-■''■' f^.^^^p^P^: ' ■ H- J^ f- 'r^tv^^
^' ^ fe- ' -tV ■ *■■• ^-1.' * .
- % t Vlt';	■f ..*'-.^. 1]
t^p.Jb^ %ri

- 1^'

■^- •« ...

«•«-«.

\ i

» 7'

my

C/^SARIS BARONII

ANNALES ECCLESIASTICI

TOMUS NONUSDECIMUS

Cetouvrage, parlescorrections etlesadditions considerables qui y ont ete opcrees, est dcvenu la propriete de rOEuvre de Saint-Paul, qui se reserve tous ses droits. Toute contrelafon ou imitation, quelle que soitla forme sous laquelle elle se presente, sera poursuivie rigoureusement, conformement aux lois.

Hoc in opere lam multa sunt aut correcla aut addila, ut id suum Consociatio Sancli Pauli red- dideril et, quidquid sui juris sit, sibi vindicet. Itaque, si quis idem aut furto ediderit aut quo- quo modo erit imitatus, in crimine erit et de injuria postulabitur.

CyESARIS S. R. E. CARD. BARONll

OD. RAYNALDl ET JAC. LADERCHIl

CONGnEGATIONlS OliATORII PRESBVTEROHUM

ANNALES

ECCLESIASTICI

DENUO ET ACCURATE EXCUSI

TOMUS NONUSDECIMUS

II47-II98

f

>

c

l^

71

EX TYPIS CONSOCIATIONIS SANCTI PAULI

BARRI-DUCIS

PARISIIS

FRIBURGI HELV.

VIA DICTA DE LA BANQUE, 30 51, VIA DICTA DE LILLE, 01 II 10, VIA DICTA ORANDRUE, 10

Jtf DCCC LXXX

BR 1 (i(J

i

( -^

SUMMARIUM

TOMI XIX.

AlCXLVll. l, 2. Legati decernuntur ab Eugenio III pro expedilione in Terram-Sanctam, ad quam Conradus

rex cum suis proficiscitur. 3-6. Judicium Eugenii III papa in causa prioratus S. GenoveftB, et profectlo Ludovici regis in Orienlem. 7-H. Giliberti episcopi haeresis cognita et damnala ia Concilio ab Eugenio III. 12-14. Legalio Alberici episcopi Ostiensis contra hffiresim Henri- cianam Tolosje. 13-18. S. Bernardi Epistola ad Ildefonsum comitem contra Henricum hjere- ticum. 19-21. S. Bernardus Tolosanos prajdicatione et miraculis ab hajresi espurgat. 22, 23. Haeresis Apostolicorum dicta.

MCXLVIII. 1. Appulsus exercituum in Palcestinam. 2-7. In concilio Rhemensi Eon insignis hcerelicus

damnatus. 8-12. Fidei symbolum conlra Giliberti errores, et Concilii Rhemensis canones. 13-19. Giliberlus confutatus resipiscit : in cujus causa cur S. Bernardus in cardinales offen- derit. 20-30. Gaufredi Epistola de rebus gestis in causa Giliberti. 31. De corpore S. Eugenii marlyris. 32. Hildegardis virginis sanctitas per Eugenium III probata. 33, 34. Eugenius papa Claramvallem et Cistercium visitat. 3K, 36. Causa inter Cantuariensem et Menevensem Eccle- sias ab Eugenio cognila. 37. Obilus S. Malachiio episcopi in Hihernia. 38, 39. Contra Arnal- dum clericorum rebellioni studentem decreta. 49. Legatio ad Danos per Nicolaum cardinalem Albanensem. 41-44. Emanuel imperator errorem suum corrigens dat constitutionem pro immobilibus Ecclesiae bonis. 43-47. Successio patriarchae Constautinopolitani, et status Eccle- sia; Orientalis.

MCXLIX. 1. Arnaldis1a3 Romani Eugenium Illpersequuntur. 2, 3. Eugenii III littersB adConradum regem.

