m	?>
K	mm
	W' " ■
^		t'
rt^ .	, ■<'T ,	Rm
	1	■2^
,. t		i^

^•^i

\

A.'.

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/commentariiinsac08lapi

t^^

•^4"

CORNELIUS A LAPIDE.

COMMENTARII

IN SCRIPTURAM SACRAM.

■f .^ •

LUGDUNI, EX TTPIS PEI.ACAtJD ET I.LS.M'.

R. P. C.

E SOCIETATE JESU,

S. SCIUPTrRK 01. IM LOVAMI, PO.STF.\ RO\I K PIIOI K.s.sdl.lS .

COHHENTARII

IN SCRIPTURAM SACRAM.

TOMUS VIII,

CO.MPI.ECTENS I.XPOSITIONF.M LITTERALEM ET ■MOIIAI.EM

IN QUATUOR EVANGELIA

MATTHtEI, MARCI, LVCM et joawis.

INDICIBUS NECESSARIIS II-LUSTU.VTl S.

EDITIO RECENS,

A QCAapi.rniMis siEr<ois,Qi)inLS ceter* scatei)4ST,diucentissimf: Exprnc.ATt it cASTir,*T» .

E T

ILLUSTRISSIMO DD. A. R. DEVIE, EPISCOPO RELLICENSI

DEDICATA.

apud pelagaud et lesne

»S. DD. PAP.E niBLIOTVPOGU.i^PHOS.

M.D.CCC.XXXl.X.

^ v^

V

.?

■ t. t. i > <■' i

■NOV'3- -1945

I Z9 91

PROOEMIUM

IN EVANGELIA

DE

EVANGELIORUM

PR^ C^TERIS SAGR.i!: SGRIPTLR/E LIBRIS

EXCELLEINTIA ET iMAJESTATE

EX PARALLELIS LEGIS ET EVANGELH.

CAPLT PRhMUM.

(CnEO h veteri Testamento ad

hiovum : h Salomone , inquam,

lad Cliristum , quasi a rivulo

'ad fontem ; c> Proverbiis ad

I^Evangelia, quasi a tlumine ad

Oceanum sapientia; ; ac per ea

jsacne Scripturie novi Testa-

menti coronidem impono.

Tanta est sacra; Scripturac

digiiitas, utiliias , majestas, ut onines Pliiloso-

phorum et Theologorum , tam Hebraeorum quam

Graecorum et Latinorum, libros tantum superet ,

quantum divina sapientia omnem humanam

transcendit. S. Scriptura enim est verbum Dei,

ipsa Dei loquela et vox, quS scilicet Deus suam

•apientiam nobis enuntiat, viamque ad virtu-

tem, salutem et felicitatem oeternam demons-

trat. Ouocirca S. Aug. epist. 3. ad Volusianum :

Quiv mens , inquit^ avida ceternitatis , vitceque

preesentis levitate permota, contra hujus clivina

auctoritatis culmen lumenque contendat? quce dispu-

tationes , qucs litterce quorumlibet Philosophorum ,

«7«^ leges quarumlibet civitatum duobus prcBceptis ,

ex quibus Christus dicit totam legem Prophetas-

que pendere , uUo modo sint comparandce : Dili-

ges Dominum Deum tuum ex tolo corde tuo, ct ex

lotn anima tua , ct ex tota mente tua , et proximum

tuum tanquam tcipsum? Deinde asserit S. Scrip-

turam csse scientiarum omnium encyclopaediam,

dicens : Ilic Physica : quoniam omnes omniutn na-

turaram causce in Deo creatore sunt. Ilic Ethica :

quoniainvita bona et honesta non aliunde formatur,

quamcum ca , quce diligenda sunt, quemadmodum

diligcnda sunt diliguntur, hoc cst, Deus et proxi-

mus. Ilic Logica: quoniam vcritas lumenque animce

rationalis , non nisi Deus est. liic ctiam laudabitis

Reipubl. salus : nrque cnim conditur et custoclitur

optima civilas , nisi fundamcnto et vinculo fidei fir-

mwque concordict, cum bonum commune diligitur,

7«od summum ac verissimum Dcus est, atque /« ilto

mvicem sinccrissime se diiigunt homines, ctim prop-

ttr illum se ditigant, cui, quo animo diligant, oc-

cultare non possunt. Et nonnullis interjectis ita

CORNF.L, A LAPtDF. TOM. VIII.

concludit: llis salubriter et pravacoiriguntur , et parva nutriuntur, et magna oblectantur ingenia. Ille huic doctrince inimicus est animus, qui vel er- rando eam noscit esse saluberrimam, vel odit cegro- tando medicinam.

S. Scriptura ergo est ars artium , scientia scien- tiarum : ipsa est Pandora etencyclopiTcdia sapien- tiic. Nostril memoria S. Teresia virgo spirilupro- plieliae, aque ac sanctimonitX' et miraculorum gloria in Hispaniacelebris , h Deo didicitomnem noxam Ecclesiae, omnia mundi damna ex hoc fonte manare, quod mortales clara solidiique cognitione , et seria consideratione non pene- trent verilates S. Scripturae. AuctorestP. Fran- ciscus Ribera, nobilis S. Scrlpturae interpres, in ejus vita. Nam, ut aitS. Basilius hom. in Psal. 1, 5. Scriptura est communis curandarum anitnarum officina, d qua medelam quisque suo tnorbo sa- lutarem et accommodam queat seHgere : ipsa ergo est apotheca rebus omnibus iiistructissima, quic singuiis temporibus, locis, personis, difTi- cultatibus, periculis, morbis, malis pellendis , bonis accersendis, erroribus jugulandis, ortho- doxis dogmatibus statuendis, virtutibus insc- rcndis , vitiis propulsandis, pharmaca, arma , instrumenta suppeditat. Ita nimirum Ecclesia a sacra Scriptura, dum agones erant marlyrum, hausit constaniiam et fortitudinem ; dum secula doctorum, ac facuUas doccndi discendique, sa- pientiac lumina, eloquenti.T llumina ; dum tem- pora haereticorum, fidei firmamenta, quibus erroresconvclleret : in prosperis ex ea didicil hu- militatem et modestiani ; in adversis magnani- mitatem, in tcpore diligeuiiam et fervorem. Denique si quando tot labentibus annissenio, maculis, nicvis deformetur, ex ea morum per- ditorum resiitutionem , redilumque ad pristinam virtutis dignitateniet statum sibi adsciscit.

Porro inter omncs divinus auctoritates, quit sacris Littcris continenlur , ait S. August. L 1 de Consensu Evangelist. c. 1 , Evangelium merito cxcelUt. Quod enitn lex et ProphctcB futurum prce- nuntiaverunt , hoc redditum et completum m

1

3 rnOOEMlUM IN

Evangelio demonslralur. Propheiia ergo eslEvan- geliuin velaluin, Evangelium vero cst propiietia revelata. Audi S. Ainbros. lib. 5. Hexaem. cap. 7 : Evangelium est, de quo viurtyr ascendit. Evan" gelium est mare , in quo piscantur Apostoli, in quo mitlitur rete, cui siniile est regnum ccelo- runu Evangelium est mare , in quo Christi figu- rantur inysteria. Evangelium est viare, in quo Hebritus evasit, Mgyptius inleremptus est. Evan- gelium est mare , in quo divince gratice plenitudo est , et sponsa Cliristi Ecclesia, quce supcr mariu fundula est , sicut dixit Proplieta : Ipse supcr maria fundavit eam. ExiLi super undas , 6 homo , quia piscis es , non te opprimat secuLi istius fluctus. Si tempestas est, pete aLtum; si serenitas, Lude in fluctibus ; si procelLa, cave d, scopuloso litlore, ne te in rupevi furens cestus iLlidat. Quocirca S. Ba- silius, iiom. 16 : Omnis, ait, Evangeliorum vox , reliquis omnibus sancli Spiritus prceceptis cmi- nentior esse dignoscitur. Et Origen. Prrcfalion. in Joannem : Totius Scripturce primitice , inquit, est EvangeLium.

Clamat Christus : Ego sum luxmundi, utique per Evangelium , quodquasi lumen diffundo, ut per illud totum orbem illumineni. Evangelium ergo est lumen mundi, et soUerra?; quade causa, dum illud legitur , cerei accendunlur. Vetus fuit ille mos ante tempora S. Hieronymi; ita eniin ipse scribit contra Vigilaniium, ad lumina haec caecutientem et dormitantem : Per loias Orientis EccLesias , quando Legendum est Evangelium, ac- cenduntur Luminaria , javi sole rutiLante , non uti- que ad fugandas tenebras, sed ad signum Lcttiticc demonstrandum : unde et virgines iilct EvangeLicce semper habent accensas Lampades suas, elc. , ut sub typo Luminis corporaLis iLLa tux oslendatur, de qua in PsaLterio Legimus : Lucerna pedibus meis verbuni tuum, Domine, et Lumen semilismeis. Ps. 118.

Quocirca mira semper fuit omnium non tan- lum Sanctorum , sedetChristianorum erga Evan- gelium reverentia , mirus amor , mira veneratio. Constantin. Magnus Evangeliorum codiccm aurc gemmisque ornatum dono misit S. Nicolao My- reensi Episcopo; uti habet ejus vita. Theodosius Imperator Evangelium propria manu descriptum quotidie lectitabat bona noctis parte. Te-,tis est Nicephorus , libro 14 , capite 3. Synodi Olxume- nicae ambae Nicaense, Chalcedonensis, Ephesina, Evangeliorum codicem in medio conciHi statue- bant, ut ad illum, quasi ad personam Christi converterentur ; ac si Christus ipse eis diceret : Justumj udiciumj udicate , aitS. CyrillusinApolog. Jure canonico sancitum est, ut in solemni jura- mento per sacrosancta Evangelia, ea manu tan- gendo, juretur : unde etiamnum rem juramento lirmantes dicimus : Sic me Deus acLjuvet , et hctc sancta Dei Evangelia. Uti ergo per Deum , ila et per Evangeiia , quasi per sacrosanctum Dei ver- bumjuramus. Neque orthodoxi duntaxat , sed et haeretici plerique idipsum faciunt , qui licet alios S. Scripturae libros e S. Canone expunxe- rint , alios mutilarint, alios depravarint, Evan- gelia tamen tangere et temerare non sunt ausi; amphus dico , Gentiles Evangeha suspexerc. Quantiea fecerint Platonici narrat S. Aug. 1. 10 de Civit. Dei cap. 29, qui et lib. 7. Confess. 9, docet se in Platonicorum libris legisse initium Evangelii S. Joannis : bi principio erat Ferbum , non vero illud : Et Verbum caro factum est. Denique daemones ipsi ad Evangeliorum codices pavore percelluntur , et sacro quodam horrore

FVANGELIA.

concutiuntur : scribit S. ChrysosL liom. 51 \n Joannem, dcxmones locumillum,in quo aliquis eorum sit codex, ingredi non audere.

Denique per Evangelia plurinia Cliristus edi- dit miracula. Accipe pauca e multis. Gregorius Turon. de Vita Palruni cap. 6. narrat quod, cum Arverna civitas incendio conllagaret, S. Galius ecclesiam ingressus diutissime ante sanctum altare Deum exoravit , surgensque apprehenso evangeliorum codice , eoque aperto obviam se igiii obtulit , subiloque incendium extinctumesl, ut nc favilUe quidem remanerent. S. Martianus, ciim jam flamma serpens ecclesiae S. Anastasia appropinquaret, accepto in manus sacro Evan- gelio, per legulas in tectum conscendit, preci- busqueetlacrymis ilKTsam ab incendio servavit. lla refert Nicephor. lib. 5. c. 22. Zonaras item in BasilioMacedone scriplum reliquit, Rhosos, libro Evangeliorum ab igne erepto illieso,fidemChristi amplexos. Itaque Evangelia totius Scripiura) sanctffi divinissima, sublimissima, fecundissima, profundissima pars sunt ac porlio, idcoque sem- per obvia in cathedris, in pulpitis, in controver- siis,inoflicio divino, in omni sermone et publico etprivato : quod ergo Theologi et veteres et mo- derni uno ore toti S. Scripturae tribuunt , nimi- rum illam esse omnium librorum, disciplina- rum, scientiarum certissimam, augustissimam, efficacissimam , sapientissimam, utilissimam, al- tissimam, et maxime necessariam, hoc proprie et primo sibi vindicant Evangelia, sive mate- riam , sive auctorem , sive dicendi rationem et modum spectes.

Materia enim est Deus ipse, tum qu& Deus, tum qua homo; scihcet Evangelia describunt verba et acta Christi Domini , quibus tum nos re- demit, tum docuit quae credenda sunt, quae agenda , quibus itineribus ad vitam beatam len- dere debeamus. Itaque hic agit de praecepiis di- vinis, de consiliis, de perfectione vitie Christia- nae, de virtulibus, devitiis, de Sacramentis, de fide, spe, charitate, de Trinitate, ideoque de omni materia iheologica, ut recte Evangelia definire possis cum S. Hieronymo, Breviarium, vel Compendium totius TheoLogice , ct doctrinae, vilaeque Christianae.

Auctor ipse, et quasi in comoedia hac Evan- gelica choragus, qui pene solus hic aut agit, aut loquitur, est Christus Dominus, sapientia aeterna : MuLlifariam, viuLlisque modis, inquit Apostolus Hebr. 1 , oLivi Deus loquens Patribus in Proplietis , novissime diebus istis locutus est nobis in Filio, quem constituit hctredem universorum, per queni fecit et secuLa. Ergo non Moses, non Prophelap, non reges , sed Unigenitus, qui e mentePalris arcana sapientiajdivinae, ipsamque increatam sapientiam totam , quanta quania est, cum divinitate hausit, eamdem hic in Evan- geliis nobis communicat ; ipsum, inquam, ver)>um omniscium iniellectus divini ore pro- prio bic sonat, hic loquitur, hiceructat mys- teria aeternis temporibus tacila , et tot figuris legis et Prophetarum adumbrata.

Modus autem , et ratio dicendi atque disse- rendi in Evangeliis quam admirabilis! S. Diony- sius Areopagila in Platonica et Peripatetica phi- losophia instructissimus, S. Pauli discipulus, et Chrislianae Theologiae facile princeps, inter aliqs doctissimos libros tres pra;cipuos edidit ; pri- mum inscripsit de Divinis nominibus , in quo ea tantum nomina , quac perfectionem aliquam

PROOEMIUM IN

el excellentiam contincnt, Deo convenire de- monslrat, qualla sunl cns , bonum , pulclirum, perfcctum. Secundura scripsit dc mystica Theo- fogia, in quo nulium nonien Deo proprie con- ▼enire posse, et perfeclius cognosci Deum per negantem, quam aflirniantem Tl)eologiam , os- tendit. Tertium edidit de symbolica Tiieologia, in qiio onmia nomina, qu;ccumquc illa cxis- tant, Deo attribui posse cx Scripturis sacris de- monslrat. Evangelia triplicem hanc Tlieologiam sequuntur, sed maxime uliimam symbolicam, ad quani spectant lot melapliora', tot similitu- (lines , lot parabolie , in quibus Deus mullas re- runi specics et liominum imagines , quasi Pro- teus quidam coclestis propter nos induiL Jam enim comparalur regi qui fecit nuptias lilio «uo, aut hcro ponenli rationem cum servis suis ; aut duci venieiUi ad bellum cum decem milli- bus; nunc vero patrifamilias; nunc agricolae; nunc pastori; nunc piscatori; nunc negotiatori ; nunc fceneratori, et aliis permultis, quibus se Chrislus assimilare voluit, ut seipsum non tam vocibus quam rebus ipsis, ad eruditionem nos- tram, menti oculisque reprocsentaret. Unde hic adverlas in Evangeliis nos tum per verba, tum per facla Christi edoceri : Omnis enim Christi actio, inquitS. Gregorius, nostraest instructio, et Uei propriumest, non tantum verbis, sed et rebus ipsis ac gcstis quasi alphabeto quodam, res divinas et Evangeiicas menti spectandas exhibere.

Vindicat et aliam sibi ha!C EvangelicaD sapien- tiac methodus dignitatem. Ita enim esta Spiritu sancto concinnata , ut et rudes et simplices fructu leclionis ejus non dcstituantur , et raagna et excelsa ingenia difficilia multa obscuraque, in quibus exerceri et desudare valeant, inve- niant; quia neque semper aperta est, nec sem- per obscura : Divinus enim ser^no , ait S. Gregor. Pra?fat. in Job. cap. Ix, sicut mysteriis prudentes cxercct, sic plerumque superficie simplices refovet. Uahet in publico unde parvulos nutriat, servat in iccrelo unde]mentes sublimium in admiratione sus- pendat. Quasi quidani quippe est fluvius, ut ita dixerim, planus et altus , in quo ct agnus ambulet, et eleplias naiet. Nimirum Christi doctrina facilis et pervia est parvuUs et studiosis ; diflicilis et impervia mentibus supcrbis, otiosis, sibique pra;fidentibus. Confitcor, ait ipse Christus , con- fiteor tibi, Pater, Domine cccli et terrce, quiaabs- condisti liccc a sapientibus et prudcntibus, ct re- relasti ea parvulis; ila, Pater , quoniam sic placi- tumfuit ante te. Matth. 11.

HiTC et plura ad oculum perspicies , si legem cum Evangelio per parallela et aniilheta com- ponas et opponas. Sub lege Prophctas c;cte- rosquc veteris Testamenli libros accipio , sub Evangilio caeleros noviTestamenti. Evangelium enim est quasi eorum basis et centrum. Sicut enim sol in medio Lun.-c , Mcrcurii , Veneris , Marlis, Salarni et Jovis fulgidus resplcndet, hique planela; a sole lumen suum mutuantur , ac circa eum oberrantes quasi cliorum, et, ut ita dicam, choream agunt; sic Evangeiium quasi sol inter Apostolorum scripia coruscal, eisque suam hiccm et fulgorem imperiit. Qnid enim sunt Peirus, Paulus, Jacobus, Joannes, Judas, uisi pr.-ccones et inlerpreies Evangelii ? Paulus, ait S, Hieron. episl. 01. ad Pammach., lubaEvangelii, rugilus lconis noslri , flumen elo- quentiis Clirisitana:. Quocirca Evangelii praxin traduni Acia Apostolorum ; doctrinam cpistol.x

EVANGELIA. '^

S. Pauli et caiterorum Aposlolorum ; prophetiaui Apocalypsis. Qua; cnim Christus pra;dixii de Elia , Anlichristo, judicio, consummatione se- culi,signisque illi pra^viis, hacfusius enarratei explicat S. Joannes in Apocalypsi. Christus ei- enim in Evangelio uti summus est legislator, Apostolus, Evangelista et doctor, ita etdivinus est vates et Propheta.

Prima ergo anliihesis legis et Evangelii e»t In auctore , quod legis auctor sit Moscs me- rus homo ; Evangelii vero auctor sit Christus vcrus Deus et homo. Ita Conc. TridenL sess. U- Evangelium , ait , Dominus noster Jesus Christus Dei Filius, proirrio ore primum promulgavit. Lex , ait Apostolus , Galat. 3. 19 , ordinata est per An- gelos in manu mediuloris , scilicet Mosis, qui medius et mediator fuit inter Deum et po- pulum. Quare quantum Christus Mose et Angelis, quantum Crcator creaturis antecellit, tantum Evangelium pra;cellit legi. Christus enim, ut ait Apost. Hebr. 1. 2, ciim sit splendor gloria, et figura substantice ejus(Y)e.\Vdi\.r\i), etc, sedet ad dexteram Majestatis in excelsis , tanto melior fpra^stantiorj Angelis effectus, quantodif- ferentius prce illis nomen luereditavit. Cui cnim dixit aliquando Angelorum : Filius meus es tu, ego hodie genui te? Et cap. 3. 3 : Amplioris enim gloricB iste CChristusj prce Moyse dignus cst ha- bitus , quanto ampliorcm honorein habet domo , qui fabricavit illam. Et vers. 5 : Et Moyses quidem fidelis erat in tota domo ejus tanquam famulus , in testimonium eorum quce dicendu erant : Chris- tus vero tanquam fUius in domo sua. Christo in Evangelio subservierunt Angeli omnes, velut cjus administratorii Spiritus. Unde S. Cyprian. ( \el quisquis cst auctorj tract. de Nativitaie Christi : A supemis, ait, legationibus ( Gabrielis Archangeli ad B. Virginem, et ad Zachariam pa- trem Joannis Baptistae J incipit Evangelium, cujus primi dictatores Angeliextiter-unt. Ca;terum Chris- tus ipse per se Evangelii est conditor. Idcirco enim deitatem suam nostra carne vestivit, ut per illam ore suo Evangelium dictaret : A'am, ut ait S. Joanncs, c. 1. 17, lex per Moyscn data est : gratia et veritas per Jesum Christum facta est. Quid ergo est Evangelium ? Est liber Christi, phi- losophia Christi , Theologia Christi , est laetissi- mum Chiisti nuntium de rcdemplione, gratia et a^terna salute generis humani e coelo per ip- sum allata, ipsisque credeniihus coUata. Longe cnim sublimiora et diviniora Cbristus ore suo locutus cst, quam per Mosen et Prophetas lo- cutus sit.

Quare Evangelium legere vel audire cst ip- sissimam vocem Filii Dei legere vel audire. Tanta ergo reverentia audiendum est Evangelium , quanta Christus ipse; uti S. Antonium, S. Basi- lium, S. Franciscum, similcsque Sanctos facti- tassc legimus. !\'os itaque sic audiamus Evange- lium , quasi prctsentcm Dominum, ait S. AugusL tract. 30. in Joannem : Sursutn cst Dominus , sed etiam Idc cst vcritas Dominus. Quocirca dum Evangelitim in tcmplo legilur, omnes ei assur- gant quasi Cliristum in eo venerantes, simul- que ad ccplum, quod in eo promittit, anhc- lantes : idque ex Apostolorum sanctione. Audi S. Clementem lib. 2. Consiit. AposL cap. 61 : Cum Evangelium lcgitur, omnes presbyteri, diaconi el laici assurgant cum vtagno silenlio. Exlal cl in eam scnlcntiam aliud Anaslasii Ponlilicis dc- crcium ad omncs Gcrmania; et Burgundia; Epis- copos, in liax verba : Significaslis quoidam in

1.

4 «5

& PROOEMIUM IN

ecclcsia , qnando lcgimtur Evavgelia , fcdere. Et paulo post : Quod nullattnus deinceps fia-i auc- toritate ApostoUca mandanius ; sed duni sancta Evangclia in ecclcsia rccitantur , sacerdotes , et catcri onincs [nwsentcs , non scdcntes, sedvenera- bilitcr curvi in ronspectuS. Evangelii stantes , Do- viinica verba inlcntc audiant, ct fidetitei- adorent. Caii. Apost. dc Consecr. dist. i. Hanc assurgcndi consuctudincm ctiam in Episcopis probat Isid. Pclus. lib. 1. cpist. 136. bis vcrbis : I\'a7n cum ipsc vcrus pastor per adorandorum Evangeliorum apcrlionem acccdit, tum demum Episcopus assur- git , atque imitationis habitum dcponit : hinc ni- viirum Dominum ipsum pastoralis artis ducem, ac Deum et herum adesse signiftcam. Sozom. lib. 9. hist. tripart. cap. 39. damnat riluni Alexandrinorum , apud quos , praeter commu- nem morcm , non surgit Episcopus , dum Evan- gdia leguntur. Porro Synodus 8. OEcumenica, action. 10. can. 3. Evangeliis honorem apqualem illi qui cruci Christi defertur , decei^nit : Sa- cram, ait, imaginem Domini nostri Jesu Cliristi et omiiiuvi Saivatoris , oequo honore cum libro sanctorum Evangeliorum adorari decernimus. Si- cut enim pcr syllabarum eloquia, quce in Ubro fei'untur , sulutem consequuntur onines; ita per colorum imaginariam operationem , et sapientes , ct idiotce cuncti, ex eo quod in promplu est , per- fruuntur utilitate. QucB enim in syllabis sermo, hac et Scriptura, quce in coloribus prcedicat , ct commendat.

Secuinda antithesis consequens ex prima peti- lur a doctrinic praccellcntia. Evangelii enim doc- Irina longe excedit eam qucC in Mose et legc reperitur. Lex Deum unum credendum colen- dumque proponit; Evangehum Deum uniim in essentia , sed trinum in personis , amandum adorandumque priedicat : Euntes , inquit Cbris- tus , docete omnes Gentes, baptizantes eos in no- mine Patris , et Filii, ctSpiritus sancti. Mattliaei 28. Fateor in lcge ct Prophetis extare umbram mys- terii S. Trinitatis : unde ex illis hausit Trisme- gistus suum illud oraculum : Monas genuit Mo- nadem , et in se 7'ellexit ardorem , sed mystcrii veritatem non inteilexit, uon penelravit. Idip- sum secuti Platonici , sed non assecuti , errore Arianismo siniili veritatem contaminarunt , dum unum Deum summum, alios vero deos minores et inferiorcs statuerunt. Christi ortum , vitam, passionem, crucem, ascensionem, mis- sioncm Spiritus sancti, vocationem et conver- sionem omnium Gentium tenuiter et obscurc vaticinantur Prophctac ; at Evangelium solide ct clare hacc ipsa annuntiat. Dei proescicntiam , providentiam , pracdeslinationcm , omnipotcn- liam, charilatem immensam , ca^teraque attri- huta distincte et aperte pandit, non lex, sed Evangelium : Deum, ait S. Joannes, cap. 1. 18, nemo vidit unquam : unigenilus Filius, qui est in sinu Patris , ipse enaii'avit. Ideo enim Christus e sinu Patris in sinum matris factus homo des- cendit, ut arcana Patris ipsi soli cognita nobis cnuntiaret, nimirum hoc est magnuni pietatis sacramentum , quod, ut ait Apost. , manifestatum est in carne , justificulum est in Spiritu, apparuit /Ingelis, proEdicatum esl Gentibus , creditum cst inmundo, assumptum est in gloria ; ulique non in lege , sed in Evangelio. 1. Timoib. 3. 20.

Tertia. Lex esl veluii umbra ; Evangclium

vero esl ipsa veritas per lcgis lypum adumbraia.

Quantum ergo umbroe pra?stat vcriias, vcrumque

corpu», tanlum Evangelium prwslat lcgc. Lm-

.1

EVANGELIA.

bram enim habens lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum, ctc. , ait Apost. Hebr. 10. 1. Et Cor. 10. 1 : Patres nostri omnes , ait, 5u6 nube fuerunt , et omncs in Moyse baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escamspiri- lualem manducaverunt , et omnes eumdem potum spirituulem bibcrunt; bibebant aulem de spirituali consequente eos petrd ; petra autem erut Chris- tus , etc. Hwc autem omniu in figura contingebant illis. Nimirum tot Palriarcbarum gcsla , tot Pro- phelarum oracula, tot visionum symbola, tot iiostiarum sacrilicia, tot baplismatum et caere- moniarum sacramcnta, tot lcgum dccrcta san- guine animalium sancita, erant umbrne, figurac et typi, quic Cbristo pncluderent, cumque quasi in oenigmate ct sub vdamine rudi populo re- prffisentarent. Evangclium autem manilestc no- bis Chrislum , cjusquc mysteria et sacramenta cxbibet. Unde Apostolus 2. Cor. 3. 8 : Nos vero omnes , inquit, reveiuta facie gioriam Domini spe- culantes , in eamdem imaginem transformamur , tanquam d Domini spiritu. Hac de causa primam ad Rom. epistolam Apostolus ita orditur : PaU" lus servus Jcsu Christi, vocatus Jposlolus, se- gregatus in EvungeUum , quod ante 'promise-' rat per Prophetus suos in Scripturis sanctis (U Fiiio, etc.

QuARTA. Lex erat nuntia timorls , Evangelium vero amoris. Lcx enini mortem praevaricantibu» intentabat; Evangeliumprtecipue praemium cre- dentibus ostenlat. Quare lcx erat servorum; Evangelium est liberorum et filiorum. Deus, in- quit Paulus , idoneos nos fecit nunistros novi Tes- tamenti , non Utterd, sed spiritu. Littera enim oc- cidit , spiritus autem vivificat. Quodsiministratio morlis (puta lex minans mortem) Utteris defor- mata inlapidibusfuit in gtoria ,elc., quomodo non magis vunistratio spiritus ( Evangclium minis- trans spiritum j ei-it in gtoria? 2. Cor. 3. 6. Quid ergo est Evangelium ? Est lex libertatis , lex spiritus , lex beneficcntiae et cbaritatis. Christu» cnim pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos d diaboto , quoniam Deus erat cum ilto. Actor. 10. 38. Quocirca S. Joannes Eleemosy- narius Patriarcha Alexandr. , teste Leontio in ejus vita, cap. 22, ad largissimas suas eleemosynas accensus fuit Evangclio, atque exemplo viri Evangelici Serapionis Sidonii, cum in acti» cjus legeret ipsum amictum suum dedisse ege-r no, et iterum paululum processisse illinc ei frigus patienti obviasse, et illi tunicam prae- buisse , unde quia nudus sedebat tenens sanc- tum Evangelium , interrogatus a quodam : Quis te expoUavit, Abba? demonstrans sanctum Evan- gelium, ait : Iste. Alio quoque tempore, hoc ipsum Evangelium vendidisse, et dedisse elee- mosyuam : discipulo vero suo dicente '.Abba, Evangelium ubicst? respondisse \\\\xm : Credo , fili , quidixit viilii : Vende qucB liabes, et da pau- peribus : ipsum vcndidi , et dedi eis, ut in die jit- dicii habeamus fiduciam abundanlioreni apud Deum. Et quia alias iterum vidua mulier pe- liisset ab eodem sancto Serapione eleemosy- nam, quoniam esuriebant filii cjus, et non habente co aliquid omnino , tradidit se ei , ui vcnderet eum ad mimos Graccos, quos ei Chris- lianos fecit in paucis diebus. Sic el S. Paulinus seipsum pro filio vidu;c Wandalis in serviiulem tradidit, ut imitaretur Christuni , qui , cura esset Dominus gloricc , in Evangelio propter nos pauperem ei servum se fecisse legitur , ul nos sua paiipcrlale el servitule ditarel, libe-

PnOOEMlUM IN

rosque efflcereti Palladius iti Lausiaca cap. 116. narrat Bisarionem Abbalem semper Evanfjelium sub axiliis geslassc, utexeo, quid agendum foret, et qua latione evangelice vivcndum, dis- ceret. Quare, ciim iu nudum incidisset, se ves- libus suis spoliasse, ut nudum vesliret. Cum- que rogarelur : Quis te nudavit ? protendisse Evangelium : Uoc, inquit, me exuit. Kursum , cum in alium egenum incurrisset, nec aliud baberet quod daret , ipsum Evangelii codicem vendidisse, pretiumque egeno dedisse. Cumque Duias ejus discipulus quaereret : j^bba, ubi tuum cst Evangclium ? Respondisse : iVe iristitid afji- ciaris : nam ut illic (in coelo) habeamus fiduciam, vendidi ipsum sermonem, qai milii semper dicebat : Vende qucB habes, et da paupej-ibus.

QuiNTA. Lex bona terrena et caduca promit- tebat ; Evangelium vero coelestia ct aelerna. In lege non audis nisi pollicitationcm abundan- tiae olei, vini, mellis, pecorum, elc. ; in Evange- lio vero visionis et possessionis Dei, gaudiorum et bonorum sempiternorum. Josue induxit He- braDOs in terram lacte |et melle manantem, sed terram morientium ; Jesus vero Clnistianos in- ducit in terram viveniium omni gratia et gloria splendentem, uti docet Aposlolus Hebr. U. v. 8, unde Rom. 1. fidenter ait : A'on enim erubesco Evangelium. Virtus enim Dei est in salutem omni credenli, Judcdo primiim et Grceco , id est, deinde Gentili. Justitia enim Dei in co revelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est : Justus autem ex fide vivit. Virtus ergo Evangelii docel et persua- det fidem , fides jusiificat, justitia salvat et beal.

