ii ^2« *^23 ^io ^ ^^zi^^ ^3 ^4 ^45* 281^ 333^ 348,3 ^^ ^ ^\ «^11 ^^6 '^^^ ^««lO ^19 ^I ^22 ^^26 ^^I8 ^^^l " ^23 Ol^ftS pro oCSD : A I 28^^ 388,, 825^ 844^ B I S^ 48^ 48^ 48,, Ql^ 12^ Tl^ 165,, 264,^ 288,^ 305, 321, 397,, ^^ii B 620^, secundo m^ m^ 944^ 9ol^ II 29,, 29,3 di^ad pro ©k^ : A I 244,^ 225,, 225,^ 264,„ 375^ 793, B I 9,^ 320„ 376^ 453, 481,g 545, B 838,, 864,, 873^^ ^ot^oa pro >poi^ : A I 824,^ B I 20,. lO,^ 277„ B 856,, lQ24g ^^oa pro ^o»^ : A I 269, B I 100„ B I 984,, 996^^ ^^A2i.a3 pro ,.pA2^ : J? I 777^ m^ "^o^ pro ^^ : A I 29„ 128, 180,^ 208,3 225,^ 313,5 316,, 328, 377^ 417,„ 432,, 472,^ 477^, 506,^ 624,,, 817, 841,, 949« »^8 ^««^13 " ^ "^ « I »V "^ ^ii ^9 ^18 2»78 220, 232„ 4e„ B I 841,, 876,3 CMfi^a^ pro oi6^^ : B I 265,3 Variant similiter w\ ;» et u»J ^ cum u»p et Uu», aij ^ cum **i:^ atque etiam I ^ cum U,o9^4 cum oom{, U id{ cum Ud{, uoi uoi cum wmoi, aioi cum ooi ^oi, 531"^ cum ^t^, )OA^ cum »a*'^,»,m'^ cum »^9,^^^'^ cum^^, ^oi"^^ cum Po»^^, U*p m^m eum ^'•^a-MMM, ^f ^a«»o cum ^jia*^. Rationem scribendi codicis B-^ in his omni- bus secuti sumus, unde varietates lectionum codicis A sufiiciet adnotare. Scribit itaque A : U»{ ;a Ubi nos |*i;a A I 9,3 12, 80^ 104, 161,^, 232^ 236,3 252„ 261, 273,^ 273jj5 278„ 306^ 328,, 421^^ 432^5 433,, 436,^ 641„ 607,j, 70I33 704, 704„ 721,^^ 7283 729,^ 729,„ 732, 7«>„ 796jjp 824, 833^ 840,^ 1049, II 5„ C II 5„ ^l ;a A ubi nos ^p A I 165,^ Ui;» Ubi nOS U»{ ;» A I 84^, 217^, 290, 308,3 337„ 424j^ 433,, 433,3 648^ 732^^ 753jg, 785, 797,^ 841,^ 1020, II 128^ Add. 1^II5„ M wia ubi nos Ullid A I 49, 57„, 176^^ 221, 2KJ^ 277,, 293„ 365, 388^^ 681,3 ^I7 ^n ^n ^®i7 '^ ^t^ UiTia Ubi nOS liil uIA A I la, 13„, 24„ 48,^ 288, 588jj 648jg 792, m^ 853„, 912^ 1029„ II 117,^ 133,, 144,^. Add. J? II 32^^ «*i{ ^ ubi nos »aj:^ A I 320,^ 360,,, 1028„ — Add. JiT I 721, 981^ **C^ ubi nos <*i{ "^ A I 356, 1029, 10a2j„ — Add. B I 1032^ 1033,^ 10Q3„ 1045^ U ^ ubi nos |l{ A I 789,, 001 >j ubi nos oom{ A 1 13^ ooi{ ubi nos 001 >/ 140„ I60, 160^^^ U iB{ ubi nOS U3{ A I 236„ 401,^, 420,^ 424,, 456,, 461^^ 567^ 693,^ 732,,776„ 908,, lOl^jg^ 1025,, U3{ ubi n08 II 3{ A I 81,, 128^^ 337, 4C»„ 461,^ 464,^. 708^^ 1017,^ II 29„ Add. C II 29„ uoi MOi ubi nos «^oi A I 172„ wk«oi ubi nos moi ««01 A I 57„ a»oi ubi nos 001 i«oi A I 20„ ^i ^ ubi nos ^>\a A 1 192,„ 404„ ^iSa ubi nos ^t ^ A I 297^ 416,^^ )oa^ ubi nos »a* "^ A I 1009,3 )o»^ ^ ubi nos wpA^ A I 465.„ ^ix ^ ubi nos v.^^ ^ ^ ^'^^ ^^ ^2 Vofl "^^ Ubi nOS poCv^ A I 32„ 52, 120,,^ 224, 2J8g 265, 292,^ 345^ 857, _ Add. |A;A.MAft..M ubi nos MAQM Wi^ B 1 507jy II 5„ lidf ^^w ubi nos lian*i>^ A I 616„ liafiaAM ubi nos Uat ^a^ B I 26i„ Pariter codices A et B-/? scribunt jta»!» et jiaad^ 6^|a et ^as, ifi^aa^ et |ci^aa>o, &«)m.o et fi^»o , if^ nonnunquam pro lf;{, item uoioo;o, ^oiool;o, wioiaa^ in tertia persona pluraiis masculini cum suffixo, pro recentiori scriptura s*oio1;o, uoioja^; nos ubi- que scripsimus l^ai|s, Cupis, f^{, if^{, |e;^a9|M, ««oio1;o, uoiol^. Uoia A I 4„ 673, B 48,, 49,3 ^i 241, 268,^ 277,^ 400^ 400^ 400„ 413,^ 432„ Lxxvi PRAEFATIO — CAPUT 111. ^^U^ B I 128,g 245^ 400jj 584^5 )&^aXM A I 266^ 266jj II 5^ B I 265^^ 444, B 732^ 740^ II 5„ fi^*0 A I 796^ B 1 909„ 1l9 B I 145,^ — Oli; B 684^ — llf B II 21^ wiQioo;o A I 28j et ««oiool;o A I 576, a uoiaa^ A et B I 88^ ir I 780g Codices A et B-^ repraesentant etiam sive *s^Ll *^llI %^^H ^^H ^iL{ «^u{ ^*^H u»\Li s^b^n ;ai{ )Qu»u{ mH "^h >.i{ f^.n s^a^^Ll u^n m^i{ «^i{ sive ^jLLl ^m^^lh etc, cum duplici i, nos vero hanc secundam scriptionem seligimus : Hae sunt vero quae in utroque codice scribuntur cum simplici L : ^»t{ A I llBj, 677„ 536^ B I 116j„ 425,^. — ^fft^ A II 96^ J? II 96^ — ^^ftsi A I 1025„ B 1025,, — ^»6^ A I im^ B I 4I5 369^ 1033jj5 — ^9&oe A I 1024^^^ 1025^ 1033,, ^ ^ ^^n >ay»f6oo A I 8,3 ^fDcW A I lOlSjjg B I 1013jg. II 29g cu^t{ B I 485^ 496g »e^l.{ A I 186,3 — ^^Ll A I 266„ «*^&^ A I 717,^, — J? I 717,^ utsiLl A I 641, 566g 565,, m^ B 1 Sei,^ 665^ — b>^Ll A I 885, 886,^ 944, 978,^ 976,, II 92, ITI 886, m^^ 944, II 92, — U4^&i A I 644,, — ,.A44^&i A I 62Sjj 877,, 880,, 881,^ 884„ II 24,„ B I 880„, 881„ 884,, 925, II 24,^ — |w6oo A I 8062, 892^^ II I 8O62 892jj — y *>>>&> 10 A I 977j 1021, B I 977, 1021, 1021,, — um^I^ A 904, B I 904, V^t{ A II 5^ ir II 5^ y^H A I 8„ 13, 48,,, 49,„ 49„ 50, B2, 424, 81^ II 53„ 66, 133„ B I 8„ 49„ 9^3 B I 788,3 813jj ^^ 53„ 663 133,, - 6.«^l{ A I H^ 17,3 "14 B ^ »ao ^^13 *7i4 — *^^ ^ I ^9|i ^»ao ^^ "^,, B I 49„ — Ua^^ A I i:^ 33^ 84,^ — B I 33, 84^^ — ^v\MmS.^ A I 966,^ 961, ;a]:{ B I 396„, — L;aI{ A I 393jj5 — ;^6« B II lOOjg — ^;^&i A I 304^ 381, 996,g B I 393,jj 996,^ II 104,, 113,^. — l;^6sjM A I 184,, — ^;^6lw A I 256„ 1037,5 — ^^.^Ocm B I 401, «m«a^L A I 0203 •.jL{ B I 117,^ — ^jt4 A I »\ 'f»jLl A I 53,„ 800, — ;««bM A I 800,3 >eu06M A I 72„ — ^jo*o6m A I 72,^ B I 72,^ — ^SLofrM A I 84„ B I 84„ »*;L{ A I 188, 188„ 189,, 180jQ 192„ 193,, 197,^, 217, 221, 237,, 245,, 425^^ 440,^^ 592,0 ^ ^4 ^ ^is ^» ^ ^ ^16,^ 217, 221, 421jy 421jjj. 440^^^ 592,, 593, 500, 693^^ — fioft*U{ 189jq — A^fL{ A I 440„ 592„ — »*;64 A I 185i, B I 186, 329^ — )a»9^M A I 189,3 196, 198j„ 204,^ 606^^ 637, 808, 1021^^ B I 420„ 42I„, Jl I 687, 808, 1021^^0 — ^9^^ A I GGb^ AI 781, "^oH A I 580j„ B 1 580jj, U&M&M B I 661,2 Ambo codices exhibent etiam nomen Israel scriptum "^^a^^, et quidem perpetuo, nota tamen : ^•);m*{ A I 483, 778,5 *^I2 ^16 ^ ^^17 ^1« ^ ^ 285jjo Jl I 840^ 849,, 864,, II 137, Nos ubique priorem scribendi rationem "^^a^^ servavimus. Singularius est m^aW loco >o^;o{ : A I 76„ 576j„ 584j„ 609, 861,^ 889, 941,, 941„ 944^^ 966,3 B 76,, 221, Quorumdum vocalia aliquando defective, aliquando plene scribuntur, v. g. "^ul A I lOOjQ B I 645, 966„ 984^^ — x^UsAlm B m„ quae vero cum pauca essent inter varietates lectionum reposuimus. Videnda quoque erunt : CODICUM DESCRIPTIO. lxxvii )^{ ;3 A I lOlTj — )o^jo{ A I 590^ — uftjj pro ftjj A I 472^ — Ifi-;»^» B 821.^ — otfiufrcio B I 80522 — 01^,». A I 521^ Quandoque uno tractu scribuntur pronomina personalia iuncta participiis praesentibus forraae « Kal », quandoque e contrario separantur; cum rationem scribendi codicis Ti-B etiam in his secuti simus, haec de codice A sufficiet adno- tare : A scribit : \tlJMl I 69^ 328,4 — \l>a I 456,3 ^ts ^^o — t'^ ^ ^ ^ ^io — ^^ I 561^ — \tb^ I 749^ Add. B (Jux,* I 336^ ]fl '^l I 240, II 21,^ — ^ ^Ucl I 921,5 944,, 944,^ 1087^ — li{ po I 912^ — ^ ,^ II 106,^ — ^lX^ ^ I TOQj^ — ^ ^►^^I 8*1» — 5j- «^? ^ ^^4 — ^' *^r** ^ ^it» — ^ ^'' I 897,, — ^ ^m. II 32,^ — ^ ^\^1 948,4 — ^' ^^16373— ^^Il32„32jo— 4- ^^^ ^ ^^io — 5j- «^^ ^ ^^14 -- ^-^i^ ^ I 784,,^ — \tl ^f^ I 49,3 — ^l ^v» I 380,^ — ^ ^,* I 592^ II 116^ — ^{ ^«^-M I 757,, — <?^-^ ^ I 573,5 II 105,3 '^M — ^' ***** ^ 285,g 928, — ^ ^as l 813^ — \tl ofiO I 186^ 37^, — ^ ^y*^ II 137,^ — ^ ^^^ I 709g — ^ ^;aM I 588,j, 708^ — \fl ^ I 806,, — ^ <r^ ^ ^ '^^ "^^^ ®^^o ^^ *^W "^ii — ^l ^90^ I 741q — ^ ^.•xi.ift I 836jQ — \»l ^ 1*228,^ — ^ ^»©>a»o*I 693, — l»J A^ II 120,^ — ^;am ^ I 576, _ ^ ^S II 136y — p/ ^^3 I 9283*— ^' l^ I 383ii ^n — ^l ^ " ^w — v^- ^j H 93„ — ^ ^«M^ I 81733 — '^ ^. w>ftw II 137, — ^ ^;o I 8I64 _ bjl l|oi II i2i,„ — ^ ^;jm;^ II 120,^ — ^^ ^l I 708,4 — ^ ^■■■■^i-w I 106,g II 120,5 — ^' **^ ^ ^23 — 5^- <^ I 709g — l»t ^-^a^ I 820,^ 849^^, — ^ ^^S^ I 74O3 — \il SkJ^ 1 m^ II 21,3 — 5^** ^?^ ^ ^16 ■^it» — ^' <^^ ^ ®*ii Puncta i^aiM dicta , quibus pluralia indicantur, semper omittuntur in tertia persona pluralis ferainini perfecti verborum in Codd. A et B-^, necnon littera characteristica u, v. g. scribunt ^^^ pro «^^ ; nos vero puncta simul ac litteram u ubique ponimus , ut ad communiorem regulam magis accedamus et textus facilius intelligatur. Aliunde in his punctis apponendis non semper sibi cons- tant ambo codices A et B-^; hae autem sunt varietates quibus a textu nos- tro differunt : A I 77, — ^r^l B I 932, — ^»/ A I 56,3 68g ^iV ^9 ^^^ 213,, 213^^ 217,„ 884,„ 8683 II 44^,^ 73, 73„ 73„ *« ^» 77,484388^^^18683 II 44„ 73, 73„ 73„ 77^^ 77^^ 84^ 88,^ — U^tt A I 217^^ 217,3 ^*« ««,3 888„ 928^ B I 832,3 «8«B- 5^^'' A I 65» 65« ^n ^93» ^^12 »^10 ^» ^* «S^io ^is ^15 " ^^^ 45,^ 49^ 49^ 56, 57^ 69^ 77,^ 77„ 80^ «>25 »*I4 85|5 ®I8 ®24 ^2 88|3 ««is ^19 ^x »9, «O^ B I 845,^ 845,4 86O4 884,^ 884,3 884,^ II 45^ 45,^ 49^ 49^ 56, 57^ 69, 77» 77„ 8O5 80,5 84,4 ®I5 ®I8 8624 882 88« 88,5 88,^ 88,^ 89, 89^ - \\.v^yl A I 58,^ 53„ 56^ 56„ 64,^ 64^,, 76^ 76,^ 78,3 773 124, 164„ 197„ 412,^ 845,4 845,^ 884,„ 940,^ 941, 941, 944^ II 60„ 77, V^ V^ 77,^ 77„ 89,^ 92„ ^ I 845,4 845,^ 884,„ ^25 ^^ ^^ ^5 ^^ ^5 % 77, 773 77,5 77,3 71^ 88j3 89j„ 92„ — Coa»/ A I 385,, — ^»»a.ao A II 105^ — uwoua A II 5,„ — teila A I 200„ — ^OM^o^ B I 7375 737, — ^^9 A I SOT^ — ^j B 1*636,3 — <®* A I 361, B I 361, — ^ff^^m i? I 604, 916,3 ^6,4 — ^^ A I 464„ _ Ua- B I 944, — ^o*-. k II IOj^ — ^l^ti^ B l 732,^ — ^ A I 1008'„ — ^ B I 429^ 429, 429^ 429,, — umOXv» B I 640,^ _ ^*;^ B I la»,, — ^%.fiu i? I 8OI5— . ^aIi^ B I 680,3 — ^»^^ A I 309„ — uotfl^ B I 428, _ ^t^» A II 72, 80,^ 80,^ B I 949,^ II 41,^ 69,^ 72, 8O3 8O4 % A «32. A A I 204^^ 285,^ 848^ 880,3 881,3 884,, i? I 848^ 877,^ 880„, 881,^ 884, 885, 8803 — ^^»*^ A I 1012,^ — ^aaJaa. B II 25,, — ^^a* A I 753,4 B I 758,4 7D63 — ^>m A I 600,^ — ^olboo A I m^ — otl;m^;i A I 92„ Add. V*M»o pro |m»o A I 1012,3 »:V3{ A II 109„ — * ^t B I 224,4 — ^^' ^ ^ 217,, — \i^l A I 240,4 — ^/ A I 269,^ B I 269,3 — s}0mI A I 10451, — ^JJoifto» A I 273,, bis B I 273,, bis — ^;«o|6^ A I 84,^ — W/ B I lOo,, _ ^l A I 232,^ B I 196,3 — <^' ^ ^ 261j^ B I 68„ 261jj5 — ^afi^ B I 433,^ — ^5m A I 401,^ — uia A I 488^^, 497^ — ftoa A I 269,, — ^a«tta A I 436„ — ^ayo A 88„ — nJi»^ A II 56,^ — ^jsftcio B I 68j„ — ^K^i^ I 6063 — t^A^B I 300,5 — ^U^B I 409,3 — Ci^l/ A I 33,3 869^ B I 36,3 B I 869,, — <^s^^ A I 268^ B I 268^ — Lxxviii PRAEFATIO — CAPUT III. U^fO A I 856^ — s,;3^&oo A II 12^ B II 12^ — U^^ A I 9243 — \^o^ B I 284^ — ^» A I 324, B I 324^ — U*/A I 245, — ^M^i A I 1723 ^^ao ''^11 ^4 T^^o—^^^ A I 88,^ — uoot A I 36, 197^ 200^ 225^ m^ 813, B l :36/— ^eOM A I 280,* 945, 945,^ B I 68,, 269,^ B 1 945, 945,, — ^eotl A I 944^ B l 944,^ _ ^eO) A I 53^ 5:^, 1933, 197,, 220,^ 261,6 200« ^^ ^u 940,3 ^^2 ^»(1 ^ " ^ts ^22 ^u> ^iS ««IQ ^t9 1% ^^22 » I 53, 53, 220,^ 220„ 261,, 289,3 340„ B I 940,, 940,^ 941, 941, II 84,, m^ 85„ 85,^ 88,^ 89,^ 145„ 145^^ — ^« A I 281,^, B I 261j„ — ^oi A I 4603„ — ^01600 A I 225„ — Mm A II 12„ — ^^^ A II 120, B II 120, — ^iaxi A I 345^ _ ^»1 A II 24j„ B II 24j„ — W^ A I 997„ ^.0« A I 661,5 B l 661„j — ^fmt A II 145,j, — ^,mm A II 28,^ 28„ B I 229^ II 28„ ^ \;m^^ A II 81j„ 89„ 89„, 92, 140jgj i? II 8I3 140j^ — ^o^Lm A II 28„ 120^. BII 120j. — ^io^ A II 24^^, _ ^l^i A I 252^ B I 252^, — ^l-fia A II t3„ B I «jj, — u^- A I 448,, — ^^ A II 106„ B II 106,, — ^^ A I 998, _ \La^ B I 216,, — p»^ A I e93„ — ^.ao*. A I 904, B I 904, — ;m\>->ft» A II 81„ — ^;^ B I 21, — ^ A I 289,, B I 289,, — ^fi^ B I 236,, — ^fi^fioM B I 236„ — la^ A I 396^ 121^ — ^ A I 724,, _ ^poi^a|y A I 396„ — |;a|, 796„ — 5^^ A I 841, B I 841, — ^;-.^ A I 660^^ — ^U A I 272,, B 1272^^, — ^j* A I 340„ B I 340„ — ,^ A I 229j^ B I 229jj, — ^QuOoo A I 84, B I 84, — ujoo* A I m^ — ^a« A li 89„ II 89„ — ^>* A I 299,, B I 269^ _ x>«^ B I 433,, — ^om A II 28„ i? II 28„ — ^elOop B I 68„ — ^jO* A I 177„ — ^fi- A I 944^, 945, 945i, 1004„ B I 944jg, 945, 945, — ^i^oo B I 836^^ — \A]^ A I 501,^ — ^fioo B I 401,, — ^oaoto» B I 228, — ^ft^ A I 989^ 1044j„ B I 988^ 1044j^ — ^J^SuM A I 33^ B I 3G^ — ^aii B I 240^ _ «H^ B I 289,, - Vm A I 449j„ 756j^ B I 33„ 33j^ 36, 44^ 96, 101,, ll2j„ 112„ U3„ 113„ 11^,^ 236,, 232,, 264, 277, 289,3 ^t ^* ^96, 296, 340j„ 376,, 437^^ 449„ 449j„ 480^^3 _ \h^ A I 304,, — ^Ua» A I 289, 289„ 280„ — ^U.M A I 912„ — ^^ A I 180, 181, — \'rp^ A I 229„ B I 225„ 229„ ^;.;.»o A I 860„ — U^ A I 304„ — ^6<^ A I 228j^ B I 228„ — ^ A I 224,^ 244,^ B I 224,3 244,, — ^** 840, _ ^o^ A I 348, 348iy — ,ai^ A II 120, B II 120, _ ^;a^ A II 145jg — u^ A I 197,3 B I 197, — lU^ A I 306, — ^^mum B I 236„ _ Ua^ A I 1006, — ^l^ A I 212jj5 — ^»*«o A I 341jj, — ^O^Ooo A I 8, B I 8, — ^JLoo A I 813, B I 813, — \La^ A I 761„ B I 273„ — ^ewtoa*» A I ffi6„ _ ^yax A I 665^ B I 666„ — uoiOja^ A I 909„ — 11.^. A I 989, — ^ A I 260, B I 401, _ ^ao^ A I 760, 761„ 761^^, 766, 916, B I 17„ 21„ 24, 24,'52„ 52„ 125,, l^Ojj^ 4«^ 148,, 216„ 221, 232,, 232,, — ^&^ox A I 657„ B I 667jj, — ^^ao^ A I 204^ — ^kAftV B 1 1045„ — ^;m^ B I 444„ — ^jvao A I 666„ B I 665„ _ ^iAxDm B I ebl^ — ^;fi».bM A II 28„ — s,j*6«4^ B I 989, — ^U^^^M A I 401, B I 401, — ^;«6^ A I 924„ _ i*OWi«2kd B I 216„ — ^^A^^O^A II 28„ B II '28„ — U^3 A I 206, — ^3 A I 269,, B I 269„ — u..^L{ A I 21, B 21, — uwoao^ A I 977„ — ^v^ A I 26lj„ B I 261j„ — i;-kj A I 713,, _ ^kfii A I 269,3 B I 269„ — ^ft^^^ B I 84„ _ s^f^ A I 673^. — ^;o A II 145jg, — ^iei A I 196„ — iidie^ A II 141,^ — ^^.^» A I 1005„ — uoiodoM A I 980„ — ^oii A II 145jj, — \*^OJ A I 761,, — bo-.; A I iO,, _ ^9 B I 269,, _ l^mAa^ A II 45„ 84„ _ ^k^^ A I 212^, _ ^••. A I 200, B I 200, _ ^jft-J A I 1025jj, B I 1025„ _ ^^^clm A I 1006, B 1 1006, _ ^^ A I 884„ B I 864„ -1 ^^^ A I 1009,^ 1048„ B I 1009,^ 1048^ _ ^auSA B 1 997^, _ ^«^ A II 117, B I 84„ B II 117, _ ^^AM B II 28„ _ ^.>»^> A 917, _ U^ A I 529,, II 63 — ^»^ A I 312, 3i:<^ 989^ 1045„ B I 312, 31!^ iri 989^ 1045„ _ ^*^ A I 269,jj 868,, B I 289„ B I 868,, _ ^^am A I 1017,^ B I 1017,^ _ ^ A I 885^ II 72, 72jn 84, 84,5 86„ 86jj, 88, — *^^ A I 988, _ \^'^ B I 246, _ l^Mvlfi^ A I 68„ _ ^;a^» A I 117„ _ ^^pftao A I 196, 196, 204„_^;al6oo A I 193j„ B I 198j„_ uoio«*mX1 A I 316„_i?nft\NM A II 72,B II 72,_i;fti\iMl A II 56, B II 85j„ _ ^L A I 1006, B I 1006^ _ ^6- A I 944jj, B I 944j3 _ ^Doo A I 401, B I 401, _ ^IU B II 44^ _ U^iL B I 228, _ VfmxL^L A I 1024,, B I 220,, Puncta diacritica in utroque codice ea ratione usurpantur, ut in verbis punctum superne apponatur participio praesenti vocis « Peal », inferne autem praeterito, quae tamen et sine puncto scribuntur. Vox « Pael » aut vox « Ethpael » puncto superno pariter secernitur. Nominibus additur aliquando, ut, verbi gratia, i,a^ « opus » distinguatur a iwa^ « servus ». Puncto superno etiam dis- tinguuntur ^oi >ai6i uei eoi pronomina demonstrativa a personalibus ^m >aioi ««01 eoi puncto inferno vel nullo subdito notatis; similiter distinguitur suifixum fe- mininum tertiae personae ei a masculino oi. Verumtamen haec puncta diacritica interdum in codicibus A et B-jB deside- rantur, nec reperiuntur ubi revera secundum modum generalem scribendi ea exspectares. Quod accidit saepius in cod. A et praesertim, utvidetur, quando nuUum dubium de vera lectione in mente lectoris inesse existimaverit ama- nuensis. Nos vero in colligendis lectionum varietatibus quae sub fine pagina- CODICUM DESCRIPTIO. lxxix rum positae sunt, diligenter notavimus, non tantum ubi aderant sed etiam quando deficiebant, puncta quibus revera aliqua lectio indicari videbatur. Dum ad duos illos codices Nitrianos A et B-B exemplar clarissimi viri W. Wright, recognoscebamus , admirationem movebat prioris editoris dili- gentia in constituendo textu , sicut in varietatibus colligendis , adeo ut non nisi pauca omissa deprehendi potuerint, nec sane frequentia errata notari. Ut autem omnia tuta se haberent , uterque codex perpetua coUatione recogni- tus est, eo modo ut antiquiori B-jB fides praecipue adhibita fuerit, cum alte- rius A diversitates ad calcem adnotarentur, huius tamen usurpato aliquando textu, quando scilicet rimae in altero fuerunt explendae, erroresve eximendi, vel etiam cum lectio quaedam melior priori suflicienda iudicata est. Quae sic immutata sunt , in notis sedulo inscripta reperiet lector, cum variis scrip- tionibus tertii codicis C, ad ultimae Demonstrationis initium. Signa vero vocalium textui addita sunt ex grammaticis legibus, ita ut puncta i^ai:» nominibus utriusque generis, participiis femininis, tertiis per- sonis femininis verborum modo constanti imponerentur, vitiosae scriptiones ad normam adigerentur, et 6p6oypa©ix; ratio una observaretur, ita ut formae quae mutabili ratione in codicibus adhibentur ad regularem scriptionem ad- ducerentur. Quoties verborum aut pronominum diacritica puncta in codicibus expressa non fuerunt qualia in vocalium appositione ipsi observavimus , id variae lec- tiones monebunt, ut iam superius diximus. Interpunctio ea ratione instituta est, ut sententiae unico puncto, minores distinctiones duobus punctis clauderentur, periodus vero fmalis quadruplici puncto absolveretur ; neque ipsorum codicum dispositionem variae lectiones revocabunt, nisi cum sensus acciderit immutatio. In sectionum inscriptione , numeros romanae editionis armeniacae, ut fa- cultas fuit, servavi; verumtamen eosdem haud rite appositos, ita ut senten- tiam aliquandoque interscinderent , aut protractos nimium, saepe decuit im- mutare. Lexicon vocum omnium quae in textu syriaco inveniuntur seriem efiiciet, secundum singulas radices in suis grammaticalibus formis dispositam. Postea index latinus, quantum fieri potuit copiosus et accuratus, praeci- puas res nominaque propria quae in libro continentur exhibebit. Insuper, exempla e Scriptura allegata aut significata, ad sacrorum libro- rum ordinem et numeros utriusque canonis syriaci et latini disposita tradet syllabus fmalis. Denique ne quid deesse videretur, numeri paginarum editionis W. Wright cum numeris editionis nostrae in tabula ad operis calcem simul conferentur. Lxxx PRAEFATIO — CAPUT III. CODICUM DESCRIPTIO. Superest ut D. I. B. Lechatellier, Universitatis Galliarum Aggregato, lit- terarum latinarum in Instituto Catholico Parisiensi professori , gratias referam maximas, cuius cura et diligentia, cum omnes plagulas latinas perlegendas comiter suscepisset, ut translatio magis concinna evaderet plurimum contulit. Haec sunt quae de lacobi Aphraatis, Sapientis Persae, vita et operibus praefari oportebat. Ad extremum subit timor ne in iis conscribendis longior aequo fuerim. Ipsum iam auctorem, studiose lector, audias necesse est. Nos- tram nunc accipe translationem. Quidquid mali inciderit mihi imputa et hu- maniter ignosce; de bonis autem grates Illi habeto a quo procedunt, his fruere, et vale in pace Christi. Dabam Parisiis, quarto nonas lulii, anno MDCCCXCIV. loANNES PaRISOT 0. S. B. SIGLORUM EXPLICATIO. A British Museum, Mss. Add. 14, 619. B — — — Add. 17, 182. ff. 1-99. B — — — Add. 17, 182. ff. 100-175. C — — — Orient. 1,017. ff. 159 a — 170 a, Insuper H" fol. 7, Ms. Add. 17.182, signavimus, cf. cc. 25-32. EPISTOLA INTERROGATORIS' ■>• i. Ad te, carissime, interrogationes et quaestiones transmisi, necesse habens plu- r ra ex te requirere; tu vero me audire ne r recuses. Animus meus incitavit me ut ■.^iK\^ f^f L... •• •• •• •• •• •• •• •• de multis sermonibus te admonerem *, quo 5 wINm :^^... j^jj^j apgpjpgg gensus intelligentiae tuae )0^^ \y^ :>-i-MOf ^^Jooi ^*.t^Lf ^O^j spiritales, et omnia quae de Scripturis *- 1 ^ rJ Kj>9{/ I ^ ^7 ^ I^Ka ^io| sacris adsecutus es me edoceres, ut M ^IL i { Ofc wijL«a-*»f ^ K Oi penuria mea a te impleretur, meaque 1^^^ _ {^\^X ^ .Ofc ^A^i ^^l^tflfc^ esuries eruditione tua exsaturaretur, et i{{ ^ r r ^ a 04 r ^ r. sitis mca doctrinac tuae fonte* restin- , ^ , * ? r i^ gueretur. Plurima quidem in mente mea D/ :y\l i/f Jkj^fKj» > viifrt> Vii^ 1 -1 • -^^ * ^ ^ seposita sunt de quibus te mterrogatum ^^ ^M»«M^ fM^ " D^ " ^ V^»— ^ veiim; sed universa m custodia apud "^ ^ > I ft m / ^ ^'o^j K.^(9 me reservantur, ut, postquam te conve- f-i.iT^fi nero, de omnibus me erudias. A] — 3 A inclpil ^- 1 Titulum conieci. — In versione armeniaca haec epistola S. Gregorio Uluminatori adscribitur : Wlbl^J^ VpPl/^ %ptt"pt '^Pff l"'Miut.np' ^^i*i tun. unLnpla ^utt^op d&piauMj iru^pu^n' uinuh* Episiola 5. Gregorii Nostri Illuminatoris ad Sanetum Jacobum Episcopum Nisibenum. (An- tonelli, S. Patris Nostri Jacobi Episcopi Nisibeni Sermonet, Romaef 1756, p. 1.) — De causa huius erroris cf. Praef. §8 2 et 9. — « Epistolae initium ex anneniaca versione desumptum praeposui, adhi- bita tamen correctione; ille enim textus a mendo manifesto ordltur, cum pro p{ ego translator ar- menus legerit ll{ sed; unde verslo armeniaca refert : PATB. »TIU — P. L T. L ^UMfg Jt^l ^tP^lt t*^^ ^'"Pff "- luhq^nu Irutnt. pbnh^f afutuit IfgtupotnnLf^hiuit fn^tft np l^ ftia3i tuit. *lr ^^ff /^tupgtaAabi^ fuia^ppntjtuhtug A</nr^f ^jtt, jfiia^ia Jp tupt^bptt^nLU t ll ufffff ptutptLaT Htuitftg K^pt^ithgfiia qfiu funp^nt.pq.p ^</*f nft nuant^pff q^bq t Quod sic ab Antonelll vertitur : Misi ad te, carissime, quaestiones aliquas, de qui- bus te consulere mihi necesse fuit, tu autem au- dire me ne renuas. Multa enim sunt quae mecum animo reputans, inde motus sum ut ad te scribe- rem. (Antonelli, /. cit.) — ^ Ad verbum : e fonle flaminis tui. EPISTOLA INTERROGATORIS. 2. Ante omnia autem, quod mihi magis est necessarium, cupio ut scripto me doceas : fides scilicet quomodo se habeat, quodnam sit eius fundamen- tum , cuinam aedificio superstruatur, et super quae constituatur ; qualis sit eius [consummatio] atque perfectio, quae- nam opera requirat. Firmiter mecum equidem tantummodo credo unum esse Deum qui fecit caelum et terram a prin- cipio, mundum omatibus suis decora- vit, et fecit hominem ad imaginem suam; qui et Abelis oblationem susce- pit, Henoch transtulit eo quod placens * factus esset, Noe servavit propter ius- titiam eius, et Abraham propter fidem eius elegit; qui cum Moyse sermonem habuit propter eius mansuetudinem , locutusque est per singulos prophetas, ac tandem Christum suum in mundum misit. Haec omnia, frater mi, ita esse credo. Propterea, te, frater, oro, ut quaenam opera ad hanc fidem nostram necessaria sint scripto mihi explices, atque securum me reddas. iif^ f VS r> L^ inj y 4. J_ r f ) f * I ^j l-W ^'^>^ toiKittJK^j moi l^ ^oi ^; KJ^ m "^JL^ ^$oie ^opo^j;» JJJj^ ^ v^* -^ JLxJi ^oie :^^krfhd^; oud$a-D «L» ioio ;oil% /ftii "^^ ;e^Ji l^ ioio toikjM "^^ ^o-^ ''^S^ 6oie "^^ « ^ -^ ''^>4^ *^ y^oi\iit «»fe oilon iT^v^ ^^4^ I.AOM i;A o6i ^ ^'^^ Lsioi J S ^ I V-^ i^oU .|..v>N,<,\ >iK9l« Jbe JuKi v^f )Jit "^^ 20 » «, « I ^ >r »,,.!. ■'^/lie If^ ^Ai.vuei^ ABJ — IB B incipit "^^- — 16 A a{- — 18 B om. ^«i^ftMN ^«>- — 20 A <*p« [w..