4. Ludovici redilus in Galliam. 3-10. De infelici exitu belliHierosolymitani. S. Bernardus tum per se, tum per alios a calumniis vindicatur. 11, 12. Henricus Ludovici regis frater mona- chus Cisterciensis, et mox episcopus Bellovacensis.

MCL.

1-3. Eugenius papa quam benigne excepcrit Petrum abbatem Cluniacensem. 4-6. Funera filio- rum regis Sicilias, unde litterse ad eum Petri Cluniacensis.

MCLI.

1, 2. Moguntinus et Coloniensis archiepiscopi Romam se conferunt ad dicendam causam. 3. Synodus Gallicana pro divorlio regis. 4, S. Legationes Joannis et Jordani cardinalium in Germaniam et Hiberniam. 6. De Gratiano decretorum colleclore.

Daron. — ToMis XIX.

a

II MCLII.

MCLIII.

SUMMARIUM.

i, 2. Ad Eugenium III libri de Consideratione scripti. 3. Conradi regis obitus et subrogatio Fri- derici. 4. Ilenricus iraperator intersanctos adscriptus. n, fi. Conventionis iuter Fridericum et Eugenium diploma. 7-0. De Magdeburgensi archiepiscopo temere intruso querelee Eugenii 111. 10. Rogerii obitus et Potho scriptor.

1-3. Diploma Eugenii papae datum canonicis S. Pelri. 4-9. In causa archiepiscopi Moguntini cardinales legati in Gcrmaniam, quorum fama vindicatur. 10, 11. Eugenii III obitus et acta. 12. Anastasius papa IV. 13, 14. S. Bernardi obitus et laudes.

MCLIV. 1. Legatio Anastasii papae spreta a Friderico. 2-4. Moritur Anaslasius IV, eique succedit Hadria-

nus IV. 5. Henrici H regis Angliaj ad Hadrianum papam litterae. 6. Fridericus cum exercitu descendit iu Italiam. 7. Patriarcha Antiocheuus quanta passus a principe.

MCLV. 1, 2. Arnaldus turbat Urbem : unde interdictum, et postea reconcilialio. 3, 4. Willelmi infesta-

tio, Friderici adventus, Arnaldi supplicium. S-8. Acta per legatos inter papam et regem, et eorumdem congressus. 9-13. Legatorum Arnaldistarum Romanorum oralio ad Fridericum, et cjus responsum. 16-18. Post coronationem Fridericus cum papa ab Urbe recedit, invalescen- tibus turbis. 19. Tiburtini sese dedentes imperatori respuuntur. 20. Felices progressus Fride- rici imp. 21-24. Hadriano IV in Canipaniam veniente, Willelmus Sicilis rex resipiscit. 23-29. Controversia inter Hospitalarios et patriarcbam Hierosolymitan'im : unde hujus acces- sus ad ponlificem Romanura. 30-33. Legatio Hadriani IV ad imperatorem Orientalem cum litteris ad arcbiepiscopum Thessalonicensem et hujus responsio circa unitatem Ecclesiarum. 36. uuerelE Hadriani IV de onere Ponlificalus.

MCLVI. 1-9. Iladrianus IV Beneventi obsessus pacem a Willelrao Siculo redimit, datis hinc inde diplo-

raatibus. 10. Friderici imp. divortium. 11-13. Hadriani IV reditus in Urbem, et ejus coilatio cum Joanne Saresberiensi de Romana curia reformanda.

MCLVII. l-b. Ex legatione et litteris Romaui Ponliflcis orta discordia inter ipsum et imperatorem.

6-9. Friderici imp. litterae circulares contra Hadrianum papam. 10-13. Littera3 papse ad epi- scopos Germaniee, et eorum responsio excusantium Fridericum. 16. Corpora SS. Bartholomaji et Paulini refossa.

MCLVIII.