Sexta. Lex erat onus grave; Evangelium vero leve. Audi Christum, Matlh. 11 : Venite ad me omnes , qui laboratis et onerati estis , et ego refi- clamvos. Discite iime , quiamitis sum et humilis corde. Lex enim plurimas sanxit leges , easque triplices, morales, caeremoniales et judiciales, quarum pleraeque transgressoribus mortem de- cernunt; at Evangelium pauca decalogo addi- dit priccepta , aque ac sacramenta. Insuper eis annexuit copiam gratinc Spiritus et consolatio- num ccelestium. Unde Isaias c. 61. Christum ita inducit loqucntem : Spiritus Domini super me , eo quod unxerit mc Dominus. Ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contritis corde , pradicarem captivis indulgentiam et clausis aper- tioncm.

Septima. Lex erat via ad Christum et Evange- lium : hoc vero legis est meta et terminus , ni- mirum : Finis lcgis Christus ad salutcm omni cre- denti. Rom. 10. /i. Quocirca S. Bernard. hom. 1. super Missus est , docet Chrislum promissionis legis, velut seminis et llorum, fuisse fructum. Fructusenim finiscst, ad quem scminatendunt, et in quem desinunt. In Chrislum ergo, ut sco- pum, collimant Moseset Prophet.-c : quare Evan- gelia pariter corumdem sunt finis et scopus, omnesque illi ad Evangelianianuducuut, Evan- geliis contineniur et cxplicantur.

Octava. Lex dala fuit solis Judncis, Evange- lium omnibus Geiitibus. Hinc Isaia cap. fi9. de Chrislo valicinans : Porum cst , inquit, ut sis mihi sc}'vus ad suscitandas tribus Jacob, et fctccs Israel convcrtcndas. Dcdi tc in lucem Gcntium ut sit salus mca usque ad cxtrcmum tcrra:.

Rursum lex fuit temporaria, duravil cnim dumiaxat us(iue ad Evangelium; hoc vero pcr- manebit semper eriique a^ernum. Audi Aposto- luin Hebr. 7. 18 : Rcprobatioquidem fit prceccdentis

EVANGELIA. •

mandati , propler infirmitatem ejus ct inutiliialem: nihil enim ad perfeclum adiuxit tex. Introductio vero mclioris spei , pcr quam proximamus ad Deum , etc. , pei- eum qui dixit : Juravit Domintis, et non panitebit eum : tu es sacerdos in ceiemum. Psal. 109.

Porro iia miro modo ti Chrislo compositum est Evangelium, ut cuique hominum atati, sexuj, gradui conveniat, ut universalis sitliber, ac ins- tar Pandoric sit universitas sapientiae. Evange- lium enim normam vitse justae et sanctic, imo perfectic, pracscribit viris , feminis , pueris , con- jugibus, viduis, virginibus, monachis, pastori- hus, docloribus, Episcopis. Exempli sit instar quod ait S. August. lib. de Vera relig. c. 16 : Tota vita Christi in terris per homincm, quem susci- pere dignatus est, disciplina morum fuit : omnia enim bona mundi, cum contempsit, contem- nenda docuit : omnia mala mundi , dum perpes- sus est, perpctienda et superanda monstravit. Nihil enim Christus verbo docuit, quod non cxcmplo monstravit. Satellites voluptatum divi- tias pemiciose populi appctcbant : pauper esse vo- luit. Honoribus ct imperiis inhiabant : rex fierino- luit. Carnales suos fdios magnum bonum puta- bant : tale conjugium prolemque contempsit. Con- tumelias superbissime horrebant : omne genus con- tumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles essc arbitrabantur : quce major injuria, quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis exccra- bantur : flagellatus atque cruciatus est. Mori me- tuebant : morte mulctatus est, Ignominiosissimum mortis genus crucem putabant : crucifixus est. Om- nia, quce habere cupientes non recte vivebamus , carendo vilia fecit. Omnia, quce vitare cupientes d semita deviabamus veritatis , dejecit. Hucusque S. Aug.

NoNA. Lex fuit imperfccta, Evangelium vero quaquaversum, sive fidem, sive mores spectes , integrum est et perfectum. Judaei ergo sub lege fu6re quasi alphabetarii : Christiani vero sub Evangelioperfecti evadunt Theologi. Audi Aposi. Galat. h- 2i : Cum essemus parvuU ^ sub elcmentis mundi eramus servientes. At ubi venit plenitudo temporis , misit Deus filium suum factum ex mu- liere, factum sub lege, ut eos, qui sublege erant , redimcret , ut adoptioncm fiiiorum reciperemus. Quocirca S. Cyrillus lib. 9. in Joan. : Oporiebat , inquit , per Moyscn tanquam puerum erudiri Israc- lem, qui pucrilis adhuc et rudioris mentis erat : at per Christum, in quo onmes sunt thesauri sapicn- ticB ct scicnticB rcconditi, dcscriptam vcram et con- summatissimam 7wbis afferri scientiam. Quinimo Christus Malth. 5. multa legis decreta reforma- vit, et ad meliorem virlutis pictatisque formain normamque revocavit. Audistis , inquil , quia dictumest antiquis : ISon perjurabis, reddes autem Domino juramcnta tua. Ego autcm dico vobis . non jurarc ovmino, neque per ccelum, quia throniu Dei est , ncque pcr tcrram , quia scabcUum pedum cjus est , ctc. Sit autcmsermo vestcr, cst, cst, non, non : quod autcm his abunduntius est , a malo est. Audislis,quia dictum cst : OcuUim prooculo^ ei dmttm pro dcnle. Ego autcm dico vobis , non re- sistcrc malo : scd si quis te pcrcussn-it in dexte- ram maxiUam tiiam , prcrbc iUi ct alteram, ctc. Audistis, quia dictum cst : DiUgcs amicuin tuum . ct odio habcbis inimicnm tuum. Ego autcm dico vobis : DiUgilc inimicos vcstros , bcncfacitc his qui odcrunt vos , ct orutr pro pcrscquentibus el calum- niunlibus vos, ut sitis fiUi Vulris testri , qui in

d pnocEMiCM m

ccells nt , qui solem satim facit oriri nti,er bonos et matos , et pluit super jtisios ct Injustos. Hac de causa S. Hieronyinus ( vel potius S. Pauli- nus , uli 8lylu5 iiidicai) Cflaniia; prajnobili ma- trona;. conjugio lanirn illigalw, piae viiae regu- lam flagiianii eplsi. l/i. eidcni respondcns, Evan- gelii tramitera ui legal, assignat, ejusque qui «licit : F.f^o lum verita^ el via. Ad compcndiosum , nil, quoddarn commonitorium illa libi Evangelii cUgenda sententia est , et superscrihenda cordi tuo, quce ad totius Justitia brcviarium Dominico ore profcrtur : Omnia qucecumque vultis ul faciant vobis liomines, hcec et vos facite illis. Cujus prd'- cepti vircs expi'imens jungit, ac dicit : Hcec enim lex et ProphetoB. YA post nonnulla ; Ad omnem Igitur actum , ad omne verbum, ad omnem etiam cogitatum hcec sententia retractetur : qucB tibi quasi speculum quoddam paratum, et ad manum setnperpositumqualitatem tuaevoluntatis ostendat, cic etiam vel de injusto opere redarguat , vel de justo latificet : quotiescumque enim talem in alte~ rum habueris animum , qualem in te ab altero .^er- vari cupis , oequitatis viam tenes ; quoties vero talis erga alterum fueris , qualem in te vis nemi- nem , iter justitice dereliquisli. Idem S. Hier. Epist. ad Gaudentium, cum quA ralione Pacatu- lam filiolam educet, instruens : Cum virguncu- lam, ait, septimus annus exceperit, discat memo- riter psalterium , et Evangelia sui cordis thesau- rtim faciat.

Decima. Lex priTccepta dumtaxattradit, eaque naturae conformia : Evangelium vero et prae- cepta , et consilia , et mixta ex proeceptis et con- siliis, illaque naturamtranscendentia, paradoxa, supernaturalia et divina. Inter praecepta primas tenet illud novae charitatis : Mandatum novuin , inquit , do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos , tit etvos diligatis invicem. Joan. 13. Zh.

Gonsilia sunt : Si quis te percusserit in dexteram maxiUam , pi'cebe ilii et alteram. Et : Et qui vuU tecumjudicio contendere , et tunicam tuam toUere, dimitte ei et palUum. Et : Quicumque te angaria- verit miUe passus , vade cttm iUo et alia dao. Mailli. 5. 39. tx^.hi. Mixta, idest,partimpra;cepia, partim consiiia, suni : Beati pauperes spiritu , quoniam ipsorum est regnum coelorum. Beati mi- tes , quoniam ipst possidebunt terram. Deati qui esuriunt et sitiunt Jtistitiam , quoniam ipsi satura- buntur. Beati misericordes , quoniam ipsi miseri- cordiam consequentur,cxlerxque oclo beatitudi- nes , quas recenset S. Matih. c. 5. v. 3. et seq.

Quocirca S. August. serm. 112. de Tempore, docet beatitudinem hujus vitae in sacris Litteris et Evangelioconsistere, idque demonstrat hocar- gumento. Beatiludo, ait, consistit in Dei cogni- tioneet contemplatione. Dei cognitionem hauri- mus ex sacris Litteris [el Evangelio : ergo in iis eorumque studio et meditatione sita est beati- ludo; quin et Christus ad Judaeos : Scrutamini , ait , Scripturas , quia vos putatis in ipsis vitam ceternam habere. Joan. 5. 39. Et c. 17. conversus ad Patrem : Hcec est vita celerna , ut cognoscant te solum vertim Deum , et quem misisti Jestim Christtim , etc. Ego enim sum via , veritas et vita : sum via incipienlium, veritas proficientium , vita perfeciorum. Sum via sancttne conversationis , ve- ritas doctrinae divin.-e, vita beatitudinis sempi- lernoB, aitS. Leo. Sequamur ergo, inquitS. Bern. serm. '2. de Ascens. , Scqtiamur , Domine , te,per te , ad te : quid tu es via, veritas et vita : via in «xempLo , veritas in promisso , vita in prcemio. Causam dat S. Aug. serm. 112. de Tempore :

EVANGELIA.

Qtiia, ijiquit, sacrarian ieclio Scripturarum divincs est prcBCOgnitiononparvabeAtitudinis. In his enim. quasi in qtiodam speculo homo ssipsum considerare potest, qualis sit , vcl qtid lendat , lectio assidtia purificat omnia, timorem inctitit gehennce, ad gau- dia supema cor instigat legentis. Qtu vull cum Deo seviper esse , frequenter debet orare el legere ; nam ciim orccmtis , ipsi ctim Deo loqtiimur ; ciim verd legimus , Detis nobiscum loquitur.

Tota Gliristiani sapientia, virtus , perfectio <-t fclicitas in eo sita csl, ut Christi doctrinam et viiam Evangelio descriptam hauriat, mt^diietur, et moribus exprimat. Docet Clirislus veram jus- liliam, et sanctimoniam, consistere in interna mentis puritate et integritate, non in externa 0])erum specie ; in conscientia modesta el sancta coram Deo, non in pompa plausuque hominum ; in humilitate, non in ostentatione; in honorum non ambiiu, sed fuga et contemptu. Docct nou resisiere malo, sed diligere inimicos aeque ac ami- cos.Qnis Socrates, quis Aristoieles, quis Platolia'c iniellexit? Docet terrena ut vilia et brevia despi- cere, anhelare ad coelestia, ut qui mundo et se- culo majores essecoepimus, supraomnes mundi luctantis astus et turbines menieelvita conver- senuir incoelis, vivamus Deo, laboremus aeter- nilali, ideoque in agone justiiia» , Deo et Chrislo spectante. ad propositam gloriae palmam alacres procurramus, pro eaque viuim el sanpuinem, si opus sit , libcnter et generose profundamus. Quis Sophorum iiaec cogiiovii ? Seculi sunt, ci etiamnum sequuntur mundani fanKC et gloriic fumos, ambiunt honorum culmina.opibus ct do- liciisinhiant; Christi discipulus hocfixumhabel: Mihi atitem adcerere Deo bonum est , nulii viver* Christus est , et mori lucrum.

Docet Christus se aPatre missum in lerrastri- plici de causa, ut nimirum hominibusesset re- demptor, doctor, et vitae exemplar. Redemptori amorem, doctori disciplinam , exemplari se- quelam et imitationemdebemus. H.tc estsumma Evangelii. Evangelia, inquit S. Basil. in princ. S. Joannis , Christum ipsum nobis reprcesentanl , quasi spirantem, docentem, mira patranlem, dira patientcm. S. Antonius , teste S. Anastasio in ejus vita : EvangeUum , inquit, est epistola quas- dam Dei e ccelo emissa, docens qua via ad coelum tendere, quomodoDeoplacere,.qua ratione bene perfecteque vivere debeamus.

Clare et praeclare S. Bernard. serm. 1 de sep- tem panibus : Evangelitim , inquit, speculum veri- tatis , nemini blanditur , nuUum seducit : talem in eo sequisque reperiet, quaUs fuei-it , ut nec ibi ti- more trepidet, ubinon est timor ; nec loetetur, cum maie fecerit. Eademmetaphora utitur D.Greg. \. 2. Mor. c. 1 iScripttira, inquit, sacra mentis oculis quasi quoddam spectdum opponitur, ut intema nostra facies in ipsavidealur. Ibi enim fceda, ibi pulchra nostra cognoscimus : ibi sentimus quan- tum proficimus : ibi d profectuquam longe tlista- mus. ConsentitD. Amb. serm. 20. in Ps. 118.circa medium : EvangeUum , inquit, non solum ftdei doctrina, sed etiammorum esl magisterium etspe- culum conversationis.

Undecima. Lex nudum praeceptum intellectui proponit, Evangelium simul cum praecepto vo- luntati gratiam ad illud implendum aspiratjuxta illud S. Leonis : Juste instat prcecepto ,qiu prceve- nit auxilio : Christus enim, qui in Evangelio lo- quitur, non tantum exterius insonat auribus. sed et interius menti illabitur, illique soni externi sensum gustumque inginuat.utquod vox suadet.

PROOEMIUM J

hoc spiritus pemiadcat : Verba mca s/nritus ct vitasunt, ait ipse Joan. 6,et Jerem. c. 31 , qiiem cital l'auliis Heb. 10. Iloc, ait, testamenliim,quod testahor ad illos , dicit Dominus ; dabo lcgcsvieas in coi'dibus eoruin, ct inmentibus corum superscri- hameas. Ciim ergo legimus Evangelium, loqui- turnol)is Cliristus; cumoramus, nos ipsi loqui- mur Clirislo. Potuit una Evangelii vox, Si vis perfectus esse, vade , vende omnia quce liabes, et da pauperibus, magnum illum Antonium, jam tum juvenem nobilitate et opibus inclytum , tanto Evangclica:' paupertatis amore incendere, iil e vestigio bonisomnibus, quibus itaimpensccaici mortaies inbiant, sese exueret, et cosieslem in terris vitam monastica professione complecte- rctur. liisonat Cbristus : Omnis qui reliquerit do- mum,vclfralres, aut sorcrres, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen mcum, cenluplum accipiet, etvitamceta'nam possidebit. Matlh. 19. 29. Hcec sunt verbaiMlS. Bern. scrm. Ecce nos reliq uimus omnia ) quo; contemptum mandi in universo viundo et vo- luntariam persaas&rc paiipertatem, licec sunt qiue monachis clauslra replent , descrta anachoretis : hoc classicum in Bethi(;em et mandras advexilla crucis cxcivit Hieronjmos, Antonios,Franciscos; tenerrimas et nobilissimas principes, Paulas , Melanias, Pelagias, et millc agmina corporeo- rum Angelorum ; non miror. Mireturquis placi- tum S. Bern. qui serm. 1. in Septuag. non dubi- tat assererc eum, qui verbum Dei cum fructu audit, legit, meditatur, signum habere et lesse- ram suoc: praidestinationis,etne mirere, ralionem alTert : Quiex Deoest, ait Veritas,v€rba Dei audit, propterea vos auditis , quia ex Deo estis. Quoc-irca S. Caccilia,Romoe gloria, virginum dux, marty- rum antesignana, semperEvangelium Cbristige- rebatin pectore, quod nccignes, necgladii, nec aculei ei extorquere potuerunt; quin per iliud virginilaliset martyrii lauream non tantum ipsa sit assecuta , sed et sponsum Valerianum, fra- tremque Tiburtium , pluresqucalias ad eamdem erudierit ct efformarit, ut de ea merito canat Ecclesia : Cceciliafamula tua, Domine, quasiapis tibi argumenlosa deservit. S. Ililarioiiis hacreditas erat Evangelium propriamanu descriptum,quod proindemoriens legavitHesychio discipulo. Or- togesimo (Btatis suce anno, ait S. Hier. , ciim absens esset IIcsycliius,quasi testamcnti vice brevemmunn propria scripsit epistolam , oinnes divilias siius ei derelinqiiens , E')angelium scilicet , et tunicam, saccmn , rucullnm , ct palliolum.

Ita cn^nobiue, anachoreto?, sancti oxnnes ab Evangelio suam quoque vit.rfonnam bauserunt : multis non alius erat codex. S. Joannes Calybita librum unum Evangelii pro suo censu babuit , nec alium vitic ducem, non aliumdoclorcm phi- losophi;e tam sublimis, quaita palrioe et paren- lum artectus vicit, ut cosmopoliianus , ut aiziTcop v.t kp.-itrup viderelur. S. Benediclus , S. Francis- cus, S. Augustinus, S. Basilius regulas suas , et constilutiones monasticas ab Evangelio muiuati sunt. Hinc et S. Bern. serm. h^. in Cant. Evan- gelio acccplum refertomnem suum profectum ;\ conversion»! sua. Ilac de causa S. Hieron. S. Eus- tochio virgini reliKiosan pr.-vcipit diurnam et r.octurnam hanc lectionem , adeo ut lcnenti codi- cem somnus obrepat , el cculentem faciem pagina sancta suscipiat. De S. Paula vero qiiam miram sacrarnm Lilteramm non tantum scientiam, sed et experientiam usumque commemorat : femi- nam diceres arcam testamenii, ct armamenta- rium F.vangclii. In pcriculis , ait S. Hieron. , lo-

N EVANGELIA. 9

quebatur : Qui vult vencre post mc , ainegtt sc- melipsum , et toUat crucem suum , ct sequatur me. Cum eversio lolius patrimonii nuntiabatur, aiebat : Quid enim prodest homini, si totum mun- dum lucrifecerit ,anim(B verosu/edetrimenlum pa- tiatur? El: ^udus exivide utero viatris. In crebra infirmitate : Quando infirma sum, tunc fortis sum. Et : Ilabemus Ihesaurum istum in vasis fictilibus, donecmortale hoc induat immortalitatem. In moe- rore cantabat : Quare tristis es , anima mea , el quare conturbas me? spera in Deo. Invidia et pro- bris appetita : Cur non, ait , patientia Uvoremsu- perem, cur non humilitate frangam superbiam , ct percutienti maxillam olfcram alteram ? Cum ni- mio favore virtulum nonnullis videretur insana : Theatrum, ait, facti sumus mundo, Angelis et ho- minibus. Et : Aos stulti proptcr Christum; sedstul- tumDeisapientius est hominibiis. Cum eleemosynas profunderet, sequeipsa nudaret : Beati, ait, mi- sei'icordes , qiioniam ipsi misericordiam conseqiien- tur. Et '.Facite vohis amicos de mammona iniquita- tis. In sui contemptu : Dominus mihi adjutor , non timebo quidfaciat mihi homo : humilis premi po- test, opprimi non potest; palma est, quo eam magis deprimis, eoaltius victricem comam attol- lit. Sola bumilitas exaltat. In Parasitos : Si udhuc hominibus placerem , Christi serviis non essem ; adulari non possum, palponesodi: Cbristiana li- bertas, sinceritas,veritascumS. Baptistamibi vita sunt cariora. Et quid timeo bomiiicm , qui cras ciniseritet vermis Pacplura, ad singulas vel ten- lationes, vel v^rtutes, vel vitia hDc Dei armatura peclus obfirmans, prima in Bethleem angelicos virginum choros instruxit : tanti dux feniin;i facti, virosdocuitopes, gloriam,regna, plausus, et omnia fortunae ac mundi ludibria ridere, con- temnere, pedibus premere. Haec etpluraS. Hier. sparsim, et iisdem fere verbis inEpitapb. S.Paula .

DioDECiMA.Lexnulloscreavit Aposlolos :Evan- gelium plurimos. Causa est, quam paulo antr. assignavi : Vivus enim est sermo Dei, et efficax , et penelrabilior onmi gladio ancipili, et pei-tingens iisqiie od divisionem aninue et spiritus, rompagum quoqiie et medullariim , et disa-etor cogitationiim , et intentioniim cordis. Evangelium enim hanc vim habet, ut credcntcm mox sui propagandi satagentcm, ideoque praeconem ct procdicatonnn elficiat.

Sanctus Cbrysanthus,'qui Romam multo suoet suorum sanguine purpuravii , l(>ciione Evangelii assidua a Centilismo convcrsus ad Cliristum , ad eumdem et Dariam conjugem convertit, ac in- numeros, ille viros, hcec mulieres , ad fidem el castiiaicmpellexerunt.QuocircaipsiaNumeriano iinperatore post varia tormenla , ac post lupanar, in qua Diiriam a stupro dofendit leo a Deo iin- missus, vivi in terram defossi et saxis obruti gloriosum obi(>re martyrium, anno Domini 28i. '25. Octobr. , qua die aimivcrsiiri.Tm eorum mc- moriam et lauream recolit et celcbral Ecclesia . pra>sertim Romana , qute idcm ccrtaminis eoruni ostendit sepulcrum et troph.Tum.

Cermanorum Aposiolns S. Bonifacius , anno ;i Virginis parlu 750, Christi lcgemcuin suis in Gcr- m.Tiiia propagans, jugiter sacrum Evangelii co- diccm secum defcrcbat, adeo ut eum nec iii martyriodimilterei : <|uin cc.m incjus caput Fri- son(>s ens(Mn vibrarent, huuc codicemquasi spi- riiualcm clypeum objccit. ct illustri miraculo, licctense a(:uloper mediiim scctus sitlibcr. niilla tamcn littera eA sectione aboliia est. S. Domini- cus faxillaEcclcsia?, PrcTdicatorum parens, Evan-

ft PROCEMIUM IN

pcliuni S. Matih. pcrpctuum habcbat comitcm ; iiaqu«*tcrrbat, ui pcne toium mcmoriternosset, cujus illud axioma : Sine sacra Scriplura prcedi- ralor esse non polcst. nccte S. Gregorius in illud Jobi : Ilabct ari^nitmn vcnarum suarum principia. Argcntum , ait, cst cloquii vel sapienlia-claritas. Vcnai sunt sacra; Scriplurae , ac si aperte dicat : Qui ad vcr(B irrcpdicationis vcrba se prccparat , ne- cesse est, ut carum origincs a sacris paginis sumat, ut omne quod loquitur, ad divince auctoritatis fun- damentum revocet , atque in eo ccdificium locutio- nis sucp firmet. Hac decausa Evangclio S. Joannis immorluuscst Vcn. Beda, et pene animam agcns, ut commcntarium hunc absolverct, accito scriba : Accipe, inquit, calamum,et festinanter scribe. Et tandcm : Consummatumest ; accycnaumcanens: Gloria Patri , et Filio, et Spiritui 5anc/o,placidis- sime spiritum emisit, pro fidect labore Dci vi- sionc bcandum, anno Domini 731. Quin et Ca- rolus Imper. uticorpore, ita sacrarum Littera- rum et rcrum gestarum gloria magnus, sub obi- lum coronalo Aquisgrani Ludovico filio, totum se orationibus, clecmosynis ct liltcris dedit : ipse scilicct quatuor Evangelia ad Graccaet Syra cxemplaria cgregie correxit, eisquevacavit ad ultimum usque viiae agoncm : codex ejus reii- giose Aquisgrani, ut ipsc vide, asservatur. Idem imitanlur lia;reiici velutCatholicorum simiae. De uno Pbilippo Melanchtone celebrecst, nusquam cum profectum esse, nusquamconscdisse, non ccenasse, non prandisse, nisi a latere ci adesset codex Evangclii ; ita profanus , ct ater bic tcrne lilius hac larva, qua sapientiie, qua sanclimonia^ mullisfucum fecil ! Sed missis sectariis ad ortho- doxos Apostolos redeamus. S. Barnabas primus cum sancto Paulo gcniium Apostolus , ad eas iturus , Evangelium S. Matthiei propria manu descriptum quaquaversum circumlulit, ac tan- dem pro eo marlyr in Cypro occumbcns, cum eodem quasicumpignore calestis resurrectionis ci promissiT, scpeliri voluit:unde Evangelium hoc in pectore ejus repertum est sub Zenone Imper. uii habet ejus vita. S. BartholomaGus, teste Euseb. libr. 5. Histor. cap. 10. 5., Matlhaei Evan- golium Hcbraice scriptum sccum ad Indos detu- lit, ibique reliquit, ac post centum et amplius annos Pantcnus illud ibidem repertum Alexan- driam translulii. Quis Saulum effecit Paulum? utique Evangelium. Isii sunt viri , ait S. Lco serm. 1. de SS. Petro ei Paulo, per quos tibi , o Roma, Evangelium Christi rcsplenduit : hi Evangelium ^ Christo sibi creditum tibi in depositum iradi- dcrunt, illudque suo sanguine obsignarunt, ut ipsum purum ac putum conserves, cacterisquc Eccicsiis quasi magistra veritatis tradas, etex- plices. lloc est , quod tibi inclamat Paulus ad Rom. 15 , vers. 16 : Vt sim minister Cliristi in gentibus sanctiftcans { Graece hpoupyouv , id est consecrans, sacrificans) Evangelium Dei, ut fiat ohlatio gentium accepta et sanctificata in Spirila sancto. Evangchum ergo, el Evangelii praedicatio ac interprelatio cst sacrificium, victima sunt Homani ct Gentes Evangeliocredentes;hocenim quasi victimam gratissimam evangelizando Deo obtuliL Libamen est sanguis Pauli, quo hoc sa- crificium rigatum et sancitum esr. Idem ad Ephes. c. 3. V. 8 •.Milii, ait, omnium Sanctorum minimo dalaest gratia lioec , in gentibus evangeli- zare investigabiles divilias Christi, et illaminare omncs , quce sit dispensalio sacramenti absconditi ii seculis in Dco , qui omnia crcavit , ut innotescat principatibus et potestatibus in ccclestibus per Ec-

EVANGELIA.

clesiam multiformis sapisntia Dei. Paulus ergo fuit doctor Angelorum, docuit principatus et pote»- tates Evangelium Christi , ait ibid. S. ChrysosU Idem 1. ad Cor. c. 9 : VoBmilii est , si nonevangeli- zavfTO. Qu(e est ergo mcrces mea , quct gloria ? ul Evangelium prccdicans , sine sumptu ponamEvan- gelium , ut non abular poteslale mca in Evangelio. Pauli crgo imitatores , asseclae et cooperalores sunt, qui Evangelium tractant, explicant, prae- dicanttam indigenis, quamcxteris;tam fidelibus, quam infidelibus,quibus merito gratulaturlsaia» cap. 52. 7. et Pauius Rom. 10. 15 : Quam speciosi pedes Evangelizantium pacem, evangelizantium bo- na 1 Supcrest , ut in morcs noslros et alienos haec Evangelii dogmata conferamus : Evangeliumesl speculum in quo quisque faciem suam, sequc ac alienam intueatur, detergat, poliat et ornet. ISonsit, ait S. Aug. serm. 112. dc Tcmp. , mora infaciendo, quod intus sapitis intelligendo, Et ille beatissimus est , qui divinas Scripturas vcrtit in opera, ut divina Christi verba in divina ejusfacta imitando transferat. AudiS. Bern. admilites Tem- pli cap. 11 : Vita Clirisli vivendi mihi regula extitit. Et D. Greg. lib. 30. Moral. cap. 30: De«5,inquit, inter nos homofactusest, ut non solum nos sanguinc fuso redimeret , sed etiam ostenso exemplo commu- taret. Planius adhuc et pleniusD. Basil. in cons- litutionibusmonasticis, cap. 2 :0m7iis actio, in- quit, omnis item sermo Salvatoris nostri Jesu Cliristi , excoiendm pietatis, virtutisque obeundoi regula est. Propter hoc enim humanam naturam suscepit , ut inse velut in tabula quadam,veram nobis pietatem ac virtutemdepingeret , eamqueom- nibus nobis ante oculos statutam , unicuique pro viribus imitandam , seu arclietypum proponeret. Christus enim est a et <u , primus et ultimus. Apoc. 1 , h. Primus ccternitate, ait S. Amb. ; ulti- mus humiiitate. Unde ab Isaia c. 35. v. 3. vocatur novissimus virorum. Hebr. Desitio vel cessatio vi- rorum. O novissimum , exclamat S. Bern. , et al- lissimum! O humilem et sublimem! O opprobrium hominum , et gloriam Angelorum! Discamus igitur ex Evangelio evangelice , id est angelice vivere. Christus enim quasi Angelus e coelo descendit , ut homines angehcam doctrinamaeque ac vitam doceret, imo ex hominibus Angelos, et quasi deos quosdam efTiceret. Ecce ego , ait ipse per Malachiam cap. 3 , mitto Angelum meum, et prce- parabit viam ante faciem meam, et statim veniel ad templam suum Dominalor , quem vos quceri- lis,et Angelus testamenti , quem vos vultis. Quare ab ipso, qui aeterna est Patris sapientia, assiduc lumen postulandum, spiritus et gralia, ut ipse. qui olim in medio doctorum sacrae scripturic consedit, Evangelium inchoaturus, etiam nunc idem docentibus aeque ac discentibus pandat, ul illud intelligamus , et intellectum actionibus Christianis compleamus. Hoc enim ei est volupc. ISesciebatis , ait, quia in his quce Palris mei sunt , oportet me esse? in scripturis utique priscis, qu.X' mihi et Evangelio prjeluserunt, de quibus audio et sciscitor Scribas et legis doctores, ut ex iis mc Christum etMessiam a Patre missum agnoscant. Dicamus ergo et identidem dicamus, si non pari, certesimili devotionis affectu, cumS. Aug. hb. /!i. de TriniL cap. 1 :ln lioc genere liominum { qui dolorem habent peregrinationis suac ex desiderio patriac , et conditoris ejus beati Dei), m familia Cltristi tui, Domine Deusmeus, inter pauperes tuos gcmo, da milii de pane tuo respondere hominibus , qui non esuriunt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Saiiavit autem illos pliantasma

PnOOEMinM IN

eorum, nonveritas tua, quam repeUendo resiliunt, et in suam vanitalem cudunt. Ego certe sentio , quam mulla figmcnta pariut cor humanum. Et quid est cor meum , nisi cor luimanum ? sed hoc oro Deum cordis meiy ut nihil ex eis jigmenlis frro solido vcro eructem in has lilteras, sed inde veniat in eas quidquidper me venire potuerit , undemihi quamvis projecto d facie oculorum suorum , et de longinquo redire conanli per viam quam stravil humanitali divinilas Unigenitisui, auroraverilalis ejus asper- gitur. Et paucis interjeclis : Omnino enim Dei es- sentia, qum est, nihil mutabiie habet , nec in ceter- nitate , nec in veritate , nec in voluntate : quia CBterna ibi est veritas , et (clerna charitas ; et vera ibi est charitas , vera celernitas ; et chara ibi est (Bternitas , et chara veritas.

Aperi nobis, Domine Jesu,arcana veritalis, ve- rajque cliaritatis lua), qui liabes clavem David ; qui aperis , <'t nemo clauclit ; claudis, et nemo aperit , ut illam ciare coguoscamus , cognitam colamus et diligamus , dileciam opere exercea- mus, quia tu es amor noster , desiderium no&- U'um, viia el beatitudo nostra. Amen.

CAPUT II.

DE EVANGELIORUM NUMERO , ORDmE , DISSO- NANTIA , ET CONSONANTIA.

^ERMULTi olim scripsfire Evan-

i'gelia, pra>sertim liceretici , il-

iaque Apostolis supposuerunt,

'el eorum nomine insignie-

i runi, ut illis indeque suaj h;e-

iresi auctorilatem concilia-

'rcnl : Vnde (i divei'sis auctori-

/;»5e(/t7a, aitS.Hieron. prooem.