{- — 21 A om. d — /6. A uua<.l. |L^J3a^« \td<Ji DEMONSTRATIO PRIMA DE FIDE ^■.,'S«ai,\ yL^CJ^fl; >^iji^ >1^ • _ ^ 5 jLjf )Jjo oii Mi ^o :|jLaiK^ ^; ^opio ooi ioi ojL jJLd9 ^ ^ )Jl ^ll wo^ K^ ii y>^ «fe 15 ;ep^ IJUi? ^ wJ^^fe |ii<^^ •^ |i|[i^ eoi )^j» V^ lloi^t .ibj>jLiL^ lU^ |i&^^ IJLaTk^ |I;£a^ ^ ).JL>^ i^ eoi iJLa^ ^ oi£^ .oli&o JJbK^ JijX^ 1. Accepi, carissime, tuas litteras, et ubi eas legi, magnopere gavisus sum, quod talibus indagationibus animum inieceris. Haec enim quae a me postu- lasti, gratis data, gratis etiam accipiun- tur * ; et qui habet , si quemcumque ro- gantem se velit prohibere , auferetur ab ipso quidquid ipse dare recusat. Nam iile qui gratuito sumit, vicissim debet gratuito dare. Tibi ergo, dilectissime, de iis quae me rogasti, prout parvitas mea adsecuta est scribam; simulque alia quae non petisti, Deo invocato, te edocebo. Audi igitur, carissime, et aperi mihi oculos cordis tui interiores, sensusque mentis tuae spiritales ad ea quae tibi dico. 2. Fides pluribus componitur rebus, et multis coloribus decoratur. Structu- rae enim similis est, quae variis mate- riis aedificatur, et exstruitur ad fasti- gium usque. Scito autem, carissime, ABJ _ AB om. tUulum. — 6Aom. eoi* — 11 B u6>iaA. _ 14 A ^et. — 16 A om. ocn- — 18 A om. ;. > Maltb. X, 8. Gf. infra Demonstr. x, § 8. APHRAATIS 8 in aediflcationis fundamentis lapides collocari, deinde super lapides totum aedificium elevari, donec compleatur. Ita etiam totius fidei nostrae funda- mentum est lapis ille firmus, qui est Dominus noster lesus Christus; et su- per illum lapidem constituta est fides , et super fidem elevatur totum aedifi- cium donec absolvatur. Fundamentum autem ipsum totius est aedificii princi- pium. Quando enim quis accedit ad fidem , constituitur super petram , quae est Dominus noster lesus Christus. Et aedificium fluctibus non concutitur, non superatur ventis, nec procellis deiici- tur; nam aedificium super lapidem pe- trae firmae elevatum est. Quod autem Christum appellavi petram , non de mea sententia dixi, verum praenuncupave- runt eum prophetae petram, idque tibi demonstrabo. 3. Modo vero de fide audi, supra pe- tram fundata , et de aedificio petrae su- perimposito. Primum enim credit homo , et cum credit diligit , et cum diligit spe- rat , et cum sperat iustificatur, et quando iustificatus est perficitur, cumque per- fectus est consummatur; et postquam elevatum est totum eius aedificium, per- ^^^o ;^a£»Us^ ooi ) ft| ^ ) f /i ■>» ylaUGuoi 0^9 %d( ) f % ,^,m,iV»» ^oioi^; )It-^ ^9 MV-^ oi^^lil * - * Z J^ £ 1 oika* \~&L», ^oi «ioi ^ \i^kj. o(^f v^ UL-?/« l^ ,\\ t y ^ 10 \J\1 ^ oil ;a^Uf jkvMuo»:^. Ml »JjL» I * * ji M? ^o :^jUde i j^ ^ \J\Si \^ ^ ou^ ojk «aW 15 \J,\S \ A:%^ K^: JJiSie .|lt-SvJ^ ooi \JSi i\ K^l s,^U\\ ^ l^ ji ^y^l \iU ''\M^ ^oiiJ^ ^^ \k I V. .5i '^ ^«.^ ^f M^; )■ llxA "^ '.\J,\1 "^ JkMU^Uf» 20 >>;i.o^ .MM "^ «<^* :oJLm ^o^oi; |-:ieo :)-£fV^ ^a^opo :i.699pe V^Jo9 l^ :^^ffiV> ouS/; )l:2)o • ^ ' • ' " ' " ►? Lio ^'^^jLlLSe 25 AB] — 4 B |LAiaa«o(|. — » A o»*m6£ [ot^Mlfi^. _ 0 A u^ot. — 12 A oOiJiae cum puncio secunda manu addito. — i» A 6aua cum puncto secunda manu addito. — 16 Aadd. aediflcU fundamentum]^]^ • M»j [\^]^' — 17 A add. ;n^ feot. Quod quidem em apud A prius scriplum fueral eoei; scd postea alle- rum e crasum ost. — 2tt A puia d»^. 9 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 10 oi^A^ \£;^ ejLa^ai :).^ j-^^-^f >f oUo^o :jo&^9 v^Kj/ oiLauoi; (la^ oil ypko %d(o .yo:id |(^ I^J^OA^O K^ iL^ l&Nf l^ |LiL>Bsie |J^ |Jj'vi «p «^ ^ 15 iLs^ v^ljl^: liiv^ <i \i:^ |^% ^Kio :|i^ " " ^; |:ma %«oicSn^ «^J-/» r »1,^ . 20 23 |-^.>..SK^ li.»^ eikio IILa^; iL^ .|i:^! oi^ll jie eiJ l^ ji M>oo' ^^ ^ ^i>»Ja^ e^ Il^K^ jf ei^ V^ V^Ceai; ji ^ef^ ^ |i^j J^^J^ ^*^ |N « ^ ■> ^i 't «^ 1« " .)^f-^ Vi^ '^ >iKjL2« oei llo^ :e(^ |^ |l^::i>^» ILl^ ^ll ji; ^ llL^; oiU^ AB] ~ 2 A ^{o* — 14 A om. o^. — Ib. A add. oia [;jo^9. — to «o^aM^ [«o^mm^. — 20 A );! / • • • cum puncto secunda manu addito. B 1;^* — 21 B l^bao. — 22 A m^i^jt. — 24 B I;*. — 2» A in margine secunda manu addito pom di [t^iA^. fectumque est atque completum^ tunc ipse domus et templum fit habitationis Christi, quemadmodum dixit leremias propheta : Templum Domini, templum Do- mini, templum vos estis Domini, $i emen- daveritis vias vestras et opera vestra *. Et iterum dixit per Prophetam : Habitabo in eis, et inambulabo inter illos^. Eodem etiam modo beatus Apostolus loquitur : Templum Dei estis, et Spiritus Christi habitat in vobis^. Ita quoque Dominus discipulis suis ait : Vos in me estis, et ego in vobis sum * . 4. Postquam autem facta est domus locus inhabitationis, tunc incipit homo sollicitus esse de eo quod domus inha- bitatori necesse est. Quemadmodum si rex, aut vir nobilis regio nomine insignitus, domum inhabitet, exigit princeps omnem ornatum regium , om- neqiie ministerium quod regiae digni- tati convenit; in domo enim bonis omnibus vacua, rex non residet nec commoratur, sed omnia domus insignia a rege requiruntur, ut non deficiat quidpiam in ea; et si in illa domo ubi rcx habitat dcsit aliquid, custos iilius domus morti tradetur, eo quod regis servitium non paraverit; ita et homo, » ler. VII, 4, 5. — a Levit. xxvi, 12. II Cor. vi, 16. — 3 I Cor. iii, 16; vi, 19. II Cor. vi, 16. — * loh. XIV, 20. 11 APHRAATIS 12 qui domus fit et domicilium habitatio- nis Christi, videat quid prosit ad mi- nisterium Christi habitantis in se, qui- busque ornamentis ei placeat. Primum quidem aedificium suum superexstruit petrae, quae Christus est, huicque pe- trae imponitur fides, et super fidem elevatur totum aedificium. Requiritur autem, ut domus habitetur, ieiunium purum, quod super fidem stabilitur. Exposcitur etiam oratio munda; haec- que per fidem accepta fit. Caritas quoque necessaria est; haec autem cum fide componitur*. Desiderantur etiam eleemosynae, sed cum fide ero- gandae sunt. Requiritur humilitas, fide autem condecoratur. Eligitque virgini- tatem; at per fidem diligitur. Adiungit sibi sanctitatem ^ ; haec vero per fidem conseritur. Cogitat insuper sapientiam, sed in fide reperitur. Exposcit quoque hospitalitatem ; at per fidem eminet. Et necessaria ei est simplicitas; fidei autem coniungitur. Requirit adhuc pa- tientiam; sed fide consummatur. Men- tem intendit ' in longanimitatem ; haec JJJe l^' I A/%>^\ |^^>.v> K^ <»^ l^» IJL^ IjL^o^ ojk ^;f " r. v-^ yiyf^ .o^ t**j N^j ^!^!^ tpL^ao l^, |i|i ^ ou^ IJii 5 |As.*iaj «nr^.v^NV^N I^^LaKi^ioo .| { /i •> .^ f ;;ka> ikjdcuoUs i^ iJeoj iL^ lU^j :|i^p^ lUjL^MaS iki^ao ^{io IUulA.o;^ |k^K-a ciS |.^o 15 |J,o,*^tt> oii^ s->f ft vio ;|. v>, ,m(KJo >a\ |_i«o ;| 4« "iK-ao |),o i v> .oi ^e |JLao ;|..^JLa^ |loiv>.fii'>f> |Kv>n.?-> |11jlA.^U^ |f A . f m ■>? oii \\k:^Ji»A o^ |..Lb^Kj^ ;||KIK:« 20 |/ikv>^.a^ |U-i( > . ifi v> |/A I v> .oi V; |ksL.L^ y yr AB] _ 3 AB 1;*. Ego cum W. Wright lU j conieci. — Ib, B oU. — 8 A primilus l^baoe quod postea in (labMo aedificatur corruptum est. — Ib, A add. eoi [|f^9- — lo A | .■^'■>Nw. — Ib- A add. oet [o^* — 11 Aadd. em [llauM^Q^e- — 12 A|lftiiaee»n o»de- — /^. B (AaMo- _ 13 A add. eei [lAMyie^e- — . l»A|«a^o- _ 15 17 18 A add. oo) [tlA>M«o»de. — lOAom.o^. — l9 2l22Aadd. om [|LAiM«o»de- — 23 A jloiMiioi^ ooLo' 1 odU{ coniungilur, construitur. Cf. Eplies. IV, potest : sibi temperavit, scipsum continuit, et « in 16. — * ItoA^jO sanctitas, i. e. castitas, continentia. hoc sensu forte exponendum » censel Payne Smilh Vid. Praef. §20, et Demonstr. vi, §4.-3 Men- (Tfiesaarus syriacus. Oxonii, 1879, c. 993); vel pru- tem intendit, Npoil{ ambigua vox est; aliter reddi dens evadit, sapit, ut ^eo)t>{- 13 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 14 5 l^ ^^ .1-1^ ^ioi; li^ ♦ |4^ ^;i4d a.^f , MJ/ r ^ r ?» .-»'.' 10 • . ?» j :Vio|ij ioM/o «f jiaui jL^lhJLi ^SA s^KAf* |Jo l-La^ ^l v^f |.Ii^ IJL^ ^M * » \AXiot If^ ^ V^^ IJ^ |K^|&.A» K^K^if "^jl:^ ^ |i:!>^ .ioi v«^ l^ UJl w^iai jLs^ i^ i^f, 20 25 pfj tv^i ^ .s^ y^ MLJiLio,: ^oi L^i ^^.v^o .JL. t^ w^fo IKmlKii Q^&oio :oi^ ^t\e%Jn\ni ^S^ ♦ JjUbJLd 0^i3 %fi^^ %«0|G^Ob9 vero per fidem adquiritur. Et luctum amat ; sed per fidem fit conspicuus. Expe- tit etiam castitatem ; per fidem autem ea custoditur. Haecomnia ornamenta requi- rit fides, posita super lapidem petrae firmae, quae est Christus. Haec opera de- cent Regem Cbristum, qui habitat in hominibus, per ista opera exaedificatis. 5. Idque forsan dices : Si Christus positus est in fundamentum, quomodo manet etiam Christus in aedificio, ubi est consummatum? Sed duo haec ipsa beatus Apostolus locutus est. Ait enim : Ego tanquam saptens architectus funda-- mentum posui * . Et ibidem fundamentum ita determinavit ac manifestavit dicens : Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est; hoc enim cst Christus lesus *. Et quod Christus habitat etiam in aedificio , idipsum est sermo su- pra consignatus leremiae , vocantis ho- mines templa in quibus Deus habitat. Apostolus insuper dicit : Spiritus Christi habitat in vobis^. Et Dominus ait : Ego et Pater unum sumus * . Sic ergo comple- tur illud quod dictum est : Christum in hominibus habitare qui in ipsum cre- dunt, ipsumque fundamentum esse su- per quod totum aedificium elevatur. ABJ — 1 2 A add. eoi [llAiaa«o^e- — 2$ A add. >ai{ [^mo- — 12 A ^^ I^***^' — ^^ ^ uo^e oel u^^o •|&m|6a "W ^i^ — 16 A «ftitv — 17 A in hominibas Wl «>»i^ [tuiaa -. 18 A um uoi cum puncUs manu secunda addiUs. — 19 B Vm^. — Ib. A |b*ei- _ 20 A U*2^ oeL. — 22 A i^«^{- ^ 10, A "^^dM. — Ib, B \ja»A, » I Cor. III, 10. — «76.1X1,11. — '/(».111,16. — Moh. X, 30. 15 APHRAATIS 16 '.^cffSiA i-a©f t-2o? V-^ l\4t^ \n^ CtL^ \J^O .)Lb^, 5 i;^ il s) /! / 1 V) ^^; MM 9 %« 1- 6. Redeundum autem mihi ad ser- monem meum pristinum , cum dixi Chri- stum in prophetis iapidem vocatum esse. Ait siquidem David prius de eo : Lapis qtiem reprobaverunt aedificantes, hicfacttis est in caput aedificii * . Et quomodo repro- baverunt aedificantes lapidem hunc , qui est Christus ? nisi quod sic eum respue- runt ante conspectum Pilati, quando dixerunt : iVe sit iste rex super nos * ; et rur- sus in parabola Domini dicentis : Homo quidam nobilis abiit ut regnum acciperet, revertereturque regnaturus super eos; et illi miserunt post eum nuntios dicentes : Ne sit iste super nos rex ^. In his reprobaverunt lapidem, qui est Christus. Et quomodo factus est in caput aedificii ? nisi eo quod elevatus est super aedificium gentium ; et super eum attollitur totum aedificium eorum. Qui sunt autem aedificantes ? nisi sacerdotesetpharisaei, qui non exstruxe- runt aedificium firmum , verum everten- tes evertebant quidquid ille aedificave- rat, sicut scriptum est in Ezechiele propheta : Ipse acdificabat parietem, illi autem illinebant cum ut corrueret*. Et etiam scriptum est : Quaesivi in eis virum qui saepem clauderet et staret super ruinam ad faciem terrae, ut nonperderem eam, et non inveni^. Isaias quoque prophetavit AB] . 2 A l^aoa. — 4 AB cUt^ — 8 A |im ^^ . 11 A ^y. _ 22 A ora. oi^. -. Ib. A oot- .\j:^ ^ \Jii i&mJ i :^i^fo }i^ '.y^ '^U i^ oSi^ ^i^ iL^:^ s^i ^fl \J^ \JKtLi i-^ 10 ^ jSoi2 i :^;^fo If^ oiiJL^ \A\^ 01^.^ ^i^ .\A^ \JSt ^ Jioi M-aU^o .pL^ oJm «£Lk^ oiA^k^ li^a^cL^) 1^'^"^ v[ i! s|.^±a ^ojf ^o.^i.'!-; il :|^ \LU^ ald i, ^Jii:;^ lioi^ ' ' ^ yii^ oSoi «^jK^ «Kjxua yOoiA J^i^ga^f :o2Ka oiio. ''^i» o6w |io.^^K^ y>yA> \^:xb v^jl^; ICa.;^ :oi .^\'. :,\ ii l^i}* 01 . »? yo^ |. JL\1\ ^l Oiio .KjLAAf jio 25 '^l .MM If^ ^ o»^ ^if > Ps. cxMii {cxvii), 22. — 2 loh. XIX, 15. — 3 Luc. XIX, 13, U. — * Ezech. xiii, 10. — * Ib- XXII, 30. 17 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 18 • ^ > vf ^ v>? ^, :^i oil v^^e o ^it ^ 'W* ^e :^^»J i eti "^I «ioi; "^e :•,— ^iKJ MM %«0| # r 10 51 oiJL '' ^ ^ : viN-yN^ ,W ^i L^ :e^ J n' „«'o J^j ♦^v.^; je jAyv ^ei; J^J^ "^ eiJS-> .2o^ yfe ,iLmiL£o jLmf ^* JboaaflBUf \±Li J^J^ v«^ JbsJ^Uf |jLd|K£ is ^ |If ^ ji[ sJ^ JjLof ojt; «f e^ ejS. ^^K^fo JjLof ^i JLaao^a .'^^ ^ JbsJ^ ^ jij£d jjLai 20 oitAivi«oi yLc&; JL^f ) |miv>»oi ^^iio ^^ ei/vj >^ t-Jo? I?A :J-i»i^ de eo lapide ; ait enim : Dicit Dominus : Ecce ego pono in Sion lapidem probatum, in angulo inclito, caput muri fundamenti * . Iterum ait ibidem : Omnis qui crediderit ineum, nonmetuet^. Et qui ceciderit super lapidem istum confringetur ; super quem vero ceciderit, comminuet eum^. Cecidit enim super eum populus domus Israel , fuitque contritio eorum in aeternum. Et cadens iterum super simulacrum * , illud comminuit. Gentes autem in eum cre- v: 25 diderunt, et non metuunt. 7. De lapide illo ostendit insuper eum esse positum caput muri et fun- damenti. Sed si in fundamento positus est lapis ille, quomodo etiam caput muri fuit? nisi quod veniens Dominus posuit fidem suam in terra, in simili- tudinem fundamenti, et eievatus est super omnes caelos in similitudinem capitis muri; perfectumque est totum aedificium lapidibus deorsum ac sur- sum. Quod autem de fide dixi, posuisse eum fidem suam in terra, id David de Christo praedixit , his verbis : Fides de terra orietur. Et quod deorsum sit etiam, dixit : lustitia de caelo prospexit^. 8. Necnon et Daniel lapidem illum ait esse Christum. Dixit enim : Lapis abscissus est de monte absque manibus, et AB] — 4 A ^9 [^y — 6 B ;al5M. _ 7 fi "^. — 17 A add. oot [«a^o. ~ 27 A ttk^N* » l8. XXVIII, 16. — a /6. — 3 Malth. xxi, 44. — * Vid. Dan. ii, 34. — * Ps. Lxxxv (lxxxiv), 12. ^.r .f^ P r \SJ^i IUjl^j :v^ ;^l . p ^ :pof ^i^ oil "^JLl^fo .\li ^ l\ '^J^I «f oiJLo l\ .J.^/«v> ^ \J\S Jf^ ^ ^J^jijll^^ir^lf Ji^:-, 19 APHRAATIS 20 percussit simulacrum, eoque repleta est universa terra^ Hoc autem praesigni- ficabat de Christo, quo terra universa repleretur; fide siquidem Christi ecce impleti sunt omnes fines terrae , quem- admodum ait David : In omnem terram exiit sonus evangelii Christi^. Apostolis etiam , quando misit eos , dixit : Ite do- cete omnes gentes, ut in me credant^. Sed et Zacharias propheta de lapide illo, qui Christus est, prophetavit. Dixit enim : Vidi lapidem principalem, aequalitatis et misericordiae \ Quare autem dixit principalem? nisi quod a principio erat ille apud Patrem. Miseri- cordiae etiam dixit, nam quando in mundum venit, haec discipulis suis locutus est : Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem^. Dixit iterum : Vos vocavi amicos^. Beatus quoque Aposto- lus ait : Misericordiam nobis exhihuit Deus in amore Filii sui ^ . Et vere dilexit nos Christus; tradidit enim animam siuim propter nos • . 9. De eo lapide haec insuper defini- vit ac manifestavit : Ecce super illum lapidem oculos septem aperiam^. Quid- nam sunt igitur hi septem oculi qui # .^ kS Kaaj |J:$! oil^ i^ '^U •V > ^ e 10 V ' - 5if oa J^>-.f ',\^'^\ ,\JLJL^ ouMj jjf sll^l .^1 vsil I >f .ifje .|^ v«oieK^ %«eia_a/ M^ |^\<\ \i\ ^ -^^ pe1j ^^ oei Li^» :v«oiSpCM^i^ pef ' I -^ ^ pe^/ oile .^ y^ 4 I 4(^ .. > l^^j^ ^ >!: "•If 20 ^ :5L-aK-i|U-i ?»^^ I t%:w> •^ 4m M ^ULZ^ 25 AB] — 1 A OMM. _ 0 A eip{ [o»^l. — 10 A «Sl. — 13 B om. {6^9 ;m{ |m^. — 14 B "^^ [|l{- _ Itt B Ma^MO. _ 18 A «iMu»; a{ ooto _ 20 A r^W 1 Dan. II, 34, 35. — « Ps. xrx, 4 (xviii, 5). — » MaUh. xxviii, 19. — * Zach. iv, 7.-6 loh. XV, 12. — ^lb, XV, 15. -T- ' Gf. Eph. II, 4, 5. — » Ib. v, 2. — «» Zach. iii, 9. 21 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 22 jJLaJL» ) .', ( »V) ^ l{^f l^, |o^« Jl^ w.oiak^ \^-)^«> .«..^LjU; lliV^^^o |i^9i«e jLiaxDjo |ioa^« :MM "^ v&jLftJlf» ^/ I y < ^«^ PfJ^, v.ntfiT.< ^«^ ^'f ^^ '.? v' * MsV 9 4 t* ^\^\\ epcLd v^^« 1$^ «fe Afj v-4. i-^^f .i;^if 25 I y^^boo %«oi |n^! :pe[ oil t^ %d(o oit^Jo %d(o .^>K/Si> llotofo w^H^I^ ^ ooi I >^ / i v> Mt-^ or;,^!^ :^T if >i vi>f ntl; ^ m it ^ ^ oulK^ ^^^ • » » • lloia-f ioi; :90u^ ^:^! oii jloio-f .oidff{ ji iJ^juSo l^ $4i:^ J4Ai,?^ |^i.?-i lloiljf :|f:^ wj; ^oi JJL^ v[ jif NOlSfflf ji jJ^JuSo l^ fOML^ K.1^ |ja:S^ a|^ oifoioj fog/f | >t/iv> ji "^i-in^ K^f J vi^No "WiLtt^ aperti sunt super lapidem ? nisi Spiritus Dei, qui super Christum habitavit sep- tem operationibus , sicut ait Isaias pro- pheta : Requiescet et habitabit super eum Spiritus Dei, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis , scientiae et timo- ris Domini*. Ili sunt septem oculi qui super lapidem aperti sunt; et hi sunt septem oculi Domini, qui circumspiciunt universam terram\ 10. Sed et aliud de Christo dictum est. Ait enim [Scriptura] datum eum fuisse in lucem omnibus populis, iuxta sermonem Isaiae prophetae : Dedi te in lucem omnibus gentibus, ut sis salus mea usque ad terminos terrae^. David etiam ait : Lucerna pedibus meis Verbum tuum, et lumen semitis meis*. Verbum autem sermoque Domini Christus est, uti scriptum est in capite Evangelii Vivificatoris nostri * : In principio erat Verbum^. Et de luce ibidem etiam te- stificatur : Luo) in tenebris lucebat, et tenebrae eam non comprehenderunt ^ . Quid ergo est hoc : Lux in tenebris iucebat et tenebrae eam non comprehende- runt? nisi Christus, qui lumen suum fulgere fecit in medio populi domus AB] _ 4 A OM^ov -. 14 A |eo»i9- — l^ A Si _ 2» A >A»mo [U^o- * Is. XI, 1, 2. — « Zach. IV, 10. — * Is. xlix, 6. gelium concordans Tatiani, seu 8ti tc(7(7dp<i>v , quo — * P». cxix (cxviii), 105. — ^ In capite seu ini' utebatur Aphraales; cf. Praef. 8 11. — « loh. i, 1. iio Evangelii, \ l}^ *•*;» : intelligendum est Evan- — ' Ib. \,h. 23 APHRAATIS 24 Israel; populus autem domus Israel non comprehenderunt lumen Christi, eo quod non crediderunt in eum, si- cut scriptum est : Ad sms venit, et sui eum non receperunt * . Sed et ipse Domi- nus lesus vocavit eos tenebras; dixit enim discipulis suis : Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine * ; in gentibus profecto lux vestra luceat. Nam istae re- ceperunt lumen' Christi, qui est lu- men gentium. Et iterum Apostolis suis dixit : Vos estis lux mundi*. Et iterum ait eis : Luceat lux vestra coram homi- nibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in caelis est^. De seipso etiam ostendit se esse lucem; dixit enim discipulis suis : Ite dum lucem habetis, ne vos tenebrae com- prehendant^. Ait quoque illis : Credite in lucem ut filii lucis sitis''. Dixit ite- rum : Ego sum lux mundi*. Et adhuc : Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio, aut sub lecto, vel locat eam in loco abscondito; verum ponit eam in summo candelabri, ut quisque lumen lucernae videat^. Et lucerna splendens « r j^ I .*, i% v>f oi$oiaj oj>$«j[ 9^ ^ 0^)0 Jl/ o6^f rci^ftof yJi 9 "«hajL» ypo ooi %d(o >%^gto N>o |l 9 4 L^ \Jl 'y^U y^^ 5 >i jitacLV.a :Ji2oil» ^%4 ^oi^ 4 7* ^sk. v^ 4^4 ^y y^ yojoi; ^^^:^ .yo^foiaj 90|-lj jloia-J ^oioi^; ) !. J t V>f oi;oiq-j ^t\. ^4% ''f I ^ ''V :%^gici.^y\t\ o&i V-^(o J,.aa..VL\\ \»\ o^io >Jjic^» oi$oiaJ yOJ( v^Kj/; lo >r^< .''. . K , .^5 »r .r l^ yL ^^ r * ^ \t< Pt V voalA^ K^ yL oaiSii* ;>*oiofy.vi\K\i i5 o^lo . ) ^M .3 ^^ ^ir^ jti^ jloi^ «•oiai^ jloiaid au&«oi* ly^o^ t-^/ P/ JJ[* :*^f o^lo .viooil JIoiIj* ;/ j* :-^/ o^JLo .J v>\<* oiloi^ jIV-» ^^it ojk ^jl^ J^yji *4ue 20 Jlli-» oiS. y>U^ o{ J-t&^ JL.^ oi jlvi^ ^ ^vi:^ oii y>lA ii :m4 J^^ .J-4^f oiloi^ Jj-J JJ/ ^, AB] — 14 A add. Dominus noster ^^^ [t^- — IK A ^oa^ [^Io^ _ le A |;*ow 1 /6. 11. — 2 Matth. X, 27. Quod sequitur re- ferendum est ad alium locum Matthaei, v, 16, quem mox auctor allegabit, nisi computetur intcr aTpot^a, de quibus vide Praef. § 11. — ' Secundum inter- pretem armenum : Illae enim receperunt Evange^ lium uitJrtntMtpuMi Christi , qui datus est in lucem Gentium. (Antonelli, p. 9.) Quapropter Sasse placet pro «»«01 hic legere «i^^a^ in texlu syriaco. (Sasse, Prolegomena in Aphraatis Sapientis Persae sermo- nes homileiicos, Lipsiae, 1879, p. 29.) — * Matth. V , 14. — & /6. V, 16. — • loh. XII, 35. — 7 Ib. XII, 36.-8 /e>. VIII, 12. — » Matth. V, 5; Marc. IV, 21; Luc. \iii, 16. (Giasca, ^^ ^i)! ojjUl^bd Sn^jVI itjL^\ ^ uryt^^ *^" Tatiani Evangeliorum Uarmoniae arabice. Romae, 1888, cap. VIII, p. 15.) 25 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 26 \u^o wx^ yb^ -oi i_^f ^it ^J>OTt ^. !: ^ j^j :v-^/ ^Io ^jlj j^n^ ouk M) JW I v>.V> \^A jleu^ jlo :v^oub j^ «A I -> J i»? ^iW i?^ -5 -01 r »(o 0|J» yOJ( foij; ooi I iT V>| n vOLJiKuLiD}; ^o^ MyJo P/ Mf; 15 )J^oj» JJ^f \jSo9 •^»»^ J^*/ ^ ji ^%J» Jl^ «ftfo O^ vi^^% iLl^ ^^ ti? j^i l^ i;^oi', jI»o{ -^ U.»,-^ J „f. v>,-^ • • "• • • :U^ v^ Ji^ .Jimi: ^ ^ \\ii O ^ yO*^ \ OfOli— i/l :V^/ l^ \J^l ^U r y' est Christus, quemadmodum ait Da- vid : Lucema pedibus meis Verbum tuum, et lumen semitis meis ' . 11. Etiamque Oseas propheta ait : Ac- cendite vobis lucemam, et quaerite Domi- num^. Et Dominus lesus Christus dixit : Quae est mulier, quae decem drachmas ha- bens, siperdiderit ex eis unam, non accen- dit lucernam, et everrit demum, et quaerit drachmam quam perdidit ' ? Quaenam au- tem est haec mulier ? nisi synagoga do- mus Israel, cui data sunt decem praecep- ta, perdidit autem primum praeceptum, illud nempe quo eos commonuerat his verbis : Ego sum Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti * . Cum autem primum hoc praeceptum amisissent, novem ea quae illud consequuntur non potuerunt custodire, quia ab hocce primo novem [alia] pendent. Haud enim possibile erat eos, dum Baal colerent, novem praecepta servare; perdiderunt igitur primum mandatum, in similitu- dinem huius mulieris, quae drachmam unam ex decem amisit. Et clamavit eis propheta : Accendite vobis lucemam, et quaerite Dominum^. Rursumque Isaias propheta ait : Quaeritc Dominum, et quan- ABB*] ^ 4 A oj9Mh l^ 'ftAOoi hm{ ooto- — 6 B !••{. — 10 A add. quae drachmam suam perdidU iioi i^*3oN IKM- -^ il A eis >poi^ [oi^- — 13 A add. eis >poi^ [hm{o. ~ 17 A add. oom [^mAam. . Ib. B om. l^l... "^^. _ 10 A add. oooi [<*^- — 21 B desinit «^oi- — Ib. B' incipit \l^l - »4 B* Sl » Ps. cxix (cxviij), 105. — « Ose. x, 12. — » Luc. xv, 8. — * Ex. xx, 2. — & Ose. x, 12. 