1-G. Per legatos et litteras Hadriani IV conciliatus Fridericus imperator. 7-9. In convenlu Ron- caliensi de regalibus juribus disceptatum. 10. De antiquioribus jureconsultis judicium.

MCI.IX. 1-7. Quomodo iterum orla discordia inter papam et imperatorem. 8-12. Henrici cardinalis et

Eberardi episcopi Bambergensis dalae hinc inde litterce pro reconciliatione. 13-17. Alia Ha- driani IV legatio ad iraperatorem, congressus el capitula pacis utrinque proposita. 18-22. Ha- driani IV obitus et acta. 23-27. Cardinales captivi dimittuntur a Friderico imp. 28-34. Aiexander papa III creatur, turbas cientc Octaviano cardinale, qui per vim mantum pontificalem arripil. 33-41. Alexandri III litterae ad Bononienses de sua electione. 42-46. Antipapae et cardinalium schismaticorum mendaces litterae cirrularcs. 47, 48. Cardinaliura littera; ad Fridericum imp. 49-33. Fridcricus convenlum episcoporuni dolose, datis litteris, provocat. 5i-37. Legati impe- riales Alexandrum III spernunt, Octaviano antipapa^ adlia^rcntes. 58-62. Arnulpbi episcopi Lexoviensisad Alexandrum papam Jittcra! ejus legitimam proraotionem acerrirae vindicantes. 63-72. Legaliones Alcxandri III in provincias, et maxime in Angliara : ex qua Arnulpbusepi- scopus dal litteras ad S. R. E. cardinales. 73 , 74. Legalus Alexandri papa) in Orientem receptus.

MCLX. 1-14. Conciliabulum Papiense et documenta allala ad inrirmandam Alexandri III eloclionom.

15-19. Ex conciliabuio sententia in Ale.vandrura III confirmans antipapam. 20-27. Lilterai Fri- derici imi). et aliorum ad opiscopos Germania; de robus gcstis in conventu Papiensi. 28, 29. Laudes arcliiopiscopi Salisburgcnsis. 30. Radevicus et Guntherus scriptores de rebus Friderici imp. 31. Ediclum Friderici do rocipiendo Oclaviano : cujus fautores Alexandor III cxcommunical. 32, 33. Ca^des ArnoUli archiopiscopi Moguntini schismatici. 34. Conradus ar- chiopiscopus Mogtmlinus Aloxandri III soclalor. 33. Fridericus imp. inslar Pharaonis in Ecclesia positus. 36, 37. Potrus archiopiscopus Tarantasi;o ooulra imperatorem prxdical cl Alexandrum III defendil. 38-47. Arnulpbus episcopus Loxoviensis, acceplis Aloxandri IH lit- teris, ad ceeteros Anglia) episcopos dnl litteras de lcgilima illius elcctione, et de aclis in con- ciliahulo Papionsi. 48. Do ignoniiniuso silenlio cardinalis Papiensis in conciliabulo schisma- ticorum.

SUMMARIUM. 111

MCLXl. ). Canonizalio S. EJuardi regis Angliae. 2, 3. S. Pulrus arcliiepiscopus Taranlasia} schismalicos

exagilat, Roniaiu venit. 4. Carlliusiani et Cisiercienses laliorant pro Alexandro III. ii-lo. Ale- xander papa iturus iu Gallias S. l'etruni Tarantasienseni pra'initlit, qui niiraculis reges et populos confimiat, celebrato Concilio. IG. Conciliabiilum Laudense. 17, 18. Waldeinaius rex Dani;e, adbibitis Absalone episcopo Roscbildensi et WiUelmo viro religioso idoldlriaiu iii regno suo everlit, et disciplinam regularem inslaurat.

MCLXII. 1-13. Navigatio Alexandri III in fiallias, et quae Fridericus imp. egerit, ut reges Gallioe et Angliaj

adevotiune PontiUcis removeret 14-20. Regis Danite tenlata ab imperatore virtus, ut anlipap;u adba?reret et ab Alexandro papa deliceret. 21, 22. Coucilium Londiueuse in Anglia, ubi S. Tbomas arcbiepiscopus Cautuariensis creatur.