"An S. Matth., diversarum lusre-

seon fu(re principia, ut est iUud juxta /Egyptios ,

et Thomam , et Matlhiam , ct Barlholomceum ,

duodecimque Apostolorum , BasiUdis atque Apei-

lis, ac reliquorum, quos cnumerare longissimum

est : cum tantum imprcesentiarum hoc necesse

sit diccre , exlitisse quosdam , qui sine spiritu

et gratia Dei conati sunt magis ordinare nai~ru-

tionem , quam historia: texcre verilalem. Quibus

jure potcst iUud propheticum coaplari : Vce qui

prophetant de cordesuo, qui ambuUint post spiri-

tum suum ; qui dicunt : Dicit Dominus : et Domi-

nus non misit cos; de quibus et Salvator in Evan-

gelio Joamus loquitur : Omnes qui ante me vene-

runt , fures ct latrones fucrunt ! El post plura ;

Quibus cunctis perspicue ostendilur, quatuor tan-

tum debere Evangelia suscipi , et omnes apocry-

phorum ncenias mortuis magis hcvrclicis quam Ec-

clesiasticis, cavendas. Igitur ha[;cquatuor dumtaxat

sunt Evangelia canonica , ut talia enim ea pro-

bavit Ecclesia cx doctrina et Iradiiione Aposto-

lorum. Nam EvangeliumS. Marci probavitS. Pe-

irus : S. Luc.-e Paulus : S. Mattha-i chorus

Apostolorum , qui ai)ituri in suas provincias ,

lllud secum detukrunt : S. Jcannis omnes Asiaj

Episcopi , caeterique fideles. Citant Origenes et

S. Hieronymus subinde Evangelium secundimi

Hcbracos , quasi S. Matlha-i : quare illud idem

fuisse vidolur cum Evangelio S. Maltha;i , sed

addilionibus variis , iisque incertis binc inde

CORNEL. A LiPIUE. TOU. VIU,

EVANGELTA. 9

de[)ravalum ; unde auctoritas rjus est dubia el incerta : Iranstulit tanien illud ex Hebrao in Latinum S. llieronymus. Audi de eo ipsum in catalogo virorum illustrium , in Jacobo fratro Domini : EvangeUum , quod appellatur secundum Ilebrceos , d me nuper in Groecum Latinumque ser- monem transiatum , quo Origines scepe utilur,post resurrectionein Salvatoris de Jacobo sic refert : Dominus autem cum dedissel sindonem servo sacer^ dolis , ivit cul Jacobum, et apparuit ei ; juraveral enim Jacobus se non comesturum panem ab illa hora, qua biberat calicem Domini, donec videret eum resurgentem d mortuis. Rursusque post paululum : Afferte , ait Dominus , mensam et pa- nem , statim(|ue additur: Tulit panem, ac bene- dixit, et fregit , et dedit Jacobo Justo, et dixit ei: Frater nii , comedc panem tuum , quia resui-rexit fdius hominis a dormientibus. Hiec Hieronymus , qui in eodem libro de Ignatio loquens , inquit : Ignulius unam ad Smynueos scripsit epislolam , in qud de EvangeUo, quod nuper d me translatum est, super persona Cliristi ponit teslimonium , dicens : Ego vero et post resurrectionem eum incurnevidi, et credo quia sit. Et quando venit cd Petrum et ad eos qui cum Vetro erant , dixit eis : Ecce pal- pate , quia ego dcemonium non sum incorporale ; et stalim teligerunt , el credidei-unt eum. Insuper Orig. tom. 2. in Joan. exEvangelio hoccitat illud: Dixit Christus : Modo accepit me niater mea, Spi- ritus sanclus uno capillorum , et me in montem magnum Thabor portavit. Qu« quidem sententia, nisi candide consideretur, videtur continere ha'- resim GnosticorumValentinianorumasserentium Spirilum sanctumessematrem Christi.

Origenes tamen hoc ita excusat, quod Spiritus sanctus vocetur m ater non generatione , sed imitatione, quia imitatur patrem, ejusque volun- tati se conformat: qua; excusatio videtur frigida. Beda quoque hoc Evangelium laudat, et a veie- ribus probatum asserit. Ututest, certum est non essc cancnicum , nec habere aucloritatem S. Scripturac. Porro Evangelium hoc secundum Hebra'Os vocatur quoque Evangelium Nazara^o- rum , quia eo Nazaran utebantur. AudiS. Hiero- nymum in cap. 12. ;\Iaith. v. 13. ubi agiiur dc manu arida i Christo sanata : In Evangelio , in- quit , quo ulunlur ^azareni et Ebionilce ( quod nuper in Gracum de Ilebrcco sermone transluUmus, elquod vocalur d plerisque Maltluei authcnticum), homo iste, qui aridam liabet manum, ccemcntarius scribilur ; isliusmodi vocibus auxilium precans : Camentarius cram manibus viclum qiutrilans : prccor le , Jesu, ut mihi restituas sanitatem, ne turpiter mendicem cibos.

Porro Nazareni fuere Juda"! ad Christum con- versi, qui cum Evangelio servantes legemMosis, ab Ecclesia ejecti sunt , ac Evangelium Ilebrai- cum S. Matthnci, quod primo piM-um int;ictum- que servarunt, addilionibus quibusdam viliasse videntur , aeque ac fecere Ebionaei , et Carpo- cratiani.

Quacres curpraecise quatuor sunt Evangelia et Evangelista? , non plures , non pauciores? Varii varias dant causas. Primo S. August. lib. \. de Consensu Evang. cap. 1. respondet idfacium essc ob quatuor mundi |)lagas , quibus pracdicandum eral Evangelium: ()»o?i((;»j, inquit, quatuor suni parles orbis teme, pcr cujus univcrsilalem Cltrisli Ecclesiam dilalari ipso sui numeri exordio quo- dammodo dcclararunt.

10 PROORMIUM

Secmulo , lii qnatnor siiin velul quatuor c.o- iumn(B Erclciitv , in qtiibusvelut inquadrato lapide ianctiT fidei slruciuraconsiir{j:-it,i\\lS. Gregor.lil). 1. •'pist 2/|. jEdilicia enini (luadrala lorniA rnint , iil sint firma. Undeei caiiestis Jerusalein in quadro posila dicitur. Apoc. 21. IG.

Tertio, (Hiia quaiernarius e.stnumerus solidus et quadratus : liic ergo sigiiificat Evangeliorum solidilaleni et perfectionem. Unde Philo \\h. de mundi opificio ait , qualernarium numerum primum solidi naturam ostendere : nam in uni- tate censetur punctum , in binario linea ; uhi accessit lalitudo lit superficies ad ternarium pcrtinens : h;i'c quominus sit corpus natura so- lidum, una deslituitur aliiludine, quft junctii ad lernariiiin fit quaternarius. D. item Aug. lib. 8?. qua^sl ioiium, quest. 57 : Progressio, ait, d. puncto ad longiiudincvi , d longiludine ad latitudinem , h [atiliuiine ad altitudinem , soliditatem corporis facil , quie rursus quaternario numero continctur. rraelciea ncc iilud ignorandum (aitPhilo) quod primns nmnerorum quatuor quadrangulus est , pariler par, niensura acqual)iiitalis el justitire , iiideque omnis virtutis. Quocirca Aristotcles lib. 1. Rhetor, cap. 12. virnm perfectum com- parai quadrato. Nam hic numerus est primus pariier par , tanquam justi .'uquique mensura. Idem continet irinam solidi corporis cum puncto dimensionem. Denique quateinarius est denarii , (lui omnium est perfectissimus , causa, basis , et fons. Nam numeri omnes ab unitate usque ad quaternarium, si eidem addantur, facinnt dena- rium, sciiicel adde 1, 2, 3, 4, efTicies decem.

Ouarto, alii assignant causam quod totidem , scilicet qualuor liller.e sint in nomine Dei tctra- frrammato r~iv">, quatuor primaria Dei aitributa, (jua; Evangeliis explicantur , reprajsentantes. Alii , quia quatuor sunt Humina paradisi. Ita ,S. Augiislimis 1"). Civit. cap. 21. et S. Hieronym. in Prol. .S. Mattli. Verum haec omnia mystica et symbolica sunt : unde hisce siniiles causas , vel [lOlius analogias SNmbolicas ad viginli recenset iioster Joannes dc la Haye in apparatu Evange- lico,cap. 29.

Quinto ergo ad litteram propria .et genuina causa esi , quod sicut in aula ccelesti sunt qua- tuor Cherubini , quasi principes et sapienles Dei ; sic in Ecclesia terreslri decuit esse qua- luor Evangelistas , quasi principes et Chernbi- iios Christi. Id ita esse palet Ezech. 1. ubi ipse quatuor hosce Cherubinos cum quatuor st(^m- inatibus quatuor Dei attributa repr.Tesentanlibus depingit. Adde , duos Evangelislas initio sui Evangehi diias describere Chrisli naturas , sci- licet Matiiiaus humanam, Joannes divinam: dno vero reliqui duplicem Christi dignitalem, scili- cet Marcus regiam , Lucas saccrdolalem : ita RuperL in cap. 1. Ezech. cap. 7. Chrislus cnim csi liomo nascendo , vitulus moriendo , lcoresurgendo, aquila asccndendo , ix\t S. Hieronym. Pr.-cfat. in Marcum , vel quisquis est auctor, stylus enini indicat non esse S. Hieronymi. Hic ergo currus Cherubicus, est quadriga Evangehi, a quatuor cquis , id est, Evangelistis agilata , et toto orJX' circumacta. Quocirca perquatuor Cherui)inos , quos vidit Ezechiel cap. 1. et S. Joannes Apocal. cap. ii. quatuor Evangelistas significari doc^ml S. Hieronymus , S. Athanasius, S. Augusiintis , S. Irenaeus, S. Gregorius, S. Ambrosius, Beda , caeterique Patres et Intcrpreles, unanimi con- sciisu.

IN EVANGELIA.

Audi S. Hieronjmum episl. 103. ad Paalinuia : MatthUius, Marcus, Lucas et Joannes, quadriga Do- mini,et verum Clierubim,quod inter/n-ctatur scien- ticc multiludo : per tolum corpus oculati sunt , scinlillce cmicant , discurrunt fulgura , pedes ha- brnt rcctos, et in sublime pendentes, terga pennata, ct ubique volitantia. Tenenl se mutuo , sibi per- plexi sunt, et quasi rota in rota volvuntur et per- gunt, quocumque eos flatus Sancti Spiritus per- duxcrit.

Jam vero Cherubini Ezechielis quaternas habe- bant facies et formas , scilicet Leonis, Vituli, llominis et Aquikc. Unde S. Joannes Apocal. 6. illos vocat quatuor animalia : Animal primum , inquit, simile ieoni , et secundum simile vitulo , el tertium simile homini , et quartum simile aquilai volanti. Et post paululum : Plena erant , inquit , oculis , et rcquiem non habebant , die ac nocte di- ccntia : Sanctus, scmctus , sanctus Dominus Deus omnipotens, qui crat , et qui est , et qui ventu- rus cst.

Leo denotat S. Marcuni , cujus facies, id est, initiumEvangeliiest clamor et rugitus S. Joannis P)aplistac in deserto : Pcenitenliam agite , appro- pinquavit enim regnum avlorum. Vitulus denolat S. Lucam , qui Evangelium suum orditur a sa- cerdotio veteri (cujus viclima erat vitulus) Za- charitc , qni paler fuit Raptistoe. Homo denotat S. Matth.TGum , qui incipit ab humana Chrisli genealogia. Aquila denotat S. Joannem, altissime e terra in coelum instar aquike se libranlem , el illud divinitatis exordium inionanlem: In prin- cipio erat Verbum, et Verbam erat apud Deum , ct Deus erat Verbum, iit merilo S. Dionys. Areo- pag. epist. adeumdem S. Joannem,ipsum vocel Solem Evangeiu , ejusque Evangelium nnncupet memoriam et renovationem Theologia; illius , quam ipse recumbens in peclorc Christi ex eo iiausit, ac Evangelio, quasi solis radio, posteris intuendam reliquit. Audi S. Hieron. Prooem. in S. Matth. : llcec igitur quatuor Evangeliamulto ante pr(edicta , Ezechielis quoque volumen probat . in quo prima visio ila contexitur : Et in medio sicut similiiudo qualuor animalium , et vultus eorum facies hominis , et facies (eonis , et facies vituli , cl facies aquil(t. Prima hominis facies MatthcBum significat, qui quasidehomine exorsus est scribere : Liber generationis Jesu Christi fiiii David, filii Abraham. Secunda Marcum , in qua vox Leonis in e)'emo rugientis audilur : Vcx clamantis in de- scrto : Parate viam Domini , rectas facite semitas cjus. Tcrlia vituti , quce Evangelistam Lucam d Zacharia sacerdote sumpsisse initium prcefigurat. Quarta Joannem Evangelistam , qui assumptis pennis aquila; ad alliora feslinans , de verbo Dei disputat. Porro quatuor h.TC animalia primaria quatuor Christi attributa ,et quasi stemmata sig- nificant , nimirum leo fortitudinem regiani , quam vel maxime in resurrectione ex morle et sepulcro ostendii. Sicut cnim leo rex est ani- malium ; sic Christus Rex est fidelium , ime omnium hominum et Angelorum. Vitulus notat cjiisdem sacerdotium , quod ipse in cruce seip- sum in holocauslum et victimam pro peccato Deo Pairi orferens , peregit et consummaviL Homoejusdem humaniiaiem ex Virgine assump- tam , ejusque dicla , factaque. Aquila , divini- tatem et ascensum in cnjlum. Singula hoec ani- malia quatcrnas habebant facics , eo quod iniiia aliorum trium Evangelistarum, adeoque totai» narralionis Evangelicc seriem quartiis quisqut. complectatur , ut recte nolavlt Primasius. Vid«

PROCEMIUM

dicla Ezech. 1. v. 28. q. ct Apocal. It. Paiilo alilcr heccqualuorassignavit S. Aiip. 1. 1. dc Conscnsii Evang. cap. 3. ct 1. U. c. 10. acS. Hieron. lib. 1. contra Jovin. el Uiiperlus: Mattliicus, inquiunt , praccipue commendat regiam in Christi humani- tale dignilalem , Marcus prophelicam , Lucas «acerdoialem, Joannes divinam. Chiistus enirn fuit Rex, Propiieta , Sacerdos et Deus.

Jam {|Uoad ordinem temporis, primus Evan- irclium scripsil S. Matlhacus; secundus S. Marcus ; tertiusS. Lucas; quarlusS. Joannes. AudiS. Hiero- nymum Prooemio in S. Matlii. Priinus ovinium MaUheBus est publicanus , cognomincUus Levi, qui livungelium in Judam Ilcbrao sermone edidit ob eorum vel viaxime causam, qui in Jesum credide- rant ex Judais , et nequaquam lcgis umbrain suc- cedcnle Evangelii verilale servabanl. Secundus Mar- cus , interpres ApostoU Petri , et Alexandrina Ecclesid! primus Episcopus : qui Dominum quidem Salvatorem ipse non vidit , sed ea , qucemagistrum audierat prcedicantem , juxta fidem magis gesto- rum narravit quam ordinem. Tertius Lucas medi- cus , natione Syrus , Antiocliensis , cujus laus in Evangelio, qui et ipse discipulus Apostoli Pauli , in AcliaiiC Bceolioique parlibus volumen condidit , quadam altius repetens, et, ut ipse in procemio con- jitetur, audilamagis quam visa describens. Uttimus Joannes Apostolus et Evangelista , quem Jesus amavit plurimum , qui supra pectus Domini recum- bens , purissima doctrinarum (luenta potavit, et qui solus de cruce mcruit audire : Ecce Mater tua. Audi S. Aug. 1. 1. de Consensu Evang. cap. 2. Primum , inquit, Matllueus , deinde Marcus , ter- tio Lucas, ullimo Joanncs. Unde alius eis fuit ordo rognoscendi , atque prccdicandi , cilius autem scri- bendi. Ad cognoscendum quippe, alquc prcidican- dum, primi utique fu(;runt , qui secuti Dominum in carne prcesenlem, dicentem audierunt facientemque viderunt , atque ex ejus ore ad evangelizandum missisunt ; sed in conscrilfendo Evangetio, quoddi- vinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem Domini ctegit, primum atque ultimum locum duo tenuerunt. Primum Mat- tfuvus, ullimam Joannes, ut reliqui duo , qui ex illo numero nonerant, sedtamen Christum in ittis lo- quentem seculi erant , tanquam fitii amptectendi , ac per hoc in loco medio constituti , utroque ab eis iatere viunirentur. llorum sane quatuor solus Matlhceus llebrceo scripsisse perliibetur etoquio, cateri Grceco.

Insuper lam apposite lii qnatuor scripsere dicta gestaque Clirisli, ut musicam Dialcssaron harmoniam eflicerc videaniur ; sic enim (juisque 5cribit , ut ab aliis stylo dissonet, sed sensu el reipsa consonet. Quod enim unus tacet , alter supplet ; quod hic concise perstringit , ailer enucleate exponit; quod illc obscure indical , iste clareenunliat. Audi S. Aug. locojam citato : Kt quamvis singuli suum quemdam narrandi ordi- nem tcnuissc videantur , non tamen unusquisqur «orum velut altcrius prceccdenfis ignariis, voluissc icribere reperitur , vel ignorata proftermississr qua scripsisse ulius invenilur , srd sicnl unicaiqu inspiratum est , non supcrfluam quoquc cooperaliv nem sui tal>oris adjunxit.

PUira liac d(> re dicam in canonibsis, ([iios mo\ »ubjungam , ubi ([uam dispar sit eoiian parilas. • oncors discordia , osteiuiam , ac siniiil (|uaiii »uavem ha^c discors eorum concordia eHiciai I istori;L> nielodiam et concentiim (iemoiislrabo.

Denique ha>c Evaiigelislarum diaphonia luaxi- tium fst testimonium inilatis , ail S. Ci.iv^osl.

I.N EVANGELIA. 11

piacfat. in Matth. : .S( enim es lotu et cinuilms lon- sonarmt , rt ciim nimia diligentiu atcjiu: cura usque ad tempora et loca omnia , usqnc ud singutu aqua- lilcrvrrba roncurrei'cnt , nnno inimicus credidissri unquam, scd eos covimuni cul dcripicndum consitiv congregatos , quasi ex humana quadam composi- tiune Evangeliuin condidisse ;non enim simpticilutis tam solticitum comunantiam indicarrnt. \\ posl nonnulla : Sive enivi unus qnilibrt universa dixis- set , supcrfluus Jam fuissel numerus rceterorum : sive variu omnia inler se scripsisseiit , ac nocu cminia , nutlum potuisset convenientice apparcrt documentum : propterea et communitcr mulla di.ie- runt, et nihitominus quisque proprium ali^iiiid ar speciale conscripsit , et ne superflue et imporlun: atiquid v deretur adjcctum, si nihit adderetitr novi ; nec tota rerum fides adduceretur in dubium, si omnia di.ersa d xissent.

CAPUT III.

DE l.NTtftPUETIRlIS EVASGKLIOP.UM.

vniACA Evangeliorum cx Groeco, ut videinr. iiilcipre- latio exlat in liibJiis !iegii!<. Aiabica cuni liaduclioiie la- liiia impressa est Ronia' , iii lypoj.iraphia Medicea , aiino liomiui l.")91. Llranjque cie- bro citabo.

Romc'e paritcr in bibliolhcca Vali( ana , cl in noslra collegii Romaiii rcpcri E\aii.i<ciia Coptice sive iEgyptiace, if.tliiopice el Persicc conscripla, illaque veUista : mox cnim a Chrisii lcmporibu^ Evangcliuni in /Egypluni illatum esl ii S. Marco, in .^ilhiopiam a S. Mattha'0, in Pcrsidcm a Simone ct Juda. Lnde in his rcgionibus Jloruii luni Kvan- gelica fides, vila el perfectio. Quocirca iijidcm cxtitere tot examina SS. monachorum , a'(|ue ac fortissimorum maiLyrum. Evangelium l'crsi- cum a R. P. Hieronymo Xavcrio, Societatis .'esii, cognalo S. P. Francisci Xaveiii . ex civitaie Agra , quaeest regia regis Mogor, qii;.>i pretiosum donum , et insigne anliqnilatis nionumenlum transmissum esl ad collegium Rciiiiinum , ubi illo usus sum. Codex hic cx originali transcriplii» cst anno 790 Maurorum , quos scilicct Mauri numerant ab orlu ^ux sccla; Mahomelis, <jua' ca^pil auno Clirisli .VJl. Annus ergo 790 Maure- rum , est annus ab oitu Christi ir^Sl, (|uotiaus- criptus esl hic codex. Sed originalc ipsiim long»- esl anliquius : unde et pcrpliira habet vocaiiula Persica , valde iis (iiiibus nuiic ICrsa iituuliii. dissimilia. Hisonmibus subinde ular, sed sobiic ct ciim grauo salis : iioii cniin liabcnt islam aucloiilalcm cl (idcm . qiuui» oblinciil Evange- lia Graca ct I-alina ; illa lanuii confiruianl , ei -iibiiulc illustrant. Porro Roma- sunt .IMliiope.s sive Abyssini, idcoque juniores ex cis sacerdn- lcs collcgium Roiuniuim frcqiicntanl ; siint el aliarum linnuaiuni pcrili : in urbe enim v>\. iw- i)is. Hi miiii K\;iiigclia siia? geiilis cl lin.mi.c iii- lei'|)i('lali suiil , ac prasertim R. P. Alhanasiiis Kircher Societatis noslra! , linguarum Oricnla- liiim piMilus , uli palel ex earum I.exico, (piod ;iupcr edidit.

Porro eslo S. Matlli.Tiis pi.Tdic;:ril in cileiiori

i.lhiopia , qu;v viciiiior » >t igvplo. h(idic(|iie

Sonnur niiiicupalur. ubi nigriores siinl iilbiopes.

cmorluus dicalur iii civilatc Lu;>b . ubi eliani

j;unc idiipla in Ik iiorcm S. Malliiiii (Xl.ilil :

« PROOEMIUM

tamen reHqua iflthiopia, sive Abyssia Evangelia, rielerasque SS. Sciipturas, acque ac fidem Christi accepta refert cuidani monaclio /Ethiopi, cui no- men Aba Salama, id est Pater pacis ; co quod veram paccm el salutem eis attulerit. Hic educa- lus apud Arabcs Orientales, ab eis Christianam fidem et S. Scripturam hausit , ac deinde uni- versieitllhiopiieeasdem communicavit;unde ejus habetur Apostolus. Quocirca yttluopica S. Scrip- tune versio cum Arabica , ceu matrice sua , consentit.

Plurimi priscis tcmporibus , rcque ac poslc- rioribus et modernis, Commentarios scripserein Kvangeha ( nonnulli in omnia, plures in unum nliquodj iliaque suis commentationibus illustra- runt, nimirum Origcnes, S. Hieronymus, S. Au- gustinus, S. Ambrosius, S. Cyrillus,S. Chrysos- tomus , S. Gregorius, Beda, Theophil. , Eutiiym. Audi S. Hieronymum prooemio in Matthocum : J^gisse me falcor ante annos plurimos, in Mal- thiBum Origenis viginti quinque volumina, et toti- dem ejus liomilias, commaticumqaeinterpretationis genus: et Theophili Antiochence urbis Episcopi com~ mentarios, Hippolyti quoque Marlyris,et Theodori lleracleotce , ApoUinariique Laodiceni ac Didymi Alexandrini : et Latinorum Ililarii , Viclorini , Fortunatiani opuscula : d quibus etiamsi parva carperem , dignum atiquid memoria scriberelur.

Recentiorum pene infmitus est numerus. Hic ergo interprelum copia parit ebgendi inopiam , ut lector dicat cum prisca Niobe :

Inopem me copia fecit.

Inter tam varios enim in sensu evariantes, nescis quem praeferas et sequaris. Multi quoque ita prolixi sunt , ut non studiosi modo, sed et doctores qui toti S. Scripturaj vacant , iis evol- vendis tempus et otium , a;que ac capitis robur viresque requirant. Eminent Alphonsus Tostatus Episcopus Abulensis , qui quatuor ingentes to- mos in unum S. Matthfcum elucubravit ; Corne- lius Jansenius Episcopus Gandavensis ; Francis- cusLucas, Decanus Audomarensis; ac e Socie- latc nostra Alphonsus Salmeron » Joannes Maldonatus , Franciscus Toletus , Sebastianus Barradius. Jansenius interpretandi solidilate excellit; Lucas in linguis GraecS, Hebraca, Chal- daea, Syriacil; Salmeron in adaptandis parabolis. Toletusmaturitatejudicii;BarradiusinMoralibus, quac meditationi aeque ac concioni subserviunt. Novatores quoque ac sectarii plurimi in Evan- gelia commentati sunt. Tanta enim Evangelio- rum apud omnes semper fuit veneralio , ut noslro aevo LuUieri assecloe nuncupari voluerint

IN EVANGELIA.

Evangelici , cum revera essent cacangelici , ac nemo divinam Evangeliorum aucloritalem in dubium revocare ausus sit praeler Maniacos , Manichacos , Ebionem, Cerinlhum, Carpocram, Marcionem, ct nostros Enthusiaslas , Anabap- listas, et Servetanos; hacretici, inquam , innu- meri Evangclia suis commentis insignierunt , aut potius tcmerarunt et vitiarunt, ut Lutherus, Calvinus, Zuinglius , Beza, Pelicanus, adeo ut ^Augustinus Marloratus corum Symmystes , ex eorum viginti facilc celebrioribus , calenam contexuerit.

Hosce ergo evolvi, partim cum Lovanii anno Domini 1600, partim cum Romrc publice in scho- lis Evangelia pcrtraclarem , docerem , et dicta- rem ; ac nunc cvolvo eos qui posterius in illa scripserunt. Jam enim senior , ietatem pene omnem in hac sacra* Scripturac pala^slra discenda contrivi, ac ii quadraginta fere annis illam qu^ docendo , qua scribendo docere satago. Nemo enim in arte tam vasta , tam sublimi et diflicili potest esse magisler et doctor, nisi qui ante stu- dcndo in ea diu fuerit doctorum discipulus ; ni- mirum divinaiio in ore doctoris , in doclrina non errabit os ejus.

Denique biparlitus fuit ,et est Evangelia ex- plicandi modus et ratio ; prior multorum olimet etiamnum , ut scilicet quatuor SS. Evangelia sibi invicem apte intexentes, ex iis unum Monotes- saron pulchru harmonia conlexerent. Fecit id primus Theopliilus , scptimus a S. Petro Antio- chiiTC Episcopus, inquit S. Hieronymus ad Alga- siam ; deinde Tatianus Eucratitarum parens ; tertio Ammonius, quem, ut ait S. Hieronymus , secutus est Eusebius Cacsariensis : recentiores multi id imitati sunt , sed magna prae caeteris laude Cornelius Jansenius. Posterior est eorum qui Evangelia sigillaiim ex ordine sunt prose- cuti, et etiamnum prosequuntur : posleriores hosce ego sequar : tum quia ha^c methodus ma- gis plana, obvia et ordinata est ; facile enim esl locum , quem quacris in Evangelio quohbet , seorsim invenire, difRcile veroin Monotessaro, puta in concordia e quatuor in unum conilata , ideoque confusa : tum quia mei muneris esl S. Scripturam uti extat explicare , non autem novum EvangeUum , aut novam Evangelii har- moniam cudere. Ita tamen id exequar ut uni Evangeiistc-e illa , quoe alii commemorant, inse- ram , ad illumque in aliis lectorem remittam, ne idem bis , ter et quater repetere oporteat. Chronotaxin vero, ordinem et seriem omnium quatuor, asque ac singuloi'um, nunc paucis sub- jungo , ct commentario velul operis synopsii) praepoao.

MONOTESSARON ,

81TE

CHRONOTAXIS ANNORUM

ET GESTOUUM CIIRISTI,

Ilf QDA QtJATUOB EVANCELIA RECTO ORDINE TEMPOniS DlfiERUNTUR , ET INTED SB OODnANITB

UT UNAM VITiE CIIRISTI UISTORIAM EITICIANT.

INFANTU, ADOLESCENTIA , ET JUVENTUS

CHRISTI,

tlVE

Acta Christl a conceptione usque ad annum trigcsimum completum quando a Joanne baptizatui est.

^FnnvM , quotl erat in princi- pio apud Deuin, ideoquc lux j ct vila uiundi in temporccrcati, factum est caro , puta Dei Fi- lius faclus est lionio , ut liomi- nes Dei filios efliceret , anno a nuindi crealione 3950 ., qui fuit a diluvio annus 22i)3, al) », Abraliam 2001, a Roma con- dila 7Jl, a capliviLate Babylonica 591 , ab lieb- domadibus Danielis 453, a Machabtcis 165 , ab annis Juiianis hZ , Augusti Citsaris circiter /»2, Joan. 1 ; idque hoc modo et ordine conligit.

Arcliangdus Cabriel missus ii Dco, nuntiat Zacharl.T' conceplionem S. Joannis Baplistoc , qui fuiurus erat pnxcursor et index Clirisii; quarc Elisabeih cjus uxor concepit S. Joanncm. Idcm Gal)ricl post scx mcnses die 25. Mariii anni jam dlcll , nunliat R. Virgini conceptionem filii Dei; coiisfmii iha, concipitcpic, acin ca verbuni caro factum csl. B. Virgo visitat Elisabctham; ac ip- sam cum Joanne implet Spirilu sancto. Nascitur Joannes dic 1h. Junii. Nascilur Cliristus in Betii- leem die 25. Dccemhris cjusdem anni , ac die octava, puta prima die Januarii circumciditur, vocaturque Jesus, id est Salvalor. Luc. c. 1 et2. Genealogiam Christi ex Patriarcliis et regibus texit Matth. c. 1 , ct Lucas c. 3.

Die 13. ab ortu Christi, puta dic G. Januarii proxime sequentis, l\Iagi ducc stclla cxciii vc- niunt in Bethlcem, Christum adorant, eique of- ferunt aurum, thus et myrrham ; fugicntes He- rodem , alia viik revertuntur in terram suam. Malth. c. 2. V. 1.

Die /iO. ab ortu Christi, pula die 2. Februarii quasi die purilicationis pucrpcr;e Icge prais- cripto, B. Virgo puerum Jcsum on\;ri in tcmplo, quein S. Simeon in ulnas accipicns , Messiam pra;dicat , acquc ac Anna prophetissa. Luc. 2. 22.

Herodcs se dclusum vidcns i Magis , occidit omnes infanles in Bethlecm, hoc finc , ut inter cos ct Christnm occidcrcl ; sed is jam Angeli iiionilu i» Joscph cl Rluria abductus erai in .!• g) p-

tum, qui mortuo Ilerode reducitur die 7. Janua- rii moraturque in Nazareth; unde Nazaraeus cog- nominatur. Malth. 2. 23.

Cliristusduodennis ascendens cum parentibu* Hierosolymam, ab iis perditus , post triduum rcperius est in tcmi)Io intcr doctores, cum qui- ])us rcvcrsus in Nazarelh, subdilus illis, proD- ciebat actate, sapientiu, et gratia apud Deum et liomines. Luc. 2. fi2.

A duodecimo anno usque ad trigesimumChris- tus delituit, et artem fabrilem exercuiU Luc 3. 23. Marci 6. 3. Mallh. 13. 65.

vmiLis cnRiSTi .etas.

Acta Christi a Baptismo usque ad proximum Pas- cha , puta ocla per tres vienscs proximos , scilicet ab initio Januarii anni 31. Cliristi, us- que ad 25. l\Iarlii.

AnnoIS. Tiberii C.Tsaris S. JoanncsBoptisla in descrto juxta Jordancm jussu Dci cocpil pra,'di- care poenitenliam , et bnptizare, viamque Christo pr.Tpararc. Luc. 3. 1.