27 APHRAATIS 28 do inveneritts, invocate eum, et cum appro- pinquaverit, derelinquat peccator viam suam, et vir impius cogitationem suam\ Haec quidem lucerna splenduit , et ipsi per eam non quaesiverunt Dominum Deum suum; et lux eius in tenebris fulsit , et tenebrae eam non comprehen- derunt^; lucerna super candelabrum ele- vata est, et qui intra domum erant, lu- men eius non viderunt. Quid igitur est hoc, quod super candelabrum ascendit lucerna? nisi ascensio eius super cru- cem. Et in tota ea domo, tenebrae factae sunt super eos. Quando enim cruci eum fixerunt, exstincta eis est lucerna, et inter gentes illuxit. Nam a tempore sex- tae horae quo crucifixerunt eum , usque ad horam nonam, tenebrae factae sunt super universam terram Israel, occidit- que sol in meridie, et obtenebrata est terra in claro die , sicut scriptum est in Zacharia propheta : Erit in die illa, di- cit Dominus, occidere faciam solem in me- ridie, et obtenebrescere faciam terram in claro die^. 12. Nunc ergo redeo ad sermonem meum pristinum de fide, super quam ascendunt omnia opera bona aedificii. Quae autem de aedificio dixi, non in novitatibus locutus sum, verum beatus Apostolus scripsit in epistola ad Co- oiteiauje ty^oio^ J ^ viN oia o \^ :^i{l i M^-i^ i^l M^iuJL» 5 ««oi ) i \n« .oitoiQ— I oj-^ i jAwkpd» s).^ ^^ j{;_Lm '^* Jf^ ^ :M-i:^j^! oM-in-^' vf ii lit ^' ^ V i 1^2. ^^ ,^ ♦ « 4 \^yr ^ v.^J ' Ol^ f^B y' * - - & » ni S*^^ |_£a ^ :^^i 15 I >i V ^ o_*B<-dj ^^_4 Jf iOI i ( 001 I v>ci f ^ jooi-J; ;| if ^ I ^^0 jloi^ jiJL^ o^ Mv^ 20 ^^ftNfft oidS:^; jlo I VI toi» jKiiV>| n "^ J f >M^| j^ j^ v^oi^ Mi^ J^ i K^U ^^ Jt ''i^ jIv^U oL» U^ U^^ il K^l 25 AB*] — 3 B* om. om. — 4 B* om. ma. — 10 B' Wma. — 17 B* om. o»^. — «« B |t/. * Is. LV, 6, 7. — 2 loh. I, 5. — 3 Locus quidem est Amos viii, 9, sed cf. Zachar. xiv, 6, 7. 29 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 30 jjM^ pL^ M op^ jii ^: ^i l^ Jli, Mo :jili jJjJo JJetfe 5 J.4^ JJeoJLa^ .JLbl^ J(, .-: vi.v5 V^ J^ .Jl^ M^ ^ t-^K^ <^ ^Ao^ jiij JJJ^ ^J^ :JU-i^ v^^f J I ^ t •;; '^^^ Jl^ v^ J.j^ iLaJ^o Jl^o j;.^^eL^ to JJeJ^ JJeif oei JImo .^yA^o J|4j & JJLO^ jii] J-SjJo N? jkjLJ^, j-i^ j^lJ.^ 4 jif P 4 ^^ Ji^^JL oei J-L£jLiL»f 15 JjLxJe .J,o_i ^le eiS> V^x^ Oi«6eie otj;, Ji^ ^^,-1^.^ J. ^N < J-J^ 4 J^ .jjaSiib^i o^, j r4\Av> ^ ^6mJ! jjLki^^ 20 Jlo^ o-^ oi^f J_a.:;ji ^^i;^ "^jjuL^ J-^«j^ J «'iTr. oM^ jo f '^^ :J|^ v^ «4^ j? r^^ iio^ .M , » ? 'pt 9 y4 25 \U^ 4o^ M^ "^^^^ J^ AB*1 _ 1 B* («&*;a09. — Ib, A '^U. om. ^. -. 10 A "^^MJ. _ Ib. h* om. ^v 3B* ^' 20B*| rinthios prima, dicens : Ego tanquam sapiens architectus fundamentum posui : unusquisque autem super illud aedificat * . Est qui aedificat argentum et aurum la- pidesque pretiosos; et est qui aedificat arundinem et faenum stipulamque. Die vero ultimo, aedificium igne probabi- tur; aurum quidem et argentum ac la- pides pretiosi in medio ignis servabun- tur, quia aedificium firmum sunt. At in faenum, arundinem paleamque praeva- lebit ignis, et comburentur. Et quid aliud sunt aurum et argentum ac pre- tiosi lapides e quibus exstruitur aedi- ficium ? nisi fidei bona opera , quae in igne servantur, propterea quod firmum istud aedificium Christus inhabitat, id- que ab igne tutatur. Videamus autem et intelligamus exemplo quod Dominus ab hoc iam saeculo nobis exhibuit, ut certae nobis evadant promissiones sae- culi illius. Id vero intelligemus ex his tribus viris iustis , qui in medium ignem ceciderunt et non sunt deusti, Anania, scilicet, Azaria et Misaele, in quos non praevaluit ignis , eo quod aedificium fir- mum exstruxerunt , et contempserunt decretum Nabuchodonosoris regis, ne- que adoraverunt statuam quam fecerat. Qui autem Dei praeceptum violaverunt. — K B* UW' — 6 B* puiA oio;^^- ~ 18 B _ 22 B* ^j^. — 24 B* om. 12^. -. 2» B* MaA, 1 I Cor. III, 10, 12 seqq. 31 APHRAATIS 32 cito in eos ignis invaluit et combussit eos, crematique sunt immisericorditer. Consumpti sunt enim Sodomitae tan- quam faenum, arundo et stipula. Usti quoque sunt Nadab et Abiu , qui legem Dei temeraverant. Et adhuc cremati sunt ducenti et quinquaginta viri qui incensa offerebant. Pariterque combusti sunt duo principes simulque centum [viri] cum eis, eo quod appropinquave- rant ad montem ubi sedebat Elias, qui igneo curru ad caelum conscendit. Etiam cremati sunt calumniatores , quia effoderant foveam viris iustis. Itaque, carissime, igne iusti probantur tanquam aurum et argontum et lapides pretiosi; iniqui vero igne absumuntur velut fae- num, arundo ac stipula, in quae prae- valet ignis, et comburuntur, quemad- modum ait Isaias propheta : In igne iudicabit Dominm, in eoque explorabit omnem carnem \ Et iterum dicit : Egre^ dientur et videbunt cadavera virorum qui praevaricati sunt in me, quorum non mo" rietur vermis, neque ignis exstinguetur, et fient stupor universae carni^. 13. De illo autem aedificio, et de illo fundamento, haec quoque nobis Aposto- lus declaravit dicens : Fundamentum UjJao \Uia^ iado^d ) ?v>Aym *,^ lo •JN ^ mO • • '-.r jlo-j» J^ .- i:», v^ ^ <n \ ff>? J *\[ Jji-S ^/ oii o^ .J-Li 10 r^ _^ ^^ti \^y^ Jj-ii^ j-ijjo i^j-i^ j^: i^ ji^ ii^ Jl^ ^VaI j^ i\i±l \^i^^X JlLa^ J /1 no J( / VI > 13 J-iV^ Jf Jl^f :J-li^ yUL^l 4 v5 N5 7» V v y V 9 9 y t%mmm^^my ^^^O^^avv N? ♦ *• • ^ • 25 AB*B] _ 3 B* oaoto. — Ib. B* P^>Ad. _ /6. B* om. lo^^j. — K B* ,fL|»oo. — /6. B* desinil »o- — Ib. B inciptl <^Ps^* — 0 B om. |>ai9. — 11 A |A*9f |;a^. — 14 A om. 1^»^. — /6. A \yAt o^ [IfAia. _ 16 B om. ^•aao- — 18 A ^MsNd. . 88 A \^y H d»a ^w^^ Ha»o [^9 H >^oi9A»o. » IS. LXVI, 16. — « /6. LXVl, 24. 33 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 34 o^i^ ^mviN ^i^nitv» )l %aj/ |.m.^9 aliud nemo potest ponere praeter id quod ^%S, In^nj^ji po/ ool •jui^^JL^ ^AiL» positum est ; quod est Ckristus hsus \ Ite- .).^U::S^ |J^ lU^ ^, jiijLyuSi ''^"^ '^^^^^"^ Apostolus de fide quae spei ^v I ^l* _XA . I ; XA • ^ t\« ) ^^ caritati coniuncta est. Sic enim ait : , ^ . 1« r if^ p y ^^ r '^^^^ ^^^ ^^^^ 9^^ manent : Rdes, spes, 5 .} y^ i,o Jt-aLXDo Jlo I Sa icn y»K ^ v>» ^ ^ * caritas * ; fidem autem ostendit primum - * ' lundamento iirmo superponi. j^ ^^_^ ^^^jLjvi ^ ^ ^ ^A *^- ^*^ quidem propter Abelis fidem ^ A , . ;« accepta est oblatio eius'. Henoch, quia VflJ^9 ^^^:^ >AJUiO .OULdfCUO ^^OLDi/ ^ , , . ^ -^ ^ ^ ^ "de sua placuit , translatus est ne more- retur. Noe quia credidit servatus est a diluvio. Et Abraham in fide sua benedic- 10 Jift v> ^ wJikit/ otla I VI iOt ^ J^^ ^ flLBof ^^Mf "^^^ K^i i^l/o ^t^i/ otloiViiOt '^ ^oifi^o tus est, et reputata est ei ad iustitiam. .youULl ^iOh^ ^AJLml/o .ojJJL^ oi^ Isaac quia credidit dilectus est. Et prop- .^4^1/ '^^^ * ^ -^ ^^^ --^-^^- *^^ ^*"*^"^ ^^^'" ^^''^^ seryatus est. lo- # ^i?:^ i^ r ^ i ^ ?> y seph quoque propter fidem probatus est 15 I ■ ffl lJL( 0|iiCI I VliiOt ^^^OO %fiL.£D^i^ in aquis contradictionis, et liberatus est T^ ^ o • a tentatione, posuitque in eum Domi- ^-^i? T^ Ji.OfOi-£0 oit-^ oi^ ^^Q-flOo jj^g ^j^g testimonium, sicut ait David : |o .ot VI fo %aL£DQjLd jio; %d/o .ot VI fh %aLflbQjLd ll,690i-£09 ' ^^^ . Testimonium in loseph posuit\ Moyaes IJy^ip JLm f ^ \ JloiviiOt'^ J ^^ ^ etiam multas virtutes mirabiles fide pa- >o Mj^ V^ jioiicuoij^ . Joii-bolo ^'•avit : fide afflixit Aeg>^ptios plagis de- ^ ^^ . jSi V ^' ^^^ ' '^^^^ quoque divisit mare , traiecit -#^^ y l ^r^ y \ . 9 populum suum, et Aeiryptios in medio ^ eius immersit. Fide etiam lignum misit in aquas amaras, et dulces effectae sunt. Fide descendere fecit manna, et satiavit ^ r J Ji. VI ^ JmiO JjLa JlaiviiOi^o •< k a) lix t ^ JL ^ ^ jfV j: |.* ^- vC IX,, ■>( Jin I VI iO| ^ .O n > iiO Ji i| v> 25 f lo i VI iO| ^ .oi,v^..^^> ^^b^£Do ) i i v» populum suum. Fide extendit manus r r ' 7 »Oif\vi\\ Ji-Djo s^Qft^Jil %^JLd suas et superavit Amalec, sicut scri- AB] _ 7 B om. "^. ^ 16 A \»cumi. — 17 B o»a. _ 18 A add. flUus Fesse ^l ;a [»*09- — ib. A oiLo90M*9- — 22 A >aAl. — 10. A (.m^. » I Cor. iii, 11. — * /6. XIII, 13. — ^ Aphraatis Demonstrationes a S. Isaaco Antiocheno tritas fuis^e ex hoc loco posse deduci videlur, cf. Praef. § 4. — ' Ps. lxxxi (lxxx), 6. PAT». iriL — P. I. T. I. 2 35 APHRAATIS 36 ptum est in fide manus eius perseverasse jla i vi iOt ^ ^gi^ •/ «Sooi; : o ^K *>f usqfue ad occasum solis*. Fide etiam as- jlaiicuoiia %ftf | ^ n^ ^ K^plt ) ^r^ cendit in montem Sinai, bis ieiunans iJj^ , ^ wJLi-»j jlo^ %aL» quadraffinta dies. Fide etiam Sehon et ^ ^ -r ^ .1 ^ .1 i ^ ^ ^ ooi .^L^eal ^lx:>9( ^lx:>9( ^V i>j Hog reges Amorrhaeorum vicit. ^ v k ^ v i i» if^ i» ^ u o \\o yO •» /m\ j-Dj |io I Sg iOi "> 15. Prodigium magnum, carissime, |— dio ^ ■ ^ / ^ m jj^ %«oi jouJL^L mirandumque illud est quod effecit Moy- ,da-j»f | v^/j^ | ^''^ x.^ ^ C vf |l;a:^l ses in mari Rubro, quando fide divisae j^^ jliiiouoU julbo <v^lf ^-^ sunt aquae , ac velut montes excelsi aut rupes validae constiterunt. Et cohibitae stabant iuxta praeceptum , velut in utri- bus constrictae, et in summo conclusae quasi in profundo; earumque mollities oyV,*V» I ^ »*' h ^ ^ P \J terminum non est transgressa ; mutave- | 1 \ v>K iv> 00010 tyOOiK^V^f j f if *> runt naturalem conditionem creationis Jl\g^ ^^LsljLojo •j^ f n y jlt jlSLi;:^ suae; irrationales creaturae obedientes § ^ ^ k^L I ? viA cX . ^ ij ^ x^ factae sunt; suspensi fluctus exspecta- ^.%, r y u^.. r ^ ^ tr .^ ^ ^ti^adL^oo Jloi a>v> ^ iO| %. v>liO 1 1 •> \ i bant ut, cum populus transiisset, ultio- nem exercerent; undae mirabili modo sistebant, ultionis iussum speculan- ^^ Mt»® :|_y»uy «««« ^^e« y JA^ tes». Tum revelata sunt fundamenta -1 ''^»* ^ )*■''>' o^ J&»« ^-^ 20 ab origine mundi, et pervetus humor j^Vl o^aliJJl/o yooujikt j-:^?! o^aiico derepente siccatusest. Elevaverunt por- j|oiQ-jf |9a.^Q^ ^^Vj^q * y%\. v C^^ tae capita sua, et elevatae sunt portae ^j^ ♦, :: vX :)i^ oCsi:^ ;^}o aeternales'; processit columna i^nis, . ^ jf^ i# %9^ jo ^ A^ » y ^ yOVt^> |i^)-^ V^! Jooio ;|loivi>oi^ <» OlKJdpicLdO Oi"!^^:,^ 25 illuminavitque castra universa, et tran- sivit populus cum fide. Factumque est iudicium aequitatis in Pharaonem, et exercitum eius, et quadrigas eius. AB] — 2 A 1LaiJM«o%do [1LAX>&«o%d 3{. _ 4 A 1Lai.»a«oia ov^ ooLo. _ 7 A add. ;k^[moi- — 0 B LaM*9. _ I0AU*^[I^^- — llBom. ooo>- — 15 A 1^«;a. _ 20 A ^^. — 22 A add. ^o^ [^o. • Ex. XVII, 12. — 2 Ad verbum : iassum atque ultionem. — 3 pg. xxiv (xxiii), 7, 9. DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 38 ^M^ '< P r ?• y j# ? .K^if ^J kLi ^«;A.! jlv^^ "«^.Ia^; Jj;«a^ ^ikaf -f^ JJ^ >ft\K <n/ ^«I o.^>^t.^/« ««^ Jlt> \v> 10 OASlJ t;-^ \0 ^MO.» ^^O 0|)Cs.d ^ >»jL^» oiS\i>)^ 4^} M^ ^ 4 . K > ? r^» p r 9 y r 4 9 r -rf _^ ^ jj:$/ iio/e ^ ^^ j ■^\n; o^ JK^^AfiLd jfOlfflNo yO\^^^ j>Vli\ N^ ^s^ \^{) ve^ *^! M^ f;/ o^i .o^iuilf jlA i v^ ,nt ^f AB] — 1 A ^99A« 11 i 9 r r ^ r 16. Ita etiam lesus filius Nun divisit lordanem in fide, et filii Israel sicut in diebus Moysi transierunt. Noveris autem , carissime , liunc lordanis transi- tum ter apertum fuisse : primo, semel per lesum filium Nun, secundo per Eliam, deinde per Elisaeum. Ex ipsius enim Scripturae verbo ostenditur e re- gione huius transitus lerichuntis rap- tum fuisse in caelum Eliam; cum enim ab eo discederet Elisaeus, lordanem di- visit ac transiit, egressique filii pro- phetarum lerichuntls in occursum Eli- saei dicebant : Requievit spiritus Eliae in Elisaeum * . Populus autem transiit in diebus lesu fihi Nun; ita enim scriptum est : Transierunt populus e regione leri- chuntis^. Fide etiam lesus filius Nun muros evertit lerichuntis, et corruerunt absque labore. Fide adhuc delevit reges triginta et unum , et terram filios Israel haereditare fecit. Similiter in fide ex- tendit ad caelum manus suas , solemque inhibuit in Gabaon, et lunam in valle Aialon ; substiteruntque et steterunt de mansionibus suis'. Quid multa? lusti illi omnes, patres nostri, in omnibus quae per fidem egcrunt , gloriam adepti sunt, sicut de omnibus illis testatur etiam beatus Apostolus dicens : Per fi' dem triumphaverunt \ Ait quoque Salo- . — 3 A desinit ^*. I II (IV) Reg. n, 8-15. — » los. iii, 17. — s /^,. x, 13. — * Ilebr. xi, 33. 39 APHRAATIS 40 X :oiS. I^ po1 )i^ l^lKi; oiS l^ ^ .^^ ^ % £0 10 mon : Multi Iwmines misericordes vocan- tur : virum autem fidelem quts inveniet * ? lob autem dicit : Innocentia mea non re- cedet a me, et in iustitia mea firmiter stabo ^ . 17. Quiiietiam Vivificator noster, cui- cumque ad eum ut sanaretur accedenti ita aiebat : Secundum fidem tuam fiat tibi^. Cumque caecus ad eum appropinquavit, dixit illi : Credis quia possum te sanare ? Respondit ei caecus ille : Utique Domine, ego credo * . Et sua ei fides oculos aperuit. Ei vero cuius filius aegrotabat dixit : Crede, et quiescet filius tuus. Ait ei : Credo Domine; adiuva fidem meamparvam^. Et cum credidisset, filius eius sanatus est. Regis servus pariter accessit ad eum, et per eius fidem puer ipsius sanatus est , quando Domino dixit : Dic verbo, et sanabitur puer meus^. Miratus est autem Dominus eius fidem, et secundum fidem eius advenit ei. Et adhuc, cum eum ar- chisynagogus pro fdia sua rogaret, ita ei locutus est : Tantummodo firmitercrede, et filia tua vivet\ Et credidit ille, fdia autem eius revixit et surrexit. Et quando mortuus est Lazarus , dixit Dominus ad Martham : Si credideris, resurget frater tuus. Dixit ei Martha : Utique Domine, ego credo^. Suscitavitque eum post qua- tuor dies. Item Simon qui vocatus est B] > Prov. XX, 6. — ^ lob. XXVII, 5,6. — ^ MaUli. ix, 29. Gf. Marc. v, 34. Luc. vii, 50. — ^ Mallli. IX, 28. — & Marc. IX, 22, 26. — « MaUh. viii, 8, 10. — ? Marc. v, 23, 36. — » loli. xi , 23, 27. o ),<Lvi,it» ^ .^ looM ^ln I v> i JLj/ ^^■^■V) :oiS \^l oiJ^ o^ ooi 0|2k f^l \^^^l9 00»^ .K^K-ft %#gn t Jt\ Qtlouuieuoio pio ^^ :<»S. pe/ l^ oi^ oi^f :^ JJ/ ^^:^ :oiJk '^i .yi • • ^ oi^^K,^ yo^^l otlniviiOi^ oi^ 9 ^ A ^ ^ ^ «* jiCiLii* y^ly .4^ OC^ '^l e ' ^ • 'joU/o .^ /N l J_»Mo oilaueL«oi ^m/o :oilA>v>iO|^ JK*ft I •> 0« >d(o ii^>^ i^J^ :ojk po^/ Ji^ oOv^ ^ 9 ■^ oilv^ KJL^ ^o^oco .yh^ Y^ « y' -J^ .K^<. K . ? -P ^eooj ^JLJ^cuoi^f ooiJ( :Jipd^ ^po IJLdi/ il^ ^ opa^o .|j/ )lv>,ioiiv> 41 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 42 '^ P r 10 15 jJU^ \J\1 ^ii oikjda^ "^^ ^OpO K^ yO^^^U jlo yOI^OdiOll yf; v^\vii ^f IJLs; jks^^ ^ ^ t^o Jro i v> iOt fo^j vH^ ^9-4 ji ^of^ vr^ ^gn.^^/X-i ^oi^M ^ %a£Do( :oi^ yOua^ i^ y/; ^yooi^ po/ .|iai2tfUO| ,yOiiiV>^ ^ jjjLi jla^ %d/ jioLi2ieuoi ^\^ li:^ :)-Sa,\i: o^ ^f^ ^ji jSoiL jlf If^f :po/ )i^ o^lo y^ooM y6oi4^o :. <> ^vi\, mK.v>o ? .^ 4 P r r -< _-? i2i f 9 ^ ^ ^' yi| >^rt> MJi^; jloiViiOi|\ Petrus, propter fidem suam vocatus est Petra firma * . Insuper cum Apostolis suis tradidit Domimis baptismi sacra- mentum, haec eis dixit : Qui crediderit et baptizatus fuerit vivet; qui autem non crediderit condemnabitur ^ , Iterum dixit Apostolis suis : Si credideritis et non du-- bitaveritis, nihil erit quod efficere nequea- tis^. Quando enim incessit Dominus su- per fluctus maris, Simon pariter per fidem cum eo ambulavit ; cum autem in fide ambigeret et coepisset mergi, vo- cavit eum Dominus modicum fidei\ Et rogantes Apostoli Dominum, nihil ab eo petierunt, nisi quod ei dixerunt : Adauge nobis fidem, Qui respondit eis : Si vobis inesset fides, etiam mons trans- ferretur a facie vestra^. Dixit quoque eis : Nolite haesitare, ne demergamini in mundum, velut Simon, qui cum du- bitasset, demergi coepit in mare®. Et iterum ait : Hoc signum erit iis qui cre- dunt : linguis loquentur novis, da^monia eiicient, manus suas super aegros impo- nenty et sanabuntur ^' . 18. Itaque accedamus ad fidem, ca- rissime, cuius ita plurimae sunt vir- tutes. Fides enim ad caelum evexit, AB] — 4 B ;^o (sic.) ^ B 23 — 2» A incipil ^a^J. i Mallh. XVI, 18. — « Marc. xvi, 16. — 3 Malth. XXI, 22. — * /ft. XIV, 31. — 6 Luc. XVII, 5. MaUh. XVII, 19; XXI, 21. — « Nolite haesitare >5s^t tl^ legitur in loco citato Matthaei, xxi, 21. Quod sequitur accedit ad Mattb. xiv, 27-31, et conferri potest cum lac. i, 16. Sententiam inter apocrjpha incerta com- putat Resch, Agrapha. Leipzig, 1889, p. 380 (Geb- hardt et Harnack, Texte und Untersuchungen , zur Geschichte der altchrisllichen Literatur. V. Band , Heft 4). — 7 Marc. xvi, 17, 18. 43 APHRAATIS 44 diluvlum superavit, sterilitatem fecun- dam reddidit; a gladio eripuit, eduxit e fovea, ditavit pauperes, solvit capti- vos, vexatos liberavit, ignem demisit, aperuit mare, rupem fidit, sitientesque potavit aqua, esurientes satiavit, mor- tuos vivificavit et ab inferno revocavit; sedavit fluctus, aegros sanavit, devicit exercitus, muros evertit, conclusit ora leonum, exstinxit flammas ignis, su- perbos humiliavit, humiles autem ad gloriam provexit ' . Hae omnes per fidem virtutes eflFectae sunt. 19. Haecautem est fides : ut homo cre- dat in Deum, omnium Dominum, qui fe- cit caelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt; qui fecit hominem ad imaginem suam; et dedit Moysi legem, misitque de Spiritu suo in prophetas, deinde misit in mundum Christum suum ; item ut credat homo in resurrectionem mortuorum ; atque insupercredat in bap- tismi sacramentum. Haecest fides Kccle- siae Dei. Rursum ut quisque seiungat se ne observet horas, et sabbata, et neo- menias, et festa annua^, hariolationes et incantamenta, Chaldaeorum artes ac ma- giam; et abstineat a fornicatione, a car- minibus, a nefariis artibus, quac sunt in- • r y .9 y :K^j<ii \^i^ iM^ j^jio :UftoJ y JjL&do :K lt%%\ ^«oi«pS^ jii^o \\^y^ ^L^ ^ :KjlJ| jKi^ :K\^m x\sjA joi^ :K^KI jb&^o iXslM I ^oft 9K> :K jfc»rt> \\kjkxi :KJj )!,■,?, r,o .\s^% jlojt jLldo^:^ :J^ \\^h 5 %Ssk^ |j»oi \ i\o 10 •• r v^ ? ,9 ^opJbs^/ / yj, X\\kx<yj^ y^ ^OI Y^ U^ ^f ^ )^ J^JL» ^(Lou \isM oo»: ^ :qiv?\L» ;efii ^ :U1£^ oi^; ^ tfl 6oio :|.*aan\ .|-v.\-<\ ot .? / i M<v i^ o^l ^ o^o jLbe K-JL^ ^7 |nS\n» yV)o j^j ^eo jlft » ij ^o jl|aji > V)o |t/n} ^9^J y* y y ' " IfO ^ ^ 20 AB] _ 7 A egredi /ec«7 ^o3/ [t^mi _ 8 A VmaSo. _ 10 A p;©>a^o. — 19 A fc^a. — «4 A );Mfo |ta*»io 1)0«^ ^o [l;^i ^o Uoui ^o. _ 20 A !io«^ [Ka^ ^o. • Cr. Ilebr. XI, 33 seqq. — « Gf. Coloss. ii, 16 45 DEMONSTRATIO I. — DE FIDE. 46 jiL:^f \k,c^ j<5UiJ ^7 jij5 /.K _5K^ ^i >%^ jij5 •^ ^ p K £ 9 01 ^^j ih^ MM "^ Ma^j v5 019 »«k ^ «• OO/t ^ ^M ^' ?»4 •• ^ N^Jjl ^ :^lKkK^ ^K^ ||Jo 15 li^iLSo Mj jf^ ^^^ ^ U^ KJC^O; otloLbo^oi ^^N^^J )fvitOtVV> <»oi^; |l^a:^\ "^ ♦ |loiv>«oi» jKjia^ J^omc^ 9 y strumenta maligni ; et ab illecebris blandi sermonis *, a blasphemia, et ab adulte- rio. Ne quis falsum testimonium dicat, et ne quis loquatur duplici lingua. Haec enim sunt opera fidei positae super pe- tram firmam, quae Christus est, super quem totum aedificium elevatur. 20. Plurima adhuc, carissime, in Scripturis sacris de fide dicuntur. Haec vero pauca de multis exscribens retuli caritati tuae, ut discas, et doceas, et cre- das, et vicissim tibi credatur. Et cum le- geris et didiceris opera fidei, similis fies terrae illi proscissae , ubi cecidit semen bonum, et fructum in centesimum et sexagesimum et trigesimum attulit. Et quando ad Dominum tuum proficisceris, vocabit te servum bonum, et prudentem, et fidelem, qui propter fidem suam mul- tam intrat in regnum Domini sui^. Explicit Demonstratio de Fide. AB] — 3 A om. ;k^. — 18 A om. Ifiua^L. » Cf. Rom. XVI, 18. — « MaUh. xxv, 21, 23. Luc. xix, 17. o^oXO X o I r o->c o xo>:o ^a^ f \Li<uX DEMONSTRATIO SECUNDA DE CARITATE P 4 ^ 9 yJ, ^ .fiifftm^M\ vojf ^;q^| )iJjo jjLfo/ w e oii ^^CLMf.i oil %jJ/ ^^o toj t Jt lo oiS^ ♦ OMJILI 1 . Certum est * , carissime , totam le- gem et prophetas in duobus pendere mandatis, quemadmodum Salvator no- ster dixit : Ei qui refragatur, lex et prophetae suadere non valent^. Ait igi- tur Salvator : In his duobus mandatis lex pendet et prophetae, ut scilicet diligat homo Dominum Deum suum ex tota anima sua, ex totis viribus suis, et ex tota facul- tate sua; et insuper ut diligat homoproxi- mum suum sicut seipsum ' . 2. Cumque processeris ac pervenies ad inquisitionem duorum illorum man- datorum, in quibus virtus omnis legis et prophetarum pendet, [tunc intelliges] si duo illa mandata, in quibus pendet vis omnis legis et prophetarum, cordi et menti hominum essent infixi, neque legem et prophetas opus fuisse exarari , sicut scriptum est : lustis non est lex posita sed impiis\ Propter impios igi- tur posita est lex. Et si iustitia apud homines permansisset, opus lege non AB] I A add. K^ [\m^. _ 7 A loi:^. — 9 A om. ool — 19 A add. om [Bok. J yJl ^^. K 10 V5 fi ^ .N^f jljA "^^ ^ • ^ :)JJufo » 4 s^oi^.^ oiLa pi v^Q»Af ^jflaft ^fi \\\-> 0001 ^''^.''tn ^fo |.^aMU, i5 y^i^ i «f :Jii/ widf iLL^ii^ UaJ :vOdKiKj% oSoi ^K^ ]I1j6 M yoLXm i Ui>^ 0U^l ^^^ adverbum in pcrsuasione , in veritale : lilteram alphabeli incipial. Ila versio armeniaca : i. e. persuasam, compertum est, per !X>ti<);tv dictum, ^tuLiulsntpbtuJp in persuasione. (Antonelli) p. 20.) ita ut demonslratio illa secunda per »» secundam — 2 Luc. xvi, 31. — 3 Matth. xxir, 37. — * I Tim. i, 9. 49 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 50 ff K^ JJf.fl^ yl^ .^a^; jli^I 5 ciL^ J-ao:^ ^ jlo^ $^lf ;e$f J^l ^ vH^ t^ ->-JLf i^? 25 fuisset. Ex adverso, si non esset lex posita, virtus Dei in omnibus genera- tionibus, per omnia mirabilia quae pro- tulit, non fuisset eognita. Cum domus Adae transgressa est praeceptum, mors super mundum decreta est; virtus au- tem Dei in lioc manifestata, quod om- nes homines in fine resurgent, tempore quo mortis toUetur imperium. Propter peccatores qui erant in diebus Noe, ostendit se Dei virtus in aquis diluvii. Quia vero servavit Abraham iustitiam quae in lege est, etsi nondum posita lex erat, manifestata est in eo virtus Dei per iustitiam, quando scilicet praedam de Sodoma retulit virtute Dei sui, ma- numque in spolia non extendit ; et dixit ei Deus post diem hanc : Merces tua ma- gna nimis in tua iustitia [erit] * . Et ille cui lex non imposita est, professus est tamen opera legis, neque ad iustitiam eius lex necessaria fuit. Eodemque modo, Isaac et lacob, filiis eius, opus non fuit ad corum iustitiam ut lex po- neretur; nam praecepit eis pater eorum ut aequitatem et iudicium facerent, si- cuti scriptum est Dominum de Abraha dixisse : Scio quod praecepturus sit filiis suis post se, ut omnia mandata mea cus- todiant^. losepli etiam iustitiam custo- divit quae in lege est, quando non ob- AB] — I A ooto. -. 8 A Haa. _ 16 A ca uyviM. _ 10 A lom P [lom V. _ 24 A m^o uia^o [&, ocL^ ^>-Jif ^ 10 viu,: ^^^ ;o^o .Jiiaij iJ^ ;oX(dUo i ^ J rfK^ v^ f ^f jkjj^ ^ J^; ojL^ cU ^t^l :Jj&^' iL:L» ;e^: JK^ yAoi ^ \Ui\D po^fo :oif4 ^ i At^ <^h 15 yQ, :JJ^ o^ ;L^ ^ J^ ojk i JiXDOxJj ooio jlA iJ4^ wL^» va^ :jL^a^% ^oiofi^ <^^ ojk yBJtmlxl JJLi^ .JA iJ ^\ Jj&^ ^j^if jo J^ i ^oioJL» o^iiL^ >n .