MCLXIll. 1, 2. Alexander III Parisiis et postea Turone, ubi celebratur Concilium. 3-lS. Sermo synodalis

Arnulphi episcopi Lexoviensis. IG. Conradus electus Moguntinus ad Synodum venit. 17, 18, Acta et canones Concilii Turonensis. 19-25. S. Thomas reversus in Angliam, quibus ex causis cum rege luctatiouem iniverit, uude inter ipsum et Alexaudrum III data; utrinque litterse. 26. Alexandri papse admonitio ad episcopos Anglite. 27. Rex Hierosolymitauus Amalricus.

MC^XIV. 1-4. Conventus exsecrabilis Clarendunae collectus, in quo S. Thomas indebita regi juramento

promittit. o, 6. S. Thonne pa-nilentia et absolutio. 7-10. Archiepiscopus Eboracensis subro- gatur S.Thomae in legalioue Apostolica. 11-14. Alexanderlll laborat pro Thoma, monet Hen- ricum regem. 13-22. Cousultaliones episcoporum, et regis minaj ad labetaclandam constau- tiam S. Tboniffi. 23-26. S. Thom;e fuga et appellatio per litteras ad Alexandrum papam, qui acta contra ipsum abrogat. 27-31. Obitus Octaviani anlipapae, cui subrogalur Guido, favenle iiuperalore. 32-34. Nuntii regis et legatio episcoporum Anglise ad Alexandrum III contra S. Thomam. 35-38. S. Tbomas suam causam agit in consistorio, ubi Constitutiones Anglicanee reprobatae. 39-41. S. Tbomas ab archiepiscopatu se abdicat, sed per Alexandrum III resti- tuilur. 42-44. Henricus rex iniquas jubet leges in Ecclesiam, denarium S. Petri inhibet. 45-47. Civitates Longobardicae contra Fridericum imp. confoederaiai. 48, 49. Alexauder papa a Romauis revocatus in Urbem, iter parat. 50, 51. Canonizalio SS. Heleuaj Gothaj el Cauuti regis. 32. Petri Lombardi et S. Eberardi archiepiscopi Salisburgensis obilus : huic succedil Conradus. '

MCLXV. 1. Legalio ad Alexandrum III ab imperatrice Mathilde. 2-7. S. Thoraas ab amico admonitus, dat

litteras ad Heuricum regem et ad episcopum Herefordensem. 8. Legaiio regis Anglorum ad papam. 9, 10. Alexandrum III reversuruin in Urbem furor schismaticus prosequitur. 11-13. Alexaudri III reditus triumpbalis Roinam, freinentibusschismaticis. 16-18. Friderici imp. Epistola ad catholicos S. R. E. cardinales.

MCLXVl. 1-6. Conciliabulum Herbipolense ab imperatore habitum contra Alexandrum III : et quid ibi

regisAngli;B legati deliquerint. 7-12. Acla in conciliabulo Ilerbipoleusi ad schisma roboran- dum. 13-15. Fndericus irap. in Italiam venit, conlu'deralis Longobardis pro Alexaudro 111 laborautibus. 16. Willelinus rex Siciliaj moritur. 17. Legatio imperatoris Constantinopolitani ad Alexandrum III. 18. Falsis vaticiniis rem agit Fridericus. 19-23. Henricus rex redargutus ab Alexandro III dat litterasapologeticas. 24-36. Alexanderpapa et S. Thomas perlitteras pro conversione regis Angliae laborant. 37-40. S. Tboina', Epistolaad episcopos Angliae de uuitdle Ecclesice. 41, 42. De Nomocanone Theodori Balsamonis.