Eodem anno Chrislus, explcto anno ictalis tri- gesimo , ac trigcsimo primo per tredccim dio inchoato, haptizatus csl a Joanne die 6. Januarii. cadcm scilicct die, qua antc triginta annos puer adoratus fucrat ii Magis, Luc. 3. 21. Matth. 3. 13. Marci 1. 9. , tumquc ii Deo dcclaratus esi quis essct , scilicel filius non Joscph , sed Dei ; nam Spiriius sancius in cimi spccie cohimbac desccndit , ct vox Palris intonuil : Ilic est (ilius ineus dilcclus , in quo milii complacui. Mallh. 7>. IG. Luc. 3. 21. Joan. 1. 23. Ex hac vocp Joannes tcstatus cst ipsum essc Messiam Palri- bus promissum , id cst, Rcdempiorcm ct Salva- lorcm mundi. Ibidem.

lllico iibapiismo, puta cadcm dic G. Januaril, Christus scccssil in dcscrtum , ubi, ui se ad opus pra}dicalionis pra-pararcl , per quadraginla dics vacavil orationi ct jcjunio, posl ([uos csu- riciis lcniatus a diabolo.cuni supcravil, ac Angeli

l'i CllliONOTAXlS GES

ri ul Doniino suo, niinislravcriinl. Mallli. U. 1. I.ucw U. 1. iMarci 1. 12. Coepil ergo Chrislns jojuniunKjnadragcnariuni di<; 7. Januarii, finiit tlie iO. qna' fnit 15. Fcbrnarii , qno die , viclo lentatore diabulo, revcrtitur in Galilajam , el quindecini dicbus mancl in Nazarelh, ait S. Epi- phanius, lia-rcsl 1.^.

DieSG. a baptismo, aitS. Epiphan. haeresi 61, scilicet dic prima Martii ( erat cnim ille annus bissextilis.ac conscqucnterFebruarius habebatsy. dies),Juda?ilcgaiosmiscruntad.loannem, rogan- tcsanipseessctMcssiasPncgavit ipse,et postcro die, quae fnit 2. Martii, Joanncs videns Christum vcnieutcni, cumdem digilo dcmonstravit, dicens : lure ugmis Dei , ecce qtii tollit peccala mundi. Idcm fecit , dixitque Joanncs postridie , puta die tcrtia Marlii , quo audito duo ex ejus discipulis sccuti sunt illico Jcsnm , quorum unus Andrcas fratrem snum Simonem i)ostridic ad Jcsum ad- duxit. Postridic itcui , pula dic /i. Marlii, Jcsus vocavit Pliilippum , qui Natlianaclcm adduxil ; ila enim ha'C pcr singulos dics cnarrat et consig- uat S. Joanues , c. 1. 2. 29. 35. /i3. ^5.

Tertia exinde dic h vocationcPetri et Andrea*, scilicet die 5. Marlii, qua) fuil scxagesima a bap- lismo Christi, aitS. Epiphanius h.prcsiSl, Chri.s- lus vocatus ad nuptias in Cana Galih«ae, muta- vit aqnam in vinum , hocque primum ejus fuit miraculum , quo se , qui.s essct, mundo patefe- c,iL Joan. 2. 1. Mox desceudit Capharnaum. Ibidem vers. 12.

ANNUS Pr.iMUS

PiUiDlCAJIONlS CliniSTI ,

.Sitnirum acla Cfiristi n primo Pasrhate post baptis- mum usque ad Pasclia sccandam , scilicet acta Ci die 25. Marlii anni 31. Chrisli , usque ad finem Martii anni 32. Christi.

CnRisris ex uibc Capharnao , instante Pa»- cliate ascendit Hicrosolymam, ubi tlagello eji- ciens ementes ct vendcntes e tcmplo , ac prae- dicans, pluraque niiracula patrans , multos ad rredendnm in sc pcllexit. Joan. 2. v. 13 et IZi. Hspc omnia coniigcrunt iu Martio ejusdem anni, fjui fnit 31. Christi.

E quibus unus ftiit Nicodcmus princeps JudcTO- rum , cui Christus spiritualis rcgeneralionis , per baplismum et fidem in Christum crucifigen- d um , necessilatem ostcndit. Joan. 3. 1.

CoDjjit crgo Christus anno a^tatis trigesimo pri- mo snl) loscha pc r sc pra^dicare, et per Apos- tolos sub initinni Aprilis in Judrea baptizare : quare nuilti ii Joaiuic , ipso prol)ante ct insti- jiante, ad Christuui transierunt. Undc Joannes, quasi suo defunctus oflicio, Hcrodcm ob adulte- rium reprehendens, sub Dccembrcm ab co con- jectus cst in vincula, Joau. 3. 22. ct 23. Matth. \U. S. Marci 6. 17. Luca? S. 19. Quarc Christns Herodein fugiens a Juda-a initio anni 32. (utpatct cx eo quod ipse ait : Adhuc qualuor mniscs sunl et messis vcnit. Joan. h. 35. ) , pcrrcxit in Gali- Ixam , ac in iiincre transiens pcr Samariam , Samariianain adulleram, et pcreamceierosSa- maritanos coiuertii, ac posl))idnum prosequens iler in GahUeam , a Galila?is bcnigne exceptus fst. Igit!ir stib iniiiuni Fcl)ruiU'ii cgrcssus in

rORUM CHRISTI.

Cana Galilaea;, ibi rogatus ^ regulo , filium cjii5 fcbricitantem t» febribus liberavit , fuitquc hoc secundum Christi ibidem miraculum , quod plu- ra alia sccuta sunt, quibus ipse pradicationem suam in Capharuao coufirmavit. Mallli. l\. 12. et 13. Marci 1. 1/j. Joan. 3. 22. et c h. v. 1. k. hb. et /i6.

Inde am])ulans juxta mare Galilaiae, per mi- laculum capturai piscium Petrum et Andream , mox Jacobum et Joanuem ad sui sequelam evo- cavit, eosque piscatores homiuum elTecit. Malth. /i. 18. Luca; 5. 1. Marci 1. 16.

Cum his introiens synagogam Capharnai , prajdicans daemoniacum a daBmone liberavit, el domum Petri ingrcssus, socrum cjus i febribus, multosque alios a variis morbis sanavit. Postri- die orandi causa secessit iu dcsertum , ubi a Petro , et mox a turbis repertus, ut eas fugeret , jussit discipulos transfretare , et in navi obdor- miens , orta tcmpcstate , a discipulis excita- tus ventis imperavit et mari. Marci 1. 21. 29. 32. h% Lucae h. 23. 31. 38. /lO. ^2. Matth. 8. 1/|. 16. 18. 2/i. Ha;c et sequenlia videntur contigisso initio Martii anni Christi 32. anle Pascha.

Transfretans ergo pervenit in regionem Gera- senorum , ubi duos d;cmoniacos sanavit : per- mittens daemonibus id postulantibus , ut in por- cos introirent , qui in eos ingressi eorum duo millia in mari submerserunt ; quarc rogatus ab incolis ut discedcrct , rursus transfretans rcdit Capharnaum , ubi paralyticnm , per tectum atl se submissum , curavit. MatLh, 8. 28. et c. 9. 1. Marci 5. 1. et c. 2. 1. Luc. 8. 26. et c. 5. 18.

Tnde cgrediens ad mare , Matthaium ad telo- nium scdentcm ad sui scquelam evocaviU Mox .iairi filiam a moite suscitavit, et in itinere hae- morroissam a fluxu sanguinis curavit, ac duos ca^cos illumiuavit, et dajmonem mutumexpulii. Matth. 9. 9. 18. ct 27. Marci 2. ih. et c 5. 22. Luc. 5. 27. et c. 8. h\.

ANNUS SECUNDUS

PR^EDICATIOMS CHRISTI,

Continens acta ii secundo Paschate post baptismum usque ad tertium , puta Ci fine Martii anni 32. Christi, usque ad finem Martii anni 33. Christi.

CiiRisTus a Galila?a profectus Hierosolymam ad -sccundum Pascba , a;grotum per 38. annos de- cumbentem ad probalicam piscinam sanavit , jussitque ei grabatuni tollere die Sabbati : quare iilud opus quasi Sabbali violationem accusant .lud.^ei , sed Cluistus multis idipsum defendit. Joan. 5. 2. Sic ct Pharisa;os taxantes ejus disci- pulos, quod famcnlcs in Sabbato vellercnt spi- cas (sub fincm Aprilis anni 32. Christi) , confutat. Luc. 6. Matth. 12. 2. Marci 2. 23. Idem praesli- tit , cum alio Sabbato cuidam manum aridam restituisset. Unde Judaeorum iras declinans , con- tulit se ad mare, ubi turbam docuit et plurimos a-gros , ac diabolo possessos curavit. Mallh. 12. 9. et 15. Marci 3. 1. et Luc. 6. 6.

Inde sub mcdium Maii secessit in montem , ei pernoctans in orationc, mane duodecim Apos- tolos clcgit , ad quos coram ingenti homiuum multitudine habuit scrmonem , qui in montecog- nominatur, ac jummam vit» Chrisiiaua', ei per-

ncm f;s.se polum ; Joan. 6. 2^.

cnnONOTAXis cr.STOnuM Cfihisti

rcctjonis Rvangclico! complecUtur. Marci 3. 13. Luc. 6. 12. <!t 17. Malll). 5. 1.

Descmdcns dc, nionte in iigro Capiiarnaensi le- prosum mundavil : cl iirbcm ingressus servnm Centurionis paialysi liberavit : ac in ingressu Naim filium viduae k morte siiscitavit. Malih. b. 1. et 5. Marci 1. Lnc. .5. ct c. 7. v. 1. et 11.

Ilccc andiens Joanncs in carcere , misit ad eum (luos discipulos, ut al) co discerent, ipsum esse Messiain ; quibiis ad Joannem regredienlibus Christus laudat Joanncm, laxatque Scribas el Pharisajos , quod iicc Joanni , nec sibi crede- rent : quare eis pra.'t'(;rt publicanos et ineretri- r^s pa;nit<'ntes. Lnc. 7. 18. et 2k. Malth. 11. 2. vX 7.

Quocirca prandcns apudSimoncmPharisacum, Magdalenae poenilcnii peccata condonat , eamque Simoni pricfcrl. Luc. 7 , 3G. Mox Capharnai dfe- moniacutn, ciecinn ac mulum sanat ; ac Plia- risa>os l)a;c miracula quasi magica carpentes , confutal. Matlh. 12. 22. 2U. Luc. 11. 1/|. 15. Marci 3. v. 21.

Advolant cognali, ut eum quasi furiosum li- gent, Marci 3. v. 21. Significanti adesse cogna- tos respondet, fratres et cognatos suos esse eos qui audiunt et custodiunt Verbum Dei. Matth. 13. /4. 3. Marci 3. 31. Luc. 8. 19.

E domo vadens ad mare , ibi turbam docuit per varias parabolas seniinis, zizaniorum, sina-

qni confert viiam a-ternain.

TF.r.TlLS ANMS

pn KniCATio.Ms <.Hiti.s ri ,

Contincns acta ejusdcm a terlio / (ischatn itsque ad instans Pasclia quartum , puta usque ad suscila- tionem Lazari; lioc est , acta Chrisii ii fine Muitil anni 33. cetatis Cliristi, usque ad initiinn Mnrtii anni 3^. ejusdcm.

pis, fermenii , quas domi discipulis cxplanavit, addens alias , thcsauri , margaritffi , et sagena; loissa; in mare. Matth. 13. 1. Luc. 8. U. Marci ^ 1.

Pergens in Nazareth palriam suam, ibique con- cionans, ii suis non est auditus, imo urbe ex- pulsus , et fere pr.ccipitalus : quare vicinas ur- bes , ceterosque Galila;ie vicos , et civilates, evangelizando, cum snis perambulat. Marc. 6. 6. Luc. 8. 1.

Duodecim Apostolos iniliit binos ad regnum Dei pra;dicandum et sanandum icgros : illi ubi- que prredicant , da;niones pellunt , ajgros oleo nngentes sanant. Idem facit Jesus Galilacam obeuiulo. Maltb. 10. 1. et c. 11. v. 1. Marci G. 7. 12.

Herodes Ikicc audiens , suspicalur Jesum esse .Toannem , paulo antc a se occisum , et jam ii niorte suscitalum. LiicaeO. 7. Malth. IZi. 1. Marc. 6. l/i. Qiiare <'jus insidias declinans Jesus , se- cessil cum suis trans mare Galila;ae in deser- »um, ibique turbas atHuenlcs docens et sanans, quinque millia viroruni pavit quinque panibus hordeaceis , et duobus piscibus : quare cum lur- ba vellet euni regem creare, jubens discipulos iransfretarc, ipse solus vespcre fugit in montem orandi causa : scd discipulis in mari periclitan- tibus , ambulans supcr mare, Petrum ad se ve- nientem , scd fide tilubantcm , cum jam merge- retur , erexit , et lempestatcm sedavit , ac ap- pcllens in tcrram Gencsareth , omnes a;gros taclu limbria' sanavit. Matth. iU. 13. 22. 2U. HU. Marc. G. 30. Ub. US. 53. Luc. 9. 10. Joan. G. 1. 15. 18.

Postridie , multis cum ob mulliplicationem pnnum sequcntibus , eos traduxit ad deside- randum panem spiriiualem et coelestcm, qui dat viiam mundo , ct sine quo ncmo vivcrc po- test ; alque hunc panem se esse asseril : nain siiam carnem eisp ribum ; et suum sanirui-

Tehtio hoc Paschate Jesus non ascendii Hicro- solyniam, uli ex lege solcbat , <piia Jud.ri ci im-- cem niachinabanlur : sccessit ergo in Calila-am, iibi Scribis discipulos <'jiis aigucntibiis , quod illotis manibusmandiicaivnt, <l<)cclnon illa qua- in os inlrant, se<l qua; de cor(l<; cxeiint, homi- nem contaminare. Joan. 7. 1. Matlli. 15. l.Marc. 7. 1.

Sub initium Maii , iit vidctiir, <"' G.ilil.Ta abiit in partcs Tyri el Sidonis, iibi Chanan.T.-e filiarii victus matris prccibus adiemone lilx-ravit, inde regrcssus in Galil.Tam multoriim hmgiiores de- pulit, ac surdum et mutum digitis iii aurcs im- missis , et linguae saliva contingens, curavit. Matth. 15. V. 21. et 29. Marc. 7. v. 32.

Mox miserlus lurba; se seqni-ntis ct famentis. rursum qiiatnor millia virorum pavit scptem pa- nibus et paucis pisciculis; deinclc consensa navi venil in fines Magedan. Matth. 15. 32. ei 39. Marc. 8. v. 1. et c. 7. v. 10.

Ibi curiositatem Pharisa^orum signum de corIo flagitantium relundit. Rursum transfrctans mo- net discipulos , ut caveant a fermento, i<l est , hypocrisi Pharisa^orum; ac veniens Bethsaidam ca;cum extra vicuin illuminat : inde accedens a<l partes C.Tsareae Philippi, obPctri fidcm , qua di- ccbat : Tu es filius Dei vivi, eum pctram Kcch-- siae futurum promillit ; mox mortcm crucis sc Hierosolym.T subiiurum pr.Tdicit, <|iiam cuin Petrus cxhoricsccict , a Jesu corripitiir, doce- lurquc ciiique qui salvari velit , snam crucem esse ferendam. Matlh. 16. 1. 13. 21. Marc. 8. 11. 22. 27. 31. Luc. 9. 18. ct 22. Id videtur con- ligisse sub fincin Julii : nam

Oclava cxindc dic , qii.T fuil sexta Angiisti (hac cnim di<' Ecclesia rccolit mcmoriain iransfigiira- lionis Chrisli ), transfiguralur coram Pctro, Ja- <-obo , el Joanne , ac resplcndcns iit sol ciiin l.lia et Eiioch de sua inortc colloquitur. Acccs^it \ox Patris : llic cst fitius mrus dilectus, in qno niihi bene complacui ; ipsum audite.

Postridie, puta septima Augustidescendcns dc inonte ad turbas , sanavit da;moniacum , quein <liscipuli sanare nequiverant, eo qiiod h«ic gc- luis d.Tmoniorum non pellaiur, nisi oratione cf jcjiinio. Proncisc<'ns pcr Galil.Tam , rursiim pra-- dicit suam mortcmct rcsurrccli(Micm.Ingrcdi<'ii^ Capharnaum jussit solvi pnl)licanis didracli- innm , unum pro se , et altcium pro P<tr(». Matlh. 17. \U. 22. 24. Marci 9. 13. 29. Luc. 9. 37. /lii.

ll)ir<'v<'lavil<'tiedar;iiiil ambiiioncm Apostolo ruin,qui iiiitiiicrc de primatiiconlciidcrant : do- cuitqiic valdc cavinda cssc scamlala, ac nxxluni. quo corrripicndus csl proxiinus peccans. ci<pic si pcccavcrit, veniam esse dandani , idque pro- bal parabola scrvi immisericordis i\ quo herus omiK' (lcbilum jam rcmissiim repcliit. Mallh. \K 1. 6. Marci 9. 32. U\. Luc. 9. 46. ei c. 17. i.

16

CHRONOTAXIS GESTORUM CMRISTI.

Inde in Septcmbri asccndit Hierosolymam ad festum Tabcrnaculonim ( quod celcbralur dic 15. mcnsis Tisri, qiue illo anno viclclur incidisse in dicm '29. scptcnibris) , scd occulle in via male exceptus i\ Samariianis , cum .loanncs et Jaco- bus vellcnt cos pcrdi fuhnine , docuit suum Spi- ritum non cssc nltionis, scd cliaritatis ; idcoque Samaritanum lcprosum curavit, ac gratum pra3 aliis laudavit. Ingrcssus Hicrosolymam ultimo die fesli Tabernaculorum , puta die scxta Octo- bris , tanta graita concionatus cst, ut ministri ad eum capiendum missi, ipsi capercntur : vcspcrc vero exiit in monicm Olivcti. Mattli. 19, 1, Joan. 7. 2. etli. c. 8. 1. Luc. 9. 51. ct c. 17. 11.

Ex montc Olivcti postcro die rcgressus in tcm- plum, adulteram , pudcfaciis Scribis cam accu- santibus , absolvit : mox docens se esse Dei Fi- lium , cum Judici eum quasi blasphemum lapi- dare vcUent, sccrcto exiite templo. Inde crecum ^ nativitate, dio Sabbati , oculos luto cx spulo oblinens, illuminavit : mox assercns se essc ho- num pastorem, de eo, ac de mcrcenario , et ovi- bus fuse disseruit. Joan. 8. 2. 12. et cap. 9. 1. et cap. 10. 1.

Discedens Hierosolyma , pcragrat vicosetur- bes Judaejc , ac 72. discipulos designans, misit eos binos instar Aposlolorum cum mandatis in omnem locum , ad quem erat ipse venturus. Quos cum gaudio ad se convertentes , modcstiaj admonet et fcliccs pracdicat, ac spiritu cxultans celebrat Dei sapicntiam, quae sua arcana revclat parvulis , illamque a supcrl)is sapicntibus abs- condit. Luc. 10. 1. 17. Mallh. 11. 25. Ilucusque ordo certus est. Cctcrorum , qu£e sequuntur , ordo probabilis est , at non plane certus.

icsus a Legisperito tentatus , qu;e sit via ad vitam oeternam , mandatum dilcctionis Dei et proximi assignat:instantcilIo, quis sitproximus, idipsum per parabolam Samaritani , qui vulne- rati curam susccpit, dcclarat. Luc. 10. 25.

Novembri mense hospitio excipitur a Martha et Magdalena , ac pium hujus otium soUicito 11- lius ministerio prccfcrt. Luc. 10. 38.

Paracta oratione , tradit discipulis normam orandi : Paier nosler , etc. , monctque pcrscvc- randum esse in oratione , cujus vim per para- bolam importune noctu petentis panes pro hos- pite amico , ostendit. Luc. 10. 15. et c. 18. 1.

Invitatus a Pharisajo ad mcnsamPharisa^orumt lotiones, superbiam, hypocrisim, etc. , redar- guit. Luc. 11. 37.

Interpellatus a quodam dicente : Dic fratri meo, utdividat mecinn hctreditatem ; avocat ab ava- ritia et soUicitudine tcmporalium , ct ad curam aternorum spemque divinoeprovidentire, osten- dens hujus vilac breviiatem , ct adventus Domini incerlitudinem , muliis adhortatur. Luc. 12. 13.

Audiens Galih-eos a Pilato occisos , omnes sfi- mulat ad poenitentiam , ne simihter mstar fi- cus sterilis excidantur. Luc. 13. 1.

Sabbato sanans fcminam contractam, ideo- que reprehensus ab Archisynagogo , ejus prae- posteram religionem confutat , ac per para- bolam grani sinapis, et alteram fcrmenti, de- monstrat Evangclicam pr£edicationem a parvis initiis ad magna incrementa processuram. Luc. 15. 10.

Rogatus an pauci salvarentur, affirmavit ; ideo arctam virtulis viam cuique esse capessendam ,

idque cito, ne clauso coeli ostio frustra illnd pulscmus. Eodcm die monitus, nt cavcret sibi ab Hcrode, rcspondit se non ab Ilcrodc, sed a Ilicrosolymitanis occidcndum, ideoque illos i Tito csse vastandos. Luc. 13. 22. et 31.

Decembri mense invitatus h principe Phari- saeorum ad mensam , die Sabbati sanat hydro- picuu) , idque liccre evincit , ac docet invitatos humilitatcm , ut imum locum capcssant; invi- tnntes vcro misericordiam in egcnos. Unde in- ducit parabolam inviiantis ad cocnam, qui , di- vitibus seexcusanlibus, vocavit paupcres undc- quaque collccios , quo significat Judicis ob supcrbiam rejectis, gentcs humiles ad ccelesto Christi epulum vocandas. Luc. li. 1.

Aflluentem turbam docet , eum , qui suus vc- lit csse discipulus , dcbere tcrrenis afrectibus rcnuntiare , ac suam crucem tollere ; ideoque instar flcdificantis et bellantis debcre prins vires suas explorare, an ad tam ardua suCQciam. Luc. IZf. 25.

Reversus Hierosolymam ad festum Encaenio- rum , quod cclcbrabatur dic 25. mcnsis Casleu, quam mathematici ccnsent illo anno incidisse in dicm septimam Dcccmbris , rogatus a Judaeis, ' ut clare edicerct an ipse essct Christus, res- pondit , opera sua idipsum dcmonstrare , sed illos non crcdere , eo quod ex ovibus suis non essent ; quare illorum iric et perfidia^ se sub- ducens , abiit in Belhabara, ubi Joannes bapti- zarat , cumquc eo multi cliam peccatores et pu- blicani connuerent, illos more suo docuit etcu- ravit. Murmurantes Pharisa^os , quod peccatores reciperet, confutavit tribus parabolis , scilicet ovis errantis , drachma; perditre, ct filii prodigi. Joan. 10. 22. hO. Zil. Malth. 19. 2. Marc. 10. 1. Luc. 15. 1.

Excitat dcinde ad clcemosynam per exempla villici iniqui, ct divitis epulonis , Lvcce 16, 1, quibus tacile taxat Pharisa^orum avaritiam.

Ibidem disputat cum Pharisaiis de divortio , ac coelibatum praefert conjugio. Matth. 19. 3. Marci 10. 2.

Ineunte Januario monet discipulos de cavendis scandalis, de fide ut grano sinapis, de scrvo arante , ctc. Luc. 17. v. 1. 5. et 7. Mox in Februa- rio Pharisrcorum superbiam retundit pcr para- bolam Pharisncict publicani, qui humiliter con- fitens se pcccatorem , justificatus cst pra) illo. Item per exemplum parvulorum , quos ipse sibi oblatos, manibus imposilis , henedixit : Sinite , inquit , Parvulos venire ad me , talium enim est regnum ca:lorum. Luc. 18. v 9. et 15. M^tth. 19. 13, Marci 10. 13.

Adolcsccntem divitem servantem Dei man- data , horlatur ad consilium paupcrlatis Evan- gelicaj : sed ille re tam ardua perculsus, resiliit- Unde ostendit Christus , quam difficile sit divi- tem salvari, quamque sapientes sint, qui omnia Dei amore rclinquunt , ut Christum sequantur , quibus proinde centuplum , et vitam a?ternam promitlit. Matth, 19. 23. Marci 10. 17. 23. Luc. 18. 18. 2Zi.

Denique pcr parabolam opcrariorum diversis temporibus conductorum ad colendam vincam, docet inccelo primos fore novissimos, et novissi- mos primos : multos cnim esse vocatos, paucos vero electos. Maltb. 20. 1.

QUARTUS ANNUS

Pn.«DlC\TlOMS, PASSIOrJIS, ET RESIHUEGTIONIS

ciiaisTi,

Continens acta ejus <i suscitatione Lazari , usque aU ascemum in cazlum.

SusciTATiolifcc Lnzaricontigitpaulo anle quar- lumctulliinum Pasclia, quocriicirixus est Cliris- lus, imo ipsa ruitcansa, vel poiinsoccasio necis Chrisll , ul mo\ tlicain : Chrislus enim vixit 33 annos el trcs incnsos, qui a naiali ejus excur- runt usquc ad Pasclia. Ouarc quarlus liic prae- dicalionis et passionis Chri.sli annus fuit tan- lum inchoalus, non complcius , imo duos tan- lum menses conipleclitur, scilicet Martium et Aprilem, ac inilium Maii, quibus omnia illae^t, ct passus est, qurc a suscilalo Lazaro, usquc ad Ascensionem in Evangcliis narrantur : Christus enim suscitavit Lazarum post initium Martii; crucifixus csl dic 25. Martii; resurrexit die 27. Marlii ; asccndit in coclum die 5. Maii, anno aetatis sua* 0^4. inclioalo per quatuor menses.

Christus Lazarum mortuum quatriduanum in Bethania \\ morle suscitat , quo miraculo per- moti multi in Cliristum crediderunt : quare in- videnles et Pontifices ct Pharisa.'i, in concilio, cui pr.Tcrat Caiphas, decernunt eum esse occiden- dum. Id sciensJesus, secessit ad fines Juda^acin urbem Eiiiirem; mox instante Pascliate, ascen- dit Hicrosolymam, ac in via edixit Apostolis , instarc sil)i crucem et mortem , seque ultro ad illam pergere. Joan. 11. 17. /i6. 64. 5G. Matth. !iO. 17. Marc. 10. 32. Luoac 18. 31.

Joannes et Jacobus opinantes Christum as- cendere Hierosolymam rcgni sui ineundi causa, per matrem postulant ut in regno hoc posteum primas oblineant; sed Jcsiis pro regno calicem passionis eis propinat. Mallh. 20. 20. Marci 10. 35. Lucic 19. H.

Jesus transiens pcr Jericho , Zacha^um pu- blicanum seinvitanlem convertit : inde pergens Hierosolymam , duos c(ccos , quorum uni nomen crat Barlimjcus, illuminat, ac ante scx dies Pas- chac, scilicct dieVeueris ante Dominicam Palina- rum vcnit Bethaniam ; Lucai 18. 35. et c. 19. 1. Malth. 20. 29. Marc. 10. ZiG. Joan. 12. 1.

H)i postcro die , puta Sabhalo , in domo Si- monis Leprosi cccnat cum Lazaro : Martha niinis- Irat, Magdalena unguentum nardinum in caput cjus efluiulit : id a^grc ferens avarus Judas a Jcsu corripilur. Malth. 26. 6. 8. Marc. \h. 3. h. Joan. 12. 2. 3.

Postridie , puta Dominica palmarum, qua? ill()annoinciditindiem20. Martii,IJcthaniaabiens Belhphagc, illinc asino vcctus, palliis discipulo- rum slrato, populocum ramis palinaruin applau- dcntc, clauiantcquc : Uosanna fUio Dacid, quasi triumphansct Mcssias Hicrosolymam ingredilur; cunu[ue ci appropinquarct, cjlis cxcidium pr.x- dicens illacrvinavit. Matth. 21, 1. Marci 11. 1. Luc.T 19. 29 cl /jl. Joan. 12. 12.

Urbem ingrcssus i^rimo templum adlit, ex roquc emcntes ct vendcnles cjccit, multosque agros sanavit, frendenlibus idcirco Pharisiuis ;

Cai\ONOTAXlS GESTOnUM CHRISTI. 17

Gentiies excitantur , ul eum videant et noscant- Unde vox de coelomissa Jesum glorificat. Maitli. 21. 12. 15. Marci 11. 16. Luca; 19. hb ct 39. Joau. 12. 20.

Eadcm die, scilicet vespere Dominic.x- Pal- marum, urbe egressus ivit Bcthaiiiuin; postcro manc, nimirum fcria 2. sive dieLuna- 21, Marlii, in urbemregrediens, malcdixit ficui licubusca- renti, atque ejecit vendentes e tcmplo : indecum tota dic docuissct in teniplo , vcspcre rursus exivit Bethaniam. Matth, 21. 17. Marcill. 11.

Postero niane , qua; Iiiil fcria 3. sive dies Martis, 22. Martii in urbein revcrlcns; cum dis- cipuli ficum a Jesu malcdictam , arefactam mi- rarentur, quantaessct vi.s viv;c Odei cl oralionis oslcndit. Indc more suo doccns iu icii)j)lo, Pha- risa'Os sibi obstrepcntcs coulutai , eisquc cxci- dium intentat. Illi ut cum capianl in scrnione, captiosas ei proponunt qua^stiones dc censu, n- surrcclione, et mandalo maximo, quas omnc» ipseprudentissimeresoivit, acvicissimeis quK»- tionem de Messiae Deitate proponens, eisdem os occlusit , eorumque hypocrisim , superbiam . avaritiam, aUaque vitia taxavit. Matih. 21. 20. 23. et c. 22. 16. ai. etc, 23. 1. Marcill. 20. 27, ct cap. 12. vers. 13. 15. 38. Luce 20. 1. 20. h\. hh.

Mox sedens contra gazophylacium , paupc- rem viduam duo minula oflcrcntem ca;teris ofT* - rentibus praitulit. Egrcssus tcmplo, ac discipu- lis fabricam templi admirantibus , ejus ruinaui pra^dixit. Marci 12. hi, et cap. 13. 1. LucaE 21. o. Matth. 1h. 1.

Templo egrcssus in monlcm Olivarum , cum discipuli rogarent : (7aa?uio lucc crunt , 'l quod signuni advenlus lui , et consummuttoms sc- culi? edixit signa consummationis tum urbis , tum orbis : diem tamcn advcntus sui ad judicium fore incertum ; idcoque unicuique vigilanduiu csse, ut a(i eum se comparct, docct variis para- bolis, \irginum sapientium ct fatuarum, ser\i pigri, furis, diluviiNoe, Matth. 1h. 3. 36, Marcil-S. o. 32. Luc. 21. 7. Zh. Deni(iue formaiu judicii ul- limi graphice depingit. Matth, 25. 31.

lcria quarta, sive dic Mercurii , 23. Marlii . pra^dicit Jesus, se postbiduum, puia in diePas- ch.c , crucifigcndum. Unde Judas dc eo Judais vendendo, cum eis pretio 30. argentcorum paci.s- cilur. Malth. 26. 1. 3. \.h. Marcili. 1. lO.Luc. 22. 1.

Feria quinta, sive die Jovis, 2Zj. Martii, pra-- mitlit Petrum et Joannem in urbem, utparent Pa.>^clia , id cst necessaria ad ccrnam Agni Pas- chalis , quos ipse sccutus, vesperc cum (liscipu- lis ca-iiam Agni celebravit, ac post eam pedes discipulorum lavit , et Eucharistiam instituil . eaniqucdiscipiilis distribuit. Mox Judcc proditio- ncm pra'dixit, ac proditorcm signo buccclla- Jii- da' porrcctac, Joanni indicavit : Judas notatnin sc sentiens, egrcssus cst ad scelus pcrficicndum. Contendcntes rursum dc primalu discipulos , praTcpto humilitatis rcpressit, ac noviim dilcc- lionis mandatum edidii, comprehcnsioncm sihi instantem , ac discipulorum fiigam , Pctroqu'" constaiiliam suam jaclanti, liinam ncgntioncni pr.Tdixit ; iiulc nurslis discipulis valcdiccns , longum sermoncm amore el spiritu .Tstuanleni texit, quem S. Joannes h cap. 14. usque ad 18, fusc dcscribit; (Icni(|uc cos Pairi commcndans . finit cl valedicit, Mallh. 26. 17. 20. 26. Maici \h.

9'>

12. 17

Joaii. c. 13, 16. c. 17.

28. Luc. 22. 7. 14. 19. 21. 24. 26. 31. V. 21. 20. 34. 56. cl cap. 14. c. 13. c.

tor..\i:i, A LAriDE. tom. V [\.

il

CHnONOTAXlS OliS

SEniEs PASsioxis cnnisTi.