*. m<i ^l ^BLjLtoiXJ* J ^ ^*^*^ VOQ^ I ft ft y6oia_a/; ^'^•.^^ 't^'^ 'J ^^ JuLl»o Jlft ft *»if ^ •> ^' JJ^ij lyoS^ ^ ^ po^f, oriK^ A^ td/o .wJif noft yooC^ ^i^-^t ^f ji ^ \J>L>aU jUiJ-S vio f JJLU :i_^ '^! .mf', ^N » Gen. XV, 1. — ^ /6. xviii, 19. 51 APHRAATIS 52 temperavit dominae suae. Dixit enim : Quomodo malum illud grande faciam , ut peccem in Deum * ? Item Moyses iustitiam quae est in lege servavit, abnuens se vocari filium filiae Pharaonis ^ ; propter quod dignum habuit eum Dominus , per cuius manus legem populo suo daret. Omnes isti manifestaverunt opera legis, et tamen ad eorum iustitiam lex posita non fuerat; ipsi autem sibi lex erant'. 3. Quando autem legis advenit tem- pus, addita est propter praevaricatio- nem*. Legem enim additionem esse [Scriptura] demonstravit. Quare autem facta est haec additio? nisi proptergen- tium vocationem, quae prius fuerat ante legem promissa. Et fuit illa lex custos et paedagogus^, quoadusque veniret semen illud in quo gentes benedictae sunt. Verbum enim iurisiurandi Abra- hae promissum, promissionis quoque est testamentum, illud nempe quod dixit ad eum Deus : In semine tuo omnes gentes benedicentur^. Et hoc verbum, quod testamentum est, quadringentis et tri- ginta annis ante legem positam promis- sum fuit Abrahae : ut scilicet gentes in eius benedicerentur semine, quod est Christus. Lex autem post quadrin- gentos trigintaque annos illos facta est. v: ^ Y 9 OULdl '^-^ l-i^ ^ ^^ ,\\ky /^m V "^^ oii. .autteUf • OOI jKA.flDol9 |fOO Vilf %«0|c2b^ ^VkMO jf V-jiLfiLiDoI \\k Jioi W.9 P^ '^ j^ ^o^Ia^ )-ao:^f I I ^i^ o ""^^i^^ j^ •! tfOOlVII ^Ot-O ^O j^ yJ^^ 15 jlf; l^f^ jJLL^ jl^' \^^ ^ jJ^^^ •od^l/ j^Jbo^ oiJ^j ooi |j^ij ;oAUii ^iJNv^l/? \iJo^, v-^ V-^f; w^ ) \K\k^^ \JLa ouMo yooj!^ yo ^ ^KJ ^^9>^f :jo^ o^ 20 ^oi ^oij jKS^ %«oi W^ •) VI Vi \ ^q-^La ^)o^ ^ )^K-^! S:i/j ^/ li ^\U )),vo^f/ yOd^Kj ^%\^ oiJ )j^AyS^j :^o^i^ji ^S^ jKia ^ |.^aaaJo .) /. <ft v> a<ooit 25 P^ ^ .)&9i ^ ^KkiS JMo-^$} ABj — 4 A sox^df mt^i^. — 5 A m;». _ lo A U^i. _ 21 A ^^«^ um^ 1^^ Um ««oto. _ ^ • • • • %\ A om. op. _ 26 A (im ;k^ «d. * Gen. XXXIX, 9. — « Hebr. xi, 24. — 3 Rom. ii, l'i. — * Gal. iii, 19. — * /6. iii, 24. — • Geii. XVIII, 18; XXII, 18; xxvi, 4. 53 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 54 ^^ i^ vt >^^, J_ae»-^ juLdj ooi ^«o ^ "^, )uJL»j ^^ ^ijioj |J:;)L^ ^^ s»^Jio ^ tn\n ^JJuao t-9; tvioCbLi, j, L^$L Jliif ISoJ ),W, f yO ai 1»tI lO )juy o4d v^ o^ .^ )p5ouSi/ )fbj:, :)f^ )i^ ;e^ oi^N^ oik 'tJJLLf }UxA^ i^ )^ 20 ^CL^ ^aa^oi; :valKdf ^»/ ^0^1^/» (j^f )fi;d^» ))^ *»?o .^)^ 9 r Ki^il/ ^a«/; «p )^ ^ -^mSi^/, oiik oik \&^ :)MNft>^ :i; Namquando promissionem hanc accepit Abraham, filius erat octoginta quinque annorum ; ab hoc autem tempore donec in Aegyptum ingressus est lacob, du- centi et quinque numerantur anni ; et a tempore quo introivit in Aegyptum la- cob, donec exiit populus permanum Moy- si, ducenti et viginti quinque sunt anni. 4. Tempus autem quo filii Israel in Aeg3'pto commorati sunt scriptum est fuisse quadringentorum et triginta an- norum. Quare ergo, amice, cum annos ducentos et viginti quinque ibi habitave- rint, quadringenti et triginta eis adscri- buntur anni ? nisi quod ex hoc tempore ordiantur, quo dixit Abrahae Deus : Sciendo scies quod peregrinum erit semen tuum in terra non suUy et subigent eos, et servient eis quadringentis annis\ Eo enim ipso tempore quo Abrahae factus est sermo iste : Proles erit tibi^; per fidem formatus est [sermo] in corde Ab- rahae , sicut scriptum est : Credidit Abra- ham DeOy etreputatumestei adiustitiam^ ; simulque sermo servitutis quam in Ae- gypto filii ipsius erant servituri, intimo Abrahae corde conceptus est, sollici- tusque coepit esse quomodosemen suum in servitutem venturum esset, iamquo mente in Aegypto serviebat. Similiter Isaacetlacob de servitute cogitaverunt. AB] — 12 A A3&*{. ^ 24 A ad(t. )eo«p/ [3j^. » Gen. XV, 13. — « Vid. ib, xv, 4. — ' Ib. xv, 6. 55 APHRAATIS 56 fueruntque cogitatione in Aegj^to ser- vientes. Promissa fuit igitur servitus Abrahae posteris, quamvis nondum natis; nam quindecim annis Isaaci prae- cessit ille sermo nativitatem , servitutis- que significatio ducentis et quinque ante facta est, quam Aegyptum ingrede- rentur, annis; promissio itaque fore ut in Abrahae semine gentes omnes bene- dicerentur, quadringentis trigintaque annis ante legem data est * . Nec po- tuit lex promissionem irritam facere; fuit etenim lex additio, verbo promis- sionis accedens, donec tempus illius veniret. 5. Servatumqueest verbum illud mille septingentos nonaginta et quatuor annos, inde a tempore quo Abrahae pro- missum est, ad adventum usque ; et man- sit verbum illud in custodia servatum mille trecentos sexaginta et quatuor annos post legem datam. Praecessit autem verbum hoc legem quadringentis et triginta annis, et cum advenit, obser- vantias legales abolevit. Lex autem et prophetae in duobus illis mandatis com- prehensi sunt de quibus locutus est Dominus ; sermo enim conscriptus est : Omnis lex et prophetae usque ad lohan- nem Baptistam prophetaverunt ^ . Dixit • 7t 9 y oiJ:;j '^ \\\ -I < oil ts ^Nv^l/o ^oi U^ .vof^JKJ M yH^\ Jfmvilvir. yfX.\ff^\\, ^^ ^ Jj^ Jl^; Jf^N^v. ^i mo ^J^ ^ijVxN yooiiSbX^ ^ Oi^iy^l } I 'l\ov> ooi ^ J-^cL^ v^oiSii yCbt^Kj ^o&^/; jio .^:t% ^KiU )\J^i \J^ :J {A\k\r> '^^Jkii J.iMvx,f .^Jl4 10 jLsLiSoI J I^V^f Oil )&Oi ^,Mv> )iU Jj^;:^ ^i^>^9 ji:^ ^<Si ^ 9 r ^ 9 r jjl^o^j^ ^f )k^ ^<Si i^if 15 yBJi^ *L» ^ yjy% ^]o ^IK^ Lfloa^j - '^^ lc^i.^ t.^01 LZ^a>.oo .Lfloa^j ^^jAJ^ J^Jef^ )JSj6 yj^yt*! oiLa; Kiii ir'^i vr^ .o^i/ j ffM\>> 25 AB] _3 A )m«,o. _ 4A (/uingcntis )Ua*^ [1 21 A ^^lo' . ~ » A oiPLxaAf [jte*a^9- — 21 A \m ' Gal. III, 17. — 2 Mallh. xi, 13. 57 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 58 ^a^imX ?» _ ^' .1» ^' ti^ jjet) )^| v6oid Jioi ]U^; ilf; iJof^ |-£^^ K.^/; I^Klf ^' ?» yjLo :\JaklU oii^K^ K^Cm :KJ^Uf :|f« ^viOb. ^7^ ^ :.ai}oU\ ^vl oii^il^ : J ."rfH^..; J^f .^lL. jim-iiN Ji^f ^ J&SM ji, |^a^% Jloi ^ '^^ifo oCMt ooiI.L<iA)o S :Ji^J.d ,.^ Ji, Ji^ K..^\ • • • • :i^^:«Li*f jIU^A ^'f ^ Jlf, ^^oiiv^/9 Mt^ ^^ ^-r V ^ 7> ctiam Dominus : Non venisolvere legem et prophetas, sed eos adimplere * . Iterum scri- ptum est : Verita^ legisper lesum facta est ^ . 6. In quo vero deficiebant lex et pro- phetae ut adimpleri deberent? nisi quod absconditum manebat in eis testamen- tum, quod ipsum est promissionis ver- bum. Non enim obsignatum fuit testa- mentum illud, Moysi datum, donec veniret hoc testamentum posterius,quod et prius est, quodque, ante promissum, posterius consignatum fuit , mortuo illo qui testamentum protulerat'; et con- firmatasunt duotestamenta , fecit utraque unum, et legem praeceptorum mandatis suis abrogavit * . Finis enim legis evacua- tus est per adventum Vivificatoris nostri, qui seipsum obtulit iegalium sacrificio- rum loco , ac tanquam agnus ad occisio- nem ductus est pro agnis propitiationis ; taurus pinguis pro nobis occisus est, ne sit necesse nobis ampiius armentorum agnatos offerre , venit atque in crucem est sublatus , ne sacrificia aut obiationes a nobis iam requirantur; sanguinem suum pro omnibus hominibus dedit, ut animalium sanguis a nobis non expe- tatur; ingressus est domum sanctuarii non manufactam , et pontifex ac minister AB] — 3 A ^is^ [».D. — K B «•«« [u^w^. — 6 A i.« ^iOft^v — 8 A it;-f. _ 9 B ^ [^y — /b. A "^ [&-&^. — 10 B 0ML.6CM e^^MO. — II A ^OMtvt. — Ib. A ^OMtv^. — 18 A Modv — li; A Ua^oo. — 16 A 1;^{ [IJIm/. _ 10. B om. I^a-^. _ 18 A 1;aa. — 19 A lAa^oaa. — 2;s B ^. — /0. A ««oie>{v — 10. B ;-1tf. — 10. A 1,-^^. » Mallh. V, 17. — 2 loli. I, 17. — ' Cf. Hebr. ix, 16, 17. — * Epli. 11, Vk, 15. 59 APHRAATIS 60 effectus estsancti * . Iiide euima tempore quo advenit, observantias legales ab- rogavit ; exquo eum vinxerunt, festivita- tes eorum vinculis ligatae sunt ^ ; quia voluerunt lustum iudicare, amovit ab eis iudices ; atque eo quod regiam eius potestatem repudiaverunt, regnum ab eis avulsit, nam is advenit cuius est re- gnum ' ; et oblatus est hostia viva propter nos, peremitque sacrificia eorum, et se- derunt filii Israel absque sacrificiis et absque altari, absque eo qui ephodum in- dueret aut incensa apponeret * ; abstulit ab eis videntes et vates , eo quod prophe- tam magnum non audierunt; testamen- t um prius novissimo est impletum ; conse- nuerunt et antiquata sunt opera legis, ac perdita abierunt ; ex quo enim tempore novum datum fuit, periit vetus. Non autem duntaxat a Salvatoris adventu re- probata sunt sacrificia, verum et iam antea sacrificia eorum Ipsi non place- bant, sicut scriptum est : Non comedo carnem vitulorum, et hircorum sanguinem non haurio; sed magis immola Deo lau- dem, et redde Altissimo vota tua^. Dixit adhuc : Cor contritum Deus non despi^ cit^. Et iteruni ait : Non adquievi sa- crificiis, neque in holocaustis pacificis o /\ m/f "^ zlUi vooa^ }iJl^ V' r^ N- :)i-UM il^^--^r^ MM ^ .) ^x^{^r )fy y ^ N o).-xDo u>K^ • ^ 9 Y V 5 C^^ \il i Mf^! l-^?o ^&iu li :jLi,oi )<ijkji ^f y^ ii .M/ oolo .y^l^ ) Vi i( VI \ ^ \iO • jLi^^ i )i^ ) n\-„i )uLkj :v^^/ af j->^\\' i j^Liiid ji 20 r ^? ^fo ji n / n v^ ^oi |_^; )o^9 25 AB] _ 2 A jtaa^aa^. _ » A a>6oe. _ 7 A ^-av — 9 A |iOM- [o«^99. _ 23 2» A Ai 18 B ot^I^aY. /b. A ;m/9 » Ilobr. IX, 11, 12. — « Ps. cxviii (cxvii), 27, quod in psallerio syriaco ila audilur : i^^lo ^ ^om/ ^V |.*;^ )fi^«» ^9 I^A Domine Dius nosicr lucem nobis in- X • • • feret liga sollemnitales nosiras caienis : o.ft^wo^ l-^f^ U*^f^j usque ad cornua altaris, hebraico AH dcsi- gnanle feslum et vicUraam sacriflcii feslivi — 'Gen. XLix, 10. Vid. Deiiionsl. xvi, § 1, el Praef. §11. — * Os. III, 4 — & Ps. l( xlix), 13, U.— «Ps. u(l),19. 61 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 62 »1 ^y , f. >>;, K if I fl> :yo .i;/ jlo tyO ^ if \| \ K «f\ fl>/o i^liJ / complacuV . Sacrificium Deoestspiritus con- tribulatus^. Dicit etiam Isaias prophcta : Multitudinem sacrijiciorum vestrorum non exquiro. dicit Dominus^. Et itcrum di- cit eis : Odi et proieci festivitates vestras, nec celebritates vestras odorabor * . 7. Sed est quoque verbum lioc, in quo Salvator aitlegem et prophetas penderc, pulchrum, bonum, decorumque. Ita namque Dominus loquitur : Signum unum iota a lege et prophetis non praeter- ibity donec omnia fiant *. Sumpsit etenim legem ac prophetas, et a duobus prae- ceptis pendere fecit eos, nihil omnino ex ipsis oblitterans. Et cum attente inspexeris hoc verbum, illud deprehen- des esse veram legis observantiam ; quodcumque enim est in ea conscriptum huic subest verbo : Diligito Dominum Deum tuum ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, et ex toto carde tuo • ; et omne opus legis in lioc tendebat , ut ad amorem Domini Dei sui perducerentur, et dili- geret homo propinquum carnis suae tan- quam scmetipsum. Duo illa mandata supra totam legcm sunt. Et rursus cum posueris cor tuum ad legis considera- tionem, inprincipiototiuslegis invenies scriptum : Ego sum Dominus Dcus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti. Non facies AB] — 3 A add. propAeto Uai [^eevV _ Ib. k. b-^my. — t A ,fh,r^,^- — 14 A add. ;>.^ [Ilo;.^. — 1« A )a>Ut. — 22 A \mA3u ^{ ^ooi^. — 26 A om. ^. ' ler. VI, 20. — » Ps. Li (l), 19. — » Is. i, 11. — < Am. v, 21. Gf. Is. i, 1'». — * Matth. v, 18. — « Deut. VI, 5. Matth. xxii, 37. •MVSo l^o }U^ MJjS }i^ii4 U^ 10 J.ffK^M,lX v^ ^l cJcu .)&HJ ^; ff 9 4^9 4 % ^4 \ ffKivii^ j^ I ^ \Kv>» y^i^ ^^^ j-V^.v>\ ^r/^M^ y^^hJ, "^^ 4 l VQ-J/ .o^ ^ ^j ^ wooi yk ^ 63 APHRAATIS 64 libi mecum omne sculptile aui omnem 5i- militudinem * . Qui igitur non facit deum alicnum cum eo, verbo illi subditur in quo lex pendet et prophetae. Recordare etiam, carissime, me tibi scripisse iustis non esse legem positam; ille quippe qui iustitiam custodit, supra praeceptum , et legem, et prophetas constitutus est; at- que ita firmum remanet illud Domini ver- bum : Signum iota non praeteribit a lege aut prophetis ^ ; nam eos in duobus man- datis consignavit atque pendere fecit. 8. Audi autem, amice, sermonis illius interpretationem. Si forte dicatur : quare scriptum est habitationem lilio- rum Israel in terra Aegypti quadringen- torumettriginta annorum fuisse', cum in promissione Abrahae facta dictum fuerit eos quadringentisannis mansuros esse? et quare triginta accipiunt addi- ticios? — tibi, carissime, quomodo res se habeat ostendam. Quando quadrin- gentorum annorum advenit plenitudo, missus est Moyses qui illos liberaret. Postquam autem occidit Aegyptium, tunc salvatorem suum illi reiecerunt, fugitque Moyses inMadian ; et ingruente super eos ira, triginta annis in Aegypto remanserunt. Cum enim Movsi dicerent : Quis te constituit principem et iudicem KjftKs* » « «^ »" > r. «oiJ^ K«ooio .\.Hjo jij x^ '^U H^ -91 l^-iV-io ^^ \^^ ^ \kLl ,^ v^ v^f iil5 ^L-.»: "^^^-i^ :\.AS$ J^^LMf \Ji^ y,y:>r. M^ U>n^? :W^V <« I ^ JK^ Jf<Si Ki^i/ p :^ ^KbJi 15 J_i p ,^^^ji^ ^; ^ p/ J^ sd^bvO^ JJLdj V^ J^-i^ ^ .oui^; .«^% J.£^ $fjLf ^ JJJcL^ii 20 v« ^^^^ V V-^ oji ^f .^^ ^iBOJ. ^ijiCL» HS^pK ^^^^^^^^B^^^^^^BV ^^H^^^^B^^^^^^^V ^H^^B^^^^^^^^^^^^^rm ^^^■■^^^^^^^ V ^^■■^■^^■■■^^^HM^^^V AB] — 2 A add. ^«ot [^^t. — 3 A »«oix. — 9 A deierminavii, limitavii »«tv — M A ora. Uil^ /6. A <rj-a. _ 16 A t;^|t/j. — 2i A l-»J«»^. » Ex. XX, 2, 4. — 2 Mallh. v, 18. — 3 Ex. xii, 'lO. 65 DEMONSTRATIO 11. — DE CARITATE. 66 r 10 ;/o ^»j-^ ^lKki :^ I i \o Vl\ > ifTi ^£^9(0 ^|ii>^ ^;ji v^jf ^ P^^^f; ^r. SM/>er no5 * ? et salvatorem suum respue- rent , ira Dei triginta eos annis in Ae- g}^to conclusit. Remansit igitur Moy- ses in Madian trigintaannis. Cum autem nimia eos urgeret tribulatio, de Aegypto eos eduxit. Hanc ideo longanimitatem Deus manifestavit , primum ut illi cas- tigarentur , eo quod Moysemrespuissent ; secundo ut Amorrhaeorum iniquitates complerentur. Triginta annos ultra ter- minum Abrahae promissum populo adie- cit, Amorrhaeisque septuaginta annis longanimem se praestitit , triginta vide- licet in Aegypto [transactis] , et qua- draginta in deserto. Et absolutis qua- dringentis triginta annis cum [aliis] quadraginta^, impletisque iniquitatibus Amorrhaeorum , in terram repromissionis eos introduxit. 4 - r. \9k ni i> ll 0» r r :^«oioKl/ r r . ^ 9 ilji^! r ^ IJ^ JJLIvi! oLiAl ^ioou» W 20 |po9 «i^^i^^ •vmOI; ^gta» »> >. ^^ja Klftio .\iil ^ s^ ^ ^fJX^ 9.Scireautemdebes,carissime,Deum nulla lege obligari. Modo ergo auget et minuit, modo producit id quod exi- guum est. In diebus enim Noe, propter hominum peccata pollicitus est futuros esse dies hominis centum et viginti an- norum ; anno autem sexcentesimo vitae Noe deleti sunt. Ait enim : Centum et viginti annis erunt super terram^. Cum igitur anno sexcentesimo vitae Noe AB] — 3A^««ote* — /^. B uotfl^* — 12 AB ^i/o* Ego ^Asi/o conieci. — l7Bom. wai* ^^^m^. i Ex. 11, 14. — « Licet textus ferat ^W qua- tuor in utroque codice, cum numenis 434 non vi- deatur hic quadrare, pro ^W reponendum erat ^W quadraginta, ut numerarentur 430 + ^ : absolutis quadringentis triginta annis cum [aliis] quadraginta. Ita herij Aphrahafs des persischen Weisen Homilien. FATB. 8TB, ~ P. I, T. I. Leipzig. 1888, p. 26, not. 4 (Gebhardt et llarnack, Texte und Untersuchungen zur Geschichte der Alt- christlichen Literatur, III. Band, Hefl 3). Ver- sio Armeniaca refert : ^npirg^tuppLp bpbuniit quadringenti et triginta anni^ omisso numero se- quenti. (Antonelli, p. 32.) — 3 Gen. vi, 3. 3 67 APHRAATIS 68 deleti sint, viginti hos annos sub- traxit*. Rursus, postquam multiplicata fuit iniquitas regni peccatoris Ephraim, regnante super eosleroboam, filioNabat, qui peccavit peccareque fecit Israelem, scriptum est Deum peccantibus minatum esse, per vaticinium Isaiae prophetae, dicentis ad eos : Sexaginta et quinque post annos decidet Ephraim a populo ^ . Porro anno primo Achaz prolatus est sermo iste , et anno quarto Ezechiae ascendit contra eos Salmanasar, rex Assur, et post hunc Theglathphalasar, qui eos de terra sua deportavit ' . Regnavit enim super eos Achaz sexdecim annis, et anno quarto Ezechiae reges Assur obtinuerunt eos, nec nisi post viginti annos decidit Ephraim a populo Israel; quadraginta ergo et quinque annos decurtavit ab illis Deus ; quodque prius dixerat atque constituerat tempus non completum est quemadmodum ipse praefinierat. 10. Nec tanquam [futurorum] inscius pollicitus est eis ita factum iri, cum post- ea augendi vel breviandi fuerint anni ; sed certo sciens [fecit]; noverat enim futuram horum annorum mensuram, at propter misericordiam suam tempus ad gratiam largitus est, ne fierent homi- o6lo .^1a ^^cf\\\ ^l i%^ :\ooi^ J Ig *i\ vi>» oi\o V wL^D t-^9 tv^n ^N, *> ^j^ M^f* ilLLijS ^oct^ yk^ .i.r^vr ^ » ^r »> * 10 V^yL^ .v6oi-s.;/ ^ voj/ «2X^ Miuao :^^ J^mdl» )^f yoou^ J4\v: v^ a^sSi^^f U4-il ^i} ikio loJ^ w.^ ^^ ^va^ .;6lf* 15 :v6oa^ ^'f ij^ ^ stLieiJ^ ^X^iio ^ jio JI*y ;cu&o v^f ^of^ Jf4> x^ou\^ yk^ \Jj^ ji ^ j^ ji 20 %d/0 y9«^£00 ^>^-^ ^SOM Ji-Ld^} ^ .U^ yj M :pia ^fa>SlK^ ^ :^lf ji,^iv> Jf4:b.f v^ J^ ooU Jio^^l JJLdj ^oia^if ^^^ AB] _ 2 A add. o^ [^s^- _ 8 A ^iAdo- — 12 A ol^e- — IS A ^eoi- — 16 B om. ^ _ 21 A ^oei- — /6. A «d/. _ 24 A MM [o^. 1 De hac ludaeorum sententla vid. Praef. §12.-2 i^ yn^ g ^f xy,,^ 3 _ 3 n (iv) Reg. xviii, 9, 10; ib, XV, 29, et I Chron. v, 6, 26. Vid. Praef. § 18. 69 DEMONSTRATIO 11. — DE CARITATE. 70 ^^ eooi ^rn'^ yxi\ s<ad vQJoio .wot oooi ^^xacul po Jo^! «i^* J^^t^ l^i; iW ^^ K-i/ lUv» M^i^? ^» ^, I& oooi yj:.Uy v> v> ;y-^C.^>-aef 5 j-LLi ^pef} ^)e^^} :^P»(o v^oiq^^ "^^ .^K:m YAjlJ, ooi |JL»j^ v^ot^ KA^ llal^ |f<Si ^ P'<Si fo MJuJ "^Ud^.^ w^oLJLd Lci ooi 11»];^ |J^ \^\A^ ;e^ Viof p| w^ :^iLto>i oiL pof :|5^ .wS^ l^ ISoM ii o&lj ll^ \^ oCL P7 ,-^ M/ po1, V-L li^ oo, IJL^J .sx^ ^ofJ^ If^ .^^^ ^f \il\ wiA v^ ooil ifA-i-lNJ 15 ^^ OOOI ^ > m ^ ? ^T^ N^ •V: ^fo .^^^ jio :|^; ou^; JLM^ ui^aS ;ai&* )id>^ oii "^^^ ^ jif :^ |J^^ ji ^{ l^ jo .v^ j v^K^{ :ji.^ ^! :oL:K.j>f ^ 20 l-i .nOJl-» ^^^^ ji iyo :vi>-al |_io :vJ>^U j ^^''N V-^ \J*^J? ^«^ - "^f^J a^i^ N?*^J? "^ V^f yf; ;|.JLao}iLa val£o o&i ♦ ^ V N^^N. |U ^N. v? ^^..J^ I VI V 25 ^i -^ viN.X k A » i^ ■w%X<H fK- <**N/?NX \j\ %d(o totKi/.a» ^ ooi )^o^ ooKjo nes absque exeusatione ; ipsi vero homi- nesDei longanimitatem contempserunt ; et audientes multum fore tempus donec ira promissa veniret, coram Deo peccare audebant, dicentes : Quod dicunt prophe- tae, in remotum tempus vaticinantur * . Id- circo, cum haec in eis orta esset cogitatio in diebus Ezechielis prophetae et dice- rent : Quod iste prophetaty in remotum tempus est, ait ad Ezechielem [Dominus] : Vivo ego, dicit Dominus dominantium : mora non erit amplius sermonihus meis; verbum enim quod locutus fuero in brevi complebo ^. Itaque, ut praefinierat, tem- pus hominibus ad resipiscentiam dedit, ut eosfortassis paeniteret; ipsi autemDei longanimitatem sprevere, nec resipuere ideo tempus quod eis constituerat et definierat mutavit. Neque nescius egit, sed sicut scriptum est : Vae ei quiprae^ datur ! vos nolite praedari , et mendaxad- versus vos non mentiatur. Ubi enim vo- lueritis praedari, praedabimini , et ubi volueritis mentiri, mentientur adversum vos^. Rursus apud leremiam scriptum est : Si locutus fuero adversus gentem et adversus regnum ad eradicandum et des^ truendum et evertendum et disperdendum , et recesserit populus ille a malitia sua, tunc sermonem meum falsum efficiam, et AB] — 1 A wo;a. — 4 A ^^e* — 9 B ora. ooi- _ 16 A 3{. — 17 B »1^^. — 80 A >9^j9 ^^Im. ^A3e&»e* — /d. A l^i^. 10 A y^9. — II A oet 23 A oete- — 2^ A 14 A ;a3/v . — 26 A » Ezech. XII, 27. — ^ /^, xii, 28. — 3 Is. xxxiii, 1. 71 APHRAATIS 72 quod adversus eos locutus fuero, ab eis revo- cabo * . Iterum ait leremias : Si super gente et regno locutus fuero ad aedificandum et plantandum, et fecerit ante me populus ille malum, tunc iterum sermonem meumosten- dam ego mendacem, et avertam ab eo bonum quod locutus fuero ut benefacerem ei^. 11. Omnia autem haec tibi scripsi, carissime, quia postquam superius, in sermone priori de fide, tibi demon- stravi in fide consistere posse funda- mentum foederis illius in quo sumus stabiliti, in hoc altero sermone tibi scribens retuli totam legem et prophe- tas in duobus mandatis illis pendere, in quibus Salvator noster ait omnem legem et prophetas comprehendi. In lege autem continetur fides, et per fi- dem firmatur caritas vera, quae a duo- bus mandatis illis procedit, cum scilicet postquam Dominum Deum suum homo dilexit, proximum suum etiam amat tanquam seipsum. is^yi^ po^ ooi bSoS. o\io ofvf.No OlJb^ y^odo %«KS^ ""^^ff \^l ^l ^ojk o4i<^ i^f; jL^ Jtn i ^ Af J^ ^; J-^t-^ oSi JA^IK^ j/>n>v> jfoivitoi^f yLsoi; ^h^ JiJjo Jmovii oiS^; yJ&S^o 10 15 9 4. 9 ♦J <> ii io aJ |JLi/ v^ y^ ^A^ J-St^? 20 r ^oKisLi ^fJi \^ mV^ oi -^ V| o\ Wb T iT nl Mi ^ V> i ^^ /"^ v> 12. Nunc' ergo, amice, de caritate quae a duobus illis mandatis procedit, audi sermonem. Quando Vivificator no- ster advenit, ad caritatem hortatus est, dicens discipulis suis : Hoc est praeceptum AB] — 2 A J. — 9 A l»;* — 10 A add. ooi [\L [|jMaM. — 23 A add. |iqi ["^. — 26 B aioi. » ler. XVIII, 7, 8. — s Ib. xviii, 9, 10. — ' Uic videtur incipere sermo a Gennadio diclus : De dilec- iione speciali erga proximum, Vid. Praef. § 8. V-^^ V^^^ V-^C «J '^ M» 0|lo ^ i9k M 25 V^^flu^U; ^{loo^ oj^j : ^«oio^^b^o^kJ^ aiM«o»d9. — 12; A ^o»d [^o»d. — l7Aadd. o^ 73 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 74 10 d61 .ojS^ «■hMu.f v^o^ =ri^ O ^IM( Vl^jw •^fj^ ^bJii^y ^o 20 yf • ^^ JJl^ MJvj;o M^ 4 j^; ^jiofK:^ yiK^ooi ojk :|ifvii^ • ^ l\ ooUKjo o-doio ^yiiKjio » r. ^--^ .