JiCLXVII. 1-5. Infaustum Romanorum bellum cum TuscuUmis, et summi Ponlificis fuga ab insidiis Friderici

imp. 6, 7. Fridericus imp. pestilentia aftlictus fugit Papiam. 8-13. Res gest;B Friderici contra Urbem, et ejus fuga ignominiosa et clades. 14. S. Thomae Epistola gratulatoria ad Alexan- drum III. 15, 16. De Friderico imp. el Henrico AngliiB rege judicia. 17-19. Alexauder III lega- tum Augliae creat S. Tboniam. 20-29. S. Thomas legati munere fungens abusus corrigit, delinquentes excommunicat, regem minis horlatur. 30-42. Angliae episcopi adversantes S. Tbumtfi dant lilteras ad eum, qui eisdeni rescribit. 43-48. Episcopi Anglia;, dalis litteris pro rege, appellant ad Alexaudrum III, qui S. Thom;e sententiam confirmat. 49-52. S. Tho- mas a Pontiniaco monasterio exturbatus dat litleras hortatorias ad regem. 53-62. Rex Angliae iniquis usus consiliariis legationem impetrat ab Alexaudro III : unde sparsa mendacia, et S. Thom;e quereke et aliorum. 63-67. Vindicatur Alexander III ab illatis in eum calumniis. 68, 69. De cardinalibus auro Angli;c corruplis. 70, 71. Joannis cardinalis Neapolilani auri cupidi legationes in Siciliam et detestandum judicium. 72, 73. Petri Rleseusis accessus ei recessus e Sicilia.

,v SUMMARIUiM.

MCLXVIII. 1-6. Willelmus rapiciisis et Oddo cardinales ab Alexaodro III legati a latere ad regem Angliae

j,', causa S. Thoma; miltuntur. 7-H. Inter Willelmum cardinalem legatum et S. Thomam acerbae litlera;. 12, 13. Cum allero legato Oddone cardinale S. Thomfe Epistolaris consuetudo. 14-18. Inter reges Anglije et Gallisc exortum bellum Alexander III compescit, turbante Wil- lelmo legato. 19, 20. Legatorum auctoritalem Alexander III suspendit. 21, 22. S. Thomas arguit Willelmum legatura, recreatus ipse litleris ponlificiis. 23-34. Relalio tum Willelmi legati, tum S. Thoma; ad Alexandrum papam de congressu habito in causa ejusdem Thomce. 3o-43. S. Tlio- mas suspensus a legatis egregias dal litteras ad Alexandrum III et ad cardinales. 44-52. Revo- cantur legati Apostolici ab Anglia ob res male gestas. 53-01. In Concilio Lateranensi Fridericus imp. depositas, Laudenses et alii populi ad unitatem recepti, eodem imperatore turpiter in Germaniam rcdeunte. 62-64. Legali regis Angliae apud Alexandrum III Beneventi commoran- tem : et de stalu urbis. 65. Alexandria civitas a;diiicata. 66. Aliic legationes regis Angliae et S. Thomaj ad Alexandrum III. 67-73. Congressus regis Angliffi cum S. Thoma corara rege Francorum, a quo prius derelictus, deinde benigne receptus S. Thomas. 74. Tusculum recipil Ale.\ander III.

WCLXIX. 1- i. Novi et obstinali conatus regis Anglioe contra S. Thomam. S-9. Nuntii Apostolici cum lil'.eris

Alexandri III ad regem Anglioe et S. Thomam. 10-15. Congressus Parisiis nuntiorum cum rege Angliee. 16-19. De formulis pacis propositis et rejectis. 20-22. Viviani legali spes vinEe de pace. 23-28. Congressus Viviani legati cum rege Angliis et finis legationis. 20. ConslitJlio Alexandri 111 contra investituras laicorum. 30, 31. Nova legalio ejusdcm Alexancri ad Angliae regem cum lilteris comminatoriis. 32-36. Relatio de legalione postrema, in qua datie liitsrEe comminatoriffi regi. 37, 38. Revocatio suspensionis S. Thomae per Alexandrum III. 39. Sthi- smatici atflicti. 40, 41.Rex Hungarias libertatem Ecclesiae resliluit. 42-44. Soldani lconii ad Christum conversio. 45-49. De clade ex terraimolu in Sicilia, cujus rege WilleliLO Ecclesam vexante.