T.NDE eadcm nncte hymno graiiarum actio- nisdiclo, cwnaculo et ur))e egressus, In monlem Olivanmi oraturus sccessit in hortum, ac seor- sim coraui Pctio, Jacobo, ct Joanne, ex viva ap- prchcnsionc instaniis passionis ca'pit pavere , lictiere , conlristari , el mcrstus essc. Unde orans : Patet- mi , inquit, si fieri potest , transeat a nie ca- lix isle • vcrumlamen non mea volanla^s , scd tiia iiai, Tandcm agoniam subiens, sudavit aquam et sanguincm ; ideoque ab Angelo confortalus , niox ultro se JudoD osculandum, ct Juda^is vin- cicndum obtulit , Petrumque gladium stringen- tem cohibuit, Malth. 26. 31. 36. 37. 39. k\. 51. Marci l^i. 27. 32. 33. 35. (xfx. hl. Lucac 22. 39. 40. 42. hl. 50. Joan. 18. 1. 3. 7. 10.

Vinctus ergo Jesus ductus est primo ad An- nam, deinde ad Caipham illius anni Pontificem ; cuilibere respondens, {\ satellitecacsus estalapa : produciis falsis tcstibus , et ob falsitatem rejec- tis, rogatus ipse Jesus, an esset Messias Dei Fi- Uus, cum id assereret, quasi blasphemus dam- natur et illuditur. Interim Petrus ab ancilla et Judaeis, an Ciiristiforct discipulus interrogatus, ternegavit : sed aspiciente eum Christo, poeni- lens, egressus llevil amare. Haec die Jovis nocte post coenam gesla sunt. Joan. 18. 13. 19. 16. Malth. 26. 59. 63. 69. 67. Marci 14. 55. 61. 66. 65. Lucae 22. 56. 63.

Feria sexta , sive die Veneris, 25. Martii, mane concilium i\ Caipha coactum Jesum iterum damnavit, ac plectendum tradidit Pilato Roma- norum Praesidi. Id videns Judas ac desperans , laqueo se suspendit, projectis prius in templo argenteis, quibus Judaei emerunt agrum pro se- peliendis peregrinis. Lucne 22. 66. et c. 23. 1. 2. Matth. 27. 1. 3. 6. Marci 15. 1. Joan. 18. 28.

Pilatus Jesum, licet a Pontificibus damna- tum, ab eis sibi traditum, damnare renuil, nisi cognitaejuscausa. Accusant ergo eum, quod se r.egem Judcxorum fecerit, ac tumultum concitarit a Judaca usque in Galilieam. Pilatus ergo rogat Jesum an verc Rex sit Judacorum ? Asserit ille , sed addit, regnum suum esse coeleste, non mun- danum, a quo proinde sibi timere non debeat Tiberius Ca[;sar, ejusque PraDses Pilatus. Quare innocentemetsanctum esse JesumPilatus agnos- cens , variis modis eum absolvere et dimittere satagit. Primo enim audito nomine Galilaeae , ro- gat an Jesus sit Galila?us? quo cognito, eum ad Herodcm Galila^a; Regem, quasi illi subditum amandat, atque hoc honore ei reconciliatur. He- rodcs h Jesu signa el mirabilia cxpectans , cum nil tale vidcret, cumveste alba indutum spernit, et adPilatum rcmiltil. Joan. 18. 29. 33. Lucoi 23. 23. 46. 8. Matth. 27. 11. Marci 15. 2.

Secundo , Pilatus Jesum ad se remissum li- ]>crare laborat, componens eum cum Barabba .•icditiosohomicida, uldemore inPascbate unum «I morte liberaturi , Jesum eligant et libercnt : at illi Pontilicum suggcstu Baral)bam libcrari pos- tulanl, Jesum vero crucifigi. Mallh. 27. 15. Marci 15. 6. Luca; 23. 17. Joan. 18. 39.

Tertio, Pilalus videns Judacorum in Chris- tnm rabicm, utcam sedet,jubet eum flagellari, ac Dagellis deformatum, ct corona spinea, vcs- leque purpurea , velul Cclum piclumque regem ,

TORUM CHRISTL

illusum Judocis spcctandum cxhibel, uttam af- llicti misercantur : at illi crudoliorcs elTccti, con- tentis vocibus poslulant eum cruciligi, minan- lurquc Pilato , illum non habendum amicum Cacsaris, si Jcsum, qui se rcg(!in fecit, iinpune diinillat. Quarc Pilalus loiis manibus , innocen- tiam Jcsut(;status; Jud;eis succlamantibu.s : San- guis cjus supernos, et lilios noslros , (!um Judaiis crucifigendum tradidit, liccl pauloanle ab uxore monitus esset, ne se niorti viri tani justi immis- cerct. Matth. 27. 28. 19. 23. Marci 15. 17. 14. Lu- c£D 23. 15. 20. Joan. 19. 1. 7. 13. 15.

Educiiur ergo Jesus 6 practorio in montcm Calvariai crucem suam humeris gestans, quam, Judiei in exilu porta;, verentes, ne Jesus illi succumbcret, Simoni Cyrcnaeo postJesum ba- julandam imponunt. Sequuntur mulicres piiC plaugenlcs, quas Jesus super seipsas et filios suos plangere jubct, ob imminens urbi Deicidae cxcidiuin. Matlh. 27. 31. 32. Luca; 23. 25. 26. 27. Marcil5.21.

Ut venlum est in montem Calvariae, Juda;i Christo propinant vinum felle mixtum , ct deindft myrrhalum : ncutrum ipse bibcre voluit : mox vcslibus spoliatus, ct humi in cruccm stratus eidemclavis affixus cst hora scxta, pula in me- ridie : crux deinde erecta est cum tiiulocausaj, atque ab utroque ejus laiere fuere suspensi duo lalrones, quasi ipse esset princeps. Denique in conspectu ejus milites vestimenta iiiier se partiti sunt. Matth. 27. 34. 35. 37. 38. 39. Marci 16. 23. 26. 27. 24. Lucae 33. 33. 38. 23. 34. Joan. 16. 19. 18. 23.

Principes et populus Jesu crucifixo insul- tant et conviciantur, illepro eis orat Patrem. Ei- dcm conviciatur lairo a sinistris pendens, quem alter reprehendit, Jesumque Messiam confessus deprecalur, idcoque a Jesu audit : llodie mecum eris in paradiso. Matth. 27. 39. Murci 15. 29. Lu- cae 23. 45. 39.

Matrem deinde S. Joanni commendat. A Patre se derelictum queritur. Clamat : Sitio ; quare accto polatur, ac landem vocifcratur : Consum- viatumest. Deniqueinmanus Pairis commendans spiiitum suum emittit circa horam nonam. Inte- rim sol obscuratur, terra conculitur, pelra; scin- duntur , monumenta aperiuntur, velum templi scinditur, ut omnes creaturaj Crcatoris suimor- tem lugere et deplorare videantur ; quibus com- motus Centurio, multique e populo spcctante percussi suut , et tundentes pectora , domum reversi. Joan. 19. 25. 28. 30. Matth. 27. 45. 46. 49. 51. Marci 15. 33. 34. 37. 38. Lucoe 23. 44. 46. 47.

Mortuo Jesu, Judaei latronum adhuc viven- lium , ut cito morerentur , crura fregerunt ; Jesu vero minime, sed unus militum lanceala- tus ejus aperuit, exquomanavil saiiguiset aqua : mox de cruce depositum Christi corpus et un- guentis delibutum, honorifice a Joscpho ab Ari- mathacaetNicodemo scpclitur; denique sepulchro custodes a Pilato apponunlur, ac sepulchri os lapide claudiiur et obsignatur. Joan. 19. 31. 38. Matlh. 27. 67. 62. Marci 15. 42. Lucae 23. 60.

SERIES RESURnECTIOMS CIIRISTI.

Jesus die tertia a morte sua, scilicetdic Do- minica, qua> fuit27. Martii, cscpulcroglorjosiis resurrexit aute auroram, aciapidem quo scpul-

CITRONOTAXIS GESTORUM ClIRISir.

chrum claudebatur, pcr doleni snbtiliiaiis pene-

trans exivil : lapidem deind»; removit Angelus ,

ac custodes cxterruit, etin fngam compulit, ut

mulleres venturae sepulchrum ingredi possent.

Quare mnlieres , quac emerant et paraverant un-

guenta ad corpus Jesu ungendimi, cum die Do-

minica summo mane ad sepulchrum venirent,

sepulchrum apertum, etcorpore Christi sublato,

ejus tantum linteamina rcperunt, ac ab angelis

audierunt Christum resurrexisse. Id ipsac iliico

nuntiarunt Apostolis, mox Petrns ctJoannescu-

currerunt ad sepulchrum , secutae sunt eos mu-

lieres cum Magdalena. Petrus et Joaunes visis

tantum Christi linteaminibus, admirantes redic-

runtdomum : sccuke sunteos rursum mulieres;

sola Magdalena ha^-rens ad sepnlchrnm, et plo-

rans, meruit prima videre Jesum specie hortu-

lani, at non agnovit; sed audiens ab eo, Mahia,

illicocognovit. Mox secuta mulieres, eis narra-

vit sevidisse Jesiim,et ecce Jesusonmibusoc-

currit obvius, dicens : ,1vete. Haec est prima

Christi resurgentis apparitio, quac in Scriptnra

extat, facta Magdaleua; el mulieribus. Matlh. 28.

1. 2. 3. 5. 9. Marci 16. 5. Lucae 29. 1. 3. U. Joan.

20. 1.

Mulieribus testantibus Jesum resurrexissc , cum non credcrentApostoli, secundo apparuit Jesus Petro. Luca3 2il. 3^.

tione panis ab eis fuit agrutus. Luc. 10. 12.

24. 13. Matth.

Ouarto , eadem die et vespera, apparuii un- decim discipulis in cocnaculo, absente TJjoma , eisquc se palpandum exhibuit, ac cum eisman- ducavit , deditque potestatem remiltendi pcccata. Marci 16. 14. Lucac 24. 30. Joan. 20. 19.

Quinto , apparuit iisdem oclavo die , sci- licet die 3. Aprilis, pra^sente jam Thoma , ei- que vulnerumcicatrices videndas palpandasquo priebuit, quare Thomas jam credens resur- rexisse, exclamat : Dominus meus ,€t Deus meus. Joan. 20. 24.

Tcrtio, eadem die, puta Dominica qua resur- rexit, apparuil Christus duobus discipuhs eiui- tibus iu Emuiaus, ac vespcrc in meusa ex frac-

Sexto , apparuit in littore septcm discipu- lis piscantibtis in mari Tiberiadis , ab eisque cx ingenli pisciumcaptura fuitcognifus. IbidemPc- tro dixit : Pasce oves ineas. Joan. 21. 1,

Septimo, apparuit Apostolis celerisqne fi- delibus in monte (JaliK-ca^, quem eis jam anto designarat, ibique jussit cos evangelizarcomncs Oentes, ac EvangClium miraculis confirmare. Matth. 28. 19.

Deniquc quadragesimo a resurrectione die , puta die 5. Maii, iilos educens in montem Oli- veli, docens et instruens, promittensquc Spiri- tum sanctumin Pentecoste, data benediciione , in coehim gloriosus ascendit, sedetque ad dex- teram Dei , atque inde Ecclesiam suam guhernat , ac sensim illam carpit, et ad se colligit. Marci. 16. 19. Luc. 24. 50.

CANONES

QUI FACEM EVANGELIIS

ET EVANGELISTIS PR/EFERUNT.

;mMUS Evangellstarum scopus .ct propositum fuit , non omnia ^dicta factaque Christi enar- rare (hoc enim prolixum fuis- 1 set , et pene impossibile ) , sed tpauca c muliis, pracipua c ': communibus seligere, ut perea doctrinaG et vita* Christi ima- ^gincni , et quasi ideam nobis proponerent , ulidiscrn; asscrit S. .Toannes in fiue Evangclii : nimirum ulostenderent .lesum bealaj Marix' filium esse Cluistum, sivcMcssiam iii lcgc ctProphctisolimpromissum.cl nnncad homincs h pcccato , mortccl infcnio rctliincndos missum ; ipsumque non csse mcrMin houiincm, sedveruin Deum verumque homincm iu una persona Filii Dei subsistentem, i\c con.sequcntcr in Chrislo at- Iributa Dci attribuenda paritcr esse homiiii; et qu;r hominis sunl, danda esse Deo pcr com- municaiioncm idiomatum, ut Deus dicatur na- tus, crucifixus, mortuus, quia hic hoino . puta Jesus, qui simulcrat Dcus, natus, crucifixus et mortuus cst pro homiimm saliitc.

Seciindis. Hac dc caiisa sa-pe non scrvant or- dinem tcmiwris in rcccnscndis Christi diciis ct factis ; niulta ctiain silcl unus, ^pu-e alii expri- munt, et tamcn sic suam coiilinuat ct prosequi-

lur narrationem, quasi nihil sit omissum, ut palet in appariiione Ciirisli post resurrectionem iacta mulieribus, qnaiu valde diversimodt; nar- rant. Quocirca disparatas non raro juugunt sen- lenlias, parabolas, sermones, quic luiUum iuicr se habent nexum vel ordinem, scd alio temporc, aliu occasione, ct dc aUa materia dicio; sunt u Chrislo.

Tf.rtius. Evangelistaj , ne omnino idem dicerc vidcantur, vcri)is discordant, scd sensu concor- daiU. lulcr sc crgo confcrendi sunt Evangelist.c ilii, qui idcm Clirisii faclum, dictumvc narrani ((|ui proiudc in lUbliis ad margincm adnotari so- lcut) , ut exomnium collaiionc plcna rci liistoria colligatur : sicubi contrarium dicerc videanlur, conciliandi siint. (juod aliam ct aliam circum- sfantiam tcmporis, loci, pcrsoiiarum, ctc. , ab aliis omissam spcclariut, juxta illud : Distingue (cmpora, el conciUabimus jura. Pra'clarc S. Au- giistinus lib. 2. de Conscnsu Evaiig. cap. 28 : Prr liujusmodi , iu(piit, Evani^elistaruin locutionea varias, scd non contrarias, rcin pUuf utiUssiiiuvn discintus ct pcryiccrssariam : lultil in cujusiiue vcr- bis nos dcbere inspicerc, nisi volunlaton cui dcbcnt vcrba scrvirc; nec vwntiri quenuiuani, siuUis vrrbij dixcrit , quod iile volucrit , citjus vcrba non dicit : nequeniiseri aucupes vocum apicibus quodammodo

.^-

20

CHRONOTAXIS GESTORLM CHRISTI.

Utterarum ptitent ligandam esse veritatem, cum utique noii in vcrbis tantum , sed etiam m ceteris omnibus signis animorum, non sit nisi ipse animus inquirendus.

Odai\tl's. Christus priscos sequens sapientcs et ethnicos , pracscrtim Hebraeos , doctrinam Evangclicam de moribus per breves gnomas et disparatas sentcntias tradit, uli fecit Salomon in Proverbiis, et Siracides in Ecclesiastico. Quare in his frustra quacritur connexio , ut patet in ser- mone Christi habito in monte. Matth. 5. et seq.

QoiivTus. Christus camdem sententiam , pra3- sertim si sil proverbium, pluries, et ad plura (liversaque proposita accommodat. Exemplum est Matth. 6. 15. ubi per hoc proverbium : JSe- que accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut tuceat omnibus qui in domo sunt, Christus docet Apostolos dobere pu- blicum dare omnibus virtutis exemplum, unde illud huic applicat , cum illico subjicit : S/c /<t- ceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra, et glorificent Patrem vestrum , quiincoelis est. At Luca) 8. 17. et Marci 6. 21. Chrislus per hoc idem proverbium docet Apostoios Evange- lium non abscondere, sedpubliceomnibus prac- dicarcdcbcre , unde subdit: Dlon enim esi occul- tum, quod non manifestelur , nec abscondilum , quod noncognoscatur. Generice ergo hoc prover- bnim : Luccj'na ponenda est super candelabrum, siguiQcat doclores ceteris omnibus tam verbo, quam exemplo sanctae vitae praelucere debere. Aliud : Christus , Malth. 18. Ilx. , per hoc prover- bium : JSon est discipulus supfv magistrum, nec servus super dominum saum, probat Apostolos non debcre esse melioris condilionis quam ipse sit , nec honorem et laudem debere expectare a mundo, a quo ipse accepit vituperium ; unde subjicit : Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt , q uanto magis domesticos ejusl At Joan. 13. 16. per hoc idem probat Aposlolos sibi invicem debere servire et lavare pedes, cum ipse illis eosdem laverit. Exemplam enini, inquil, dedi vobis , ut quemadmodum ego feci vobis, itaetvos faciatis. Lucae vero 16. ^O. per hoc idem probat dis- cipulumnonesse doctiorem et melioremmagis- tro ; quare si magister sit caecus , indoctus , et vitiosus, non debere sperare discipulum suum fore oculaium, doctum, ct virtute praeditum. Igitur hoc proverbium : Kon est discipulus super magistrum, generice accipiendum est , ut signi- ficet discipulum magistro , nec honore , nec commoditate, ncc gloria, nec doctrina, nec vir- tute , etc. , esse superiorem.

Sextus. Christus, quia cordiagnostes, et cor- dium inspector, magis ad mentem et sensa in- terna eorum qui secum agebant, quam ad in- terrogationes et verba exlerna sermonem suum iittemperat et accommodat, ait S. ChrysOst. in Malth. 9. 3. ubi clarum in se extat exemplum : Et ecce quidam, ait S. Malth., de Scribis dixerunt intra se : Hic blasphemat, Et cum vidisset Jesus cogitatio- nes eorum, dixit : Vt quid cogitatis mala in cordi- bus vestris? Et cap. 12. 25. cum Pharisaei intra se rogitarent : Uic non ejicit damonia, nisi in Beel- zebub , subditMallh. : Jesus autem scienscogilalio- nes eorum, dixit eis , etc.

Septimus. Deitas una proedicatur in lege a Mose : Dualitas personarum a Prophetis : Tri- nitas a Christo in Evangeho. Moses enim dicit : Audi, Israel : Dominus Deus nostcr , Dominus unus est. Deuter. 6. U. Prophetae praedicunt, et

praedicant Patrem missurum Filium in mundnm pro salule hominum. Chrislus vero ait : Docete omncs Gentes , baptizantes cos in noniine Patris, et Filii , et Spiritus sancti. Matth. 28. Non qnod in lege et Prophetis S. Trinitas negetur, aul nullo modo propouatur, sed quod raro, lenuiter et obscure pracdicclur; in Evangelio vero crebro, discrte el clare. Ita S. E|)iphan. hacresi 7^. post medium : Deitas una, inquit, in Mose maxime dcnuntiatur: Dualitas in Prophetis vehementer prcB- dicalur : Trinitas autem in Evangeliis manifesta' tar, amplius Juxta temporum occasiones, ac ge- nerationes conveniens justo in cognitionem et fi- dem : sensim enim in mundo, Deo plura reve* lante Prophetis et Apostolis crevit fides, et cog- nitio Dci, et sanctac Trinitatis, sicut sol crescit ab aurorae caligine, usque in ciaram lucem me- ridiei. 2. Petr. 1. 19.

OcTAVus. In Christo, ait S. Gregor. Nazianz. ad Cledonium , est aliud et aliud , scilicet aUa na- tura divina, alia humana. In S. Trinitate vero est aliusel alius, quia in ea sunt tres hypostases, sive personae , puta Pater , Filius et Spiritus sanc- tus , quae tamen in essenlia sunt unum, scilicet una deitas.

Noisus. De Deo Patre saepe dicitur, quodipse sit Deus unus aut solos , ut Joan. 17. 3 : Iltec est autem vita (tterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Jesum Christuin, supple etrepete, esse sohim Deum verum. Vox enim Solus htc non excludit Filium et Spiritum sanc- lum, sed idola et falsos Gentium deos, qui di- versae a Deo Paire sunt naiuras : Filius autem el Spiritus sanctusejusdem sunt cum Patre naturae divinae, ideoque idem cum eo Deus, qui unus duntaxat est et solus , non multi vel plures : ita S. Chrysost. hom. 72. inMalth. (^«aTirfo, inquit, m Scriptura, siveveteri, sive nova, dicitur unumesse Deum, et prceler eum alium non esse, non ad ex- clusionem Filii, sed ad exclusionem dictum est ido- lorum, Sic etS. Hieron. in Isaiae cap. 43. ante me- dium. Nazianz. oral. h. de Theolog. S. August. lib. de Spiritu et littera, cap. 33. et passimTheologi.

Decimus. Christus certani habet futurorum quorumlibetcognitionem et praescientiam; addit tamen subinde adverbium dubitandi forte, vel forsitan, non ut rem in se vel sibi dubiam et in- certam significet, sed ut ostendat rem futuram esse conlingentem, non necessariam, eamque subjacere libero hominum arbitrio, ut homines dubii et incerti de sua perseverantia et salute, magis sint solliciti , et studiosius eam curent. For^eergo non tollit Dei praescienliam, sednotal reicontingentiam, et arbitrii humani libertalem, cujus tamen electionem fuluram delerminate et certo praescit , ac per immensitatem aciei mentis suae praevidet Deus. Quare liJiertas non repugnat pracscientiae Dei, nec praescientia toliit homini libertatem, quia natura posterior est re praevisa, et libere ab homine elecla. Ideo enim, ut recte ait Damascenus, praescit DeusPetrum, v. g. peccaturum , quia Petrus libere volet pec- care; non vero ideo peccabit, quia Dcus pra^vi- det eum peccaturum : sicut quia ambulo, hiiic Deus videt me ambulantem , non vero e conlra- rio, quia Deus videt me ambulantem, idcirco ego ambulo. Forte ergo significat rem non ne- cessario, sedcasu et quasi per sortem evenire , si causas secundas, et hominis libertatem spec- tes : Deo enim nihil est fortuitum, sed omnia certo prasvisa eL provisa. Id ita esse palet ex

CHRONOTAXIS GESTOnUM CHniSTI.

d

lextuGraeco, quipro forte habet Sv , qua; pariicula cxpletiva est, et confirmantis, non duljitanlis , significans sane , ccrtc. Sic Clnisiiis ait de Ca- pharnao: Quia si inSodomis facl(C fuisscnt virlulcs, qucB factce sunt in tc, forlc (Gra-ce «v, id ost certc) mansissent usque in lianc dicm. Mallli. 11. 23. q. d. Si in Sodomis facta cssent miracula , quae ego feci in Capharnao , uliquc Sodomita) poenituissent , et poeniteniia Deum placantes, excidium per conllagralionem evasissent.

Unueciivius. Chrislus a^gros sanans, sajpe sa- nitatem, sive salulem anim;e et corporis tri- buit fidei, dicens : Fidcs tua te salvum fecit,uh\ fidem non solam et nudam intelUgit, uti volunt hoeretici, sed fidcm charitate vestitam, ac per aclus spei, p(Enitcntifc, amoris, elc. , operan- tem, ut patet in pocnitentia Magdalenre , qua; ex dilectione et contrilionc ardentissima in pu- bhco convivio lacrymis lavans pedes Christi , capilhs tergcns, ore osculans, audire ab eo meruit : Bemittuntur tibi peccata , etc. Fides tua te salvam fecit. Vade in pacc. Luc. 7. Z»8. et seq. Nominat tamcn solam hdem , tum quia inilio pra;dicalionis ejus maxime necessaria erat fides in ipsum, quod scilicet ipse qui e!itlerius vide- batur paupcr, vilis et dcspeclus , esset verus Messias , oibis doctor et redemptor , lum quia fides principium et radix cst spei, poenilentiae, charitatis, celerarumque virtutum. QuareCbris- tus, et ex eo Paulus, sub fide ut principio om- nia dona et virtutes, quasi fructus in arbore et radice inielligit per metonymiam : fidcm enim opponit, non charilati et gratiae, sed legi vetcri et naturic viiibus , idquc ut ostendat necessita- tem fidei et gratiic su;c, qua; iniiium est justi- ficationis ct salulis. Ila S. August. libr. de Fide et Operat. cap. \h. et Tridcnt. sess. 6, cap. 8.

DuouKCiMus. Verba apud Ilcbraeos actuin nunc inchoatum , nunc continualum, nunc perfectum et consummatum signlficant , ut: Bcati pauperes spiritu, quoniani ipsoruni cst regnum coclorum : Deati mitcs, quoniam ipsi possidebunt terram. Matth. 5. 1. Bcati , scilicel , inchoative , sive in spe, sed necdum in re , quia nimirum sunt in via, qua; tendit et ducit ad beatitudinem a^ter- nam. Continuatum , ut cum per miraculum conversionis aquic in vinum in Cana Galilae^ , discipuli dicuntur credidisse in Jesum, Joan. 2. 21 : crcdidisse , id est in credendo confirmati fuisse. Jam ante enim in euni credidcrant, ut- pote ejus sequaces et discipuli. Consummalum, ut cum Joan. 20. 17. Jesus ail Magdalenae : JSoli me tangcre, id est, noli in hoc tactu mei haerere cldesidere, sed vade propcre , et nunlia Apos- tolis meis de mortc mea mocstissimis, me jam resurrexisse. Et : Qui crcdidcrit, et baplizatus fuerit , salvus crit, Marci cap. 16. 16, scilicet, qui crediderit pcrfeclc, non tantum corde et ore, sedetopcre, ut ea quce cordc crcdit, ore con- fiteatur, et opere cxequaiur, idque continue et perseverantcr, usque ad linem vit;e. Si cnim quis postquamcredidcril, a fiJe apostataret, aut sce- lerate vivat, hic utiquc non salvabitur , sed dam- nabitur. "

Decimus tertius. Afilrmantes propositiones , PTOsertim (iu;c contiiienl |)iomissiones , bene- diciioiies, bcatiiiulines, pivcinia, ctc. , sa;pe in- lelligciuhe suiit non absolule et universaliter, sed commode ei cuin exceptionc, scilicet, ut significeni virtutem (;t nalui am lei , quantum est e\ parte ipsius, nimirum rem esse talcm , qua3 aJ lauium praeminiTi, bonumve, homiuem per-

ducere nata sit, nisi quid aliud impediat, aut si C(;tera requisila adsiiit. Sic dicit Medicus aegro ; Hcec medicina sanabit te , id est potens esl , ct nata curarc tuam a;gritudinem , scilicet , nisi cjus operatio aliunde, ut pcr tu;im intciu- perantiam vcl imprudenliam, iinpedialur. Sic (Ibrislus salutem ajlernam rursuni liibuit fidei , Joan. 3. 1. Rom. 1. 22. et seq. quia sciUcet fi- des, quantum est ex parte sua, nata est pcrdu- cere liominem ad spem, limorcm, ptt-niten- tiam, charitatem et salutcm, nisi ipse hanc ejus operationem sua malitia vcl pigritia impe- diat et incidat. Aliquando vero salus tribuitui invocalioni Dei , ul Joan. 2. 32 : Quicumquc invo- cavcrit nomcn Domini, salvus erit , scilicet si ce- tera requisita adsint;nam alibi salus tribuitur charilati, spei, timori, pa-nitentiae, et bo,nit- operibus, ut Lucaj 7. Ul. 1. Cor. 13. 2. Isai;e'iiO. 31. Alioqui enim, nisi adhibealur niodiratio, concludetur pari modo, nec Sacramcnta reqiiiri, eteum qui semel crediderit, salvum fore, etiamsi postea fiat infidelis.

Neganlcs vcro propositiones absolute, et .siiic aliasuperaddila condilione intelligendre sunt, iit: Aon adulterabis , non occides , non furaocris , non falsum teslimoniam diccs , non concupisci. Iloin. 13. 9.

Decimus quartus. S. Matlhaeusmaximedoclrina> et verbis Christi, ad mores hominum rectc formandos idoneis fuse ordinalequc recensen- dis insistil : Lucas vero magis factis gestisque Chrisli inlhTret. Marcus Matlhauest abbreviator, et subinde interpres. Joannes maxime divinita- tem Christi astruit; ut per ejus cum Scribis et Pharisaeis disputaiiones et miracula ostendat Christum vere esse Deum, Deique Filium , idque contra Ceriniluim et Ebionem, similesque ha-- relicos jam tum subnascentes , qui docebani Christum merum esse hominem, illumque Deum csse negabant.

Decimus quintus. Christus, Apostoli, et Pro- phetae , res spirituales el divinas per corporales et humanas explicant , quia alitcr eas hominefi capcre non possent. Quidquid enim homo mente concipit, idipsum prius per sensum aliquem cognovit , juxta illud Aristot. \?iihiL est iu intci- lectu, quod prius tion fucrit in serisu. Quia ergo Deum et divina , uli sunt in se , imaginari nc- quiinus ; hinc pcr imagines rerum corporearum ca adumbrat, et hominibus rcpra?sentat Giris- lus : Ncque cnim alitcr , aiU S. Dion. c. 1 , ccehx. liierar. sub medium , /"«5 erat infirmitati nostrn luccre divinum radium, 7iisi sacrorum varielau vclaminum (quibus ad supcriora ferremur) op^r- tum , et liis qace-nobis familiaria sunt , providcnt.o patcrna nuturce mortalium scse accommodante, rrr- titum. Hac de causa, S. Sciiptura Deo dat caput . nianus , thronum, arina ; item situs et passiono . ut scdere, stare, volare, irasci, misercri . tristari avO:oTio:ia(/&ij , qua de rc sanctus Augu^t. scripsit libruin de ess(Mitia divinitatis, et Kuchc- rius Lugilun. tiact. de Forma Vcrborum spiri- tualis iiitclligeutia^ et Dama.sc. lih. 1. delide. cap. IZi. Sic Cbristus tropice vocalur leo, agiiu>. oslium, liix, vilis. Sic vila a^terna vocalur dc- narius, tlicsaurus , nuplivT Agiii. C(cna iiiagiia. mensa Chrisli, rcgnum ccEloiuin , elc. Sic An- geli in Scripf. pinguntur qiuisi juvenes alali. Pi\Tclare S. Aug. lil). contra Adimantum cap. 7 : Sacra Scripluru , inqiiit, verbis nostris ioqucns , etiam per licvc vcrba dcinonstrat niliil digne de Deo posse dici. Cur enimnon etiamverba ista Uiianiur

22

CFIRONOTAXIS GESTORUM CIIRISTI.

de iUa majcstate , dc qiia quulquid dictum fueril , indignc dicitiir, qui oiiiiw.s opcs li»guarum om- nitim ineffabili sublimitatc pr^ecedit ?

DECiMfs sEXTis. Atlributa Doi, tit bonltas , sapientia, omnipoicnlia , prcTscionlia, provi- dentia , jusliiia, niisericordia , sanciitas, elc. , qua> reipsa ideni sunt cum simplicissima Dei nalura, id(>oque una (luaniam res sunt, unaquc essentia singularis , ct individua, S. Scriptura rffert pluraliter, et in numero pluraii, ut signi- ficet plures cujusque attrihuli vires et effectus, imo et affecius, qui in hominibus et Angelis sunt varii et mulliplices , sed in Deo uniunlur, uutunquc sunt cum deitate. Exempla accipe : Miserationes rjus super omnia opera ejus. Vs. 18. 9. Magna opcra Domini, exquisita in omnes volun- taWs cjus. Ps. 110.

Decimls sEPTiMUs. Sl Christus, ProphetcT, et Apostoli facinus aut llagilium sua voce jubere aut consulerc videntur, illa vox non proprie, sed figurate et mystice accipienda est. Tale quoque est omne id quod impossibile, aut quod ad morum J)onestatem , vel fidei veritatem , vel ad Sacra- menta proprie referri non potest, ut : .St manus tua, vel pes tuus scandalizat te , abscinde eum et projice abs le , etc. Si oculus tuus scandaiuat te , crueeum, et projice abs te. Matth. 18. 8. Quod litteraliter accipiens Orig. castravit seipsum , ut tentationes libidinis evaderet : sed perperam , non enim licet seipsum mutilare : quare hai sententicTc non ad litteram, ut sonant, sed figu- rate accipienda3 sunt, ut per manum, pedem , oculum, accipias amicum , familiarem, cogna- tum , elc, qui tibi inslar manus , oculi , pedis, in- servit et opitulatur : hic enim si tescandalizat , et ad hffiresim, libidinem, aliudve scelus pellicit, omnino a conversatione tua abscindendus et ab- jiciendus est. Cum vero nullum scelus aut fia- gilium jubet Christus, tunc proprie, ut sonat, id quod dicitur, intelligendum est : ut cum ait : Uoc est corpus vieum, etc. Hic est sanguis meus. Matth. 26. Nec enim carnem Chrisli in Eucharistia laniamus, aut sanguinemcruentum vel patentem potamus, uti intelligebant et horrebant Caphar- naitiE, sed ulrumque sub speciebus panis et vini intectum et latentem instar Angeli sumimus , qua in re nuUum estllagilium, nullusque horror. Tradit hunc Canonem S. Aug. lib. 3. de Doctr. Christ. c. 19: Quidquid, inquit , in sermone di- vino , neque ad moram honestatem , neque ad fidei verilatcm proprie referri potest , figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Denm cl proximum , fideiveritas ad cognoscendum Deum t proximum pertinet. Et c. IG. 5/ fmeceptiva lo- culio est, aut flagilium aut facinus velans , aut .itilltatem aut beneficentiam Jubens, non est figu- rala. Si autem flagitium vel facinus videturjuberc, aul alilitatem aut beneficientiam vetare, figa- rata est.