^oila V ii ^oi^ ^ ^' meutn, ut diligatis invicem\ Dixit eis adhuc : Mandatum novum do vobis, ut di- ligatis invicem^. Et iterum caritatem do- cens, sic eos admonuit : I>iligite inimicos vestros, benedicite ei qui vobis maledicit, orate pro iis qui vos vexant et persequun- tur^. IIoc quoque dixit eis : Si eum qui vos amat diligitis, quae vobis est gratia? Si enim eum amas qui teamat, hocetiam ethnici faciunt : qui eos amat, eum dili-- gunt *. Et rursus Vivificator nosterdixit : Si bene feceritis ei qui erga vos recte agit, quae vobis erit gratia ? nam etiam pecca-- tores et publicani hoc faciunt. Vos vero ut vocemini filii Dei qui in caelis est, simi'- les ei efficiamini, qui vel in ingratos mi- sericors est^. Salvator iterum ait : Di- mittite et dimittetur vobis, solvite et solvemini, date et dabitur vobis^. Ait adhuc, timoremque nobis immittit : Nisi hominibus dimiseritis peccata eorum qui^ bus in vos peccaverunt, nec Pater dimittet vobis \ Hanc enim admonitionem dedit : Si peccaverit in te frater tuus, dimitte ei; etiamque si septies in te peccaverit in die uno dimitte et*. Llsj ^^^ ^fo :oik oo^ ^aJl ^ AB] — 3 B ora. «aoLo. — 6 A qui vos accusanl s^^^ ^^;^Aaov — 13 A ,,021^ f,,aa*jjj. — 14 A add. 001 [|idoi. _ 16 A add. Dei] v/vi l^ [lo^ll. ^ 20Aoete. — /^. Aadd. /lofr/s^ [;m{. _ 81 B om. H. — 22 B om. H sccunda manu rasura deleium. — 23 A ^a^oM. — 24 A ^{. 1 loh. XV, 12. — * Ib. xiii ,34.-3 MaUh. herate) et solvent vos antiqua est interpositio. Vid. V, 44. Luc. VI, 27, 28. (TaUan. IX, p. 16.) — * Luc. Praef. § 11. — ^ Matth. vi, 15. In cod. B, omis- VI, 32. Matth. v, 46. (Tatian. ib.) — * Luc. iv 35. — sis negationibus, mutatur locus, ct ad v. 14 referen- « Luc. VI, 37, 38. (Talian. X, p. 18.) Solvite (vel li- dus est. — 8 Luc. xvii, 3, 4. 75 APHRAATIS 76 13. Quem sermonem cum audiret Si- mon Petrus * , Domino dixit : Quoties, $i in mepeccaverit frater meus, dimittam ei? septies ? Dicit illi Dominus : Non solum septies, sed usque septuagies septies sep- ties ^ . Etiamsi quadringentis et nonaginta vicibus peccaverit in te, dimitte ei in uno die. Similem autem se exhibuit Patri suo bono, qui veniam erga lcrusalem multi- plicavit. Postquam filios Israel Babylo- nem captivos misit, septuaginta annis eos ibi castigavit ; quando autem viscera eius commota sunt, eos in terram suam, ope Esdrae scribae congregavit, et veniam erga eos ampliavit per dimidium unius dierum suorum', scilicet septua- ginta hebdomadas annorum, seu qua- dringentos et nonaginta annos. Postea vero, cum sanguinem innocentem illi effudissent, non impune tulitlerusalem, sed ipsam in manus tradidit hostium eius, qui subruerunt eam, nec lapidem super lapidem in ea reliquerunt, neque eius fundamenta Domino servaverunt. Nec filiis Edom amplius paenas solven- daspromisit, eo quod adversus leru- ' . ■■ l. ^^K t JLbotlfo .^ jJeoJLd oii OM wUL :ai ^^-£\ y^l JLa^ ^ '.yS>^^ salem non clamassent : Revelate, reve- v^oil^ JL^o '.)iAJ> lli^ y-JL^ .^ ^pJio l\Jo^ii t\Axi ^p^ ii sd^l ^^1 J-^, v.6ou^ ot-itf ^ 15 M '.yx:Lxit>l ^ oijLji. /. m r.if jio ot^VA^ oi . ^■•SfVv ->? )ii\^ oda^jf • • • on^i jio ^l^ ^ ^M oi^ lA^A^ ^f j^ .axj&lLL^ ABJ — 8 B 24 A ^l V — 22 A 01^^ opoa« (sic), oi in rasura; primitus forsan legebatur : ©»^» ]^as. 1 Transitus ille ex ordine Diatessaron inteliigi- quingentos annos, quia dies Domini est mille anno> tur, in quo locum supra citatum Lucae subsequitur rum, ut ipse mox declarabit Apfiraates, $ 14 huius Mattii. XVIII, 15-22. (Tatian. XXVII, p. 48.) — Demonstrationls ii, de Caritale. 2 Maltli. xviii, 21, 22. — » Per dimidium diei, seu 77 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 78 yOj/ ^a£ lid^ P^doi; j^JLd oue^ut/o /a/e us^t^ ad fundamenta eius^ Deus %JLj/ >^ ^ ^ t ^ .^ LboaJbdii t^JLLyb^ autem per dimidium unius dierum suo- ^ _jj* j /y^u ILifti^;/ f^ ^M ^^"^' ®^^ quadringentos nonaginta annos , pepercit, eorum portans iniqui- tates. Post haec vero lerusalem subvertit, eamque tradidit manibus alienorum. Hac sententia praecepit eis Vivificator noster ut quadringentis et nonaginta vici- bus in uno die fratri suo quisque dimitteret. li\.>^^ sn^/^r. ^^joJl ^f i 5 »n "^ > 10 :JoiiJi J.vC^i oii ycLJixo ^^ JjL J$Kjl& JJJLftf ^y.ft>> JlL ,A<Laa\^ J^, OiL^lI Oik J,.^ .JJJtV^ Oii ^4 ^aoal JKn $Kj»« JK^ )n >>< ■> .jioJL "^ 0|A,> ^&^ y^ U^df 15 \SoU jlj ojkj, :'^f w-^ J f ^ Wo .JiLaJLao J^t^JL» i^ «^ -^ '^i V .^01 \A^ "^.^f :pef sa^i J .^jrV.» • * Nb^% o^i ^jciLJU :J^; oiLaJL 20 Jlft Nj JJLi<Si; :v^^ .^ \? ^ o&i V^f woiof i. vi\K^ ^M^jt} :^«^L^ yoK^ooi 14. Noli autem, carissime, diflicilem te praebere sermoni quem ad te scripsi, Deum nempe per dimidiam partem diei suae pepercisse lerusalem; quia David in nonagesimo psalmo scripsit : Mille anni ante oculos Domini tanquam hestemus dies qui praeteriit^ ; et pariter sapientes magistri nostri dicunt mundum, sicut intra sex dies a Deo constitutus fuit, ita in consummatione sex millium an- norum solutum iri, futurumque essc sabbatum Dei ad instar sabbati illius quod sex diebus successit ; quemadmo- dum de sabbato docuit ac demonstravit nobis Salvator noster, hisverbis : Orate ne fiat fuga vestra in hieme aut in sab- bato^. Insuperait Apostolus : Hucusque manet sabbatum Dei\ Studeamus etiam ingredi in requiem eius'^. 15. Cumautemdoceret discipulossuos Dominusorationem, ait illis : Sicorabitis : Dimitte nobis debita nostra, et dimittemus AB] — 4 A yk^U ["^tt. _ 18 A "^oi [^et. 1 Ps. cxxxvn (cxxxvi), 7. Cf. Ezech. xxv, 12-14. — * Ps. xc (lxxxix,) 4. De doctrina mille annorum ab Aphraate proposita , cf. Praef. § 17. — 3 Matlh. xxiv, 20. — * Hebr. iv, 9. — * Ib. iv, 11. 79 APHRAATIS etiam nos debitoribus nostris^ Et rursus dixit : Quando oblationem offerre volueris, et recordatus fueris quod habeas adversus fratrem tuum inimicitiam aliquam, re- linque oblationem tuam ante altare, et vade reconciliari fratri tuo, et tunc rediens oblationem tuam offer^ ; ne cum quis orando dixerit : Dimitte nobis debita no- stra, et dimittemus etiam nos debitoribus nostris, proprio irretiatur ore, et ab eo qui preces suscipit' hoc responsum habeat : Tu debitori tuo non dimittis; tibi ergo quomodo dimittetur? et oratio tua in terra remaneat. Praeterea nobis exemplum Dominus proposuit hominis qui rationem sumere coepit a servis suis ; cumque accederet ad eum servus eius quidecem millia talenta ei debebat, ipsumque urgeret dominus eius ut debi- tum redderet, nec posset ille domino pecuniam exsolvere, iussiteum dominus dimitti, et debitum ei condonavit. At servus improbus, immemor clementiae quam liberaliter erga ipsum dominus eius exhibuerat, egrcssus unum invenit de conservis suis, qui denarios centum ei debebat, et tenens suffocabat eum dicens : Quod mihidebes, mihi redde; neque obse- crationem excepit qua eum conservus rogabat, verum abiens, in carcerem eum 4 ?» r 80 %d(o p^ ^r ^^p 9 9.4 90.^ ^! joiJo o^K Kj/ MJ J^i^ e? Uafo ^^Jo ojk ^jUJ :^'^ir.\ sdLi^ ^ 4o 10 , *-r ^^ od* djk )^ o^) v^ota^jLo oSi .oiS». ux^ o^; '«^ ^oio :) fn^ai oila^ wL.^d/ | no*>» 20 0^9 oilajLO ^ ^r»\ ^o^ii/ ^ofij t^ j^ voLfLo oifjo JM> j^; ojk j^ ol^j ^o^ %2^ 001 :ojL f^lo ojk oiLjLDf jk^ '^Jl^ jio :J^ K-i/ ou^ V/ iif ?» _?♦ /» _>< 25 AB] — 7 B om. ^'&»N ^lo- — 8 A 1^^^ ^^^m^ 6oi ^. _ 12 A add. )eoi [i«;*v — 17 A 1 MaUh. VI, 12. — 2 /6. V, 23, 24. — 3 vid. Demonstr. iii, § 14 et iv, § 13. 81 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 82 »., " jif j^si^, ^/ ^^ ^' )J5A, ^^0|OU#jl ^/ yCLflLlkjJL 20 coniecit. Ideo, propter quod parum con- servo non dimisisset is cui multum con- donatum fuerat, satellitibus ipsetraditus est , qui eum verberarent donec debitum redderet. Aitque illis : Sic et Pater meuSy qui est in caelis, faciet vobiSy nisi unus- quisque fratri suo remiseritis \ 16. Vide etiam, dilectissime , quanti caritatem faciat beatus quoque Apo- stolus, cum dicit : Si aemulamini dona magna, ego vobis adhuc ostendam quid sit donum excellentius^ . Et addit : Si habuero prophetiam, et novero mysteria omnia, et omnem scientiam, et omnem fidem, eomodo ut montem transferam, caritatem autem non habuero, nihil quidquam profecero. Et sideomni quod mihi estpauperes cibavero, et tradidero corpus meum ut comburatur, caritatem autem non habuero, nihil quid- quam rursus profecero^. Ita enim adhuc loquitur : Caritas longanimis est et beni- gna, non aemulatur, non gloriatur, non inflatur, nec quaerit quod sibimetipsi tan- tummodo sit iucundum, sed quod pluribus expediat. Caritas omnia sperat, omnia sustinet, caritasnunquamexcidit\ Etrur- sus ait : Maioromnibusestcaritas^ ; osten- ditque ac demonstrat Apostolus carita- tem post fidem maxime praecellere, et super eam firmum aedificium exstrui. AB] — 3 A add. ov^ ('^t. _ 4 A lis». — 20 A "^o [^ secundo. — 2i A »0^*0 ^. _ 23 A «*^o. — 24 A ooie [9^0. — 2H A add. ^oi^ [w»a«e. OfO^ j_JJL/ y.^:t„^rxi, ^^ ssii :po1 ^ U^ )JL^ 4 M^ oji :jL^of iLkia^ ^h^J ^/tl yj, 10 |la.Lxi %ld JooiL yjt ^VJm/o .JIKj:^ o»iao jiofi oiLao ^^o6^ Jjl/ ^ffo i j^s^ \ji! j$4^j jjU jI^i^ yeLti a/o } ?^^^"v ^ M; "^ 15 0^1 :^ J^' Ji ^^ ^p, v^^ M^; :Ji^ 'r^V^l .llh^ j )o^ L jo yaJim^ oi^$ w.oi \U^ \^ jlo :$K.mK2o ^o toidKiL2« jl «»/0 df i ^ r 9 94 jkiA^ ii^ J A.i:\^ ,^ .io^ j-L^ yxJiihJa o^ :$Llm \.JL. 25 :Vm^K:m JJ^ jli^f '- -^- "'• 2: ' Matlh. XVIII, 23-35. — » I Cor. xii, 31. — s Ib. xin, 2,3. — • /fr. xiii, 4-8. — ' Ib. xiii, 13. 83 APHRAATIS 84 Ostendit praeterea prophetiam in cari- tate aedificari, mysteria caritate reve- lari, scientiam caritate compleri, fidem caritate comprobari ; et si quis fidem ha- bens montem transtulerit, nihil sine ca- ritate prodesse; aut si quidquid habet homo dederit pauperibus, eleemosynas autem in caritate non erogarit, nil ei praestare ; similiter licet pro nomine Do- mini corpus suum igni cremaverit, non proficiet ei quidquam. Adhucque osten- dit longanimitatem , et patientiam, et mansuetudinem , et non invidere fratri suo quemquam, haec in plenitudine ca- ritatis inveniri; et rursus patientiam, humilitatem, afTabilitatemque in caritate stabiliri. Fides etenim petrae aedificii superimponitur; caritas autem compago est, qua parietes domus continuantur. Si defectus aliquis in domus vincturis re- pertus fuerit, totum ruit aedificium; ita et in caritate si dissentionem repereris, cadit omnis fides. Necpotest fides zelum et contentionem expellere, donec Christi caritas advenerit, quemadmodum ne- quit aedificium ut par est elevari, quam- diu vincturis parietes non coUigantur. 17. Nunc tibi ostendam, amice, ca- ritatem cunctis praestantiorcm esse , ac per eam iustos antiquos exstitisse per- fectos. De Moyse etenim [Scriptura] |ln t v> iOto : I if \ \fiK^ ooi | vi 1/9 ^^0 :|99£<Jl^ I ^ • ^ 01 p p\ oiL^V;o } ? ^^^"^ ooU )-Ul v^ KA \ilkL ^ ^hJ^ i M^ of^ o«pM« J.A11 "^4^ ^(^ *°*^ .ifiido i ^ ii^ ^.^ :>MiL^l^ vloLmJ ju/ jl,o }lnnr\ / m ■>> oiJ lla^ui^^ lUa^o |laj^:k..u&M [Ifi I Sfi ■oj • 9 10 • 7» r a 9 \^L^ :|f.'i^, U^ "^ ) v> /mj}^ 15 • "y ^y "^ ■^ jLaJ ««oKjJ y/o .|K.»i»{ J f^ .JlAi ojii ojk '^' |L^; .|U^^ oi^ ^JUL ^ M^ W JjLikjL^ iio :jUi^^ oika ojk jLaJ 20 J^ JA^ Ui^ ^yilaJa^ jI^a^ ii^ jl, P'p} :JJL^,: o^^ Jlf, ^oi ;»^ '^ I ^'^ ^ 9 Wb^ « Lj;/ O&l 25 ^ ^ i 94 lcL^ «^ r I ?ii ABJ — 2 A om. 001 [iaaMd. _ /(>. A 1latM«oi oolo 11 B oia^la- — 21 A add. U^ [^h^o- — 2tS B om. W — 8 B ^r — 10 B add. ;k^ [Mv — • 85 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 86 - ' • 5 %d(o .^^Q-«^; v^ n yJN.M |o&s ,)^f-^ 6oio >%igtQdgib^^a^» ^^ l^ i^iL^ ^ ^ # " " • ?♦ ^' O |)L4 ^ :o»^ jo ^j[ >ot \ %i% ^K i/ ^TLkafo :oiKiA^ l^.i^_i^-r. '-^ I 4 v; ,\^LdA M( ^' - ^ U/o *_r '» •e>oj^ M^ M^ "^ «^ v>>."Nf 4 ^ * V .^ ,0 r r yt declarat eum pro popularibus suis seip- sum tradidisse, volentem se de libro vitae deleri , dummodo populus non de- lereturV Item cum adversus eum in- surgerent ut eum lapidarent, ipse sup- plicationem pro eis adhibuit Deo, ut salvarentur^. David simile caritatis praebuit exemplum; dum enim Saul eum insequebatur atque animae eius iu- giter insidiabatur ad occidendum eum, liberalissimam egit David misericor- diam erga Saulem inimicum suum, quaerentem animam eius; nam in ma- nus suas bis deditum non interfecit ' , bonumque pro malo rependit. Propter- ea non recessit bonum de domo eius, et ei qui dimiserat dimissum est. Saul vero eo quod retribuit pro bono malum, non discessit malum ab eius domo; ad Deum clamavit neque exaudivit eum, et gladio Philistaeorum occubuit; eum autem David amare planxit*. Sicque anticipavit David exsecutionem prae- cepti Salvatoris dicentis : Diligite inimi" cos vestros^; et : Dimittite et dimittetur vobis •. Sic David dilexit et dilectus est ; dimisit et dimissum est ei. 18. Elisaeus etiam eamdem carita- 25 ^* r|^^ .^^^Vv^ wjQto!!^ ol/ ^ tem exhibuit, quando venerunt adver- AB] — 2 B ooi. (d.o. — 6 A Ifi^a^l. — Ib. A JUl ^ [^- — 7 B ^po 24 A Ai . — 20 A > Ex. XXXII, 31, 32. — « Num. xvi, 41, 48. — ' I Sam. xxiv, 4 seqq.; xxvi, 7, seqq. — * II Sam. i, 17. — * Luc. VI, 35. — » Ib, VI, 37. 87 APHRAATIS 88 7> K • • • • sum eum mimici ems, ut eum com- prehenderent et malefacerent ei. Ipse autem eis benefaciens panem et aquam proposuit, eosque a se cum pace dimi- sit * , sermonem adimplens qui scriptus est : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; et si sitiverit, da ei bibere^. Similiter et propheta leremias pro iis qui eum in foveam captivaverant et continuo vexa- bant, ante Deum vehementer precaba- tur'. His nos Salvator erudivit prisco- rum exemplis ut inimicos diligerenus, et pro odientibus nos oraremus. Si igi- tur nobis inimicos diligere et pro odien- tibus nos orare praecepit, quale nobis supererit responsum in die iudicii , qui fratres nostros propriaque membranunc odimus ? De corpore enim Christi sumus, et membra de membris eius*. Qui au- tem unum de membris Christi odit, a toto corpore divelletur, et qui fratrem odit, a filiis Dei separabitur. 19. Sed et iis quae nos Salvator ipse edocuit ad caritatem excitamur. Prius namque eam in seipso perfecit, deinde auditores suos docuit. Inimicitiam no- stram cum Patre suo reconciliavit, eo quod nos diligeret, suamque pro reis tradidit innocentiam; bonus pro nocen- li^ v^oi^fo yoJ> M^o JJaAo \^J1j \JL^\ ^/o .s^^A%l |ou y|o 5 ^)\ y ^o |.4o^D ^«oiojbaLft; \aJOi ^^^ w^'« Q^I^ %d(o ^; ooi oi^ o^J^l li. l:^ j ; ^r h. ^O <i»| ff X ojk >t^aj JuJJo : jjjf •• 9 ?» r S ? 9 »OCO p 4 15 r • ? 9 -'o55i %A^K^ ^^oio^ii |jlxd; ^o .%^ oSo ^l^; liL^ ^ ojk 20 7^ ^r • ^ 94 li^hSo :vi4J )-^ *^ M4<» ^^ . — 12 A oiM- — 13 A in die magno )m ABJ — 6 A laa^. _ 7 A 3/. _ 11 B Idf [\uyy Imo^. — 17 A uotOMfoi. — 17 A add. et cadet "^o [uu3&m. — 20 A «93.^. _ 22 A • • • • ofi; » II (IV) Reg. VI, 23. — « Prov. xxv, 21. — 3 ler. xxxviii, 20. — * I Gor. xii, 27; Rom. xii, 5. 89 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 90 ^^ f^ r ]iSio ^sL^ \juji i^^il ^.ft^ r \ ^ r OvNiV» ojS^ ^^9 ooio t^^JoLH tvo^KJ i^k ..f v; oo :|l^; |^$/ voi;|j% Ia^-^.vC^k ^{oi^fo 0 yLbe6 :v^ajoKj ^^f jl»ji ^S^ »^mo :otlo'>\vi'> |i^v ■^^ l?^**^ ^ : ' '^' ^Sk^jlo :yOdeu.fKj vO^oH 1 1 vi .«f viS 15 ^^^ ^^^^!*! v\ »Ji oii ^^^ : J / VI» lA %\.vi\ so:^'} )Uu^{) «^oKa/ Ot^OA ^'^.^.M ^^?*! ^^Jlo .fiS^ .ok^JiL^ \JUii |J^ v^ ^jio ll^f IJL^ ^faio l^j ^ j ^K^N^X ^0% ^^ :Jia^j oii^Noi ^lo ^>fi^f J viV,\j r ^ 9^ ^. tibus infamatus est, dives propter nos egenus factus est, vivens pro mortuis mortuus est, et in morte sua mortalita- tem nostram vivificavit. Filius Domini omnium formam servi suscepit propter nos * ; et ipse cui serviunt omnia subie- cit semetipsum , ut nos e servitute pec- cati eriperet. Et per maximam carita- tem suam, pauperibus spiritu beatitudi- nem pronuntiavit^, pacificis promisit fratres eos sibi fore , filiosque Dei voca- tum iri'; humilibus pollicitus est eos terram vitae hereditaturos*; promisit lu- gentibus fore ut precibus exorarentur '; spopondit esurientibus satietatem in re- gno suo*; flentes pollicitatione sualaeti- ficavit^; promisit misericordibus mise- ricordiam se consecuturos', et mun- dis corde praedixit eos Deum visuros esse^; promisit etiam his qui persecu- tionem patiuntur propter iustitiam , eos regnum caelorum intraturos^**; atque iis qui propter nomen suum vexantur, bona poUicitus est, et quietem in regno suo * *. Naturam nostram pulveream immutavit, nosque sal veritatis effecit'^, et eripuit AB] — 2 B oila^A3. — 4 A add. ooi [•aft.^Mo. -. 9 A om. \:i0y. — lo A ^a«^&M ^ooM- — Jb. A piwedicavU tPlo [^o secundo. — 16 A |.«aj>9 lloau^M^. — 18 Aom. ^poi^- — ^i B in mundo Uoi^^- — 23 A om. \LUm OOMO- > Philip. 11,7. — « MaUh. v, 3. (Tatian. VIII, flcatio graecae vocis «apaxXtjOiQdovTai expriraebatur, p. 14.) Quae ex evangelica historia recitat Aphraates, scil. advocari, invocari, rogari. Vid. Praef. § 11. — ad ordinem rerum in Evangelio Diatessaron Tatiani « Matth. v, 6. — ' Luc. vi, 21. — » Matth. v, 7. disposita sunt. Vid. Praef. S 11- — ' Matth. v, 9. (Ta- (Tatian. ib. cum seqq. p. 14.) — » MaUh. v, 8. — tian. ib. cum seqq. p. 14.) — * Matth. v, 5. — & Ib. v, »<> Ib. v, 10. — ^» Luc. vi, 22; Matth. v, 11, 12. (Tatian. 4. In versione qua utebatur Aphraates, soiita signi- ib. pp. 14, 15.) — >2 MaUh. v, 13. (Tatian. ib. p. 15.) 91 APHRAATIS 92 ?» r ^cS^/ j \ iT 91 • oi^ ^f V^ JLmi :|oUi;-Df lia^ %d990 ^' -^ i. - nos ne essemus praeda serpenti ; voca- vit nos lumen mundi * , ut nos liberaret a potestate mortis ; effecit nos pro malis bonos, pro invisis gratos, deditque no- bis pro odio miserieordiam ^, et virum perfectum nobis communicavit, qui de thesau- ris suis profert bona, exuens nos ab illo qui mala profert e superfluitatibuscordis'. 20. Et propter caritatis suae abun- dantiam, infirmorum plagas sanavit. Filium etenim curavit centurionis, prop- ter huius fidem*; silere fecit a nobis procellam maris per virtutem suam^, daemonesque legionis a nobis gratia sua protrusit*; misericordia sua filiam ar- chisynagogi vitae reddidit^; mulie- rem quoque a sangumis rifHniiiulitie purgavit*, et aperuit oculos caeco- rum duorum qui ad eum accesserant *. Duodecim etiam suis virtutem dedit et potestatem super omnem aegritudinem et languorem ***, nobisque per eorum manus pariter. Gohibuit nos a via gen- tilium et Samaritanorum * * , virtutem- que nobis dedit per misericordiam suam ne formidemus, quando nos coram mundi potestatibus adducent*^; divi- sionem in terram immisit propter pa- cem suam magnam ". Multa debita • OtloA^ '^'^OkO ^n^; |f|Ji y i V> Ot; ^'i ^^ *» uj ^l^ « ^ ..^ x<» JL» JLw^; fnfj m \;KL «f ooi_;o :oi-S. «fo ^;a30 O^ "^ "^ Jl^^^AAO MJl;;; P^;&/ ^ ^ .v^o^^V» ^ fnlolVI ..(Vl^ jLbU* ^ OOlIo ♦) gfviM^ 15 ifi^ Oo-i ox^ .lU^ omLj; jl^^e j TtM oilft'>«^ "^^^oo ^oa/o 20 MH M^) ^-^ ^o .oiKi^ AB] — 8 A hU- — 14 B cohibuit me ulI^o. — 21 A oi^Adia. 1 Matth. V, 14. (Tatian. VIII, p. 15.) Gf. loh. xii, 35. — » Gf. Matth. V, 20, seqq. (Tatian. ib, p. 15), et Matth. V, 43, seqq. (Tatian. IX, p. 16.) — 8 Luc. vi, 45. (Tatian. X, p. 19.) — * Luc. vii, 10; Matth. viii, 13. (Tatian. XI, pp. 19, 20.) — ^ Luc. viii, 24. Marc. IV, 39. (Tatian. ib. p. 20.) — « Luc. viii, 32. (Tatian. ib. p. 21.) Lcgitur autem a legionis » nomen apud Marc. V, 9 et Luc. viii, 30. — ' Luc. viii, 55. (Ta- tian. XII, p. 22.) — 8 Marc. v, 29. (Tatian, ib, p. 21.) — 9 Mattlu IX , 30. (Tatian. ib, p. 22.) — »o Luc. IX, 1; Matth. x, 8. (Tatian. ib, pp. 22, 23.) Vid. etiam Marc. xvi, 17, 18. — ^ Matth. x, 5. (Tati- an. ib. p. 22.) — »3 Matth. x, 17-20. (Tatian. XIII, p. 23.) — »3 Luc. XII, 51. (Tatian. ib. p. 24.) 93 DEMONSTRATIO II. — DE CARITATE. 94 ^ . 9 r P%^ 9 l-LsLi ^«.liiK» .siJuli jo I '^^ ^ 4 » ^^^ >A .\ \ i\\ r. ^ ^fAv^ jk^^ ,iaio .jiiJo j ;\-^ Jl^ d^ ^^«icio .OM^^ ^ fnlt ?V yeuiolo |K.JL»ad oM^ .oM%f 1&, i^, j-^i^ i;*^, oi»S|-» OltOIQJ I -'^*^ ^ 3 le^ Vdo ;v<oic^»^ l^ )Aao»i |oo|j; |la^o I^Aao^ ^ saoilo pofo .J.^ Ua^Ja^ "^^'o I A l Ji ^/; :|f^j ^ ♦V ?i ^ ^ p y \. 4 ^j^^J9Ld i^ - r V 4^ r^ Mli JiV^C^oila^/ sdil .^o^ .juS^OLiLd mulieri peccatrici propter misericor- diam suam condonavit * , dignosque nos habuit per gratiam suam ut turrim impendiis suis aedificaremus*; et spiri- tus immundos a nobis eiecit', nosque mansionem effecit divinitatis suae, ac bonum semen in nobis seminavit , quod fructum dabit unumquodque in centu- plum et sexaginta et triginta\ Et in mundo positus est in similitudinem thesauri absconditi in agro'; virtutem- que magnitudinis suae patefecit, quando de excelso in profundum deiectus , non laesus est*; esurientes qui deficiebant satiavit quinque panibus ac duobus piscibus, hominum quinque millia, prae- ter pueros et mulieres '; et gloriae suae magnitudinemostendit. Propter immen- sam caritatem suam, mulierem chana- naeam exaudivit, ipsiusque filiam a morbo suscitavit*. Et huius qui eum misit imperio, linguam solvit hominis muti, cui erat etiam auris obtusa^; et caeci lumen eius viderunt , ac per eum laudaverunt illum qui misit eum*". Et quando montem ascendit ut oraret, su- AB] — 2 B ^^*lao' — 9 A eias qui misit eum ow-^j [ f. — llApoifaS. ~ 13 B |A)d9 oo^ » Luc. VII, 47. (Tatian. XV, p. 26.) — « Luc. XIV, 28. (Talian. ib, p. 28.) Insuper advertit auctor ad nomen Mariae Magdalenae, a a turri o Mag- dala, sic appellatae, ad quam etiam respiciunt quae in contextu leguntur. — 8 Mattli. xii, 43; Luc. XI, 24. (Tatian. XVI, p. 28.) Cf. Luc. viii, 2. Tatian. i^. p. 29.) — ^ Mattii. xiii , 23. (Tatian. ib. p. 30.) — & Matth. xiii, 44. (Talian. XVII, p. 31.) — •Luc. IV, 29, 30. (Tatian. ib. p. 32.) — 'Matth. XIV, 21. (Tatian. XVIII, p. 33.) — » Malth. XV, 28. (Tatian. XX, p. 37.) — » Marc. vii, 35. (Tatian. XXI, p. 37.) — >o Mattli. xv, 31. (Tatian. XXIII, p. 41.) 95 APHR-VATIS DEMOXSTR-\TIO 11. — DE CARITATE. 96 perati sunt eius luce radii solis *. Exi- oi^t^ ^""Tt }i>oJLo ^K!SJ.f |^2l^ ooi miamque virtutem suam manifestavit in .ouii^o ^I^N. ^ ? ? - .^ ^^ |^ illo puero quem spiritus vexabat, cum daemon lunaris eius verbo discessit*. Exemplum etiam dedit nobis ac simili- • r pj '^ r • r y* Z i jKiQ^Jb^ |45S.Ji \Blm. .■otv^ I >o-Si ooi^ :ot r / I n ^ "^^f! Ji^; tudinem, ut efficiamur sicut parvuli, ad intrandum in reimum caelorum^. De parvulis insuper dixit et docuit nemi- '^^ "^ ^ "^ ^ ^ ^'(? h nem eos contemnere debere, quia Angeli ^T^ ^si^ ^^y£o : r yt f eorum $emper vident Patrem qui est in cae- Ia^o^ V^^ *^^ oo^ %aj/ Jo ) S.vi> ^ — -• — V -^ ^v-rf /i« \ Sed et exhibuit artem suam perfe- : jf£*f Ijkj aJooh ^^^^^ i|V?y JL;^ lo ctam medendi erga hominem illum qui ^^ ^ j^^ _? j> „ xJC ^V^ \^^ triginta et octo abhinc annis infirmaba- r ^^ i rt r A ^ r tur, et amplissimo gratiae suae munere „# j ^ ) ■'./.>>? ct^..\ |a1a1 IooJ eum sanavit*. Dedit etiara nobis prae- ceptura ut raundura relinquaraus atque ^H* ^^ ^?^ ^^^ r^ r» adeumconvertamur*;et revelavitnobis ♦J.