Idem de catechizcindis rudibus, c. 26 : Hoc an- tcm breviter discet , nt quidquid audierit ex libris ranonicis , quod ad dilectionem ceternitatis, et ve- ritatis , et sanctitatis , ci ad dileclionem proximi referri non possit , figurate dictum vcl geslum es.<ie credat, atpie ita conetur inlelligerc, ut ad illam geminam referat dilectionem. Eumdem Canonem IraditOrig. U. Periarchon. c. 2. 'Decjmis octavus, Hebraeorum mos est , ut antecedeniia et causas taceant, ae consequentia et cffectus enarrent; aut vice versa ex causis quas recensent , eflectus quos subticent intelli- geados relinquant. Sic Joannes, cap. 1. ftS. ait :

Jn crastinum volait cxire in Judaam , etinvenit Philippum. Et dicit eiJesus : Scqucre me , ubi ex r'o invenit, intclligendum relinquit, quod Chris- tus jam ante quicsierit Philippum, q. d. Ideo Jesus ivil in Galila?am, ut qUcTreret Philippum; illum enim jam animo destinaratvocare ad Apos- tolatum, unde invenit eum, quem quaerebat, el vocavit , dicens : Sequere me. Sic c. 16. 14. ait : Et invenit Jesus asellum , et scdit super eum ; ubi ex To invenit inteligilur jam ante quaesisse eum. Nam ut ait Matih. c. 21. 2,Jesus prcX'misii duos discipulos in castellum vicinum, ui asi- num qucTrerent , et ad se adducerent. Non ergo casu, sed studio quc-erendi eum invenit. Pari modo ex responsionc colligendam rcjinquunt prieviam interrogationem. Sic Joannes c. 1. 20. ait, Judfcos misisse legatos ad Joannem Baptis- tam , interrogantes : r« quis es? respondit Bap- tista : Non sum ego Christus : ex qua responsione intelligitur Judrcos interrogasse eum : Tune es Messias , sive Christus ? Sic c. 3. 2. ait : Res- pondit Jesus (Nicodemo) et dixit ei : Amen , amen dico tibi , nisi quis renatus fuerit denno, non potest videre regnum Dei. Ex qua responsione colligitur Nicodemum prius interrogasse Jesum , qua ra- lione posset salutem et regnum Deiconsequi; sed hanc interrogationeni subticet Joannes. Subinde tcimen respondere apud IlebrcTOS idem est, quod ordiri sermonem, etiamsi nulliusprae- cesserit interrogalio. Sic apud Gnccos, unde il- lud ab Homero toties iteratum :

T6u o' «Ttox(;tS6//.£vo{ npoci-f-/) it65aj wxu; A;(Qieuj ,

id est, huic respondens , locntus esl pedibus celer Achiiles, quod usurpat, etlam cum nemo Achil- lem inierrogat.

Simili modo silent nonnuUa, qua? tamen dicta esse vel ipsi postea, velalii dicunt autinsinuant. Sic Joan. c. 6. 36. ait, Jesus : Sed dixi vobis, quia etvidistis me , et non creditis , ubi et quando id dixerit Jesus, Joannes ntisquam expressit, uti notat S. Chrysostomus. Sed ex hoc loco eum id dixisse conslat. Sic Joauuis 11. 28. Martha ait MagdalencTB : Magister adcst , et vocat te : cum tamen de hac vocatiojie anlea nulla facta sii mentio in colloquio Martbc-c c(uti Jcsu, sed con- lentus fuit Joannes illam hoc loco dumtaxat per Marlham insinuare, uti notant SS. Cyrill. Chry- sostomus(^tLeoniius. Ibid. v.40. aitJesusMarthae: JSonne dixi tibi , quoniam si credideris , videbis gloriamDei ? puta gloriosam suscilationem Lazari fratris tui, cum tamen ubi et quaudo id dixerit Jesus , nunquam ante expresserit Joannes.

Decimus nosus. Hebraismo sa^pe verbum po- nilur sine supposito , maxime apud S. Mar- cum, quasi hoc ex circumstantiis , puta ex antecedentibus et sequentibus facile intelligi et suppleri possit. Sic cap. k. v. 26. ait Marcus : Sic est regnum Dei, quemadmodum si homoja- ciat sementem in terrum , et dormiat , et exurgat nocte et die : dormiat, scilicet homo ; exurgat , scilicet sementis : unde explicans subdit : Et ( et significat id est ) scmen gcrminet et in- crescat, dum nescit ille : q. d. Sicut dormiente homine seminanie semeniis ipsa exurgit, cres- citque die ac nocie : sic Christo in ccelis quies- cente et quasi dormiente, crescit et propagatur assidue Evangelii praedicatio et doctrina : ita explicant cS. Hieron. Beda, et Glossa, licet aliter planius interpretentur S. Chrysost. Theophyl. Euthym. , ut suo loco dicam. Et cap. 9. /49 : Omnis enim (supple (|ui Dco et Christo servire, ct se qucisi victiiuam offerre ciipit) igne (iri-

bulationis) sallctur. Undc cxplicans subjicit omnisvictima saie salicttw.

ViGKsiMUs. Solct in Evangclio ct Scriplnra in- tcgcr nuincrus cxprimi , cliamsi aliquid illi dcsif , autsupcrsit : sic numcranturdiscipuii ClirisliVO, cum praccisc fucrinl72. S. Aug. in qmcst. Evangcl. quacst. /i7. Rursum in cosolct poni nnmerus dcfi- nitus pro indcfinito. Sic Christns rclinqucntibus nmnia, ct sc scqucntil)us , promiltit cen/M/;/Mm. Mattli. 19. 29. quodLucas c. 18. 30. explicat, di- cens : llccipiet mullo piura.

ViGESiMLS PRiMus. Cluistus cx phrasi Hcbrnco- rum solct comparationcm duorum exprimcrc per aflirmaiioncm majoris, et negationem mino- ris ; id cnim quod inajus est, et praEcessit, alTir- raat, quod vero ininus et infcrius est, ncgat. Quarc pcr ncgationcm tunc non proprie diciam ncgalionem significat, sed tantum id quod nega- tur, niinns csse altcro, aut ccrte ipsuni non esse soUim in lioc gencrc indicat, ut : Misericordiam volo, ct non sacrificium, Mallh. 9. 13 : hoc cst, inisericordiam malo, et pracfero sacrificio : alio- qui ccrtum cst sacrificium quoquc ipsi placere, <'t gralum esse in suoordinc ct gradu, piila post misericordiam. Sic Luc. 10. v. 20. ait Christus Apostolis : TSolite gaudcre, quia spiritus vobis suO- jiciunlur : gaudete uulem, quia nomina vesira scrip- rasMn^m Ctt7£5,idestplusgaudete, quodscriptisilis incoelis, quamquod diTinonesvobis subjiciantur; nam ct dc hoc suo modo et gradu gaudcndum ost. Sic Luc. 12. 4i. ait Christus '.Quicreditinme, non credit in me (scilicet solum, vcl pra^cipue) , sedin eumquimisit me : q. d. Talis non tanlumcre- <lit mihi homini diccnti ciloquenli, scdmulto ma- giscredit Deo Patii, qui mc quasi legatuni suum inisit.

ViGESiMus SECUNDUS. Cavcnda in S. Scripturae cxplanalione nimia subiilitas et argutia , aeque ac plana, nimiaquecrassiticsetruditas.Unde sanctus llieron. inc. 25. Matth. : Prudentem, inquit, semper admoneo lectorem, ut non supei^stitiosis acquicscat inlerpretationibus, et quce commatice pi'0 fingentium dicuntur arbitrio, sed consideret priora , mediaet sequentia, etnectat sibi universa, quce scripta sunt. S. Scriptura crgo inicr se collata et composita, oplima sui ipsius cst interpres.

ViGEsiMus TERTius. Evangclistac sacpe ludunt in vcrbis clcgantifc causa, ac idem vcrbum vel no- nien statim aliter et aliter accipiunt, maxlnie cumcxscnsu litterali ad allegoricum, vel anago- gicum, assurgunt. Sic Christus ludit in voce mor- luos , diccns : Scquereme, ct dimilte mortuos f spi- ritualitcrj sepelire mortuos Ccorporalitcr j 5mo5. Walth. 8. 22. Nec enim mortui corporalitcr pos- sunt alios mortuos sepclirc, ul patet. Sic Joan. cap. 2. V. 23. 2/4. ludil in vcrbo crcdo, diceiis -.Muiti credidcrunt in nomine ejus, vidcntes signa cjus qucB faciebat : ipse autcm J esus non crcdebat semetipsum eis. Prius cniin crediderunt nolal fidcm divinain, postcrius vcro crcdebat, notat hdcni humanain, sive fiduciam. q. d. Jcsus non confidcbatcis, quia licct vidcret coscredcrcin se, tamcn scicbateos mutabilcs, et facilcaScribisposse pcrvcrli ;unde nondiu, ncc sccurc vcrsatus est cum cis. Ita S. Chrysost. Sic Paulus luditin \ocv peccatum, 1, Cor. 5. 21 : Eum qtd non nuvcrat peccatttm, pro no- bis pcccatitm fecit, ut nos efficcremtir Justilia Dei in 'pso. Vhi pcccattim priori loco propric accipil, pos- 'criori vcro metonymicc, ut significct hostiam ftro pcccato: q. d. Dcus Chrisiuminnocentcm, et ab omnipcccato immuncm, fccit peccattim,'n\ cst

CIinONOTAXIS GESTOnUM CIIRISTI. 13

Et hostiam pro peccato, iit nos a pcccato liberaret el juslificarct.

VicEsiMCs QUAnTUS. Pal.eslinis et Syris (qualis crat Christus ) familiarc cst uti parabolis, pro- \crbiis, et trilis catachicsibus, ut suavius in ani- mos audicntinm inlluant : qua de causa Christus toties ulitur parabolis, easquc multiplicat, ut pa- tet Mallh. 13. Ita etiamnum Romae audivimus Maronitas, qui Syri siintet incolae montis Libani, ca qua) dicunt , illico allaiis simililudinibus et parabolis venustare. Audi S. Hieron. in cap. 18. Matth. ad v. 23 : Fainiliare est Syris , et nuucime l'alastinis , ad omnem sermonem sutim parabolas jtingerc , ut qtiod per simpiex prceccptum teneri ab atiditoribus non polest, pcr simiiitudinem exem- ptorum teneatur.

ViGEsiMus QuiNTUs. Christus coram nasulis et criticis, quales erant Scrihac ct Pharisa,'i , para- bolis utitur ambiguis ct obscuris , lum quia ipsi indignicrant casiutclligerc, lum quia qua:!rebant Jcsum capere in scrmone, accusarc, ct occidere ; scorsim vcro discipulis et amicis suis easdem in- lcrpretabalur, ul diserte palet , Mallh. 13. 11. el 7. 6. ISoiite, ailChristus, sanctum dare canibus , neque mittalis margaritas veslras ante porcos , ne forle conculccnt eas pcdibtis suis, et convcrsi di- rumpant vos. Hocfaclitavit Arislotclcs,dum libros suos ita lccte et involute scripsit, ut ab a?mulis carpi, confutarique nequeant : unde ipsc libros dePhysico audilu ad Alexandrum scribit, fuissc conscriptos, ct non fuisseconscriptos, eo quod maximis ambiguitatibus ct ohscuritatibus , qui- bus ipse quasi sepia se involvit et obtegit, cous- lent.

VicEsiMts SEXTUs. Scnsus litteralis parabolae non cst is, qucin voces prima facie ostendunt, sed qui per res vocibus signiflcalas designatur : l)rior vocum sensus cst grammaticalis, qui litie- rc-e corticcm, puta veiha voccsquc explicat; pos- terior est parabolicus, ideoquc in parabola pro- prius, lilteralis , et gcnuinus ; v. g. Matth. 6. 22. et Luc. \h. 16. in parabola Rcgis invitanlis ad nuptias debiles et claudos, co quod honestiores se cxcnsarent, sensus lilteralisnon cst is , qucm via/iuaTKj, id est lillcrac et voces ostentant, scilicet quod vere Rex quispiani idipsum feceril, cum hoc ad scopum Chrisli sit impcrtinens, ct fortc nunquam conligerit ; scd ad littcram para- holice significalur, quod Christus adEccIcsiam, gratiam ct gloriain suamvocaritGcntilcsidolola- tias, ideoquc vilcs ct abjcctos, co quod Judici lcgi Mosi pra^fisi Christum rcspucrint.

VicEsiMis sr.vTiMts. Trcs sunt parabola:, apo- logi, el fabiikc paries , scilicct TrccyJSiev , uJC&j, tn(/jii'&iov , hoc esl profabulalio, fabula, et affa- bulatio, sivc proparabola , parabola, ct cpipa- rabola. Profabulatio cst protcmium parabol.T. vcl fabuKT, ct quasiprologus, sivc gustns et pra'- libatio qiuTdam parabohc, qni illi pi\Tniilliiur, ut indicct, quo fiu»>, et contra quos parabola di- ccnda sit : posl (piam scqiiitur ipsa parabola , vel fabula : ac dcniciiic subjiingitur alTabulatio. sivc postfabulalio, qiiasi conclusioct applicalio fabu- Uc, aiit parabohe, (lua- parabolam, vcl fabulain cxplical , appIicaKpic ad id quod sigiiificat, qiiod- (|uc in nioribiis corrigcndum, vcl facicndum de- notat. Kxcmplum claruin cst I.nca^ 18. 9. in para- bola Pharisai cl Publicani, ubi t::ouuSiov , sive profabulaliopraMnillitur, cum dicitnr: Dixit au- trm ct ad qtiosdam, (jui in se conftdcbant tanquam justifCl aspcrniibautur ca't<ros, parabo!am istam. Ipsam dcinde paraboIamcnaiTat. Dcniquc v. li.

96

CHRONOTAXIS GESTORUM CHRISTI.

inifiijiiovj sivc postfabulalioncm, qiul montem fructumque parabolnc ostendit, siil)jungit, di- cens : Dico vobis : Descendit liicjuslilicatas in do- mumsuam ab Ulo : quia omnisqui se cxaltat liumi- liabitur, ct qui se humiliat exallabitur. Idcm ad oculum videre est in fabuiis illsopi, iu apologis Phaedri,in emblcmatibus Alciati.

ViGESiMus ocTAVus. lu parabolis Sc-epe non per- sonae personis, necpartes parabolae partibus rei significatae, sed tota parabola toti rei aut senten- liae comparatur. ExemplumestMatth. 11. 16. Si- milisest ( generatio hacc ) pueris sedentibus in foro, quiclamantes co(Bqualibus dicunt : Cecinimusvobis, et non saltastis : lamentavimus, et non planxislis ; ac deinde id applicat pr;cdicationi Chrisii et Joan- nis Baptistae, non per parles, quia Clnislus et Joannes nequeunt comparari hisce pueris, sed totam paraljolam toti rei significataB adoequat. Sensus enimcst, q. d. Videreestin hac genera- tione simile quippiam illi, quod in parabola et ludo puerorum contingit, ut sicut nec cantu, nec planctu puerorum moventur morosi homines ad saltandum vellamentandum;sic Scribaeet Phari- saei nec exemplo laxioris vitae Christi, nec seve- rioris Joannis Baptistae provocari potuerint ad pcenitentiam , conversionem, et salutem. Simile est Matth. 13. vers. 1h. Simile, inquit, estregnum ccelorum homiiti, qui seminavit bonum semen in agro suo, etc, nec enim praecise et per partes sc- minans similisestregno, sed potius regi. Sensus ergo est, q. d. Simililcragitur in regno coelorum, perinde ac si quis in agro suo seminet bonum semen, cui deinde inimicus superseminet zi- /ania.

ViGESiMUs NONUs. Ih parabolis aequc acin simi- liiudinibus non omnia sunt similia, nec appli- canda rei significatoe. Multa enim in iis dicuntur ad decorem et elegantiam parabola?, quae ut ab aliis rei significatte applicandis discernas, hunc canonem nota. In parabolis finis et scopus para- bolae spcctandus est; illa enim quse ad hunc sco- pum perlinent, parabolse partes sunt necessa- rio applicandae rebus per parabolam significa- tis ; quae vero ad eum non pertinent, para- bolae sunt emblemata et ornamenta..lta Origenes et S. Chrysost. in Matth. c. 13. etS. Aug. lib. 16. de Civit. 2. Sic Malth. 25. 15. diciiur rex distri- buisse servis suistalenta, unicuique secandum pro- priam virtutem, quia scilicei rex prudens ita fa- cere solet. At Christus non ita, nec enim attribuit gratiam secundum vires dotesque naturae et li- beri arbitrii, uti voluere Pelagiani, utingeniosis, divitibus, principibus, del majorem; rudibus vero, pauperibus etplebeiis minorem. SicLucae IZi. 26. in parabola computantis sumptus ad pa- randumbellum,et ad oedificandum turrim,miilta sunt emblemata, ut ibidem patebit. Denique ex parabola, et ex postparabola , puta prologo, uique ac ex conclusione parabolne venandus est genuinus ejusdem sensus. Audi S. Basilium in regul. brevior. inlerrog. 55. Sane, inquit, quce af- feruntur similitudines , nequaquam ecBomnino sin- ^ulis earum rerum, ad quas allatce sunt , partibus respondent ; sed illud agunt , ut mentem ad id , de quo agitur, argumcntum dirigant. Celebre est Au- gustini documentum lib. 18. de Civit. c. 2 : JSon sane omnia qme gesta narrantur , aliquid ctiam slgniflcare putanda sunt ; sed propter illa, quce ali- qidd significant, etiam ea quce nihil significcmt, at- I. jcunlur : solo enim vomere terra proscinditur ; i"d ut lioc furipossit , etiam cetera aratri membra s:int neccssaria : ita in prophetica historia dictin-

tur €t aliqua, quce nihil significant , scd qtiibus adhcereant, quoe significant, et quodammodo re~ ligcntur.

Tricesimus. In multis parabolis prairer id ad quod primo et principaliler assumuntiir, Chris- tus secundariomysleria aliqua insinuare voluit, quasi sensu tropologico , vel allegorico, ut patet Luca3 10. 30. ubi Christus per parabolam Suma- ritani non tantum ostendere voluit quis sitnos- ter proximus, quem diligcre debeamus. quoil quaMcbat legisperitus , sed simul allegorice sig- nificavit se esse Samariianum, qui Ada.num, ejusque posteros, peccato prim.Tvo saucios , in- fuso oleo gratioe suoe, et vino sauguinis sui, sanaretet salvaret.

Trigesimus primUs. Parabolaj sunt duplices, aliae similes, aliae dissimiles. Insimilibus visar- gumenti est a pari vel simili; in dissimilibus, a minori ad majus.

Trigesimus secundus. Nonnulla dicuntur in EvangelioetScripiura non ex rei veritate, sedcx opinione hominum illius temporis, quo gesta re- feruntur. Sic Joseph vocatur pater Christi etiam a B. Virgine ; quia homines illius aevi putabani eum esse patrem, cum revera non esset pater, Lucae 2. A8. SicAnanias, Jerem. 28. 10, vocatur Propheta, quia lalis .'cstimabatur a vulgo, cum revera esset Pseudopropheta. Ita S. Hieron. iu Jerem. 28.

Trigesimus tertius. S. Scriptura,mulatis licet rebus, eadem tamen prisiinaque nomina^quae prius habuere, servat, rebusque assignat. Sic Joan. 6. caro Christi in Eucharislia vocatur pa- nis; quoc fuit panis, sed per transsubstantiatio- nem , qu.T fit in consecraiione, panis mutatus est in carnemClirisli. SicDina a Sichem corrupta vocatur \irgo, quiapaulo ante fuerat virgo. Ge- nes. 36. 2. Sic virga Aaronis conversa in serpen- tem vocatur virga, quia paulo ante fuit virga. Exodi 7. 12. Devo7-avit, inqmt, virga Aaronvirga» rorum, hoc est serpens, in quem virga Aaronis a Mose conversa erat, devoravit serpentes, iu quos Magi Pharaonis suas pariier virgas adosten- tationem miraculi converterant. Iia S. Hicron. in Matth. 26.

Trigesimus quartus. Evangelist.Te et Apostoli in citanda S. Scriptura veteris Testamenti saepe ill am non verbo tenus , sed quoad sensuni citant : ut, quoniam JSazarcous vocabilur, Matth. 2. 23, de quo ibidem plura. Sic quod Osee ait cap. 2. 1. Dicite fratribus vestris , Populus meus : et sorori vest7'ce , Misericordiam consecuta , Paulus Ro- man. 9. 25. citat : Sicut inOsee dicit : f^ocabonon plebem meam, plebemmeam; et non miscricordiam consecutam , misericordiam consecutam.

Trigesimus quintus. Scriptura novi Testamenti saepe alludit ad velus Testamentum , quia res novi adumbratae fuere in veteri : Finis enim tcgis Christus. Rom. 10. U. Moses ergo et Pro- phet.ne fuere npiSpo/jLot , et praecursores Christi. Mira igitur , mireque consonaest harmonia no> i Testamenti cum veteri, cujus artifex et auctor est Spiritus sanctus, Quare ut Scripturam novi Testamenti a radice et fundamentis explices, scrutare et vestiga figuram, prophetiam vtl sentenliam veteris Testamenti , ad quam alludii, vetus cnini lex novoe fuit pr^cludium ; nova veteris estcomplementum, ut fuse docet S. August. lib. pluribus, quos scripsit contra Faustum Mani- nich.Tum, etTertull. lib. quatuor, quos scripsit contra Marcionem.

TniGEsiMus SEXTUS. Intcrprcs laiinus idcfu

CHRONOTAXIS GESTORUM CHRISTI.

26

verbum GraDCum divcrsimodc vcrlit, pracsertim dum una vox Lalina vim verbi Gracci non asse- quitur , ncc adtcquat : sic e7riT(//aw , in Marco fere semper vertit comminari, in Luca increpare, in MaltliKO imperare \el prcecipere , ul Marc. U. 39 : Et exurgens , inquil, comminatus est vento. Sed Lucoe cap. 8. 25 : At ille surgcns , inquit, m- crepuvit ventum. Matth. 8. autem v. 26 : Tunc sur- gens , inquit , imperavit ventis et mari : quia e":ttTt//ioi significat prcccipere sive iviperare , non simpliciter, 5e(/ cam increpatione , objurgationc et comminatione , addilis tninis objurg^are , intcr- minari, et interdicere.

Dcnique liuc spcctant Canones GU. quos Epis- tolis S. Pauli priefixi. Epislolnc enim istai cx- plicant Evangclium : quia Paulus interpres est Ghristi.

Trigesimiis septimus. Evangclistre saepe bre- vitatis studio rem gestam implicant ct convol- vunt, qua d<; causa subinde rcpugnanlia diccre vidcnlur : quare res gesta interpreti fusius expli- canda et disiinctius enuclcanda est, ut conso- nantia appareat. SicLucascap. 7. v. 3. deCenlu- rionc millcnle icgatos ad Chrislum, ut servum suum sanarct , ait : Et cum audisset deJesu, misit ad eum seniores Judceorum, rogans eum ut veniret,et salvaret serv um ejus ;cum\.amen paulo post subdil cumdem dixisse : Propter quod et meipsumnon su7n dignum arbitratus ut venirem ad te, quia scilicet (.'go sum Gentiiis, ideoque in- dignus tuo aspcctu ct alloquio, quare pro me submisi ad tc scniores Judaiorum : quomodo crgo paulo antc pulat co se dignum, imo rogat ut Chrislus veniat ad se? Resp. xa rogans, qua-

tenus rcfertur ad ro ut salvaret servum ejus, per- tinet adipsum Centurionem; quatenus vero re- fertur ad to ut veniret, pcrlinct ad seniores Ju- daeorum , qui de suo hoc addiderunt , putantes hoc decere, et Ccnturionem tacitc hoc cupere : Lucas tamen tribuit idipsum quoquc Centurioni, quiaquaj legatus dicit, et petit nominc legaotis, ha;c lcgans ipse dicerc ct petere censelur, de quo plura Malth. 8. v.6. SicLucas c. 19. 9. ait Chris- tum dixisse ZachaiO, cum domum cjus ingrede- rctur : Qaia hodie salus domui liuic facta est, ubi involute siguificat, Zaclia,'oiu Ciaislumcredente et converso, totam familiam heri sui exemplum secutam in Christum credidisse, et sanciifica- tam fuisse, eliamsi pauloante solius Zacbaei cre- dcnlis mcmincrit. Sic octo heatiludines, quas reccusct Maitha;us cap. 5. v. 1. ei seqq. Lucas c. 6. 20. in qualuor contrahit.

Trigesimus octavus. Christus sanaturus oegro- tos, prius ab cis solet requircre fidem, qua sci- licetcredant Christum id posse facere, spcrentque faclurum : quare fides hacc non est historica el nuda, noneiiani charitateformalact justificans, sedest fides miraculorum, qua; includit certam spcm et liduciam miraculi, quod scilicel Chris-. lus eos sua omnipotcnli manu sanabit, qualis fuitfides S. Gregorii, qui idcirco cognominalus est Tbaumaturgus, id cst, miraculorum opifcx. Hanc enim fidcm quasi congruam ad miraculum dispositionem, praerequirit Christus, unde de illa ait: Amen dico vobis , si habueritis fldem sicut granum sinapis , dicetis monti huic ; Transi hinc illuc : ettransibit, et nihil impossibile erit vobis. Matth. 17. 19.

POSTREMO in Evangeliis solerter expendendum est et secernendum, an id cjuod Christus ait, sit consilium, an preeceptum, an promissio,an permissio diimtaxat(quulis est illa ad Judam proditorem : Quod facis,fac citius ), Joane i3. 27; an parabola, an adagium,an emblema, etc. Quocirca in gratiam lectoris ex singulis Evangeliis collcgi (eo quod nemo hucusqiie id prsestiterit), omnia EvangeHca consiHa, praecepta,proinissa, minas, miracula, oracula , sacramenta, paradoxa,parabolas, adagia, emblemataet aenigmata, eaque ordine suo disposita hic subjicio.

Accipe ergo primo omnia Consilla per Evangelium sparsa hic in unum coUecta, deinde praecepta Evangelio propria, denique mixta , id est, partim consilia, partim praecepta. Consilia et praecepta voco , quae ut plurimum sunttalia; nam et consiiia in necessitate fiuntpraecepta, et praecepta citra necessitatem subinde fiunt consilia, ut patet in praecepto eleemosyn?3.

COn:<EL. A I.APIDF. TOM. MII.

26

CONSILIA EVANGELICA.

CONSIUA EVANGELICA ,

QUiE OMNIA SUNT DE ACTIBLS HEROICIS VIRTUTUM CIIRISTrANARUM , IMO

APOSTOLICARUM,

1. QiNEmodo : sicenimdecctnos implereom- O nem justitiam. Mattk. 3. 16.

2. Bcaii paiipercs spiritu : quoniam ipsorum

cst rcgnum coelorum. Mattlu 5. 3.

3. Bcati miies : quoniam ipsi possidebunt ter-

ram. U. Bcati qui lugent : quoniam ipsi consola- buntur.

5. Beati qui esuriunt et siliunt juslitiam : quo-

niam ipsi saturabuntur.

6. Bcati miscricordes : quoniam ipsi mise-

ricordiam consequcntur.

7. Beati mundo corde : quoniam ipsi Deum

vidcbunt.

8. Beati pacifici : quoniam filii Dei vocabuntur.

9. Beati qui persccutionem patiuntur propter

justitiam : quoniam ipsorum cst rcgnum coelorum.

10. Beati cstis , cum maledixerint vobis, et per-

secuti vos fuerint, ct dixerintomne malum adversum vos mentientes propter me : Gaudete et exultate : quoniam merces vcstra copiosa est in coelis.

11. Si quis te percusserit in dexteram maxillam

tuam, prtcbe illiet alteram. Matth. 5. v. 39.

12. Et qui vult tecum judicio contendere, ct luni-

cam tuam tollere , dimitte cietpallium. Ibid. V. ^O.

13. Quicumque te angariaverit mille passus, vade

cum ilio et alia duo. Ibid. v. /il.

14. Omni petenti te tribue : et qui aufert quas

tua sunt, ne repetas. Luc. 6. 30. Matth. 5. 42.

15. Estote vosperfecti, sicutet pater vester coe-

lestis perfectus est. Matth. 6. 48.

16. Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mor-

tuos suos. Matth. 8. 22.

17. Vos autem nolilc vocari Rabbi : unus est

enim Magister vester, omnes autem vos Iratres estis. Matth. 23. 8.

18. Et patrem nolite vocare vobis super tcrram :

unus est enim patervester qui in ccelis est. Ibid. Nec vocemini Magistri , quia Magisler vestcr unus est, Christus. Ibid.

19. Qui major est vestrum, erit minister vester.

Ibid. Qm autem se cxaKaverithumiliabitur : et qui se humiliaverit exaltabitiir. Ibid.

20. Oporlet semper orare , et nunquam defi-

cere. Lac. 18. 1.

22

23

21. Sunt Eunucbi , qui se castraverunt proptcr

regnum coelorum. Qui poiest capere , ca-

piat. Matth. 19. 12, De Virginibus autem pracceptum Domini non

habco : consilium autemdo, tanquam mi-

sericordiam consecutus a Domino, ut sim

fidelis. Exisiimo ergo hoc bonum csse propter ins-

tantem necessitatem , quoniam bonum est

homini sic esse. Sivis perfectus csse, vade, vende qunc ha-

bes, ct da pauperibus, ethabebis thesau-

rum in coelo, et veni , sequere me. Matth.

19. 21.

24. Maria opiimam partem clcgit, quae non au-

feretur ab ea. Luc. 10. 42.

25. Majorem hac dilectionem nemo habet , ut

animam suam ponat quis pro amicis suis. Joan. 15. 13.

26. Mutuum date , nihil inde sperantes. Luc. 6. 35.

Benefacite his qui oderunt vos , et orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Matth. 5. 44.

27. Benefacite his qui oderunt vos , et orate pro

persequeniibus et calumnianiibus vos. Matth. 5. 44.

Et accedens unus Scriba , ait illi : Magister, sequar te quocumque ieris.

Etdicit ei Jesus : Vulpes foveas habent, et volucres coeh nidos : Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet. Matth. 8. 19.

Ecce nos rehquimus omnia , et secuti sumus te. Quidergo eritnobis?Ma^;/i. 19. 27. 30. Denique consilium Evangelicum est , Evange- lizare gralis , non accepto ullo prcedica- tionis stipendio aut suniptu, utifecit S. Paa- lus labore manuum se suosque sustentans, qui proinde ait : Quae est ergo merccs mea ? ut Evangelium praedicans sine suuiptu ponam Evangehum. 1. Cor. 9. 18. Jure enim natura ct divino Apostoius vivere po- test ex Evangelio : dignus est enim opera- rius mercede sua : unde si gratis evange- tizat, facit opus liberale et supererogationis, quod consilii est , non pracepti.

Ex dictis liquet multa esse consilia Evangetica, sed prcecipue tria , scilicet voluntarice pau- pertatis , castitatis, et obedientice religiosce, uti contra novantes uno ore docent omnes orthodoxi.

28

29

\.

PIliECEPTA EVANGELIO PROPRIA ,

NEC IN LEGE VETERI EXPRESSA.