-^o ) flvi^ftt o^o Jll \00id9 15 mundi amatorem Deo placere non posse , exemplo divitis qui spem in facultatibus suis reposuerat^, et hominis qui in divitiis suis delectabatur, fiiitque interitus eius in inferno; in extremo digito suo petiit aquam, nemoque ei dedit*. Et conduxit nos tanquam operarios ad laborandum in vinea sua, quae est vitis vera*. Haec omnia Salvator noster, propter eximiam caritatem suam, apud nos praestitit. Nos igitur, amice, caritatis Christi participes efficiamur, alterutrum diligentes, duo- que illa praecepta adimplentes, in quibus universa lex pendet et prophetae. Explicit Demonstratio de Caritate. <0»)jMM«f |^,^a^f Ki^ie^J^ AB] — 8 A om. o»:^ "^Uo- — 12 B uala^. 1 Matlh. XVII, 2. (Tatian. XXIV, p. 42.) — p. 42.) Gf. Maith. xix, 21. (Tatian. XXVIII, p. 51.) 2 Matth. XVII, 17. (Tatian. jft. p. 44.) — » Malth. — ? Luc. xii, 16, seqq. (Tatian. XXVIII, p. 50.) — xviii, 3. (Tatian. XXV, p. 45.) — * Matth. xviii, 10. 8 Luc. xvi, 24. (Tatian. XXIX, p. 51.) — » Mallh. (Tatian. XXVII, p. 48.) — & loh. v, 5. (Tatian. XXII, xx, 1, seqq. (Tatian. ib. p. 52.) p. 39.) — 0 Marc. viii, 3'i; Luc. ix, 23. (Tatian. XXIII, 0000 II X X O 1 1. ^ I © y X ) K) o o e ^0J9 li^O^L DEMONSTRATIO III DE lEIUNIO wUL^; 10 KS '\nv> |^a.flDo :|i /^ ^^no \ ooi i^ ii i?4» .1 4 4.\>^: ifj^ ^ l^ ^ jf :i^| IJkA ^ M^ i^ Ji ^l vU^ Jif :j^-:i^ i^^^o ^ ^fjj v-4s, M .|-2««5? oil^a^ K^o :|oi>Jo ^uu ^ |,i-aoo ) Sft m\ ^ y 15 loijo ^f jo ^ jiiJ^ \^, ;o|j; Mo .jj^oj U<Si 6oi ;L::mS :|ij: jo Mo :^oioM )Jeo^ |foi1,n-i ^fj; |iSl3|^o jil^ l^ ^ j)o|j, t-iL^% ^ljj K-i/o :>>po Mo Aiiili^ jJ '^^ ji; opo^ 1. Pretiosum est coram Deo ieiu- nium purum, ac tanquam thesaurus in caelo adservatur. Armatura est contra malignum, scutum inimici excipiens tela. Atque haec non ex propria locutus sum mente, verum e sacris Scripturis, quae nos prius docuerunt ieiunium omni tempore adiumento iis fuisse qui illud in puritate servaverunt. leiunium enim, carissime, non est tantummodo panis et aquae abstinentia, sed pluri- mae sunt eius observantiae \ Est siqui- dem qui a pane et aqua se abstinet donec esuriat et sitiat. Est etiam qui ieiunat ut maneat in virginitate , et esu- riens non comedit, sitiensque non bi- bit; et hoc ieiunium excellentius est. Et est qui ieiunat ex religione^; id etiam ieiunium est. Sed est qui a carne et vino nonnullisque edulibus temperat. ABJ — 4 A add. lela] ardentia \A* [l>k.^- — 6 A add. ieiuniumj mundum t-Sj (l»«o*- — 7 A oo>» (loei- — 18 A M^v _ 17 A verba] damnosa |6waa^iM [\i * Locum illura Aphraatis rursus imitatus esl et iisdera saepe verbis expressit Isaacus Antiochenus. Vid. Praef. S *• — ' \L^fi vid. Praef. % 20. ri.TB. BTB. — P, I. T. I. 99 APHRAATIS 100 Est adhuc qui ieiuuat ut ori suo det fraenum, ne verba turpia proferat. Alius ieiunat ab ira, et cupiditates cal- cat, ne iis superetur. Alius divitiis se prohibet, ut ab earum servitute se ex- pediat. Alius abstinet a variis lectulo- rum generibus, ut in oratione vigilet. Alius ab huius mundi negotiis abscedit, ne ab inimico vincatur. Alius ieiunat ut paenitens* fiat, et Domino suo per afilictionem placeat. Alius tandem haec omnia coniungit, et ex iis unum eilicit ieiunium. Sed sicut qui alimentis ab- stinet donec esuriat, quamdiu cibo po- tuque abstinet, ieiunare dicitur, et si parum quid comederit aut biberit , ieiu- nium suum fregit; ita qui ab omnibus illis se continuerit, si unum alterumve ex eis interdum violaverit, ieiunium eius non amplius ei reputabitur. Qui ex his omnibus unum frangit, sic non pluris ieiunium eius aestimaturquam illius qui gulose comedit vel potat. Cui acciderit ut ieiunium prae fame solvat, haud graviter quidem peccabit ; verum qui ex omnibus his voto se abstinens^, ad alterutrius ex illis transgressionemdevenerit, non leve sed gravissimum peccatum admittet. 2. Accipeigitur, carissime, exemplum io r yk JILq^I ^ ^fj; K^o :oi r.^NftftV Mo :|ia^ji v-^ JooM* ^j ^j« K^o :) 4>\v-» ^ )ijKj ^; j— *& fj ^M |5oJj ;a|jj ;o6jjf P .]J,cr^ ^ ^^ ^ iKlL^^f ^^0 ^"^j vTNf ^o ^J; \Jj\^ JJLd^ :oi:^ojL^ ^9^ JKjlio ^ y^ l^ \^ ^U ^U? «^ •i ji 'J 7» \\ ?» r 21) jjK^; ^Jbo ^/ :otOi^^ jio onk^^ 601 09 ?» 25 AB] — 3 A oi^of ^.I^aSI^. — /6. A )6moaI. — 8 A ^o^d ^o^ ^oi^. _ f3A1&Mo{- — 17 18 A )»Oi- 1 ^)&M proprie maestus, lugcns, unde « as- ceta », ul hebr. iq^. — 2 ^pH nazaraeum se fecit, separavU se, [religione, volo) ahstinuit; unde ;*M, ut liebr. 11^3 nazaraeus, i. e. separatus, abstinens, continens, et monachus, asceta. 101 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 102 4 . r ^ 9.4 M9? M)o5 ^ V-^ >>fo^ .Maf )ln VI / ,V)I •f.^^f wQ-io .oioLi! 0 CH lO omQ i/o. ^ ._^ ^' oiK. v>ci v> ""^^^cJo oooxlo «^o^i^j ♦ojto I m ly fi V)Q ottaivi iif v> ^^^^:^ ^^ \ i&QH v^otloAdf yAoi N^ y >\<^ 10 kA Jo J^ yo^ IC^ juioj foi^ .'^^«oo i J^j jJjk JA^f Oj/; liodt ^oi IIKJI^ ih '\i\tt ^}^ ^«oio^ JLaJo nii^\ V^^ oi^\ |-dp jj/ ;oijj -^4 If^ M^? ^i^ opiojl^ ^^' ji ji^^o I.AA ^ j^Jlii -t^ ^oi ^ .llj^ licL.^j :|^^» o|\l»f>l ou6oi} ^Nii>?S> ojS» KjS/ io |.j:$i ooi^: :|j[;/ -^ ^^ yk j^ jo JLdj ou^ ^DOfij; :oi^ ^A-^ p\v>; '»o oi^ ^l^; m vxift'» «oitp :| /*. .^>v>? ^ )^,^ _^ j)o6ji »_5 .MLi oi.-^o oi|'^ j» OL£ajo \hsi\m > ioN.^ » «oijjJ :|. 25 ^ |Jl|^ yk kA .| ^\v> «t^ ;o^ ;^.^iiV> v-^/j ^>>f^ ^ leiunii puri. Primus quidem ostendit Abel in sacrificio suo ieiunium purum; deinde Henoch , in eo quod ante Deum suum gratus exstitit; et Noe in gene- ratione perversa servans innocentiam; Abraham etiam, fide sua magnificatus, et Isaac propter Abrahae foedus, et la- cob ob iuramentum Isaac, quia Deum novit * ; loseph quoque propter clemen- tiam et regimen suum. Horum omnium munditia fuit in ieiunio perfecto coram Deo. Si vero cordis puritas abest, ieiu- nium non fit acceptum. Recordare igi- tur, carissime, et animadverte, prae- stantissimam esse rem, si homo cor suum mundet , linguam custodiat , ma- nus suas a malo prohibeat, quemadmo- dum supra scripsi tibi. Non enim decet hominem mel absinthio commiscere. Si quis ergo a pane et aqua ieiunat, ma- ledictiones et convicia ieiunio suo ne misceat. Unicum namque est ostium do- mus tuae, quae templum Dei est; nec tibi convenit, o homo, ut sordes cae- numque ex illo ostio exeant, per quod Rex ingreditur. Cum enim a quibusvis sceleribus abstinens homo, Corpus et Sanguinem Christi recepit, os suum caute servare debet, per quod intrat Fi- lius Regis. Non habes potestatem, o homo, immunda verba ore tuo profe- AB] — 6 A oi6mcm cum punclis secunda manu additis. — i^ B Uv » Gen. XXXII, 30. 103 APIIRAATIS 104 e^ :opa:^ IdflDa^MU %^K^(o |la^^ ^n\nt> 5 y/vs/ y/vs/ oi-^oj:^ ^ iIIKjLm )u^^ "^Jl^o :^al 11-^9 ^oi/o :^oiai/9 [■■nltv» %^oifj/ M>f^ If ;5 ^M/ xr^ ^:iA/ .^x:»;/ •^ r: rendi. Audi quid dicat Vivificator no- ster : Quod intrai in hominem non coin-- quinat eum ; sed quod de ore procedit, hoc coinquinat eum * . 3. Sed etiam Moyses ieiunavit ieiunio mundo, quando montem ascendit, detu- litque populo legem; et cum ieiunasset bis quadraginta dies, confortatus est^, ac summam laudem adeptus est, quando resplenduit cutis viiltus eius , et , iram de populo suo avertit, qui non deletus est '. Ad exemplum etiam ieiunii Moysi, Elias, vir fortissimus, ieiunavit, cum eum lezabel insequeretur; et quadraginta dies ieiunans usque ad Horeb pervenit \ illuc nempe ubi cum Moyse collocutus erat Deus , qui et ibidem ei se revelavit , praecepitque dicens : Farfe, unge lehu, filiumNamsi, etHazael, qui faciat ultionem in filiis Israel, et Elisaeum, filium Saphat , quivicem tuam expleat ^ Laetatusque est illa Domini sui manifestatione in ieiunio illo perfecto, quemadmodum laetatus fuerat Moyses quando quadraginta et ite- rum quadraginta dies ieiunavit , et iram Dei a populo suo avertit,tabulasque detu- lit legis, Dei digito exaratas. Duo isti in ieiunio suo gloriationem suam habue- runt, et per illud exstiterunt perfecti. 4. Nunctibi ieiunium etiam ostendam AB] — 2 A oiMaS. — 9 A u-^li [u^l/. — 24 B oin. o»ao ^oi^ovao^ jooi- • Matlh. XV, 11. — 2 Ex. xxiv, 18 et xxxiv, 28. — ^ Ib. xxxii, 11; xxxiv, 9. — ♦ I (III) Reg. xix, 8. ^ Ib. XIX, 15, 16. t^/o oi^.A»o ^^t MOiai^ wCb.^/o y 4 Wk ?» * p !ML-l k#0 • ^ ^\ yj :|U: ^ i^K_90» •J^ oioi^/f |K:mu2 yAoUo ;^ /T^tj ^lii ).Jou^ OLj;a\ ^^o : ;» r *3^^ ou>o y^toi^a* Hoi yOOiiMoCd y^Q»«fX 4>ov:^Jl/ 2,-1 105 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 106 cpiiLi it^/ -^ A^K5 .^^, |§.:x^ ^^i>i/ wJLsi X;»_ko :oJif, :|i:^^ ^>-^! oi^b^MKiL^ jii: : JJs^ li^fo iiai:, ll^^jL» oii K^Kio lo % I \ adJLo(o I v>o^ oii^-i^j ^•1 "n ^ ^fi oi\ ^o fliS Q^lo/o :) viN :yOi v>j >o ouS ^joiittjo :jla-:Sl wuL^ io >i^;Kjo : jilbJa^ l^jj l^' ^j; 4^y ^ y K^Ki; in^/iiM If^ «Ia^o I ^I n^ impium et cruentum quod gratum esse nequit, illud nempe quod indixit leza- bel, instigatrix Achab, et depopulatrix Israel. Litteras enim scripsit nomine Achab, quasmisit ad filioslezrahelviros perversos , perversae lezabeli obsequen- tes; atqui in pessimis hisce literis scri- pserat dicens : Indicate ieiunium, et se- dere facite Naboth in capitepopuli, et consti- tuite adversus eumduos viros, filios iniqui- tatis, qui contra eum testificentur et dicant : Maledixit Naboth Deo et regi ; lapidibusque percutiatur et moriatur *. Atque hoc, ca- rissime, quod scribebat eis lezabel, ut duo scilicet viri adversus Naboth testi- monium darent , tanquam de Lege sacra [expressum] mandabat eis. Scriptum enim in Lege est : Mortis reus in ore testis unius non occidatur, sed in ore duorum testium moriatur ^. Ita etiam scriptum est : Manus testium sit primum contra eum ad lapidandum eum, demumque manus totius populi^. Quod autem insuper eis scribe- bat, nempe ut adversus eum testimo- nium darent Naboth Deo et regi male- dixisse; id etiam veluti e Lege sacra in ne- faria epistola eismandabat. Scriptumest enim : Quicumque nomen Det blasphema- verit, lapidibus opprimetur, eo quod teme- raverit nomen sanctum, et maledixerit*. AB] — 2 A deceptrjjc «N.uvfr^wc [oi6uL>a^o* — 7Aom.o»alo{o Loai^- — 23Aom. ooi- — M A ^ "^^ [^y I •^o I fnovii ^09 yJi :>o^f ^ ou> o^J^: ^-jc-y> .v^oi-^ K ,'^\i 5 i ]L^ ksJLJ:^ » : i_a ^£S. oi^ J&il Ifou^; J^, :va^K9 20 :oiia ^ctxoj JJs^; ^yio^ K^Ki o^l If^ ^oio .\A^Jii^ l^ji l^' ^j, KJ»Ka |i LtfL I '^^■^? ^«j y^l o^l :^oi oltof .jia^, |£i^j_d v^oiJ^ ^OL^hJ i^, opoiS. U^i^, ^, 25 .^V» U^ \-^ ^f^ :J-»I^ i^, 1^^ i^oi i ^f^j^ji ' I (III) Reg. XXI, 9, 10. — * Deut. xvii, 6; xix, 15. — ' /^. xvii, 7 et cf. xiii, 9. — * Levlt. xxiv, 16. 107 APHRAATIS 108 lezabel vero non profecto de Dei no- mine blasphemato sollicita erat; sed magis de cupiditate Achab curabat, qui vineam Naboth appetebat, immemor huius quod scriptum est : Nihil concu- pisces omnitim quaeproximi tui sunt ', 5. 0 lezabel, corruptrix Achab! Quis- nam ille Deus est cui maledixit Naboth ? Ille cuius altare subruisti, vel cuius prophetas interemisti ! Sed cui regi ma- ledixit? Ei qui legem evertit, et Naboth hereditate sua voluit spoliare! Quare ergo, lezabel, illud non revocasti quod in principio mandatorum legis scriptum est , videlicet : Non adorabis Deum alie- num ^ ; et tu, lezabel, colis Baal. Rursus scriptum est : Non effundes sanguinem innocentem in terra qicam dedit tibi Domi-- nus Deus tuus '. Te autem, lezabel, huius meminisseoportebat quod est scriptum : Terra in qua effusus fuerit sanguis, non expiabitur, nisi et sparsus in ea fuerit sanguis eius qui prius fudit *. Num haec timuisti, o lezabel, cum zelata es ze- lum iniquitatis, quasi Deo maledixerit Naboth, cum non maledixit? Iterum scriptum est : Si quis sanguinem hominis fudei*it, sanguis eius fundetur *. lezabel efferata sanguinem innocentem Naboth :oi-i "^^Xf saJ,U oiJajl^ K_t/, j>o^ ^ v^,^l jij :s:.^M .•> wK^^-fl? ooi 0( : '^-f oiUl^ «ao^i^; )J»«o : ^.ALicj "^^^^; lo ''- % _ "' ' ^K -.r ooU; M^ii-o ^^] )-Jo; ,i»\i ii 15 *<- 1^01 U .^^ |-iV-y> ^ $ :oiK-af ,^Uj :^W v6/ )-AJU i oii t-^ j-^f l-^*!? ni 4 ii 1 eio ^ Vf 6/ If^ 9 «i.^ii wi I ■>, • ♦ 20 Joilj JJI^ J^ ^^^o ;^)U/ ' .j ji ^ l<5uAii li.^' j^jj |JLi/j Moj ^/j ^j :sa.^ oa JjQjI.^^' ^jU/o :^fK^ op«j jj^:^^ :U^% ).^J )-^j JL^Ia/ 25 AB] — 2Ao»mP s^M oi^^^^llf. — 6 A oi&u.^g^ [oi^aAa^. — 8 B fi^^v — II B ufri&iO .- 13 B ^i — 14 AB fi^IiB. Ego w.6^S conieci. — /6. A ooto. — 18 A primitus W»la manii secunda in k^^la^ correctum. — 2t B t^. » Ex. XX, 17. — 2 Ex. XX, 3. — 3 Deut. xix, 10. — < Num. xxxv, 33. — & Gen. ix, 6. 109 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 110 io J 4\-^ 01. I ^\-; Q^ ;niH\<^vi\ ^KAf; ^ ir i Moi «fJLbef ^o^ I rftovi I ) rft<iv>i it^ 1^9 jl t-9 oil^L^xc^ w^±^ J V, /jj |$— v^ v^Kj! :Jioi |.J.:»o5 :jioJ:; JL^eoj oi^ salKsf >.)>— :^; f-A/jo It — oo^; |m;oud oi^ J-l^ o4dXf vojoi «f ^^JI ojk >o :)-befo ^oi -f-^ J^K^ .J_JJ^ jjL^'^ Ift ^ M oj/ o^'^^^^-^ ,.iH\o .0.4« V ::o ? V?<^ ^ llfo :jl v^ K ,^^ 001 la:dJ< fudit; idcirco codem loco ubi manavit sanguis innoxius, in ieiunio inique indi- cto, ibi Iezabeh's sanguis effususest, et canes eam devoraverunt ; quia verocon- siliis eius paruit Achab, huius etiam sanguinem canes ibi hnxerunt. 6. Sed si in ipsamet Lege desumpsit etelegitlezabel quod sibi in iniuriasua prodesse posset, ea quae legem non observabat; vos, viri impii, fiHi lezra- helis, quomodolitterasaccepistis, inqui- busieiuniuminiquitatis, et testimonium mendacii efTundendique sanguinis erat consignatum? Qua audistis unquam ae- tate : leiunium servate, et sanguinem innocentem fundite? Quare magis pes- simas litteras cum falso testimonio non respuistis? Idcirco repensum est Achab et lezabeli, propter sanguinem inno- centem Naboth, quem effuderunt, iudi- cium rectum; et fdiis lezrahel, eo quod lezabeli obsecuti sunt, iustum iudi- cium pariter est retributum. Vaticinatur enim Oseas, et dicit : Adhuc modicum, et requiro ego sanguinem super domum Iehu\ Sanguinem Naboth requisivit lehu de manu lezabel et de domo Achab, et filios lezrahel in domo Baalis neca- vit. Sicvenitsuper eos sanguis Naboth, quemadmodum dixit lehu in illa retri- AB] _ 2 A Ifk^*. — 3 A uoiA^Io. — 4 A i^ ^l. add. et tanguis filioram eius uofit^f Uo^o [laaif. leAox^i;. _ ^sA^^k/. — 26A » 08. I, 4. 111 APHRAATIS 112 butionis die : Vespere vidi sanguinem Naboth et sanguinem filiorum eius * . Ipsi enim obtigit retributio ; ieiunium autem quod praestiterunt filii lezrahel in con- demnationem versum est. 7. leiunium purum Ninivitae quoque observaverunt , quando lonas paeniten- tiam eis praedicavit. Scriptum enim est eos, audientes lonae praedicationem , iei^nium adsiduum indixisse, supplica- tionemque continuam, saccis cinerique insidentes. Exuerunt vestimenta sua mollia, quorum loco operti sunt saccis. • Infantes a matrum suarum uberibus pro- hibuerunt, pecoraque et armenta a pas- cuis. Hoc enim refert Scriptura : Perve- nit verbum ad regem Ninives, et surreooit de throno suo, coronam a se deposuit, sw- per sacco sedit, cinereque se inspersit. Et praedicare fecit in Ninive, civitate sua, dicens : lussu regis etprincipum eius, ho-- mines et iumenta non gustent quidquam, nec pascantur, et ne aquam quidem bibant. Sed induantur saccis homines et iumenta, et cum gemitu ad Deum conclament, ut a nobis iram et furorem avertat, ne perea- mus^. Et pergit Scriptura : Vidit Deus operaeorum, quia conversi sunt de viis suis pessimis, et iram ab eis avertit, nec pere- miteos^. Non dicit : Vidit ieiunium pa- nis et aquae, cum saccis et cinere, sed : 4 9 U,'' ',5 OJMJ} Mooj I^OIO .ojk ^\U^»'r.\ : JL^f jJeoj IdjL^ wid QMJ oa \LlL1o .M^ J^j oij^ :^j r 4 ^ 94 ^ r4^* 10 2 r 99 -I ^ l^o M^ :v^oiJL^/ Jl h^^, :vAlKa v-^ Md^ . ^;a^o :|ai^; | -^NviN IJ^ oK^o m I v> 0^1^^^ oi.^$oa i5 j'^-a/o loi^yJio y y\^o \ ^^^^ IfL^^O I ifni"» ^OtOJLdfofjO I «SVx^^ I n <T> yo m^K i jl/ :yoKjJ j l\> 20 |4ikji v^w-^^o K >"v^o \-Ll\ sJj, |j^90 |K^cu2 ^bio ^oiJo :|K^iM^ l^ ll^f :o^ \^i^ .^yj jo ^^. lo( jlo |K. VI .M v^nt i v> y^oJli ^ |lJS,o5 IJ—f :i_^1 Jio .v^^/ O 25 1 • '^ I ?>; AB] — 18 A uofioidfo^o- — 2;; A add. Ik^om [jftcaft-.. » II (IV) Reg. IX, 26. — 2 lon. iii, 6-9. — 3 /f,, i,,^ lo. 113 DEMONSTRATIO III. — DP: lEIUNlO. 114 z'^io jajuoj \-i^ r;J M^j Jl^oJ J^oio .yoou^jjd K^; l^o^ MoJL^ o^J; J^oj^^l^i/o jL^f ^o JKjLld y^oiKj^fi/ ^ ckSkdoi ti^ \-l^p^ J^oiS tvooufijjd; J^^o^ . ^fif jio j-^ijuii o^jj j^: i^oj 10 l^y J^f ^^b^}>i/ sJ^pb. vooiiooj V^ ^oi iijlM ^7 ^jj ti^ jjLiLL» V^Klo :J^^^o J,vi,>»^ ^ )^-^J ^ 15 ^^ 0|90« «dOaJO OMLflJ sftJ( ^N^QJ; ^ ^/ ojS^ ^[^ J v>^no J nmo jl^ |lf ^ n flf> >>oi \^ ^M J ^VliO J VI m\ :^^^^JKjo JmVi^iOo Jloa oi!^ ^q^o Jy^<^ if^o Oikflj %ju/ ^M ^ J(i£^i ^^ .jLiJ; ji",y^) v> ounfljS io^, P^// ;Ji v> fr ^Jl 0I90IQ-J wJLdKji^ I rf^i»V^ y^ Jo^o :%40iQ^{^ oila^jj Quia conversi sunt de viis suis malis, ei de malignitate operum suorum. Ea pro- pter, ita pronuntiaverat rex Ninives, et dixerat : Convertatur vir a via sua prava, et ab iniquitate quae est in manibus eius * . Ecce ieiunium purum; et ita acceptum evasit ieiunium a Ninivitis celebratum, postquam a viis suis pessimis, et ab ini- quitate manuum suarum se converte- runt. Bene placuit ieiunium purum quod expleverunt Ninivitae , neque adsimila- tum est ieiunio lezrahelitarum, in quo sanguis innoxius effusus est. 8. Semper enim, carissime, ieiunium quo quis ab iniquitatibus abstinet excel- lens fuit ; meliusque est ieiunio panis et aquae, melius quam si quis se sternat, aut collum quasi uncum incurvet, saccum^ queetcinerem sibi iniiciat^, quemadmo- dum Isaias dicit. Cum enim quis ieiunat a pane et aqua omnibusque alimentis, cum sternit sibi saccum et cinerem, et affligitur, placens et bonus et gratus efficitur; multo vero melius erit si ani-- mam suam humiliaverit, et vincula dissoU verit impietatis, fraudisque fasces direme- rit : tunc erumpit lumen eius tanquam sol, praeii anie eum iustitia eius, et est velut paradisus exsultans, ac sicut fons aqua-- AB] — 14 A V»a«:^9 U«0|. — 17 A add. propheta (cu [U*{. — 20 A UUo. 16m>»j«. — Ib. A add. ooi [^««oi- — 23 A oilaA«9| uoia^»o Hi{o- — Ib. A b^\u^. — 22 A » lon. iii, 8. — * Is. LViii, 5. 115 APHRAATIS 116 ritm, cuiiis undac non dcficiunt*; neque adsimilatiir hypoeritis qui denigrant fa- ciem suam, deturpant vultum, suumque ieiunium palam profitentur. 9. Sed vide [sectatoresl falsarum di- sciplinarum, quae sunt ins'rumenta ma- ligni; ieiunant, peccata commemorant^, mercedis vero datorem non habent. Quisnam etenim mercedem rependet Marcioni, qui Auctorem nostrum bonum non confitetur? Quis ieiunium remune- rabitur Valentini, qui plures fuisse prae- dicat auctores suos, dicitque Deum per- fectum ore non appellari, neque mente investigari. Sed et filiis tenebrarum, im- pii Manetis scholae, mercedem quis re- tribuet, qui, serpentium more, in tene- bris manent, et Chaldaeorum artes ac babylonicas exercent disciplinas? leiu- nant quidem hi omnes, sed eorum ieiu- nium acceptum non fit. 10. Sed audi, amice, tibique ieiunium ostendam acceptabile quod ieiunaverunt Mardochaeus et Hlsther, quodque omni- bus filiis populi eorum clipeus salutis evasit, quo et Aman, conturbatoris sui, retuderunt superbiam; huius iniquitas in caput ipsius versa est, ac prava eius consilia sunt in ipsum retorta. ludicio quoiudicare volueratiudicatusest, men- sura qua metiri intendebat, demensum J ^l ^ »> ^mf ^ |i..^£o^ jlo .^Qf&^ K «^yooiJbeo^t ^^ja:M>o 9 J>. yojf ^|,.i^flr>j j^3L^; %rfKit/^i\n\ I i-^VS^N^ Jo^! V— ^fo t^oiofa.^ 10 j ji. : v;io :J <n^ ft ->^4bJ^i/ jl ^^^Kj ol:^ JI/o **>otK Miv je xr^j rA^ ve^ i^ ."^^ 9 f 15 ^^^^24 J^oio :v-«K^/o wijdjio:» ^^?! Jl"^^v> v^oC^ ^.JLii^; J oiIq— ilm > i ci \^,^o :yoopaiL ^ "^^ ^ ^oio :y^oiiM\f v> ^^^! oiN ^i mVi> %s 'j ■'"* :o^ t-^f \ >vv>'N ojuaf* ^e AB] — 8 B om. oot. — 9 B uifti.fri\ft\ — i;s A ^^aa uia^ |i^a«- ' Is. LViii, 6, 8, 10, 11. — 2 cf. Ilebr. x, 3. 117 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 118 9oUKji/;o :^oioo«^^f jLa^ V^i/o oit> VI m mo ;^oi i^ \ jl otftft \ ^ f* ^4 ?» ?» jis % / ^\ yt iirJ7»o ;otK n( ff» jl V-lJb. oi;-.cL:/o ;KJLri^if oiia^)^ oil^^J^^o ;^^.lilf j .^MvfN Mj? |IomV>^o ;Ki^l/ ' » ' * • • • oi:^ Uoi ) .'\,\n, oiKjlao -rf- ^ 19 ^ %^gto i ^\o wiJ3mo v>\ j ^ /oj ^-aI 20 :^gto I ^o ^:^^ ^gto \ \ JLJSJUL/ Otf| lij V>0 I VI ^f I ,^>9fc^ J^oiS ja^; ^oioijLL» '^S Kj;)Vdi/ ?» y' 25 wOu^Sum ^_^ I JlJLm^ K ^ o est ei, et sicuti facere meditabatur, ipsi accidit. Peccatorum suorum laqueo con- strictus est; divitiae in quibus gloriaba- tur non sunt eum comitatae, suaque eum non salvavit sapientia. Eo quod sollers fuit mali, superbia eius demissa esli, re- cessit ab eo gloria eius, splendor eius subrutus est, et fortitudo eius humiliata ; plaga quam volebat infligere percussus est, et interitu quem afferre cogitabat ipse est peremptus, eo quod intendebat ludaeos omnes interficere, qui regis As- sueri suberant imperio. Factumque est ieiunium Mardochaei et Esther clipeus, Aman excipiens tela. Ipse Aman in ini- quitate sua comprehensus est, funestus gladius cordi eius se infixit, arcus eius ad peccatum contensus, perfractus est, prout scribitur adversus impios : Gladius eorum intret in corda eorum, et arcuseorum confringantur* . Id autem adversus Aman impletum est, cum constituto in Mardo- chaeum et liberos eius patibulo Aman ipse cum filiis suis est suspensus. In fovea quam fecerat impeditus est, rcte quod absconderat illaqueatus ; pedica eius adversus eum explicata est, in laqueos iniquitatis incidit, et in aeternum periit. H. Quare autem, carissime, rogavit Aman et expostulavit a rege ut ludaei AB] — 3 A ^oSu^Hj. — 4 A oiLa^U^o- — 6 A 6^dfi^{ [fi&aMt{. [looi* — 22 A ingressus est "^o [^^^0. — 10 A ^'^^ln. — 14 A add. > Ps. xxxvii (xxxvi), 15. 119 APHRAATIS 120 omnes interirent? nisi quod filios populi sui ultione moliretur vindicare, et Israe- litarum nomen delere, sicut deleta est memoria Amalec sub caelo . Aman quippe superstes remanebat de Amalecitis, nam scriptum est Aman filium fuisse Amadati Agagaei * . Et dum apud Assuerum re- gem honoribus iste amplificabatur, Mar- dochaeus ad regis portam tota die adsi- debat, propter pupillam suam Esther, quae adducta fuerat, et regi Assuero prae cunctis virginibus, sociis suis, pla- cuerat; atque ingressa, loco Vasthi re- ginae sedit; Mardochaeus autem portae regis primus quotidie adsidebat. Porro Aman tertius erat a rege, et in universo eius regno honoratus ; et quicumque in regis foribus versabantur, ubi Aman vi- debant, procumbentes eum adorabant. At Mardochaeus in conspectu eius non surgebat ; voluit ergo ille ob eam causam de filiis populi eius ultionem sumere, atque Amalecitarum vindictam repetere. Genus namque ducebat Aman ab Agag, rege Amalec, illo quem Saul adduxit, et Samuel coram Domino in frusta lania- vit*. Mardochaeus vero de stirpe erat Saulis, de tribu Benjamin, et de filiis Cis\ Quoniam ergo Saul Amalecitas de- Yy^ ^^ 1^01 ii^O J .'Vl> K^ wJ»»;aM J^oi woiojL/ Kn.r.ao .