POCNITEPTIAM agitC regnum coelorum.

appropinquavit enim „ _ Matth. 4. 17.

2. Sic luceat hix vestra coram hominibus , ut videant opera vestra bona , et glorificent patrem qui in coelis est. Mattli. 5. 16.

S. Si olTers munus tuum ad aliare , et ibi recor- datus fueris , quod fratcr tuus habet ali- quid adversum te, relinqueibi munus tuuni ante altare, et vade prius reconcihari fratri luo,et tunc vcniens offcres munus luum. Matth. 5. 23.

Esto consentiens advcrsario ( actori et accii- satori , queni verbo et verbere lcesisti ) tuf) dum es in via cum eo, ne forte tradat te adversarius judici,etjudex tradatteminis- tris, et in carcerem mitlaris. Matih. 5. 25.

Qui vidcrit mulierem ad concupiscendani eam, jam moechatus cst eamincorde suo. Matth. 5. 28.

Quod sioculus tuus [veimanus) dexter scan- dalizat te , erue eum et projice abs te. Matth. 5. 29.

PRyliCEPTA

7. Omnis qui dimiserit uxoicm suam, cxcepta

fornicationis causa , facit oam moecliari , et qui dimissam duxcrit, adultcrat. Matlh.b.S^.

8. Diligite ininiicos vestros, ut silis Jilii patris

vestri , qui in coclis esl, qui solem suum oriri facit super l)onos et malos, ct pluit superjustos et injuslos. Maiik. 5. ^3.

9. Qui irascitur fratri suo, reus erit judicio :

qui aut(;m dixerit fralri suo raca, reus erit coucilio : qui autem dixerit fatue, reus erit geliennoc ignis. Matlk. 5. 22.

10. Atlendite ne justitiam vestram faciatis coram

]iominii)us , ut videamini ab eis : alioquin merccdemnon lial)e])ilis apud patremves- trum, qui in coelis est. Maiik. C. 1.

11. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum

tuum , ct clauso ostio ora patrcm tuum in abscondito : et pater tuus, qui videt in abs- condito, reddel tibi. Ibid. v. G.

12. Oi'anles nolite multum loqui [ore, sed corde)

sicut Ethnici. Ibid. v. 7.

13. Sicergo vos orabitis : Pater noster, qui cs in

coclis : sanctificetur nomen tuum : advcniat regnum tuum : fiat voluntas lua, etc. \k. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, etc. , sed in coelo. Mattk. 6. 19.

15. Non potestis Deo servire etmammonoe. Matth.

6. 2a.

16. Ne soUiciti siiis animae veslriTc quid mandu-

cetis, ncque corpori vestro quid indua- mini. Matth. 6. 25.

17. Ouocrite ergo primum regimm Dei, et justi-

liam ejus, et haec omnia adjicientur vobis. Nolite ergo solliciti esse in crastinum. Matth. 6. 35.

18. Nolite judicare, utnonjudiceraini. Ma;//i. 7. 1.

EVANGELICA. 27

19. Nolite sanclum dare canibus , neque mlttatis

margaritas vestras ante porcos. q. d. NoUte sanctadogmata tradere incredulis et obstina- tis, qui ea rideant et subsannent. Mattli. 7. C.

20. Quoccumque vultis utfaciant vobis homines,

et vos facite ilUs. Matth. 7. 12.

21. Intrate per angustam portam , quia lata porta,

et spatiosa via est qu;e ducit ad pcrditio- ncm. Matth. 7. 13.

22. Qui dixerit [verbum) contra Spiritum sanc-

tum non remittetur ei, neque in lioc seculo, neque in futuro. Mallk. 12. 32.

23. Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint

homines, reddent rationemde eoin die ju- dicii. Ex verbis enim tuis justificaberis : et ex verbis tuis condemnaberis. Mattk. 12. 3G.

2Zj. Nisi conversi fueritis, et elTiciamini sicut par- vuli, non intrabitis in regnum cadorum. Matth. 18. 3.

25. Si autem peccaverit intefrater luus, vade et corripe eum inter le et ipsum solum : si te audierit, lucratus cris fratremtuum. Ibid. V. 15.

2G. Si autem te non audierit , adhibe tecum adliuc unum vel duos, ut in ore duorum vel trium lestium stet omne verbum. Ibid.

27. Quod si non audierit eos, dic Ecclesiae; si

autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut

Ethnicus et publicanus. Ibid.

Amen dico vobis, qua^cumque alligaveiilis

super terram, crunt ligata et incoelo, et

quaecumquc solveritis superterram, erunt

soluta et in coelo. Ibid.

Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem

sicut dilcxi vos. Joan. 13. ?>h. His adde prcp-

cepta Sacramenlorum, quoeinferius a([cram.

MIXTA , HOC EST , PARTIM CONSILIA ,

PARTIM PR^CEPTA.

1. T7G0 autcm dico vobis non jurare omnino. Ih Matth. 5. 34.

2. Sit aulem scrnio vester, est, est : non, non :

quod autcm his abundantius est, a malo est. Matth. 5. 37.

5. Cum jojunas, unge caput tuum et facicm tuamlava,ne videaris hominibus jejunans, sedpatrituoquiest inabscondito. q. d.Cum Jejunas, noliidpstenlare, sedcela ct dissimula per corporis animique alaa'itatem et loeti- tiam. Mattk. 6. 17. Idemdixit de Elecmosyna. V. 3. dc Oratione vers. 6.

U. Petilc ct dabitur vobis : quaerite et inveniclis : pulsale ct aperietur vobis. Matth. 7. 7.

5. Qui recipit Prophetam in nomine Prophet.-c, merccdcui Prophetae accipiet : et qui re- cij)it justum in nomine justi, mcrcedem jusii accipiet. Matih. 10. 61.

G. Et quicunif|ue potiun dederit uni cx minimis istis calicem aquoe frigid;c tanlum in no- mine discipuli, amen dico vobis, nonperdet mercedeni suam. Ibid.

7. Venilc ad me, omnes quiIaboratis,et onerati

eslis, et ego rcficiam vos. ToUite jugum meum super vos,et discite a me, quia mi- tis sum ct humilis corde, etinvenielis re- quiem animabus vestris. Maith. 11. 28.

8. Quicumque fecerit voluntatem Patris mei qui

incoelis cst, ipse meus frater.et soror, et mater est. Matth. 12. 50.

9. Si quisvult post me venire, abneget scmct-

ipsum, ct tollat crucem suam, etsequatur me. Matlh. 16. 26.

10. Vendite qua? possidetis, el date eleemosynam.

LucoB 12. 33.

11. Vigilatcilaqueomni tcmporeorantes, utdigni

habeamini fugere istaomnia, quse futur.i sunt, etstareanteFiIiumhominis.LHC.21.3G.

12. Scrulamini Scripturas. Joan. 5. 39.

13. Operamini non cibum qui perit, sed qui per-

manet in vitam .Tetcrnam, quem Filius ho- minis dabit vobis. Hunc cnimPater signa- vit Deus. Joan. 6. 27. l/i. In hoc cognoscent omnes quoddiscipuli mei estis, si dilectioncmhabucrilis ad invicem. Joan. 13. 35.

PK^CEPTA ET CONSILIA A CliRISTO

SEORSIM DATA

!. T7EMTE post me , et facitim vos ficri pisca-

V lores hominum. Matlh. U. 19. % In viam Gcntium ne abieriiis, et in civitatc Samarilanorumneintraveriiis : sed potius

APOSTOLIS.

ite ad oves qua; perierunt domus Isracl. Mafth. 10. 5. ". EuiUes auteni praedicnte diccntes , quia ap- propinquavit regnum ca-lorum. Ibid.

28

U.

5. 6.

PRiECEPTA EVANGELICA.

9. 10.

11. 12.

15.

li.

15. 16. 17.

18.

10.

iDfirmoscurale, moiluos suscitalc, leprosos

nuindule, (la;monia ejicitc : Gratis acccpibtis, gratis date. Ibid. Nolite possidere aurum, neque argentum,

neque pecuniani in zonis veslris. IbUl. Nonpcram in via, neque calceamenla, ne-

q\ie virgam : dignus est enim operarius

cibo suo. Ibid. Iii quauicumqucautemcivilatem autcaslcUum

iutravcritis, interrogate quis in ea dignus

sit, et il)i manete donec exeatis. Ibid. lutrantes autcmin domum , salutate eam di-

centes : Pavhuic domui. Ibid. Et quicumque non receperit vos, nequc au-

dicrit scrmoncs vestros , exeunles foras de

domovelcivitate, cxcutiiepulverem dcpe-

diijus vestris. Ibid. v. I/4. Amen dico vobis : Tolerabilius erit terric So-

domorumct Gomorrhaeorum indiejudicii,

quam ilh civitati. Ibid. Eccc cgo miito vos sicutoves in medio lupo-

rum. Estote ergo prudentes sicut serpen-

>cs, et simphces sicut columbrc. Ibid. v. 16. Cavete autcm ab homlnibus. Tradent enim

vos in conciHis, et in synagogis suis flagel-

labunt vos. Ibid. v. 17. Et adpro^sidcs, ct ad reges ducemini prop-

tcrmcin lcstimoniumilhs etgcntibus.Z/><rf. Cum aulem tradentvos, noHte cogitarequo-

modo, aut quid loquamini: dabiturenira

vobis in illa liora quid loquamini. Ibid. v. 19. Non cnim vos eslis qui loquimini, sedspiritus

patris vestri, qui loquitur in vobis. Ibid. ^ Cum autem persequenlur vos in civitate ista,

fugite ad aliam. Amen dico vobis, non con-

summabiiis civitates Israel, donecveniat

Fihus hominis. Ibid. v. 23. Ne ergo timueritis eos. Niliil enim est opcr-

tum, quod non revelabitur : et occultum ,

quod non scietur. Ibid. v. 26. Quoddico vobis in tenebris, dicite in lumi-

ne, etquod in aure auditis praedicate super

tecta. Ibid. Etnolitc timerc eos qui occidunt corpus , ani-

mam autem non possunt occidere : sed po-

lius timete eum, qui potest et- animam ct

corpus perdere in gehennam. Ibid. v. 28. Nolite arbitrari quia pacem venerim mittcrc

in terram, non veni pacem mittere, sed gla-

dium. Veni enim separare homincm ad-

versus palrem suum, et filiam adversus ma-

trcm suam, et nurum adversus socrum

suam. Et inimici hominis domestici ejus.

Ibid. v. ZU. Quiamatpatrem autmatrem plusquammc,

nonestme dignus;etqui amatfilium autfi-

1.

liam super mc, non cstmc dignus. TWd.v. 37-

20. Et qui non accipit cruccm suam ei sequitur

me, noncst medignus.

21. Qui invcnit animam suam, perdct illam :

etqui pcrdidcrit animani suam propter me inveniet cam. Ibid. v. 35.

22. Qui rccipit vos, me recipit : et qui mc rcci-

pil, rccipit cum qui me misit. Ibid. v. iO.

^S. Ncmini dixerilis visionem ( Transfiguratio- nis) donec Filiushominis ^ mortuis re- surgal. Mattli. 17. 9.

2/4. Ut aulem non scandalizemus eos [exactores didrachmi pro tributo ), vade ad mare el milte hamum, cl eum pisceni, qui primus ascenderit, toUe : ct aperlo orc ejus, in- venics statcrem: illum sumens, da eis pro me et te (0 Petre). Mattli. 17. 26.

25. Qusccumque alligaverilis super terram ,

erunt ligata et in coelo, ct qu£ccumque sol- veritis supcr terram , erunt soluta et in coelo. Maltli. 18. 18.

26. Quicumque voluerit inter vos major ficri ,

sit vester ministcr. Et qui voluerit inler vos primus csse , erit

vcster servus. Mattlt. 20. 26. Sicut Filius hominis non venit ministrari,

sed ministrare, et darc animam suam re-

dcmplionem pro mullis. Ibid.

27. Tristis est anima mea usque ad mortem :

sustinete hic et vigilate mecum : Vigilate et oraie , ut non intretis in tentaiionem. Matth. 26. 38.

28. Ego rogavi pro te {uPet7-e) ut non deficiat

fides tua, et tu aliquando conversus, con- firnia fralres tuos. Liic. 22. 32.

29. Deinde dicit Thomae : Infer digitum tuum

huc, et vide manus mcas : et affer manum luam, ct mitie in latus meum ;et noli esse incredulus, sed fidelis. Joan. 20. 27.

30. Mittite in dexteram navigii rete , et invc-

nietis, etc. ; afTerte de piscibus quos pren- didistis nunc , etc. Veniie, prandete. Joan. 21. 6. et seq.

31. Simon Joannis , diligis me plus his? dicit

ei : Etiam, Domine, tu scis quia amo te. Dicit ei : Pasce agnos meos. Dicit ei iterum : Simon Joannis , diligis me? Ait illi : Etiam, Domine,.tu scis quia amo te. Dicit ei : Pasce agnos meos.Ibid. v. 15.

32. Eunles docete omncs Gentes, baplizantes eos

in nomine Patris, et Fihi, et Spiritussanc- ti : docentes eos servare omnia qusecum- quc mandavi vobis. Mattli. 28. 19. Et ego milto promissum palris mei in vos. Vos autem sedete in civitatc, quoadusque induamini virtute ex alto. Luc. 2U. ^9.

PROMTSSA EVANGELICA.

NE timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pa- riel tibi filium,ct vocabis nomen ejus Joan- nem. Et crit gaudiumtibi, et exultatio, et multi in

nativitateejus gaudebunt. L«c. 1. 13.

Eritcnim magnuscoram Domino ; ct vinum

et siceram non bibet, et Spiritu sancto re-

plebilur adhuc cx utero matris suoe. Ibid.

Et multos filiorum Israel convertetad Domi-

num Deum ipsorum. Et ipse prsccedet ante illum in spiritu et vir- tute Eli.T ; nt convertat corda palruro in

filios, etincredulos ad prudenliam justo- rum, parare Domino plebem perfeclam. Ibid. Ne timeas , Maria : invenisti enim gratiam apud Deum. 5. Ecce concipies in utero, ct paries filium, (.t vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus , et filius Altissimi vocabi- tur : et dajjit illi Dominus Deus sedem Da- vid patris sui , et regnabit in domo Jacob in aeternum. Et regniejus non erit finis. Ibid. v. 30. G. Beati paupercs spiritu ; quoniam ipsorum

PnOMlSSA EVANGELICA.

29

7. 8.

10. 11.

12. 13.

l.'i.

15.

16. 17.

18. 19.

20.

21.

22. 23.

2?!

est regnum coDloruni. MattU. 6. 3. Ibld. in seq. idem rcgnum aliis titulis ctnominibus y ceteris septein bcalitudinihus proviittilur.

Qui recipii vos , mc rccipit : cl qui rccipil me , recipjl cum qui me niisit. Mattli. 10. /lO.

Qul rccipitProphctam in nomine Prophetic, mcrccdcm Prophcl.ne accipict ; ct qui re- cipitjustum innoraine justi , mercedem justi accipiet. Ibid.

Et quicum(iue polum dedcrit uni ex miui- mis islis caliccm aqu.T frigidaj , tanlum in noinine disci])uli : amcn dico vobis , non pcrdct mercedcm suam. Ibid.

Justi fulgcbunL siciit sol in regno palris co- rum. Mattlt. 1.". v. UZ.

Beatus cs Simon I$ar-Jona: quia caro ct san- guis j)on rcvclavit libi , scd Paler mcus, qui in coclis cst. Mallh. 16. 17.

Et cgo dico til)i , qnia lu es Pclrus , ct super hanc pclrani jcdificabo Ecclcsiam mcam, ct portic infcri non pracvalebunt adversus cam.

El libi dabo clavcs regni ccelorum : et quod- cumque ligavcris super terram, eril hga- tum et in cochs : ct quodcumque sol- ■veris super tcrram , crit solulum et in coclis. Malth. 16. 17.

Si duo cx vobis conscnserint supcr terram , de omni re quamcumquc pcticrint , (ict il- lis .'i Palrc mco qui in cochs cst. Laith. 18.19.

Lbi enim suntduo veltres congregati in no- mine meo , ibi sum in mcdio eorum. Ibid.

Tunc accedcns Petrns ad eum dixit : Do- mine, quolies pcccabii inme fratermeus, et dimittam ei ? usque septies ?

Dicit ilii Jesus : Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. Ibid.

Sunt Eunuclii , qui se castraverunt propter regnum ca-lorum. Malth. 19. 11.

Quia h.TC dicit Dominus Eunuchis : Qui custodicrint Sabbata mea , et clegerintquic egovolui, et lenuerint foedus meum,

Dabo eis in domo mea et in muris meis lo- cum, ct nonjcn mclius a filiis et fihabus: nomen sempiternum dabo eis quod non peribit. Isaim 26. U.

Vade , vende quac habes , et da pauperibus , ethabcbis Ihcsaurumin coelo. il/a/</j.l9. 21.

Anien dicovobis , quod vos , qui secuti estis me, in regcneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis sufc , sedebitis et vos super scdcs duodecim , judicantes duodccim tribus Israel.

Et oninis qui reliquerit domum, velfratres, aui sororcs , aut patrem , aut matrcm , uut uxorcni , aut filios , aut agros propter npmcn meiim,cenluplum accipiet, etvi- lam jclernam possidebit. Ibid.

In resurrcctione ncquc nubcnt , neque nu- bcniiir, sed crunt sicut Angeli Dei in coclo. Mullh. 22. 30.

Eiigc, scrve bone eifidclis : quia super pauca fuisli fidelis, super multa tc constituam, inlra in gaudiuni Domini tui. Malth. 25. 23.

Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus us- que ad consummationem seculi. Matth. _ 28. 20.

Signa nutem cos qui crediderint , hocc se- qiicmur:In nominc meo diemonia ejicicnt: linguis lo(iucntur novis.

25.

26. 27.

28.

29. 30.

51.

32.

Zh. 35.

36.

37. 38.

39.

hO. 41.

42.

43.

44.

45.

Serpenles tollcnl : et si mortifcrum quid

biberint , non eis nocebit : supcr a^gro»

manus imponent, ei bcne habebuni.

Marci 16. 17. Habcte fidcm Dei. Amen dico vobis : quia quicumquc dixcril

huic monti : ToIIere ct mittere in mare ; v.i

non hfcsitaverii in corde suo, sed credidcrii

quiaquodcumque dixerit fiat , fict ei. Propterea dico vobis , omnia quae orantes

petilis, credite quia accipietis, etevenienl

vobis. Marci 11. 22. Nunc dimitlis servum tuum, Dominc, secun-

dum vcrbum tuum , in pacc. Luc. 1. 29. Spiritus Domini supcr me ; propter qiiod

unxit me , evangclizare paupcribus misii

me, sanare contritos corde, Pracdicare captivis rcmissionem , et caccis vi-

sum, dimittereconfractosin remissionem,

proedicare annum Domini acccptum , et

diem retributionis. Lucce 4. 18. Ecce dedi vobis potestatem calcandi super

scrpenlcs et scorpioncs , ct supcr omnem

virtutem inimici, et nihil vobis nocebit. Verumtamen in hoc noliie gaudcre, quia spi-

ritus vobis subjiciunlur ; gaudetc autem ,

quod nomina vcstra scripta sunl in ccelis.

LuccB 10. 19. Martha , Martha , sollicita es ct turbaris erga

plurima. Porro unum est necessarium.

Maria optimam pariem elcgit, qu.T) non

aufcretur ab ea. Lucce 10. 41. Omnis quicumque confcssus fuerit me co-

ram hominibus,et Filiushominis confite-

hiturillum coram Angelis Dei. Luc. 12. 8,

Matth. 10. 32. Quicrite primum regnum Dei , et justiiiitnj

ejus, et hccc omnia adjicienlur vobis,

Matth. 6. 33. Ignem veni mittere in terram ; et quidvolo,

nisi^ut accendaiur ? Lucce 13. 49. Injicicnt vobis manus , etc. Ponite ergo in

cordibus vestris , non praemeditari quem-

admodum respondeatis. Ego enim dabo vobis os et sapientiam , cui

non poterunt rcsistere, et contradicere

omnes adversarii vestri. Luc. 21. 13. Vos auiem estis qui permansislis mecum in

tentationibus mcis. Et ego dispono vobis , sicut disposuit mihi

Pater meus , rcgnum. Ut edntis et bibatis supcr mensam meam in

rcgno meo : et scdcatis super thronos judi-

cantesduodecim trii)uslsrael. Luc. 22. 28. Pax vobis, egosum,noIitetimere. Luc. 24. 36. Et ego millo promissum Palris mci in vos :

vos autem sedete in civitatc , (luoadusque

incluamini virtute ex alto. Ibid. v. 49. Eduxit autem eos foras in Bcthaniam : et ele-

vatis manibus suis bcnedixit eis. Et factum est, cum benediccrctillis . recessit

ab cis , et ferebatur in c(rlum. Ibid. Et ipsi aciorantes regressi sunt in Jerusalem

cum gaudio magno. Et erant scmpcr in tcMTipIo laudantcs, et be-

nedicenles Dcuid. Aincn. Ibid. Oves mccvocem nicam audiunt : et ego cog-

nosco eas , et scquuntiir me. Et ogo vilam .Tlcrnam do cis : et non per-

ibunt in ;cternum:et non raniet eas quis-

quam dc manu mea. Joan. 10. 27. Vado pararc vobis locum. Et si abicro , cl

so

66.

Ul.

68.

69. 50.

51.

52.

53.

prajparavcro vobis locuin , iterum venio, el accipiam vos ad mcipsum , ul ubi sum ego , cl vos silis. Joan. 1/j. 2.

Amen dico vobis , qui crcdit in me , opera qua? ego facio ei ipse facict, et majora ho- rum facicl : quia ogo ad Patrem vado.

Et quodcumque pciieritis Palrcm in nomine meo , hoc faciam , ut gloriQcetur Pater in Filio. Joan. 16. 12.

Et ego rogal)0 Patrem , et alium Paracletum dal)it vobis , ut maneat vobiscum in aeter- num.

Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere, quia non vidct eum , nec scit eum ; vos auiem cognoscetis eum , quia apud vos manebit et in vobis erit.

Non rclinquam vos orphanos , veniam ad vos. Joan. 16. 16.

Qui habet mandata mea , et servat ea , ille est , qui diligit me. Qui autem diligit me, diligelur a Patrc meo ; et ego diligam eum , et manifestabo ei meipsum. Joan. 16.21

MliN.E EVANGEL1C.E.

lieritis Patrcm in nomine meo , det vobis. Joan. 15. 15. 66. Cum auicm venerit-Paraclelus, quem ego miltani vobis k Patre , spiritum vcritatis , qui a Patre procedit, ille testimonium per- hibcbit de me. Et vos teslimonium perhibcbitis , quia ab inilio mecum eslis. Joan, 15. 26.

55. Cum autcm vcnerit illc spiritus vcritatis , do- cebit vosomnem verilaicm : non cnim lo- quelur a semclipso, sed qua;cumquc au- dict, loquelur, et quai venlura sunt an- nuntiabit vobis. Joan. 16. 13.

56. Sanciifica eos in vcritate, etc. Et pro eis ego sanciifico meipsum, ut sint et ipsi sancli- ficali in veritate. Joan. 17. 17.

57. Non pro cis aulem rogo tantum , sed et pro eis, qui crediiuri sunt per verbum eorum in me. Ibid. v. 20.

58. Ut omncs unum sint, sicut tu Pater in me, el ego in le , ut et ipsi in nobls unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti. Ibid. V. 21.

Si quis diligit me , sermonem meum serva- bit ; ct Pater meus diliget eum , et ad eum veniemus, et mansionem apud cum facie- mus. Joan. 16. 23. 59.

Jam non dicam vos scrvos , quia servus nes- cit quid faciat dominus ejus : vos autem dixi amicos, quia omnia qu;ccumque au- divi h Palre meo, noia feci vobis. Joan. 15.16.

Non vos me elegistis , sed ego elegi vos , et 60. posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat : ut quodcumque pe-

Et ego charitatem quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum , sicut et nos unum sumus. Ibid. v. 22.

Pater, quos dedisti mihi, volo utubi sumego, et illi sint mecum, ut videant charitatem meam , quam dedisti mihi : quia dilexisti me ante constilulionem mundi. Joan. 17. 26.

Mulier , ecce filius tuus. Deindc dicit disci- pulo : Ecce malertua. Et exilla hora acce- pit eam discipulus in sua. Joan. 19. 26.

MINyE EVANGELTC^.

1.

Q:

uicuMQUE non recepent vos, neque au- dierit sermones vestros , exeuntes foras

de domo vel civitate , excutite pulverem

de pedibus vestris.

2. Amen dico vobis , tolerabilius erit terrai So-

domorum et Gomorrhaeorumindie judicii, quam illi civitati. Mattli. 10. 16.

3. Vae tibi , Corozain : Va3 tibi, Bethsaida ; quia si

inTjToet Sidone facta3 essentvirlutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio etcinero poeniteniiam egissent. Mattlu 11. 21. 6. Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni le- missius erit in die judicii, quam vobis. Ibid. V. 22.

5. Et tu, Capharnaum, numquid usque in CCE-

lum exallaberis ? usque in infernum dcs- cendes ; quia si in Sodomis factae fuissent virtutes qua3 factae sunt in te, fortemansis- sent usque in hanc diem. Ibid.

6. Verumtamen dico vobis , quia lerr;c Sodomo-

rum remissius erit in die judicii , quam tibi. Ibid.

7. Viri Ninivitae surgent in judicio cum genera-

tioneista, et condemnabunt eam , quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae, et ecce plus quam Jonas hic. Matili. 12. 61.

8. Regina Austri surget in judicio cum genera-

tione ista, et condemnabiteam; quia venit h finibus terrae audire sapientiam Salomo- nis ; et ecce plusquam Salomon hic. Ibid.

9. Sic erit in consummatione seculi , exibunt

Angeli etseparabunt malos de medio jus- torum. Matth. 13. 60. tO. Et mittent eos in caminum ignis : ibi erit fletus el stridor denlium. Ibid. v. 68.

U. Vae mundo h scandalis. Necesse estenim ut veniant scandala : verumtamen vae illi, per quem scandalum venit. Maltli. 18. 7.

1 2. Si autem manus tua vel pes tuus scandahzet te, abscinde eum , et projice abs te : bo- num tibi est ad vitam ingredi debilem vel claudum, quamduasmanusvel duos pedes habentem mitti in ignemaeternum. Maff/j. 18. V. 8.

15. Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia

clauditis regnum ccelorum ante homi- nes, etc. Matlli. 23. 13.

16. Vae vobis, Scribae , etc, quia comeditis domos

viduarum, etc. Mallli. 23. v. 13. etsequent. ubi continuo usque ad finem capitis. VoB fulmen oeteimce damnalionis in Scribas, ob eorum superbiam , avaritiam , smvi- tiam, impietatem , denotat.

15. Ut veniat super vos omnis sanguis justus , qui effusus est super terram , a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae quem occidistis inter tem- plum et altare. Mattli. 23. 35. Amcn dico vobis: venient haec omnia super generationem istam.

Ir Terusalem , Jerusalem, quac occidis Prophe- tas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quem- admodum gallina congregat pullos suos subaIas,etnoIuisti ! Ecce relinqueturvobis domus vestra deserta. Ibid.

17. Si autem dixerit malus servus ille in corde

suo : Moram facit dominus meus venire ; Et coeperit percutere conservos suos , man- ducet autem et bibat cum ebriosis ;

MIRACULA

Veniet dornimls scrvi illius in die qua non

sperat , et hora quam ignorat. Et dividct eum , partenique ejus ponet cum

liypocrilis. lllic erit (letus ct stridor dcn-

tium. Matth. 2/i. /i8.

18. Et ibunt hi in supplicium aeternum, justi

autem in vitam ajtcrnam. Matth. 25. U^.

19. Vae homini iili (Juclce) , per quem Filius ho-

minisiradetur: bonumerat ei sinatusnon fuisset homo ille. Mutth. 26. 1l\.

20. Vaj vobis divitibus , quia habetis consolatio-

ncm vestram.

21. Vae vobis , qui saturati estis, quia esurietis :

va3 vobis qui ridctis nunc, quia lugcbilis ct flebitis.

CIIRISTI. 3£

22. Vuj cum benedixerint vobis homine.«; : sfoun-

dum hajc enim faciebantpseudoproplieiis patres eorum. Luc, 6. Ilu

23. Ilic aiitem scrvus , qui cognovit volunlalem

domini sui, et non pra;paravit, et non fe- cit secundum voluntatem ejus , vapulabit multis. 2/i. Quiaulemnoncognovit, etfecitdigna plagis, vapulabit paucis.

25. Omnis autem , cui multum datum est , raul-

tum qu.Tretur ab eo , et cui commendave- runt multum , plus pctent ab co. Luc. 12. Zj8.

26. Nisi poenitentiam habueritis , omnes simi-

liter peribitis. Luc. 13. 3.

MJMCULA CHRISTI ORDINE TEMPORIS , QUO TATRATA SUNT ,

SIGILLATIM DIGESTA.

1. Et factumest, utaudivit salutationem Marioe

Elisabelh, cxullavit infans in utcro ejus, et rcpleta est Spiritu sancto Elisabelh. JjUc. \.h\.

2. Et exclamavit voce magna , et dixit : Bene-

dicta tu inter mulicres ; et benedictus

fruclus vcntris tui. Ibid. 5. Et undc hoc miiii , ut vcniat mater Domini

mci ad me ? Ibid. i\. Christus recenter natus misit Angelum , qui

pastoribus ; et slellam , qu(B Magis nuntia-

ret suam nativitatem , eosque ad se visen-

dum adorandumque vocaret. Lucae 2. v. 9.

Matlh. 2. 3.

5. Oblatus in templo fecit , ut Simeon et Anna se

ut Messiam agnoscerent , ac de se prophe- tarent. Lucae 2. 25.

6. In Christum , cum baptizaretur a Joanne ,

Spiritus sanctus spncie columbce illapsus est , ct vox Palris intonuit : Hic est Filius meus dileclus, inqiiomihicomplacui.il/aff/t. 3.1/i.

7. Christus inox a Baptismo secedens in desertum

■ ibi ZjO. diebus Jejunavit et per miraculum ab omni cibo potuque abslinuit. Matlh. U.

8. Christus in nuptiis CanceGaliloeasmutat aquam

in vinum. Joan. 22. 11.

9. Mox in Paschale omnes vendentes et ementes

vultds sui majestate procellens, (lagello eji- cit 6 templo. Joan. 2. 15.

10. Filium Reguli cegrum sanat Capharnai. Joan.

h. 50.

11. DoBmoniacum ibidem in Syntiagoga a dcemone ■ liberat. Marci 1. 23.

12. Socrum Pclri febrientem , multosque cegros

curat. Matlh. 8. 15.

13. Dormiens in navi Kxcitatur a discipulis , ac

sedai maris tempestalcm , ventisque et jluc- tibus Imperat. Malth. 8. 15.

14. Sanat duos damoniuros in regione Gerascno-

rum , ac docmonibus permittit ingredi in porcos,qui eos prcecipitant in mare. Malth.

8. 28.

15. Sanat paralyticum per tegulas ante se demis-

sum. Malih. 9. 'J.

16. Focat Malthfeum d tclonio , itaquc mentcm

ejus immutat, ut omnibus rclictis iilico cum sequatur. Matlh. 9. 9.

17. Archisynagogi filiam amorte rcvocat, etllcp-

morroisscB (luxum sanguinis sistit. Matlh.

9. 18.

18. Duos cctcos illuminat, et dccmoniacum viutum

curat. MaUh. 9. 27.

19. Ad probaticam piscinam in Sabbato sanat

cegrumper 38. annos. Joan. 5. 2.

20. Mancomanum aridamrestituit. Matth. 12. 13.

21. Leprosum A lepra mundat. Mallh. 8. 2.

22. Centurionis servum paralyticum sanal. Mallh.

8. 5.

23. Filium viduce in Naim i morte suscitat. LucJC

7.11. 2/i. Magdalenam h morte animce , et a doemonibua iiberat. Lucae 7.

25. Curat dcemoniacutn ccecum et mutum. Matlh.

12. 22.

26. Quinque panibus pascit quinque hominum mil-

iia. Joan. 8. 11.

27. Ambulat Jesus super mare , et Petrum super

illud ambulare facit. Matlh. \l\. 25.