■^'.''t 4 5 10 K^K.' ^:^^ :oil4^ Jk V»^ -N. 4 ^ wkdMO^ ooio .JNs^Oe .| ^\v>, )^)L» oKi l^oi VAi^s \A\^, 1^01 ).jL:m ^4> K^) «JU/ ^'^O ^lA.N. xX 0|\4') 1^01 oii 1^01 IpLf \-^ \ A\yo, jJliL» .^gw^Ot o f-^^&o 1^01 is^vfn^Y^ ^ 1^01 yo\—& p Wh9*«a:MO jiCij: Ifou-sf J^oi 15 ^ooii^ ^««dKjo K^9 b&oiai ^ \l 20 r «^ 2.5 AB] — 1 A add. |ooi [U»j- — 2 A )s^o [J^o. — 3 A »^41^ [u^tN- — -1 B ;*fi^o. — 7 A o-^a^/ 9 A ;*&mI9 oi^oU ^^^ cum puncto super « et littera » secunda manu additis. — 10 A Wf-^l (sic). u A ftoft^o. — IK A Itoa^. — 16 A om. (aX>o,. » Eslh. III, 1. — 21 Sam. xv, 33. — » Eslh. 11, 5. 121 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 122 ^^^O^, \-i^V^ kA 5 )_looi va^^mj ^^L: jo .wOjtoM ^l x:^ ^^ -oio^ -oi iUt-^ •0 ;«i )^ ^'o l^o^ M^o 4 ^ r 4 t^ r ^ r 4 15 • li^; ^oioff/ s^J^ ) 4 /\j? MLa^ j^ o^Kd tK^^ )^ po/ ^<Si oJi-Dij J-J/ J_^i J4^? '^^ >^fo ,J ,'v» K^ ^ .n.^\.vi>f -20 -«.J^ J rK\>4v ^ J-Jlo; vioiXL^ 4 ^ r 4 '■" -U, Jo^j JX^ oiipaaLd «Altof yOXMjJ ^6o^^ J_?/ J-^J: J-io^j :V-^^/j J^Kio oik^ ve^^Kj^ J^'.^\^ftv\ J^oi J^ • ?» ?» r O^/ •yOOI.J^b^ r 0 25 ^ p<Liii\ ll^ Jioif ^/ lU^i leverat, Aman populares suos ab Isracl optabat vindicare, et a Mardochaeo Agagi caedem. Nesciebat autem vesa- nus adversus Amalec decretum fuisse ut deleretur sub caelo memoria eius. Scri- ptum namque est in lege sacra : Ait Domi- 0 nus Moysi : Dicito ad losue filium Num, ut eligat sibi viros, acpraelium ineat contra Amalec\ Et armavit se losue, pugnavit- que adversus Amalec, et superatus est Amalec crucis signo, Moyse manus suas extendente. Sed occisis illis qui exierant ad praelium, aliqui in domibus suis su- perstites relicti sunt. Tum dixit Dominus Moysi : Scribe librum memorialem, etpone illum in conspectu losue filii Num; nam delendo delebo memoriam Amalec sub caelo^. Verum longanimem se praestitit Deus erga Amalecitas, ut id forte audi- rent quod scriptum est in libris sanctis Dei, videlicet : Delendo delebo Amaleci'- tas^ ; atque ad eum redirent, illeque ad eos converteretur. Si enim resipuissent, eadem peracta fuisset conversio quae Ni- nivitis facta est, qui, cum excidium eis Deus minaretur, paenitentiam palam ex- hibuerunt, et iram suam ab eis avertit; eo etiam modo quo foedus Gabaonitis concessum est, qui cum Chananaeis non AB] 2 A^oU ^^fcSa^- — 4 A om. »*;•/ ^;My»{, unde lectio : Aman populares suos a Mardochaeo optabai vlndicare. — lo A Ja^ — ll A add. fiUus Nun >a»;a [^o*.-.. — 20 A ;a!)J,. _ 22 B om. \»l — 24 A UoauftC^ lU/ >po^ loo»- — Ib. A add. ;^ [p. » Ex. XVII, 9. — 2 Ib. XVII, Vi. — 3 /ft. XVII, r* et cf. Num. xxiv, 20. 123 APHRAATIS 124 perierunt, et sieut indulta est paeni- tentia Rahab eo quod credidit, ita et Amalecitis paenitentia tributa fuisset si credidissent , dum annos quadrin- gentos magno animo in eos egit. Sed tantum post temporis spatium, cum eos haud resipiscentes videret, incessit eis ira eius, et omnium quae Moyses in sacro libro suo designaverat me- moriam revocavit. Saule enim ad re- gnum provecto, ait Deus Samueli : Dic ei quod omnium ego memini quae fecit vobis Amalec, quando de Aegypto exiistis, et gladio vos aggressus est. Nunc ergo vade, et scelestum Amalec destrue*. Ivitque Saul, et percussit Amalec; quia vero misericordiam egit in Ama- lec, a regno suo repudiatus est; nam ex eis superstilem omisit. Porro Aman ille de domo exibat Agag illius, cui pepercerat Saul ; Mardochaeus vero ad Saulis stirpem pertinebat, qui fami- liam Agag deleverat. 12. Sunt autem, carissime, qui Mar- dochaeo reprehensionem immittant, di- centes : Quare non adsurgebat ante Aman, qui totius regni honore coleba- tur? Quid damni accepisset si honorem ei exhibuisset? Addunt insuper : Si an!e r /o tv^oo^ oiKoo^ ^oi/o Jlo^til ^f jo M^a.^ \Xi^\ K^oillf; \ /<^\v>>> «»/o ;K T vi.oi» o^^ 5 ^ \\k ^W v^oiJb. Uoi ) 4oi,;r^ JjL-^aacaj} \jJA y^o^ V^? p aua.oi ll^ p JJLdj ojSo \j&k »K^ ^o :^^ {o;^ oii^ voo»^ M^ «^^ i>! p »j i*»^i\ fnfflim'» \ii^ y^^\ y^^ '" J^ pef jf^-i^.yi.a ^Ji V^ ^ ^ep» \Jl \Jat :ojSk pe/ t^^Ja^oj^ o^ "^J Ji^ x\set^ N^ff» ^y^ O^^ ^JI Vfo .>ft .''\ V^V J^£J<I^ 15 ^J-i , \ \\ "^J^o .J :A\>k>k ^ s2^J^/ >fl^g^^Lafta> "^^ JloiV).i(v> .\tfit^ vW» vA^f "^^ oiLo:^^ W v^f K-^j J^oi V^ ^A ^oio J^oi J ^^^ ^o wkS»)o:teo t^<^J % 20 ♦v^f K^ o^ ^oi; N^Ji K^ J !\,\ ^is^; .^■:i^i>..r. JJLj'/ Mo ^U ji JiM^f :^fo w^;^ ^ J^ J( ftrv> J^« ^M^ ^e^ ^ J^ *aL,y^.tt2« ^eS> J.1mo n Jli ftiX v> ojS^» 25 /^ » •<' jjiii^ sjM 06. j^ ^ ^; j^ AB] — SAfiAdoio- — 9B90i»^{. — 10 B1 13 A om. «.oa^. — 21 A fi^a^ ^\^% o<n. _ II B mIa. _ /6. A oilaa^Md. _ I2A;^«9. » I Sam. XV, 2, 3. 125 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 126 ^ J^ oiuJ^ i jiju^ Jf^ ^^ .-, '^i |_^jjf |i_a^ ^} ^? wj;,}^ ^)oP> ^ ^ jo :|f^ ti^ J.^^' soMSU^^^JJL» V^j "^^ io^ ^ ^i^ v^f -^ ^^ ^f ^^J ^ ^ y' oi^ J^ .flSu& }.^} ^^ JidH ^ #K ^' I J, f,vi\5 2 15 J^oi pi v-^ Ji5<5i .|J^ H^^j ^A-Jl ^ A ^ic n ft ff ;%ftir\v>\ ^a -20 ^o^/ ooAXJI^^f :an^ «aJLa^ pe/ • ^ ^foj ^ oi^ V^ ^^U V^o :w^i . r -/\>;.xr ^ K^Soi p<Si "^4^ «& Mf jo :^m^ v^ >£^ff J^oi oiL>^M ^: ^ \J^ «o^iix: wi^ ,ii^J^% J^oi 25 :n m\\ %n>im>/ V— ^/ Aman Mardochaeus surrexisset , malum istud contra Mardochaeum et filios po- puli eius non esset ille machinatus. Lo- quens autem talia , quid res sibi velit non apprehendit. Mardochaeus haec egit tan- quam vir iustus et custodiens Legem. In conspectu Aman iniqui non surrexit, eo quod ad Saulem, generis sui aucto- rem, attenderet, qui cum regis Agag, impii Aman proavi , misertus esset , de regno suo deiectus est, eique ira super venit. Similiter et super Mardochaeum ira, si Aman, viro nequam, honorem ex- hibuisset, sicut inSaulemexortafuisset. 13. Sed qua decausa, carissime, prae ceteris populis Amalec in occursum Is- raelis ad praeliandum egressus fuerat? Haec profecto excogitavit Amalec : Egre- diamur et deleamus filios lacob ; et bene- dictiones Isaac evertamus; nam a servi- tute filiorum lacob metuebat. Dixerat enim Isaac ad Esau : lacob fratri tuo ser- vies; sed si convcrsus fueris, iugum eius a cervice tua auferetur * . Te autem oportet scire Amalec filium fuisse concubinae Eliphaz, filii Esau; nolebat itaque filiis lacob servire. Etquare, amice, dixerat Isaac ad Esau : lacob fratri tuo servies? Id ipse ostendit sermo : quia scilicet uxo- AB] — 2 Aadd. malum] omne ov^ H^^* _ tt A etiam "^^^^^, sed cum ^ sccunda manu addilo. 10 A 3le- — Itt A om. looi- • Gen. XXVII, 40. 127 APHRAATIS 128 res suas acceperat Esau de filiabus Chanaan, cui maledixerat Noe, pater eius. Ei enim dixerat Noe : Servus servo- rum eris fratrihus tuis * . Scientes igitur Abraham et Isaac Chananaeos maledic- tos fuisse, filias eorum filiis suis non ac- ceperunt uxores. Talem enim Abraham Isaaco nullatenus sumpsit, neque Isaac lacobo, ne maledictum Chananaeorum semen cum progenie Sem, cui Noe be- nedixerat, commisceretur. Idcirco vo- luit Amalec, filius Eliphaz, filii Esau, maledictiones Noe et benedictiones Isaac irritas reddere, et filios lacob adoriri. Unde merito adversus Ama- lec scripsit Deus memoriam eorum per filios Rachel destructum iri^. Primum contra eos depugnavit losue filius Nun, de tribu loseph; ac postea Saul, de filiis Beniamin. Residuos tandem eorum Mardochaeus ieiunio suo con- fecit. Ex omnibus siquidem Esau filiis, [solus] Amalec cum filiis lacob voluit contendere, et memoria eius exstincta est. Vide quomodo, per ieiunium Mar- dochaei et Esther, Aman fuerit a di- gnitate sua deiectus, Amalecitarum perierint reliquiae, Mardochaeus mu- nia Aman susceperit, et in universo Assueri imperio magnus effectus fuerit, cjk V-^^f ,^ M^<Si .s.^1 w^ '^^^ .y^i JSoiL ^^ t^f :w^ 5 vAJLm^o }oi^] oooi ^^» v-^ y>^l -'* -'■ '^ * i .vOOulA ^ioiM» "^-^s^S» .wOI ^ 1^01 ^^A^ ^ p y r .r «df .ooA^ s«id yaL o^ajo vaJLa^, 15 ;>A/>>>.via.f woiQ^ oL> K^jJji |^ y ^ v^t-^ ^MJL» oua:^ ^^>t^/ J^J^t^ ^^ ^^Jb-£ ^iK^o :3^al; J ^ "^i 4 . y r ■„ y T >JL^.vl,/ Oilkl; 001 OMt-d^ oi^La^ wJ^Ma^ '^Jl^o :J ^i^N-^vf oilo*^\bo oi \4^ Ju^9 J^oio ^-^^; !0 AB] — I A ^eu*)!^- — 2 A ^\^9 cum » secunda inanu addito. — 9 I» A 3{o. / • • • » Gen. IX, 25. — « Locis supra cilatis add. Deut. xxv, 19. 129 DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNlO. 130 ♦ «iKjto oi^ vxa} "^ ^;X^* y^i^H; |ill ^Jj» x^^^^i oi:MoL.ao «^^ ^N.mi ^ .ofoi^/ ^e^ JJas>^.> QjS^ Uot ^00« "^jliV^^ ji^eaj; vOj4a vOOidS jiiAj ^ ^ nv> JS^ ioi, :oi;. 10 ^f ^JU^^ V^ i^^ .^L_V_i y^ •V5 ' ^^ .^* ^ ^^ ^ » ^* ^ r 9 m.^liii ^^ ^ :o^ pefo Qt\ , .V> ^{^V^ooi oilolb. Pfo :|^ ;e^ ^^UjS.j hS^L.! »'1 o .<*^ 20 Jlo^j «f .oOoJ^ jif 6oi Ot^j* O^i v^^f 4;;^, oi;:^ ^ oi^ ^ j^ ^e^ Oflo 001 ^alViM j oiia^ 25 ♦ »1 :|.^/tv>; oi^ ^ 01^2^ >»f« iJk( : • ^ 0 dum Esther regina loeo Vasthi consti- tuta est. 14. Daniel etiam ieiunium praestitit acceptabile tribus hebdomadibus die- rum ' , propter populum suum , ne tem- pus eis ultra septuaginta annos Baby- lone prolataretur. Et ieiunio suo dierum unius et viginti, coram Deo suo meruit audiri; in iisdem quoque diebus sur- rexit in auxilium eius Gabriel, qui ora- tiones semper suscipit; subvenit etiam cum Gabriele Michael, Princeps eo- rum^, et ambo Principi Persidis viginti et uno diebus restiterunt ; et Danieli in ieiunio suo [Gabriel] auxilium tulit. Scire autem debes, carissime, Gabrielem eum esse qui orationes excipit coram Deo. Ideo Danieli oranti adfuit Gabriel, et ro- boravit eum, eique dixit : Exatidita est ante Deum oratio tua; et ego veni propter verba tua*. Et animavit eum dicens : Confortare, vir desiderii * . Sicut autem in oratione ieiunii eius ad istum venit, ita quoque Zachariae preces ille Gabriel Deo repraesentavit, quando lohannis nun- tiavit ei nativitatem. Aitenim ei : Exau- dita est deprecatio tua ante Deum ^. Item et Mariae preces obtulit Deo, eique Christi nativitatem evangelizavit , di- cens : Invcnisti gratiam ante Deum^. Ne- AB]_lA«^r^N. — 9AI001. — lOAom. "^Uf^MLX- — 19 20 24A3{o. — 26 A &*^noi- » Dan. X, 2, 3. — « Sc. ludaeorum, ib. x, 21. — » Dan. x, 12. — * /6. x, 11, 19. — ^ Luc. I, 13. — « Ib. I, 30. PATB. BYIL — P. I. T. I. 5 131 APHRAATIS 132 que aliter invenit Maria gratiam, nisi ieiunio et oratione sua. Igitur orationes puras Gabriel suscipiebat et coram Deo exhibebat. Michael autem Princeps erat filiorum Israel ; de ipso enim dixit [Deus] Moysi : Ecce mitto Angelum meum ante te, et conteret Amorrhaeos qui in terra sunt, a facie tua * . Hic est etiam qui se asinae Balaam, euntis ut Israeli malediceret, ostendit ^ ; hic iterum qui se losue filio Nun, destricto gladio, in campo leri- chuntis manifestavit ; quem cum cerne- ret losue, existimavit aliquem esse ex hostibus, eique dixit : Noster es, an ad- versariorum? Dixit ei Michael : Princeps sum ego exercituum Domini, et nunc ve- nio ' ; et ante faciem losue filii Nun mu- ros lerichuntis ille ipse subvertit * ; ille etiam a facie eius reges triginta et unum percussit'; ille decies centena millia Aethiopum coram Asa contrivit*; ille quoque in Assyriorum castris centum octoginta et quinque millia interfecit^ Et quando filii Israel Babylonem abie- runt, ipse eos comitatus, pro eis cer- tabat. 15. Sed ad quid, carissime, tribus his ^ ft r 4 n y:Ji^ lU^ K^ liLldf lliij J^oi '^.^^ y^y> VJJ wojbe J^; '.\ILm^ ojk o^l ^oio .^iltt^JI ^^m\ ^x>>^ J^oi J •^'^^Nn^ ^ej 0|S v^ktt xg.j.M ^^ o( K-j/ ^ao t^ftAJL? oi.^ pe/o pf.^U^odpols "' .K^f J-^ J-Sv:^; JJ/ ^Oflo a«Mt^» oi..faA «iMf/ ^oio »P> ^ o^ sd6i ^oio :v^V^ f o^ ^oio :^ ^lKjkl JnNcv; ooieoio :J^f yo^ p^oi ^^82^ Lo ^jo^is jjuM ji^af» V^Oi^ ^'il ^^4\ ^ «df .^''«^ v^o»^ ^oi ^f ojk Mf ^'M ^ ♦J^oi siJksftole y^.JN.Mi5 « - K 20 AB] — i A^ttoo [VLsoao. — 2 A opoopo «ta:^. — 6 A ^ij. — 12 A iaa»X^. — 16 A add. oot [ooio. — 17 A uiii. ^;». — 21 A 3{o. » Ex. XXIII, 20, 23. — « Num. xxii, 22 seqq. — laiinUalis lexicon. Lipsiae, 1839, h. v. pp. 502 el 509. 3 ios. V, 13, 14. — * Ib. VI, 20. Cf. Uebr. xi, 30. — Gf. Reclus, Nouvelle Giographie universelle, la Terre & los. XII, 7-24. — 6 II Cliron. xiv, 12. Veteribus /nrfo- et les Hommes. Paris, 1883, t. VIII, pp. 1 seqq. — rum Vi»o?on nomen latiori sensu de Arabibus, Persis ^ II (IV) Reg. xix, 35. Aelhiopibusque dicebalur. Vid. Forcellini, Tolius *^ DEMONSTRATIO III. - DE lEIUNIO. 134 » y e * r \^^^* I^M yojoi hebdomadibus dierum ieiunavit Daniel, i jP^ ^^o Aksl/o lo^ ^io Dominum orando ac supplicando , cum ,^^j^ jj non sit scriptum eum prius ieiunasse? U/j ^l^.\.A^ ^, ^^*^"™ '■^*'^'"* Scriptura, completis se- , .1 ,t. I , r? ^? ?: * * Ptuaginta annis eversionis lerusalem, * '' ^^ q"09 leremias propheta praedixerat', ^'^^ *l" w"j v*Jo»(? lUum preces ad Deum suum admovisse * -^- >» ft vva> vo ftnr><\ j jl» et obsecrasse ne ultra septuaginta hos ^ Jj:*» ^l ^^M», ^f\yi yjS^ «'^"os morarentur, quemadmodum ge- J» «-— ,L wo-j . - xl^ g ^r l|j nerationis quae vixit in diebus Noe tem- 10 JjL^ ^fo ^ij^ N^-^/ ..?;:<. P"' minuerat [Deus]'; sicut etiam filiis ^Uj? sc^U :>L-iL»/ r.V *''''' '° ^'^P*" prorogaverat, filiis r ^ / ^ , ^ ^ ^ . ^ «'item Ephraim detraxerat. Daniel ita- P»'? J-5«^? -«8<»^ ^M^ que secum cogitabat num forte populus, iKi ojS. propter peccata sua, diutius septuaginta '^l M>^ J^oi i^So .|— £ao»/ ♦iJio/j *""is illis a leremia pronuntiatis deti- ^fo : ^^ ^\i ^jLaLlioo ou^opa «eretur. Porro ieiunanti subveniebat Ga- briel cum Michaele, Principe eorum, Ille enim Michael requiem habiturus erat inter eos in terram suam reversos; pa- V5WM.J ^tfj v^^! oi-ito. »^j riterque Gabriel, qui populum suum vO^^ttJo ) ^f n Ni^ K^ adiuvabat, ut multiplicarentur fructus 20 J^^^^o J^^ yo^ o^pA^^o^^; orationum eorum in sanctuario, et fre- ^m^Kj» 1^01 j^f ji stf)-ldf lj[a:^^9 quentarentur sacrificia, quae Deo quo- 25 |£^j£^ ^ ^"U^i/? I >%_^ jjljy *''^'^ °^^"^*- ^* ^"•^«eps '•egni Persa- " tt 1 »v «^ ^ * ./ ./ ^ rum nolebat semen sacrum Israelis, sibi , ^ ,r ^ * ^®^ commissum, ex impio Persidis V. ^v • ^ • ^>— ~ •|o»J»' regno discedere, quia quanto diutius ibi Jf^ ooi «d/ ydoud oooi Ki/ J n fjji inter eos iusti manerent, eo magis ille ABJ _ . A om. ^««. _ Ib. A A^6o.o |o.V ^ |xio. _ 6 A primitus ^ih sed • secunda manu eraso. _ 9 A uiS, (u-a.»,. _ 12 A 4&a. U^, u«5o»^ '^ U.i,„. _ 13 a add. ^t [o,i.. _ ma om. teoi. _ 18 A ^ooiloi^. _ ss A add. »« [^. _ s» A 3/o' « ler. xsv, 12; XXIX, 10. _ > Dan. ix, 2. _ » Vid. supra Demonstr. 11, § 9. 135 APHRAATIS DEMONSTRATIO III. — DE lEIUNIO. 136 in eis laetaretur. Vide itaque quomodo praecellens Danielis ieiunium invalue- rit, et in plenitudine septuaginta anno- rum, captivitatem populi sui converterit. 16. Nostrorum autem praefectus exer- cituum Gabriele maior est, Michaele praestantior, Persidis Principe validior ; ipse enim est Vivificator noster, Domi- nus noster lesus Ghristus, qui advenit, mortalitatem nostram induit, passusque et tentatus est in corpore de nobis ac- cepto, ut illos adiuvare posset qui ten- tantur*. Pro nobis enim ieiunavit, et adversarium nostrum devicit, nosque iussit omni tempore ieiunare ac vigi- lare, ut, per virtutem ieiunii puri, ad requiem eius perveniamus. Explicit Demonstratio de leiunio. oi. ^ouioj fKilfj ^>^o .yOOI^ J^oi J^f JK / ^i yj£oitlo 09 yKV|.t,.V> ^- ^OI 5 f JN » v>o ^ •; >f '^ ^ I ^/Ni ^^ ^oi y /m mo ^^) 4/v> V V )i^\^ JL-^ p? 5ji/j ^jL^ -^- ^ Wb jllf» )J ft— ^f «^MhA ' \. • 10 ' .r ;vfr\\V\ )— ^jo y ii9i\ M f-^^ ^J 4 Y ^ y ♦jioj. (t^o-i loa^i 15 AB] — 1 B om. looi. — 2A lo^v ["^Pm. — 8 B 1t/e. — 1» A om. l6ueu.lL. • • • • » Vid. Hebr. iv, 15. |La\9 ^tiUoJ. DEMONSTRATIO QUARTA DE ORATIONE 9 r »lo \J& .\J^ vjJ/ ^ M>» Ji^ ^ OOI s^i jL^ jk^jf ouL^ ^».^ v6o6. Uoi \lLio J^ ;ofi> vfsiL^j^ ^2^1/ jk^^ t^oii .J^f Uii^ lu :jlo_M^ KaftQt( ooi «ioio :J— laioD K. <>..«> <^oio ;jfi^ ft \ KJLa( woio K^ ^oio :Jj1/ Kk^^oio ^jic^ JivitN kL>S ^ii^ hSd ^oio :JjMi: JV^y^ KA^ ^oio :jlou^ JL^jo 15 ^oio :J .'v>t Kkd ^oio :j|o-i JUL.{o >o ; ^** - 1 "^ K.axd/ ^ •)>•*- 1 ^ J^^jOJtO J ' r n y \ JiLJL^ • ^ :i_»j J_iau/o .J— 29f )— ieoj! 1. Puritas cordis est oratio praestan- tior quibusvis orationibus alta voce pro- latis; et silentium, mentis munditiei coniunctum , hominis clamosi exsuperat vocis sonum. Nunc itaque, carissime, animum et cogitationem mihi praebe, et orationis mundae audi virtutem ; vide quomodo iusti prisci , patres nostri , per orationem suam ante Deum claruerint , et quomodo ipsa exstiterit eis sacrifi- cium purum. Oratione enim sacrificia accepta fuerunt. Haec diluvium avertit, haec sterilitatem sanavit, haec profli- gavit exercitus, haec mysteria revela- vit, haec aperuit mare et lordanem interrupit, solem retinuit, lunamque sistere fecit, immundos perdidit, demi- sit ignem, caelum continuit, eduxit e fovea, cruit ab igne, et servavit a mari. Et plurimum praestat virtus orationis, quemadmodum plurima est virtus ieiu- nii puri ; quodque tibi iam in superiore sermone de ieiunio puro exposui et de- AB] — 4 A •99. — 9 A add. eoi [o^. — II A add. oot [u^io. _ 12 A \\\\. _ 13 B u6a.U. _ 19 Aom. V 139 APHRAATIS 140 monstravi, hoc etiam de oratione ite- rum ostendere non me pigebit. 2. Primum quidem Abelis sacrifi- cium , propter cordis eius puritatem co- ram Deo susceptum est, et sacrificium Caini repudiatum * . Ex quo vero com- perimus Abelis sacrificium acceptum fuisse, Gaini autem aspernatum? Quo- modo cognovit Abel oblationem suam acceptam fuisse , • suamque Cain scivit reprobatam? Hoc te pro meis viribus edocebo. Noveris enim, carissime, in eo agnitum fuisse an a Deo sacrificium acceptaretur, quod ignis de caelo de- missus ipsum sacrificium consumebat. Cum ergo Abel et Cain oblationes suas una proposuissent , descendit vivus ignis, Dei minister, et Abelis puram oblationem lambit; Caini autem, utpote impurae, oblationi non propinquavit. Exinde scivit Abel suam oblationem acceptam esse, et vicissim Cain suam respui. Tunc ex ipsis fructibus cordis Cain significatum est, et adversus eum testimonium datum est ipsum dolo re- pleri, cum fratrem suum interfecit; nam cogitationis suae conceptum manus ipsius pepererunt. Abelis autem cordis mundities oratio eius fuit. 3. Tibi autem ostendere volo, caris- sime, omnia sacrificia accepta, igne tac- j Ji^j ^ «fe IJd^ jJooj; Mt^ J^ yo^ oOii^ '^^if '^^; 5 r ^ wOu^Sum • ^ P 9*4 ^oi y/ )JL>)aD J^oi «A^ftole eoi Jfakd* jL^' J^^ :J^ y^ J^ '^^K^ 01-^ J^oi "^fKipe J-^l^ ^ Uoi )L^ \\L^ jjLj ^^oiJii;^ Jf^{ 15 K^., \o J^ yo^ Uoi J ^v>;v>f Ji* jf ^\M^ i%^x J.^f ouLi;^ p ^i ^ .oiJL K^ ji J^oi ^o^ o;oi^ g^a^ vf— ioi ^Jl-^ jj >^^ ^ J^oi jL^ jLiJf w^Jio/ oiK^il KI^* v^^^ef^ Mk^i jr^ IL^ j. i^ ^,: yb. p/ s«^ n5 9? If^ AB] — fl A )a>. _ /6. A 3{. — tflAom.eoi. — fl9A«d{o. — 24 A teoi uei [«.«0«. i Gen. IV, 3-5. 141 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIONE. 142 5 ; ^^l^/ ^(o .\ jfViiN Oi^ ,^i::KSo iU^; \ !4\Av> J^ oi^ |i^i jL^ ^ oid; :ouk pe/ o^ .)-{aI ,-^o J I /i^A io ik^l \l^ j)o^J V^? 10 ^oiqS^'^ ;or;^ ^,lDiLS jLJefSi Jl^ iJLJo J^oi J f ^vivo J /\i o ^'^r 1901 J^JLdj > 'livi^ oooi ^^^iQgOo» «v^oiN*>J vf\ 1^01 JK.^ Ja^^ ooi oooi o ffi'^ o«» p p ^ n i* W r hsJl^l 20 r. ^ 25 «.O »y01H IN #*> ^ Wl Jio O n ^f I* li^a^ J>^ o^lf U^^ "^Mf j IUjo xUi;^ "^jif ji ji^ '^^ If^ ^oio :|JLJ)^ i^f J)^ k:so/ V o rfi >?^ J^y,^ v5 P^i/o ta fuisse. Sic quando Manue, Samsonis pater, sacrificium obtulit, advenitignis vivus, circumlambens illud; et angelus qui cum Manue colloquebatur ad caelum in flamma conscendit ^ Abraham etiam, quando firmavit ei Deus de filio ipsi nasci- turo promissionem, dixit ei : Statue tibi vaccam triennem, capram triennem , turtu- remquoque, etpullum columhae^. Quasut immolavit Abraham , et dissecuit , et mem- brum adversus membrum disposuit, ir- ruit super cum sopor; factaque est caligo, et ignis descendit, transiit inter partes, et Abrahae sacrificium combussit'. Ita etiam sacrificia, quae in Tabernaculo foederis offerebantur, ignis vivus des- cendens consumebat*. Et pariter filiis Araon, Nadab et Abiu , sacrificii ministe- rium contemnentibus , descendit ignis, more solito, tempore sacrificii ; cumque eorum sacrificia munda non inveniret, ea non tetigit ; videntes autem sacrificium non consumi, ignem alienum qui id com^ bureret admoverunt , ne a Moyse obiur- garentur[his verbis] : Quare noncombus- tum est sacrificium? Alienus igitur ignis sacrificium cremavit ; at ignis ille caeles- tis eos ipsos combussit, et sanctificatus est in eis Dominus, eo quod ministerium eius contempserant *. Sed et quando dis- AB] _ 13 A 3/o. — 12S A om. 1^«^. _ 16 A 3/o- — 21 A ^^900. — 24 A uoie [Woi uwe \%^» »Iud. xiii,20. — 3 Gen. XV, 9. — 3 /5. xv, 17. — * Levil. ix, 24, — & /6. x, 1-V 143 APHRAATIS 144 sederunt a Moyse ducenti et quinqua- ginta viri, ac thuribula absque imperio obtulerunt, iussus est ignis a conspectu Domini descendere, qui eos consumpsit ; eorumque thuribula morte ipsorum ex- piata suntV Sic quoque Salomon, aedi- ficans templum, sacrificia obtulit et hos- tias; et deprecatus est, descenditque ignis de caelo,quiholocaustorum adipem super altari devoravit ^. Ita etiam sacrifi- cium quod fecit Elias , ignis descendens devoravit ', etacceptum fuit sicut Abelis oblatio ; ministrorum autem Baalis sacri- ficium sicut sacrificium Caini reproba- tum est. Totumhoc de igne argumentum ad te scripsi, ut perspectum haberes Abe- lis sacrificium igni consumptum fuisse. 4. Nunc audi, carissime, quantae in illa pura oratione vires apparuerint. Oravit enim Abraham, et de quinque regibus praedam retulit*; sterilis per eius orationem peperit '; suae etiam ora- tionis virtute promissionem accepit, fore ut in semine ipsius gentes benediceren- tur*. Et Isaac virtutem etiam ostendit orationis, dum pro Rebecca oravit, et illa genuit^; rursum pro Abimelech, ira- que ab eo cohibita est*. 5. Item lacob, pater noster, in Bethel r y y^ ^^^ fi ^y^i/ f-— 9 ^l >otK % v?>K^ -■»• y • • • vOOt,.,>>oy /ft q-a^ifo :vO-i/ kLs/o 5 Kiihd yttaeu^ui ^s p ooi .ypoiKjLftld V n" j^j jiOL^^ \. .-»• y r • ^ o^ p \jL\ o^ .\J!^ ^ j^ • • • '«^^ifo oii^fo iLj jl^ Jli;^ 10 jLi w^£^S t"^^^* yJ\ Oui$^ \ rf>.'ft oiLd )i<S| .^U; yJ\ ^£i>iiM ji^ yk vii? Il^ ^ T^ ^^\ r yt ♦"^M^tSi* Qu^ 1^1 Jfoj* 9 15 JU^5 roil^j^ If^^ oil Jli-ni^ -^ ^^^/ ^fo •! VI Vi V yo *H ^J^ M a 20 r 4 «^JI^; ogi^ %2^i/o ^ K^ ^j OOAij; vj^} ^fo 25 AB] ;— I A a/o. — 3 A t,oSIfo. — 7 A Cikjo. — » A \fuy> — 10 A ot^^i^o [w^^sfo. — 14 A oua^aA^. — 17 A ^^ [;^.^ — 19 A t>*. — . 22 A «'-ft^v — ^^- A ,So- — 24 A oo^ Ik^ov > Num. XVI, 35. — « II Ghron. vii, 1. —3 I (III) 8 Aphraales ea quae de oralione Abrahae (Gon. xx, Reg. XVIII, 38. — *Gen. XIII, 18; XIV, 16. — ^ Ib. 17) proprie dicunlur, relulil ad Isaac, de quo simi- XXI, 2. — c Ib. XXII, 18. — 7 Ib. XXV, 21. — lia narrantur {Ib. xxvi, 6-11). 145 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIOXE. 146 10 15 9 .^LL:^ j^ ^^^' vi^j ^ ^j jj^jjj Ji^t^j oplii oj^j :po/ t^oj ^/ J>-^f o^i \k^d,o .0^ ^^Ml ^ /ftN to oi^; ^f><S ft» oijf( oa jLlx^ \iJJi ^ \JLi{i jJLixId ^ o^ l/l/ ouKi/o yL Jjpeo .|i\ ^t» U^ ^*U[» ^ t-^ "^-i^ :o»i» '^^ yi-A V-:tef* ^i> "^, ooi J-j;^^ ) .^/i K^ o^ jUji o^i^ ^ouiL^S .ooi > :jM«ounL^ l-^lia* ^^} o,?-^ y^ )i\\^ j,:^ ^f« |i#% .- r^f Vf X ?• ?• r • ^ I 2 r vS voi/ 20 >QJO| jLlSvi* J/l/ oii ^o^/ y^ o^A^ #-4l i^ ^f iTai^ ^/f/ pad ^i>^/>r. ^j ^y^ oravit, et portam caeli vidit apertam, scalamque in altum ducentem * . Atque hoc quod vidit lacob mysterium est Sal- vatoris nostri. Porta caeli Cliristus est, quemadmodum ipse dixit : Ego sum os~ tium vitae; quicumq^ue per me introierit, in aeternum vivet^. David etiam dixit : Haec est porta Domini, per quam iusti in~ trant '. Sed et scala ipsa quam lacob vidit, Salvatoris nostri mysterium est, per quem homines iusti ab imo sursum ascendunt. Mysterium insuper est cru- cis Salvatoris nostri, quae ad modum scalae erecta fuit, et in cuius summo Dominus stabat. Nam supra Christum exstat Dominus omnium, quemadmo- dum beatus Apostolus dixit : Caput Christi Deus est*. Appellavitque lacob locum illum Bethel, et ibi erexit lacob in testimonium stelam lapideam*, cuius summitati unctionem infudit. Et mys- terium aliud lacob, pater noster, prae- significavit lapidibus istis unctione do- natis : populi enim qui in Christum crediderunt, en eos qui unguntur, sicut de ipsis lohannes ait : De lapidihus istis potest Deus suscitare filios Abrahae *. Sic itaque oratione lacob mysterium voca- tionis Gentium praefiguratum est. 6. Observa autem, carissime, quanta AB] — 1 A )x,%L — Ib. A ^l^. — a A desinil ^a^. _- lo B |i;. 1 Gen. XXVIII, 12, seqq. — « loh. x, 9. — 3 Ps. cxviii (cxvii), 20. — M Gor. xi, 3. — & Gen. XXVIII, 18, 19. — 6 MaUh. iii, 9. 147 APHRAATIS 148 sint mysteria recondita in illa visione quam vidit lacob. Vidit enim portam caeli, quae Christus est; vidit scalam, mysterium crucis ; lapides unxit , typum gentium; decimas vovit, quae Levi da- rentur * ; in ipso enim absconditi erant decimarum datores et susceptores pri- mitiarum; in lumbis eius erat catulus leonis luda^, in quo latebat rex Chri- stus; in eo autem unctionem praefigu- ravit. Tribus in eius renibus inclusae Levitis voverunt [primitias] ; reges quos in lumbis habebat cor eius exaltaverunt , et in ipso spiritus propheticus eos per- spexit qui de semine eius erant proven- turi. Cum baculo suo tantum lordanem ille transivit^, mysterium mirabile ma- nibus suis praeferens , signum videlicet crucis Prophetae magni. Pedem movit versus terram filiorum Orientis *, quia ex ipsa lux populis orta est. Et incubuit puteo cuius ori lapis erat superpositus , quem connisi plures levare nequive- rant'. Multi enim pastores non value- rant eum tollere, ut puteum aperirent, donec venit lacob, qui virtute Pastoris illius, in lumbis eius conditi, lapidem sustulit, suumque gregem adaquavit. Multi quoque venerunt prophetae, nec baptisma potuerunt revelare, donec ve- jL^ .M^j! o<ji/ |i^^ IM |g ii> V N^ r - r 1 oSoi ^ ^.y r v^ .1 :}Ds i i» \tk -^ rttfo "''-»? V^ o»^j ll^oii Mi?? Mi^ 1^21 :| ,^ r > v> I ■^Nv^ 1^01 iio ;|/a .. fM v> 10 ;o/ oipLj»f |_^:k^o i\-A^ I ? A .f 1-^» oi-^ ,l,( .. -^o : ?» r -/ r ^ 4 4 :)^^ wi*f \^ii -oioSi^f ;aij/. .| v^vivN |)Oiai wuJ; oi I v>| ^>^oe L^f ji lU^ • ^ lUM llf, |-y>f^ m vfJ^o Jl^*. ,}; 1^01 v^f \-J^h JL-.^^ :o^ ?o Ml n \ jo olf if. .^^m I— S-1jS .oi-UL^ 25 I •^'' ^- IKljo^a^JM» yc 5»? B] J Gen. XXVIII, 22. Vid. Hebr. vii, 8-10. ^ /ft. XXIX, 8 seqq. — 2 Gcn. XLix, 9.-3 Ib. xxxii, 10. — * Ib. xxix, 1. — 149 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIONE. 150 o/o 9 r O 5 ^l %i;o/o JL^j J-JLdoio y^Qfi^^l g m \ ^^i/o ^<\ l^ #•• ?» r • 3 /■ ^ ^?^:^ K^ooi M^o :jj;si |If ^ .^^ l^^i oij1/ of oife» >lj vfft woiad/ lo^ ^ ^^ po e ^«L» oila^ ^j f ^»i; ;) •^nviN ^M Jlt-^^ I V)V ^» Jt^ V*^ ^oi .^-:pLM' ^VL» s-oii*J 2 ^,L^ Jl^ V^aft V JLA; "V^ 20 •, ^ v?l OOOlS i^ ^ ^ * ■ -g tJb^if IfJ^ 1 ^^ :oo f> \Ji> ««oiQ_L_a 1 ^ v>^' o^oi^ ,.^-^-^a /. > ^if ?» . I9 oila^it 25 oiL^jf jL:; ^ pop ^f jJ^ niret Propheta magnus, qui solus illud aperuit, seque ei immersit, et clamavit, benignaque voce dixit : Omnis qui sitit, veniat ad me, et bibat\ Rursus oravit lacob a Laban revertens, ut de manibus Esau fratris sui eriperetur; sicque oravit et confessus est, dicens : Cum baculo meo transivi lordanem istum, et nunc ecce me cum duabus turmis^. O admirabile Salvatoris nostri mysterium! Quando enim Dominus noster primum venit, egressus est [ut] stirps de radice lesse', in similitudinem virgae lacob. Cumque a Patre suo in secundo adventu regres- sus fuerit, eum cum duabus turmis ite- rum adibit : una populi, altera Gentium, quemadmodum lacob, qui ad Isaac, pa- trem suum, cum duabus turmis rediit. lacob enim cum undecim filiis suis re- vertebatur; Salvatorem nostrum comi- tantur undecim discipuli, quippe cum non sit inter eos ludas. Beniamin postea natus est, et duodecim fuerunt lacob filii; postea etiam electus est Tholo- maeus*, et Salvator noster Apostolos duodecim habuit. Sed haec de oratione lacob dicta sint. 7. Quid vero dicemus de virtute ora- tionis Moysi, quae infinita est? Oratio B] » loh. VII, 37. — « Gen. xxxii, 10. est Matthias. Vid. Praef. § 11. — » Is. XI, 1. — * Pro Tholomaeo seu Tulmai Inlelligendus 151 APHRAATIS 152 eum de manibus Pharaonis liberavit, et manifestavit ei habitationem Dei sui * . Per eam decem Pharaoni plagas intu- lit. Iterum oratio eius aperuit mare, aquas amaras dulces reddidit, descen- dere fecit manna, coturnicem suscitavit, perrupit petram et aquae manarunt. Haec superavit Amalec , losue corrobo- ravit, Hog et Sehon in praelio contur- bavit, demisit in infernum impios, et iram Dei a populo suo revocavit. Haec comminuit vitulum peccati, tabulas de monte protulit, faciem illius resplen- dere fecit; et plura de Moysi quam de lacobi oratione narranda forent. losue quoque filius Nun oratione sua potens effectus est apud Deum. Haec lordanem fidit, lerichuntis muros evertit, perdidit Achan,solemcontinuit,lunamquesistere fecit, profligavit reges, terram subegit, ac filiis Israel in hereditatem dedit. 8. Pergamus nunc ad orationem quam silentio protulit Anna, Samuelis ma- ter^, quaeque beneplacens coram Deo evasit, sterilitatem eius reclusit, et ab- stulit ignominiam, ut nazaraeum ac sa- cerdotem pareret. Ipseque Samuel in conspectu Dei sui oravit, quando si- gnum filiis Israel ostendit, eis indicans peccatum eorum, eo quod regem sibi petiissent. Intulit Samuel hostiam su- 7* r ym^ ^h^l cijn \ %^o .oidil^/t J^i/^^t K^>^o ■^Q^Jb hJeixalo )Jjpe lJk«./o 5 >n .^\ v>\<. Kij^ \^ hSxdo MM ' r %. r"^ " * r. V a-^ K r. \ 90 rf^^O y r r ?» 9 r 9 r y .oi-dojt--d l^oijo |,Q-^ oQ_axI* > V» otla^t woi |Jl— X^do 10 21 \r K yvft oiL^j .otoSi ^ef-A iLiil &i hJL>»XD o6i woio :*_J,)r 15 )^v>>\ ftCboS v^ K.^^Nfo o ..V/./i I ^^^-^!^^ K.^0 jloM^ hJL:Jio P-. ^ £^^, J^Ki, jl^j U^ 4^ jljj ^ :^J^f ct^i \Jj: 20 j^O vf-if ^fo} ,-5 ^"{-aii/ v-^ Jlf .Ji:^ V^OJ^ O^^Ji, "^ V^OISOI^ 25 :pL»pe ^ jil^ "^J^MiA ^jo oa .J^, JJJ- ^oJL:» J^ *s-iJo AB] — 12 A incipil «/.^- — 13 A Slo- — 14 A |o5^. — 2i B |to>Bi.. J Ex. ni, 2 seqq. — '^ I Sam. i, 13. 153 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIONE. 154 ^ ^jii/o ctoC^^l ^ ^j ^of ^l .^S^ fO \}^io Ja.xu2 yOOM2« KiL»oio »r IUj; ^£s^/ ^fo ^^^ wl/ woiaS^ Jfob :'f^/o J^f vi^j ^^ii :oi^ ?i j' » i' » J^ ^^^ .)l^) JJk^ ^ lU^ zso^l vAfo OI-DjL^ $f-^ Oll^j <^ 4 iln i «d/o J '^l; oii^j JL^ J 4 4,\ \ ^f K^o ^^i^U JJ^ ^^ U-U 4o oiio:^, KJCM«i> ^.-'«N? ^^kJ^Kji/o : jboi; ^^otOA^o^ ^ otoi^/ V-^Ki)^ ."^Ju. j; .^CLdlfo JLixlfo 20 fjjL» k^o jJLL. JUjJo j^lL^ j^^i^ pi^oil aiJcL^S .J5&: y^ .JJl^JL^k ^ioJ^S. JJ^ oi^^o J JSu per altare, et pluere fecit in diebus messis tritici * . David etiam oravit co- ram Deo suo, et de manibus Saulis ereptus est ^. Rursus cum populum di- numerasset, oravit, et iram furoremque avertit ab eis, quando vastator in eos praevalebat ' . Oravit et Asa, et eius oratio virtutem maximam ostendit, quando, egresso adversus eum Zara Ae- thiope cum exercitu suo decies centenis mil- libus*^ oravit Asa et ait : In eo manifesta- bitur virtus tua, Deus noster, quando populum multum in manus populi minoris tradideris^. Exaudivitque Deus oratio- nem eius, et misit Angelum suum qui eos conturbavit. Sic ingentes vires ora- tionis Asae virtute superatae sunt. Ita etiam losaphat, filius eius, exercitum hostium oratione sua percussit et devi- cit*. Ezechias similiter oravit, ac cen- tum octoginta quinque millia per manus angeli, ducis exercituum, eius oratio delevit. lonas quoque e profundo maris ad Deum oravit, et auscultatus est exau- ditusque, et servatus incolumis. Oratio eius abyssum reseravit, fluctus supera- vit, praevaluitprocellae, nubes fidit, per aerem illata est, caelum aperuit, thro- noque maiestatis, per manum Gabrielis, AB]— SA^d/o. — 6 A ^opoi (sic). — 7 A add. o« n^o^- — » A ui:^ [,^. — 16 A ool »I^o .<^a« _ 19 A ImooiI. — 22 oiiodM. — 2» A add. «^ [ooi. — Ib, A pi^o [^ii-^o — Ib. A ^oti^o cum o secunda luanu addito. » 1 8am. XII, 17, 18. — « Ib. xix, 18 seqq. — 3 n Sam. xxiv, 25. — * II Chron. xiv, 9.-5 Ib. XIV, 11. — « Ib. XX, 3 seqq. 155 APHRAATIS 156 quiDeoorationesoffert,appropinquavit; Jf^— ^; U^ ^^ JK, / ■>cn \i K oj evomueruntque abyssi virum prophe- JboouSo Ksl^u!^ Jj^o^ JJLSdo iopJ^ tam, et piscis lonam ad littus proripuit. ^,]^^^ l^jjf ja^o ^^-^^ |^VnX. Oraverunt quoque Ananias, Azarias, et Misael, etoratio eorum vicit flammam, virtutem ignis inertem reddidit, et naturae eius vim adurentem immutavit; regis furorem humiliavit, et viros iustos liberavit. 9. Daniel etiam oravit, eiusque ora- |^ad oiLa^«o ^ rj/ff ool -^V^j^ tio leonum ora praeclusit; obturatum |_^^ ^ -^Lttfo :lpii jfo^Jj estosvoracissimum, necarnemautossa t^ r i ^ r ^i^ ^ ^" &^ i ederet viri iusti. Protenderunt leones pedes suos, et Danielem exceperunt, ne humi laberetur; inter armos suos com- plectebantur eum, pedes eius lingebant, ^oio^i^fo ^oui^t^ ^^r^^^^v :}^^i cumque in fovea Daniel ad orandum ^ •[ «f>f ^clo ^.^o «oooi surgeret, hi quoque, ad Danielis exem- • j ^^^ «V yioujlf/ Oi^^aa jlp; J '^^m *^ plum, artus ad caelum extollebant; et k .?.X /^ J y.| lAx^ X ycLioi ^fo susceptor orationum ad eos descendit, lAl^ .^i^ tJk^ ^ ^Xx^ 4^^|^>^ osque leonum conclusit. Daniel quippe ^ >^ i ^ p . ''i tt^f^^i Dario dixit : Deus meus misit Angelum ' * • ^ V5 oopood \ ^tOO 01 "^JI V> tflA %«0^ 15 suum, qui obturavit ora leonum, nec mihi nocuerunt\ Foveam enim, quamvis ^-^^ r-^^^ .^ • in > ^ •• jlo Jia-^9(; J* K opertam et obsignatam, lux intus irra- •^^^^ ^^ii J^^^o ^^a^K.«#o ^am^iV) diabat; et leones recreabantur, eo quod ^fj/ff ^"^^^009 JJl^It/ yOJOi ^; o^ propter Danielem lumen videbant. Et ^jLiiJ -^.^ vu ^ .ojU jloiOJ yajoi quando in somnum lapsus est Daniel, jj^J .^^r ^ ^^ .^ ^r ^^ dormireque voluit, straverunt se leo- nes, ut super eos, non humi, decum- beret. Clarior erat illa fovea cenaculo JjL^ ^ -^ o5i Mi^V-^J^oi multas habente fenestras, pluresque il- ^T^ ^!^* ^*"^^»^ 'V "^^ om^^ lic aperuit Danielis oratio [fenestras], K.^lj oiK^2^^» ^^ V-lKJ! ^ J a quam in cenaculo suo, ubi tribus so- ^j^V^ ,01^ J^oi jlfio p N. 4^ ^Lla; 25 AB] — 11 B «^. — 12 A 3{. ~ 22 A ot^^. — 23 A om. oi&^9 omaSv . * > Dan. VI, 22. 157 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIONE. 158 "- ^ wJ^fo : '" " "I poi^a-d wKaI/o »*gaft\M ft\fti ^ot . v>;;-^o ^o-if al^fo jIoJ^^! ^r .-* 5 . Kiikdoi/ |K /*iii ooi oila^«o >a n n? ?• ^ Ji^jf \JJi ^<^ J^oi JS^; pp^ ' 'v^ OOOI ^^\ fli lummodo temporibus orabat*. Escen- ditque Daniel integer, et eius adversa- rii pro eo praecipitati sunt ; reclusa sunt ora leonum, qui eos devoraverunt , eo- rumque ossa contriverunt. Praeterea eius oratio, completis annis septuagin- ta, captivitatem Babylone reduxit*. Et unusquisque Patrum nostrorum iusto- rum, tempore tribulationis adveniente, arma orationis adsumebat, ut per eam de angustia eriperetur. 10. Sed et Salvator noster orationem docuit his verbis : Ofale in occulto ad eum qui absconditus est; ille videt omnia^. Ait enim : Intra in cubiculum, et ora ad Patrem tuum in abscondito; et Pater qui videt abs~ condilareddettibi\ Quare autem, caris- ^ime, Salvator noster praecepit, dicens : Ora Patrem tuum in abscondito, clauso os~ tio? Hoc prout adsecutus sum tibi tra- dam. Dixit igitur : Ora Patrem tuum in abs- condito, clauso ostio. Id autem est, ut nobis sermo Domini Ora in abscondito declarat : in corde tuo. Et claude ostium. Quodnam est ostium quod claudere iubet ? nisi os tuum, cum ipse templum sis in quo Chris- tus residet, quemadmodum Apostolus ait : Templum vos estis Domini^ ^ qui intra- bit in hominem interiorem, hanc nempe domum, eamque ab omni immunditia ABI — 2 A add. ^Vjm [uwoaiki.. — 8 A mdo- — 12 A |>J ^» — 10. A ^o».». — 13 A qui videt in abscondilo Umaa ))..*. — 17 B om. V^kaa. — 19 A ei^^. — 20 A em ^e- ♦ JjJL^/ ^ OOOI 10 r^fo jk^, ^^i^ aL} o^ ooi : J^^^ASL^ Jb^AaL» ^JM voK^; jijo p&i^ ^^Aa. :v-^pef .'^ JU ll^ J...>mg, J^jlo ;J ,*my^ ^jj ^^ ^l ..a^i; ^; Ji^ .yiiAj 15 JSoM \ii ^ ^a^ yiL^i jj; i-^lo M/ y^r^i J-^ J?^ ^ '•r-^J -01 j-ii;^ ^? j;^ .}S{l ^l ^ ;al iij, '.^, ji^ 4. 20 oJMo .[jLil 90^(0 :^JlS^ ) ^cci^^ W^f; yJl J .l/iV^ ouS 'y^x i^ "^^^ jLipe; y^lJ\ oiLu^, : J ,\ :\ » jL^ \Ji^^ M^l^ y^l Vl^ ojS. 25 JoOM p J Vl^» ^e^^oJ^ ^ s^OIQrfCapO 9 7* y y llt ioi y^o «^jfoad o^oi; J^ti ^^( i»-. I'*^ > Dan. VI, 10. — 2 /6. IX, 23 seqq. — » MaUli. vi, 6. — * /ft. — M Cor. iii, 16. 159 APHRAATIS 160 purgabit, quando clausa fuerit porta, quae os tuum est. Sin aliter, quomodo rem intelliges? Si tibi contingat ut in agro inveniaris , ubi domus non sit neve porta, numquid forte in abscondito non orabis? Vel si obveniat ut sis in summo monte constitutus, numquid etiam non orabis? Salvator insuper significavit Deum cordis et cogitationis nosse vo- luntatem, ut ipse Dominus scripsit : Scit Pater vester quid opus sit vobis ante- quampetatis ab eo\ Et apud Isaiam pro- phetam scriptum est : Antequam invocent electi mei, audiam illos; antequam concla- ment, eis respondebo^ . Rursum ait Isaias de impiis : Etiamsi multiplicaveritis ora- tionem, non exaudiam ' . Ait iterum : Voce magna auribus meis inclamabunt, neque exaudiam eos * . Haec autem de oratione dolosa dicit, quae non fit accepta. Om- nia vero illa verba cum discretione au- dirc debes, tunc vim eorum intelliges. 11. Ibidem Vivificator noster aliud verbum protulit, considerate etiam ac- cipiendum. Ait enim : Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medioeorum^. Quomodo intelligis, caris- sime , sermonem istum ? Ecce Salvator dicit : Ubisunt duo vel tres congregati in no- mine meo, ibi sum in medio eorum. Num- IJLiu/ :ouM M^ /o sM-tti^ hJi jj:^ ji ),JoAf % OOi 5 y 9 y JL^ \j^Uo .s^ M^K^ )Jl^ 10 ^ H^ :^o-i/ ^*^a_»/ \^! '^i o6i .^i J ' \i^^ ^^i ^1, :ji oi^ .jL^K^ ji, jLj; jk^^^ >.<ooi J ? >|Xa^ JL^ ♦ ^mI ^<oi!^>.*J^ a/ :^ \& y ji^ ji^ ^T/,.N; ^i 'y^i 20 U/} :V^pe[ .jLJL^ij^ JuKi^A^ -^-tf P/ ^i woai* ^^ma» JiCkl^ ^fif »i/; :^.'..\> pe/ J^* s.>^/>r. of Jf<Si JS^ ^i w.>x£d ^^JuO» jiii5 ^fif 25 fo. , «. \. ■»» ioi y/o .^OlKirfiO Jl_|/ AB] _ 7 A M^.f. _ 8 B om. 1«;^. _ 9 A oei «^».. _ U B lu.^. _ l» A A/o- — 20 A » MaUh. VI, 8. — 2 is. Lxv, 24. — 3 /ft. i, 15. — * Ezech. viii, 18. — & MaUh. xviii, 20. 161 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIONE. 162 ;^ 10 ^ ooi nt V? \o %«oioK^ ^o y^jpf r ^ ^ # ^ # 20 quid si solus es , Christus tecum non est ? De iis etiam qui in Christum credunt scriptum est in eis habitare Christum*, quo ostenditur, ut duo vel tres simul in- veniuntur, Christum cum eis esse. Ego vero tibi demonstrabo non duo vel tres , sed amplius mille hominum in nomine Christi posse aliquando congregari, Christum autem cum eis non manere, dum homo qui solus fuerit Christum se- cum habebit. Sed gratum iucundumque est audientibus verbum Vivificatoris no- stri dicentis : Ubisunt duo vel tres congre- gati in nomine meo, ibi sum in medio eo- rum^. Ut homo in nomine Christi se colligit, Christus habitat in eo; Deus autem habitat in Christo ; fit igitur homo ille unum ex tribus constans : ipso nempe homine , Christo qui habitat in eo , et Deo qui in Christo est, quemadmodum ipse Dominus dixit : Ego in Patre et Pater in me est^. Dixit etiam : Ego et Pater unum sumus*. Et iterum : Vos in me estis, et ego in vobis sum *. Dixit quoque per Prophe- tam : Habitabo in eis et inambulabo inter illos^. Quo argumento potes sermonem illum Salvatoris intelligere. 12. Ego autem tibi ostendam, caris- sime, in singulis iustis, Patribus nostris, AB] _ itt A to^o erasum et \^lo secunda manu superscriptum — 16 B persona Chrisfi oimoia )— '-^t — 17 A |o9^ erasum et |a{o secunda manu superscriptum. — 18 A om. ooi- — Ib. A add. |i{ [wala. — 19 A add. ooi [u». — 24 A add. Pj [ua^. — 2» A o2^. » Cf. I loh. III, 24; IV, 15. loh. vi, 57. — « Malth. xviii, 20. — » loh. xiv, 10, 11. — * Ib. x, 30. — * Ib. XIV, 20. — « Lev. XXVI, 12. II Gor. vi, 16. Gf. Ezech. xliii, 9. PATB, SYB. — P. I. T. I, 6 9 m^^^^m^^mmm^^^^ w m^^mm^^^m^m^ 01^^ x)iSx ^ ^ |_iJv^ o^ •Wv? r » » » * '-[ y^ Jjfo vJAo? ^ ^hJli r^l ^O ^iM ^iM ^ii ^ m\ ■! y »0 •»( ^J j^fO 25 ^ou» ji^ :a^jj J-i£ijJ ^4^J 163 APHRAATIS 164 cum orarent Deum fuisse. Moyses enim dum in monte orabat solus quidem erat, sed Deus erat cum eo; neque eo quod erat solus non exauditus est , sed magis eiusoratio, benigne excepta , iram divi- nam compescuit. Item Elias in monte Carmelo solus erat , et oratio eius mira- biles virtutes patefecit : ea enim inhibiti sunt caeli , eadem rursus eorum vincula soluta sunt. Haec de mortis manibus praedam abstulit, spolium inferno eri- puit; haec etiam abominationem de Is- rael exstirpavit, haec quoque ter ignem demisit, in altare semel, et bis super principes ; et vindictam pro eo sumpsit ignis per eius orationem de caelo delap- sus. Genua flexit ut oraret, et confestim exauditus est; viri autem quadringenti et quinquaginta qui sublata voce clama- bant , non auditi sunt , eo quod in Baalis nomineclamabant; Elias vero, licet solus esset, meruit exaudiri. Similiter lonas propheta exauditus est , quando de pro- fundis inferni oravit; quamvis solus esset, extemplo auditus est et res- ponsum accepit. Item Elisaeus oravit et ab inferno [mortuum] retraxit, et de manibus iniquorum qui illum circum- veniebant servatus est. Solus quidem esse videbatur, et tamen exercitus multus in circuitu eius aderat. Ait oua:S1 J^^^o :J^oi %^oio»QL.>\,'> Jto^^ s^CjioKil %«oio;quw^^9 ^^^^^ jlo .J^oi 0101^/; jK^eu2o K^JLbeKji/ J ^^ ^ Jl .^oV-Af jlL^ J^f ^f .K-l^J jbL^ oiloLb^«o :%^oio»QLa»\,'> J^oi %«oioK^ oiLo^jo ;Ki:, \( ^^A** ^o *^^^ ? :^v_^ ^ |I&|~^ l( n\ o^ Jf^ :^J KSJL iLJi ll^ oiL^jS Jlf^ :)jLi;of ^ ^?Io ) A >y ^ :oiiQ^t^ J)ai IKmJ t-9 JJtoo^ Co JJlJo^) j»o : MOiofa«^«^ ^ \J^lo :oSoi ^A JL^ J^ ^ «df .^K^f Mi^ J^oi 20 :^«^KAf JjLLJ "^a^ ^ «^j p ''^«^^ J^oi woioJ^^ MOiofauu^^ fi-o JLAj Nfct ,*\} «dfo ./. i\lfo ^J^^f s^^l ^ ^jiifo "^A^ ^ ^'o|{o %^gio»Qn»>.'> Ji>^wbd i^o • %«oiQLdp; JiL#Ld 25 j^oi v-:^ jt i-^sk^ i-^ ii -i^? ^Ji^; :oi^L^^o^i^ V^ V^f «oik AB] — 4 A \m,a^j ^^^A ^-^^^ — ^ '^ ^Io' — 7 '^ looi w»o>io^{ w»o>io9Am^. — 8 A om. a^I{ ;«^ otia^fA-* — 17 A add. et invocahant o;oo [&^v — 20 A d{o- — 22 B om. ^ftM6^{-.- «9. 165 DEMONSTRATIO IV. — DE ORATIONE. 166 ^o .J^ V^ V» r r 4 i r^ 4 r4 \^ y OOOI yOOM»QLa>X,'> • ^ 99 y y J?. K '• ^ ^^ • ;ofof v>:if Jjiof sf .v;^'-^ o i«:u ji .J-l^f^ Kj| o^ ?* >' ^ Kj{ ^V^^ oii M* Jii»^ lliij jfoKA^o yk »f>4Kai> Kj ^o^Q^ ojL^f :t^f «A^» K-Jlf Sio Kj( «0^1; oou/ UL^tKa .A^ ii o u; a^9 r^ilo i<Sl:LL enim discipulo suo : Plures nobiscum sunt quam cum illis * . Solos relictos di- ceres, tamen soli non erant. Ex iis quae tibi significavi, sermonem intel- ligere potes Domini dicentis : Ubicumque duo vel tres congregati sunt in nomine meo, illic in medio eorum sum^. 13. Sicuttesupramonui, quandooras, cor tuum sursum erige , oculos autem de- mitte, et in hominem tuum interiorem collige te , et ora in abscondito Patrem tuum qui in caelis est. Omnia illa de ora- tione tibi scripsi , eam videlicet si mun- da fuerit excipi , si vero immunda respui, quoniam sunt inter nos qui orationes multipIicant,deprecationemprotrahunt, se incurvant , manusque extendunt , licet orationis opera procul sint ab eis ; et ora- tionem pronuntiant a Vivificatore nostro traditam : Dimitte nobis debita nostra, si~ cut et nos dimittimus debitoribus nostris ' . Sed tu qui oras , memento te coram Deo sacrificium offerre ; nonne ille qui prae- sentat orationes de sacrificio labem ha- bente erubescet ?Tu, inquam, qui oras ut tibi dimittatur, teque dimittere confite- ris , in mente tua prius cogita an reipsa dimittas, et tunc fateberis te dimittere. Noli autem Deo mentiri, dicereque : Ego AB] — 13 A non excipietur tboftM U [|m&mo 11. _ 14 A |L^. _ 18 A ^{ 3lo. -. 21 A \l^y iz Kego dimiito VI «aaa^ [^l «o^v — 2» B ») [U. — 26 A add. Deo] vivo \^ [1o>^- » II (I V) Reg. VI , 16. — 2 Matth. XVIII, 20. — »/«>. vi,12. 167 APHRAATIS 168 dimitto; dum non dimittis. Deus enim non est homo similis tibi,ut ei mentiaris* . Si adversus hominem homo peccaverit , Dominum rogabit; si vero adversus Deum homo deliquerit, quem depreca- bitur? Noli ergo te ipsum tua oratione condemnare. Insuperaudi quid dicat Do- minus : Quando offers oblationem tuam, si recordatus fueris quod simultatem ali~ quam adversus fratrem tuum retineas, re-