28. Sanat fUiam ChanancecB a Dcemone vexatam.

Matth. 15. 28.

29. Sanat surdum et mutum mittens digitos in

auricutas , et expuens tangensque linguam ejus , diccns Ephplieta , id est , adapaire. Marci 7. 3/i.

30. Septem panibus pascit quinque hominum millia.

Malih. 15. 36.

31. lliuminat cctcum in Bethsaida , dicentem :

Video liomincs sicut arbores ambulantes. Marci 8. 1h.

32. Transfigurat se Christus in monte Thabor : Ft

resplenduit facies cjus sicut sol , et ap- paruerunt Moyses et Elias cum eo loquen- tes. Matth. 17. 2.

33. EJicit dcemonem lunaticum , quem discipuli

ejiccre non potuerant ; quia hoc genus , inquit , non ejiciiur nisi per oraiioneui ci jejunium. Matth. 17. \h.

34. Facit ut Petrus in ore piscis inveniat\didrarh-

ma , illudque pro tributo persolvat. Mutlh. 17. 26.

35. Mundat decem leprosos. Luca? 17. 12.

36. Cwco nato visum rcstituit. Joan. 9. 1.

37. Sanat mulierem contractam. Luc. 13. 11.

38. Sanat liydropicum in Sabbafo , prandens cum

Phariscpo. Luc. l/i. 2.

39. In festo Encceniorum cripit sc (• lapidantium

manibus. Joaii. 10. v. 31. ct 39. /lO. Lazarum quatriduanum t scputchro cvocat et

suscitat. Joan. 11.1. 41. Duos ccpcos Juxta Jericho illuminat , t quibiis

unus famosior crat , nomine Bartima-us.

Malth. 20. 29. Marci 10. h6. Luc. 18. 35. l\1, Jnsidcns asino gtoriose quasi Messias ingi'c-

dilur Jerusalem , turbis cum ramis patma-

22

ORACULA ET PROPHETIyE CIIRISTI.

rum acclamantibus , quin et infantibus :

Hosanna Filio David. Matlh. 21. 9. 43. Mox c(tcos ct claiulos in teinplo curat. Matlht

21. \li. tiU. Ficulneam maledicendo arefacit. Ibid. v. 19. &5. Ejicit rursuni vendentes et ementes e tcmplo.

Luc. 19. ^5. Mallh. 21. 12. UG. Apparuit illi Angelus de coelo confortans

eum. Et facius in agonia prolixius orabat.

Et factus est sudor ojus sicut gutta^ san-

guinis decurrenlis in terram. Luc. 22. titu hl. Ut ergo dixiteis, ego sum, abierunt retror-

sum , et ceciderunt in terram. Joan. 18. G. 48. Asextaautem hora tenebr.-e facloe sunt super

universamterram usque ad horamnonam.

Mattli. 27. /j5. A9. Christus in passione et cruce fuit miraculum

miraculorum ; fuit enim portentum , imd

abyssus hamilitalis , patientice , obedientice,

charitatis , fortitudinis , martyrii , om~

niumque virtutum. Matth. 27.

50. Clamans : Paler , in manus tuas commendo

spiritum meum , per miraculum expirat ; viorientis enim vox , vita , et spiritus deficit. Malth. ibid. v. 60.

51. Et ecce velum templi scissum est a summo

usque deorsum , et terra mota est , et petrsc scissae sunt , et monumenta aperta

sunt , et muUa corpora sanctorum , qui dormierant, surrexerunt. Et exeuntes do monumenlis post resurrectionem ejus ve- nerunt in sanclamcivitalem, et apparuc- runt multis. Cenlurio autem, ct qui cum eo erant cuslodicnles Jesum , viso terriu motu et his quae licbant, timuerunt valde, dicentes ; Vere Fiiius Dci erat istc; Ibid. V. 51.

52. Unus militum lancea latus ejus aperuit , rt continuo exivit sanguis et aqua. Joan. 19. 2,h.

63. Christus tertio post mortem die seipsum resus- citat, et corpus gloria , ceterisque dotibus beatitudinis condecorat , et beat. Matth. 28. Marci 16. Luc. 2Zi.

54. Et factum est dum recumberet cum eis, ac-

cepit panem , et bencdixit, ac fregit, et porrigebat illis. Et aperti sunt oculi eorum, ct cognoverunt eum , et ipse evanuit ex oculis eorum , et dixerunt ad invicem : Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via , et aperiret nobis Scripluras ? Luc. 24. 30.

55. Christus die 40. d resurrectione sua , coravi

Aposlolis , i monte Oliveti gloriosus in coetum ascendit , sedetque d dexteris Dei. Luc. 24. 51. Marc. 16. 19.

ORA.CULA ET PROPHETIvE CHRISTI EX ORDINE , QUO AD IPSO PER SE

VEL SUOS EDITiE SUNT , DISPOSITiE.

1. TjtccE enim ex hoc beatam me dicent omnes JCj generationes. Luca 1. 48.

2. Et tu , puer, Propheta Altissimi vocat)eris :

pra^ibis enim ante faciem Domini parare vias ejus. S. Ad dandam scientiam salutis plebi ejus , in remissionem peccatorum eorum. Lucce 1. 76.

4. Ecce positus est hic in ruinam et in resurrec-

tionem multorum in Israel , et in signum cui contradicetur. •

5. Ettuam ipsius animam pertransibit gladius,

ut revelentur ex multis cordibus cogita- tiones. Lucce 2. 34.

6. Priusquam te PhiUppus vocaret, 'cum esses

sub ficu, vidi te. Joan. 1. 48.

7. Videbitis coelum apertum et Angelos Dei as-

cendentes , et descendentes supra Fiiium hominis. Ibid.

8. Christus ejiciens ementes et vendentes ^ templo,

Judceis petentibus signum assignat suani mortem et resurrectionem ; utrumque prce- dicens primo , Joan. 2. 19 ; secundo, paalo ante ,etpost transfigurationemsuam, Matth. 17. 21 ; tei-tio, paulo ante mortem, cum ad eam Ilierosolymam pergeret , Malth. 20. 19 ; quarto, in ultima cocna paucis horis ante- quam capei'etur. Matth. 26. 2.

9. Christas mulieri Samaritance edicit occulta,

quce p$lr vitam gesserat : itaqua eam et Sa- maritanos convertit. Joan. 4. 18.

10. Venit hora et nunc est , quando veri adora-

tores adorabunt Patrem in spiritu et veri- tate. Joan. 4. 23.

11. Levate oculos et videte regioiies , quia 111®

jam albae sunt ad messem. Joan. 4. 35.

12. Ego veni in nomine Patris mei, et non acci-

pitisme : si alius [Antichristus) venerit in nomine suo, illum accipietis. Joan. 5. 43.

13. Nonne ego vos duodecim elegi , et ex vobis

unus diabolus est ? Scilicet Judas, quivie tradet. Joan. 6. 71.

14. Multi ab Oriente et Occidcnte venient, et rc-

cumbent cum Abraham, Isaac et Jacob , in regno ccelorum : filii autem regni eji- cientur in tenebras exteriores. Mallh. 8. 11.

15. Tradent enim vos in Conciliis , et in Syna-

gogis suis flagellabunt vos.

16. El ad pra?sides et ad reges ducemini propter

me, in testimonium illis et Gentibus. Maith. 10. 17.

17. Tradet autem frater fratrem in mortem , et

pater filium : et insurgent filii in parentes , et morte eos afficient.

18. Eteritis odio omnibuspropternomenmeum:

qui autem perseveraverit usque ia finem , hic salvus erit. Ibid. v. 21. -

19. Amen dico vobis : sunt quidam de hic stanti-

bus, qui non gustabunt mortem , donec videantFilium hominis venientem in regno suo. Matth. 16. 28.

20. Elias veniurus est, etrestituetomnia. Matth.

17. 11.

21. Vade [6 Petre) ad mare, et mitte hamum, et

eum piscem, qui primus ascenderit , tolle ,

et aperto ore ejus invenies staterem: illum

. sumens, da eis pro te et me. Matth. 17. 26.

22. Calicem quidem meum bibetis : sedere ati-

tem ad dexteram meam vel sinistram non est meum dare vobis , scd quibus para- tum est k Patre meo. Matth. 20. 23.

23. Digito scribens in terra, occulta Phariscvorum

OUACULA ET PROP

adulteram accusantium scclera panclUj cos- qae confundit, Joan. 8. 8. Itc in castelluin qiiod cojJir.'i vos est, in qiiod

inlroeunles juvenielispullum asinic alliKa-

lum, cui nemo unquam liominum seciil:

solvite illum , et adducite. 24. Et si vos interrogaverit: Quare solvitis? sic

dicetis ei : Quiu Dominus operuui ejus de-

siderat. ':5. Abieruut autcm qui missi crant , ct invcnc-

ruut sicut dixil illis stantem pullum. Luc.

19. 30. 20. Venient dics in te ( o Jerusalem) , et circum-

dabunt te inimici tui vallo , et circumdu-

bunt tc, et coauguslabunt te. Et ad terramprosternent te , vl (ilios luos, qui

in te suiit, et non relinquent iu telai)idem

super lapidem , eo ([uod noa cognovcris

lcmpus visitationis tua\ Luc. 19. /iS.

27. Eccc cgo mitto ad vos Propbetas, et Sapien-

tcs, et Scribas, et ex illis occidelis ct cru- cilisetis; et ex eis llap;ellal)ilis iu Synagogis vestris , cl persequemini dc civilate in civitalem.

28. Ut veniat supcr vos omnis sanguis justus ,

qui eirusus esl super tcrrani , ii sanguiiK! AJjel jusli us(juc ad sanguinem Zacbarijc, lilii Baracbi;e , quem occidistis inter lem- pluniet altare. Mattk. 23. 3^.

29. Ecce relinquctur vobis domus vestra de-

serta. lOid.

30. Dico cnim vobis, non me videbilis amodo,

don(X dicalis : Benedictus qui venitinno-

mine Domini. Ibid. v. 38. Sl. Mulli (>nim venient in nomine meo , dicen-

tcs : Ego sum Cbrislus, et mullos seduceut.

Maitli. Iti. 5. 3'?. Audituri enim estis praclia et opiniones pi\T-

liorum. Videte ne turbemini: oportetenim

b;ec fieri, sed nondum est finis. Ibid. 33. Consurget enim gens in geniem, et regnum

in regnum, et erunt peslilentiae, etfamcs,

et terr;c motus per loca. Ibid. Hnec autcm omnia inilia sunt dolorum. Ihid. SZi. Tunc Iradent vos in tribulationem, et occi-

dentvos : ct eritis odio omnibus Gentibus

propter nomcn meum. Ibid. 35. Et tunc scaudalizabuntur niulti, ct invicem

tradent et odio babcbuntinvicem. Jbid. SG. Et multi Pseudopropbeta) surgent, ct scdu-

cent multos. Ibid. 37. Et quoniam abundavit iniquilas, refrigcscct

cbaritas nmltorum. Ibid. 88. Qui autem pcrseveraverit usquc in fincm,

bic salvus erit. Ibid. 39. Et pnedicabitur boc Evangelium repni in

univcrso orbe , in testimonium onmibus

Gentibus: ettuncvenietconsummatio. Ibid. IxO. Sol obscurabitur, et luna non dabit lumen

suum.et stelbc cadcnt dc coilo, et virtutes

coilorum commovebuntur. Ibid. v. 29. /jl. El tunc parebit signumFiliiliominis in ccelo,

et tunc plangcntomncs tribus terra>, ci vi-

debuntFilium bominis venientem in mibi-

bus cocli cum virtule mulia et m;iieslale.

I()id. .'i2. Et mittct Angelos suos cuni Uil)a , et vocc

magna : ctcongregabunteleclos ejus iiqua-

tuor vcntis, ;^ sunnnis ccclorum usque ad

terminos eorum. Ibid. U^'- Sicut enim crant in diebus antc dilnvium co-

Tucdentes ct bibcntes.nubrnlcs, el nuplui

CORNF.I, A LAriDl-.. TOM. VIII.

HETIA CIIP.ISTI. 83

tradentes usque ad eum diem, quo intravit

r\oe in arcam. lOid. v. 38. Et non cognoverunt donec vcnit dibivium , et

tuliionines; itaerit etadventus Filii liomi-

nis. Ibid. ii'». Tunc duo erunt in agro : unus assumetur,

ct uiius rclinrpietur. Du;e molentes in mola : una assumetur, et

iina rclin(|u(Hiii'. Ihid. Vigilate (;igo, qiiia n(;scitis (jua bora Domi-

nus vester venturus sil. Ibid. hh. Cum autem veneiit Filius bomiuis in majes-

t;ite sua, et onines Ang(!licum eo, tune se-

debit supcr sedem majestatis sua-. Mattli.

25. 31. hC). Et congregabuntur ante eum omnes gentes,

et separabit cos nb invicem , sicut pa.slor

segregat ovcs ab li(cdis. Ibid. hl. Et statuetovesquidem a dextris suis, hados

atiteni i\ sinislris. Ibid. i,o. Tunc dicetRcx liis, qui u dexlris ejus erunt :

Venite, benedicti Patrismei, possidctc pa-

ratum vobis regnum a constilutione muiidi.

Ibid. hO. Jcriisalem calcabitura Gcntibus. doncc im-

plcaniiir icmpora nationum. Luc. 21. l^.

50. Ecce introeunlibus vobis in civilatem, occur- ret vobis bomoampboram aqua,' portans : sequimini cumin domiimin quam intrat.

51. Et dicelis patrifiimilias domus : Dicit tibi ma- gisler : Lbi cst diversorium , iibi Pascba cum discipulis meis nianducem ?

52. Et ipse oslcndct vobis ccenaculum magnum stratum , et ibi parate.

Euntes autem invcnerunt, sicut dixit illis, ct paravcrunt Pascba. Lar. 22. 10.

53. Amen dico vobis, quia unus vcstrum me tra- dilurus cst. Mattli. 2G. 31.

5'i. Qui intingit mecum nianum in paropside ,

bic me tradcl. Ibid. v. 23. 55. lUe est, cui cgo intiucium panem porrexero.

Et cum intinxisset panem , dedit Jud;c Si-

moni Iscariol;e. 5G. Et post buccellam introivit in cum Satanas.

Et dixit ei Jesus : Quod facis, fac citius.

Joan. 13. 26.

57. Respoiidens autem Judas qui tradidit eum, dixit : Numquid ego sum,Ral)bi? Ait illi : Tu dixisli. MattlK 26. 25.

Omnes vos scandalum paliemini in me in

ista nocte, Scriptum est enim : Percutiam

paslorem, eldispergenlur ovesgregis. Ibid. Postquam autcm n^surrexero, prajccdam vos

in Galibeam. Ibid. Respondens autemPetrus, aitilli : Etsi om-

nes scandalizatifuci'inlinte, egonunquam

scandalizabor. Ait illi Jesus : Amen dico tibi, quia in bac

nocte, antequam gallus canlet, termene-

gabis.

58. Cliristus tam ante quam post mortnn prct- di.vit advcntum Spirilus sancti. Joan. li. 16. Luc. 2i. V. Zi9.

59. I\on bibam amodo de lioc gcniminc vitis us- que indieni illum.cum illud bibamvobis- cuninovumiuregnol\ilrismei..1/(i//ft.2G.29.

CO. Eccc appropinquavil bora , et Filius bominis Iradetur in manus peccatorum. Surgitc , camus,ecceappropinqiiavit quimetradcL Matth. 26. Ub.

G\. ViUiK Jerusnlem, nolile llere snpcr me', sed super vos ipsas llclc.ol suuer filios veslros.

5

S.'» SACRAMENTA A CIIRISTO

G2. Oiioniani cccc venient dies, in quibiis di-

cent : Bealiesleriles, el venlres qui non ge-

nuerunt, et ubera quocnon iactaverunt. 53. Tunc incipieut dicere montibus : Caditc su-

per nos , et collibus : Operite nos. 6/i. Quia si in viridi li^no hacc faciunt , in arido

quid fiet? Luc. 23. 28. 65. Amen dico tibi : hodie mecum eris in para-

diso. Luc. 23. 63. G6. Tunc ait iWis (niulieribus venientibus ad ChrislL

sei)ulchrum)Jesus : Noiitc timere : ite , nun-

tiate fratribus mcis, ut eant in Galilaeam ,

ibi me videbunt. Matth. 28. 10. Ilis addc nonnulla ex Joanne prceter ordinem. G7. EtaUasoves habeo, qucc non sunt ex hocovili;

et illas oportet me adducere , et vocem

mcamaudient, clfiet unum ovile et unus

pastor. Joan. 10. IG. 68. Rcsurgct fraler tuus, ait Christas Marthcc de

Lazaroniortuo. Joan. 11. 23. 61». Expeditvobls, ut unus moriatur homo pro

IXSTITUTA.

populo , et non tota gens pereaf. Joan. 11. 50.

70. Sinite illam.utin diem sepultur.nc meae ser-

vct iilud, scilicet unguentum Magdalence. Joan. 12. 7.

71. Sciens Jesus quia venit hora ejus, ut transeal

ex hoc mundo adPatrem, cum dilexissel suos, qui erantin mundo, in finem dilcxil eos. Joan. 13. 1.

72. AbsqueSynagogisfacientvos; scdvcnithora,

utomnis qui iulcrfecit vos , arbitreturob-

sequium sc pricstare Deo. Et h.x-c facicnt vobis, quia non noverunt Pa-

trem , neque me. Joan. 10. 2. Ecce venit hora, et jam venit, ul disperga-

mini unusquisque in propria ; et me so-

lum relinquatis, et non sum solus , quia

Pater mecum est. Hacc lojutus sum vobis , ut in me pacem ha-

beatis : in mundo pressuram habebitis, sed

confidite , ego vici mundum. Joan. 16. 22.

/0.

7/1

SACRAMENTA A CIIRISTO INSTITUTA.

1. BAPTISMUS.

Nisi quis renatus fuerit ex aqua ct, Spii-itu

Sancto, non potcst introire iu rcgnurn Dei.

Joan. 3. 6. Data est mihi omnis potestas in ccclo et in

terra. Euntesergo docete omnes Gentes : baptizantes

eos in nomine Patris, et Filii, et Spirilus

sancti. Docenteseosservareomniaquaecumqueman-

davi vobis : et ecce ego vobiscum sum om-

nibus diebus usque ad consummationem

seculi. Mattlu 28. 18.

2. CONFIRMATIO.

His auditis baptizali sunt in nomine Jcsu. Et cum imposuisset illis manus Paulus , venit Spiritus Sanctus super eos, et loque- banturlinguisetprophetaliant. Actor. 19. 5.

Miseruntadillos PetrumetJoannem. Qui cum venissent , oraverunt pro ipsis , ut acci- perentSpiritum Sanctum :nondum enim in quemquam illorum venerat , sedbaptizati tantum erant in nomine Domini Jesu.

Tunc imponebant manus super illos , et ac- cipiebant Spiritum. Actor. 2. \h.

3. EUCHARISTIA.

Ccenantibus autcm eis , accepit Jesus panem, etbenedixit, acfregit, dcditque discipulis suis , et ait : Accipile , et comcdite , hoc est corpus mcum.

Et accipiens calicem, gratias egit , et dedit illis , dicens : Bibite ex hoc omnes.

Hic cst enim sanguis meus novi Tcstamenli, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Matth. 26. 26.

Ego sum panis vivus , qui de coelo descendi.

Si quis manducaverit ex hoc pane , vivet in aeternum : et panis quem ego dabo , caro mea est pro mundi vita. Jo^n. 6. 51.

Sacrificii Eucharislice.

Uoc facite in meam commemorationem. Luc. 22. 19.

Hic est calix novum Testamentum in san- guine meo, qui pro vobis fundetur, qur, scilicet calix ( ul patet ex Grceco ) , pro

vobis offeretur ( nam Uquida solent per effu- sionem Deo libari et oj]'ei-ri ) Jamjam in hac ultinia cccna, cum ego et vos illum bibemus , et bibendo Deo Libabimus. Lucae 22. 20. h. PCENITENTIA.

Accipite Spiritum sanclum ; quorum remi- seritis peccata , -remittuntur eis ; et quo- rum retinueritis , retenta sunt. Joan. 20. 22.

Quaecumque alhgaveriiis super terram , erunt ligata et in coeio , et quaccumquc solveritis super terram , erunt soluta et in coelo. Mattli. 18. 18.

5. EXTREMA UNCTIO.

Ungebant oleo multos oegros , et sanabant MarcL 6. 13.

Infirmatur quis ex vobis ? inducat Presby- teros Ecclesia3 , et orent super eum , un- gentes eum oleo in nomine Domini , et oratio fidei salvabit infirmum : et alleviabil eum Dominus , et si in peccatis sit, re- mittentur ei. JacobL c. 5. v. Ik-

6. ORDO.

Sicut misit me Pater , et ego mitto vos. Haec cum dixisset , insufllavit , et dixit eis : Accipite Spiritum sanctum : quorum re- miseritis peccata , remitluntur , etc. Joan, 20. 21.

Admoneo te , ut resuscites gratiam Dei , qure est in te per impositioncm manuum mea- rum. 2. TLm. 1. 6.

Tunc jejunantes, et orantes , imponentesque eis manus , dimiserunt illos. Actor. 13. S.

Constituas per civitates Presbyteros, sicul et ego disposui tibi. Tit. 1. 5.

7. MATRIMONIUM.

Propter hoc dimittethomo patremetmatrem,

et adhoerebit uxori suoe , et erunt duo in

carne una. Itaque jam non sunt duo , sed una caro.

Quod ergo Deus conjunxit, homo non sc-

parct. Malth. 19. 3. Sacramentum hoc magnum est : ego aulera

dico in Christo ct in Ecclesia. Ephes. 5. 32.

pyVRADOXA EVANGELICA.

1. iKprincipioeralVerbum, etVrrbum eral apud

Dcum, elDeusorat verbum, elc. Et Ver-

bum caro faclumcst, ethabilavilin nobis.

Joan. 1. 1. 5. In ipso viia erat, etvita eral luxhominum.

Joan. 1. /j. 3, In mundo erat , et mundus per ipsum factus

est , et mundus eum non cognovil. In propria venit, et sui eum non receperunt. U. guoiquot aulem receperunt eum , dedit eis

poiesialem filios Dei lieri , his qui cre-

dunl in nomiue ejus. 5. Qui non ex sanguinibus , neque ex voluntalc

carnis , neque ex vohinlate viri , sed cx

Deo nati sunt. Joan. 1. 10. G. Qui post mc venturus est , anle mc factus

est, quia prior me crat. Ibid. v. 15. 7. El dc plcnitudine ejus nos omncs accepimus ,

et graliam pro gratia. :8. Quia lex per Moysen data est , gratia et ve-

rilas per Jesum Cluustum facla est. 9. Dcum nemo vidil unquam : unigenilus filius,

qui est in sinu palris , ipsc enarravit.

Joan. 1. V. 16.

10. Ecce cgo mitto Angchim meum anlc facicm

tuam , qui prreparabitviam tuam ante te.

11. Vox clamantis in dcserto : Parate viam Do-

mini , reclas facitc semitas ejus. Marci 1. 2.

12. Ecce Agnus Dei , ecce qui toliit pcccata

mundi. Joan. 1. 29.

13. Spiritus ubi vult spirat : vocem cjns audis :

sed nescis unde veniat aut quo vadat : sic

est omnis qui natus est cx Spiritu. Joan.2>.S. 1/i. Nemo ascendit in ca'lum , nisi qui descendil

de coclo filius hominis , qui cst in corIo. 15. El sicut Moyses exaltavit scrpcnlcm in dc- >v- serlo , ita exaltari oporlctFilium hominis ; Ut omnis qui credit in ipsum , non percat ,

sed habeat vitam .Tternam. K. Sic enim Deus dilexit mundum , ut Fihum

suum unigenilum daret , ut omnis qui

credit in eum , non pereat , sed habeal

vitam acternam. Joan. 3. 13. 17. lUum oportet crescere , me aulem minui.

Joan. 3. 30. 1«. Qui accepit ejus testimonhim , signavit, quia

Deus verax est. ly. Quem enim misit Deus , verba Dei loquitur :

non enim ad mensuram dat Deus spirilum,

20. Pater dihgit filium , ct omnia dedit in manu

ejus. Joau. 3. 33.

21. Omnis qui bibit ex aqua hac , sitiet iterum :

qui autem biberit ex aqua quam ego dalJo ei , non siliet in icternum.

22. Sed aqua quam ego dabo ei , fiet in eo fons

aqucc salientis in vitam acternam. Joan. li. V. 13.

23. Meus cibus est , ut faciam voluntatem ejus

qui misit mc , ut pcrficiam opus ejus. Joan. U. V. 3/j.

2/j. Non potest Filius ii sc facere quidquam , nisi quod viderit Patrem faciontem : quaccum- que enim ille fecerit , ha.'C et Filius simi- liter facit. Joan. 5. 19.

25. Sicui^nim Pater suscitat mortuos , et vivi- Gcal : sic et Filius , quos vult , viviQcat.

26. Neque enim Paterjudicat quemquam , sed

omne judicium dedit Fiho. Joa7i. 5. 21.

27. Venit hora , in qua omnes , qui in monu-

mentis sunt, audient vocem Fiiii Dei.

28. Et procedent qui bona fecerunt in resurrec-

lionem vila; : qui vero mala egerunt , in resurreclionem judicii. Joan. 5. 28.

29. Ego sum panis vita; : qui venit ad me non

esuiiel , el qui credit in me , non sitiet imquam. Joan. 6. 35.

30. Ncmo potest venire ad me , nisi Patcr qiil

misit me , traxerit eum : et ego resuscilabo eum in novissimo die.

3L Et scriptum est in Prophetis : Et erunt omnes docibiiesDei. Omnis qui audivit a Patre , et didicit , venit adme. Joan. 6. Zj/j.

52. Spirilus est qui vivificat , caro non prodesl quidquam : verba qua; ego loculus sum vobis, spiritus el vita sunl. lOicl. Gh.

33. Qua.u'etis me , et non invenietis : ct ul}i ego sum , vos non polestis venire. Joan. 7. cU.

o/j. Si quis sitit , veniat ad me , et bibat. Qiii crcditinnie, siculdicitScjiptura : Flumina de vcntre ejus fiuenl aquae viv;c.

35. Abrahampalerveslerexultavilutviderctdiem meum : vidit ct gavisus est. Joan. 8. 36.

30. In judicium ego in hunc mundum veni , ul qui non vident , videanl , et qui vidcut , caeci fiant. Ibid. v. 39.

37. Ego sum resurrectio et vita : qui credit in me , etiamsi mortuus fuerit , vivet : et omnis qui vivit et credit in me , non morietur in a.'ternum. Joan. 11. 25.

,"8. Qui amat { Mattli. cap. 10. 30. qui invenit ) animam suam , perdet eam : et qui odit animam suam in hoc mundo , in vilain icternamcustoditeam. Joa?!. 12. 2/j.

Beati pauperes spiritu. Beati mites. Beati

quilugent, clc. Matlh. 5. 1. 39. Nunc judicium est mundi : nunc princeps

hujus mundi ejicictur foras. /|0. Elego si exaltatus fuero a teria , omnia tra-

ham ad meipsum. Iloc autem dicel)at , significans qua morlc

essct moriturus. Joan. 12. 31. /il. Ego sum via , veritas , etvita : nemo venit ad

Pali-em , nisi per me : si cognovisselis

nie, ct patremmeum ulique cognovissetis,

et amodo cognoscetis eum , et vidistis cum.

Joan. 1/j. 6.

l\1. Non creditis , quia cgo in Patre , ct Pater iu

mc est ? Joan. \h. 10. ho. Ego sum vitis , et Pater meus agricola

cst , etc. Ego sum viiis , vos palmites : qui

manet in me, et ego in eo, hic fert fruc-

tum mullum ; quia sine me nihil potestis

facere. L\h. Si quis in me non manserit , mitietur foras

sicut palmes , et aiescet ; et colligentcum,

et in ignem mitlent , et ardet. /j5. Si manseritis in me , ei vcr])a mca in vobis

manserint, quodcumquc yoluerilis , pe-

telis, et fietvobis. Joan. 15. 5. /jG. Ilicc est autem vita a;terna , ut cognoscant te

solum Deum verum , et qucm misisli Je-

sum Christum.

67. 68.

69.

APOLOGI ET PARABOL/E EVANGELIC7i<:.

E{jo te clarificavi super tcnam , opus con-

sumniavi quod dedisti milii , ut laciam. Et nunc clariiica mc tu, Paler, apud temet-

ipsum clarilate quam luibui , priusquam

mundus esset , apud te. Manifestavi nomen tuum hominil)us , quos

dedisti milu de mundo. Joan. 17. 3.

50. Facilius est camelum per foramcn acus trans- ire , quam divitem intrarc in regnum cce- lorum. Malth. 19. ^.

51. Omnis qui se exaltat , humiliabitur , et qui sehumiliat, exallabitur. Luccc IS. IZi.

52. Noli me tangere : nondum enim ascendi ad Patremmeum. Jo«n. 20. 17.

APOLOGl ET PARABOLyE EVANGELIC^ ,

ORDINE HISTORICO DISPOSlTiE.

3. U. 5. G.

7. 8.

•

y.

10.

11.

1-2. 13.

16.

15.

16.

P.\nAr>OL.v puerorum canciUUim et lamcntan-

tium. Matth. 11. 16. Parabola seminanlis , in qua scmcn aliud cc-

cidit sccus viam , aliud in petrosa, aliud in

spinas , aliud in terrani bonam , fccilquc

fructum ccntesimum , sexagesimum , tri-

gesimum. Malth. 1.3. 6. Parabola zizaniorum , qucv semini supcrscmi-

navit inimicus. Ibid. v. 2^. Similc est regnum coelorum grano sinapis.

Ibid. v.ol. Simile est regnum coelorum fermento in fa-

rinoD satis tribus. Ibid. v. 38. Simile est regnum cffilorum tliesauro abs-

condito in agro. Ibid. v.kh. Simile est regnum coelorum margaritc-c pre-

tiosaj. Ibid. v. 65. Simile est regnum coelorum sagenas missaj

in mare. Ibid. v. 67. Parabola patrisfamilias , qui h servo in con-

seroum immiscricorde debitum decem mil-

lium talentorum , jam remissum repetiit.

Malth. 18. 23. Parabola boni pastoris , mercenarii , et ovium.

.Toan. 10. 2. Parabola Samaritani , curantis eum qui inci-

derat in latrones , infuso in plagus olco ct

vino. Lucse 10. 30. Parabola amici petentis noctu ab amico Ires

panes pro hospite , docens modum et vim

orandi. Lucre 11. 5. Parabola divilis sic dicentis : A^iima , habcs

multa liona posita in annos plurimos : rc-

quiesce , comede , bibe , epulare. Dixit

autemilli Deus : Stulte, hac nocte animam

tuam repetunt a te : quae autem parasti ,

cujus erunt ? Lucw 12. 19. Parabola servi vigilanlis nocta , et dominum

ti nuptiis revertentem expectantis. LuCcX'

12. 36. Parabola ficulnecB infrugiferce , quce jubetur

excidi. Lucac 13. 6. Contendite intrare pcr angustam portam in

17. 18. 19. 20.

21.

9->

26. 25. 2G.

27. 28.

29. 3o.

3J.

32.

calum , quia pauci salvantur : et arcta est

salulis via. Lucie 13. 26. Parabola de captando inter convivas uliimo

loco. Luc. 16. 7. Parabola de computandis sumplibus anlc bel-

lum, et ante fabricam lurris. Luc. lA. 28. Parabola ovis centesimoi pcrditoi , quam pastor

reliclis 99. requisivit. Luc. 15. 6. Parabola mulicris qucerenlis drachma%n perdi-

tam , edque invcnld, sibi suisque congra-

tuiantis. Luc. 15. 8.- Parabola filii prodigi. Luc. 15. 11. Parabola de viiiico iniquo , faciente sibi omi-

cos de viammona iniquitalis , ut officio pri-

vatus , ab eis reciperetur. Luc. 16. 1. ' Parabota divitis epulonis et Lazari viendici.

mid. V. 19. Parabola iniqui Judicis et vidua'. Luc. 18. 2. Parabola Phariscei et Publicani. Luc. 18. v. 9. Paraboia de operariis in vincam conduclis