MCLXX. 1-9. Novaaltercalio ob coronationem filii regis Anglife : unde inter S. Thomam et Alexandrua III

de absolutione episcoporum dissensio. 10-15. Litterre Alexandri III se penitus a calumaiis purgantis in causa Cantuariensis et coronationis regis. 16-19. Petri Blesensis l.tterae horta- toriii! in causa S. Thomae. 20-28. Rex Augli;e rainis Alexandri III terrilus congressum (um S. Thoma habet et pacem init. 29-34. S. Thomffi et Alexandri paprc Jitleraj de restitueidis Ecclcsice Cantuariensi bonis, et de pace cum rege firmanda. 35. Congressus S. rhomae (um rege Turone. 36-39. S. Thomas reversurus in Angliam poslremas dat litteras ad regim. 40-43. Novissima Epistola S. Thoma) ad Alexandrum 111 de suo accessu in Angliani. 44. Qialis fuerit archiepiscopus Eboracensis. 45-50. Martyrium S. Thomre. 51-53. Fluctualio Ecclesiae Cantuariensis ex Epislola Petri Blesensis S. Thomam laudanlis. 54, 55. Legatio Emmanualis impcratoris ad Alexandrum 111. 56-60. Mortuo antipapa, Fridericus imp. episcopura Bamler- gensem dolose mittit legatura ad Alexandrura III. 61. Comes Tusculanus papae subjicLur. 02. Nascitur S. Dominicus.

MCLXXl. 1-10. De S. Thoma; nece luctus : et quid nuntii Anglici regem excusantes egerint apud Alexan-

drura III. 11. Legatio Alexandri III ad regem Angliae antea missa. 12. Hibernia dedita regi

Auglia;.

MCLXXII. 1-11. Henrici rcgis, legatis pontificiis suadentibus, pccnitentia, absolulio, juramcn.um, rerum

Ecclcsiasticarum rostilutio ct Ecclesiro Cantuariensis reconcilialio. 12, 13. S. Thoma; cl virorum cx ejus larailia laudcs. 14,15. Alcxandri III cxtra Urbem commoranlis liltera; ad episcopura Biluricensem. 10, 17. De occisoribus S. Thomic prenilentibus.

MCLXXIll. 1-7. S. Thoraas miraculis clarissimus ab Alcxandro UI canonizatur. 8-16. Rex Anglia3 a filio

pcrduelle et proccribus regni exagitatus ad Alexandrium III confugit, laborantibus etiam pro pace episcopo Rothomagensi ei aliis. 17. Legatio regis Anglia^ ad Francorum regem. 18, 19. Eleclio episcoporum in sedcs vacantes .\nglia;, intcr quos Rcgiualdus Jocelini filius.

.MCLXXIV. 1, 2. Fridcricus imp. Alexandriam obsidet ct repellitur. 3, 4. Electi Anglia^, episcopi Romam

veniuiU confirmationcm accepluri. 5-9. Rcgis Anglia) peregriuatio Cantuarium et publica pcDnitoulia.

MCLXXV. 1. Concilium Anglicanum. 2-6. Obscssio Alcxandria) cum ignominia Friderici inip. ad finem

pcnlucla. 7-11. Legatorum Alexandri III congrcssus «uini Friderico. 12. Alexandria aucta opiscopalu.

SUMMARIUM. V

MCLXXVI, 1, 2. Willelnius rex Sicilire Joannam regis Angiiai filiam uxorcm ducit. 3-M. Tolosatcs lixrclici

conventi, convicti etdamnali. ili-IO. Friderici imp. a Mediolanensibus victi lcgatio ad papam pro pace ineunda. 21-25. Fridericus imp. Corcyram iusulam tentat. 26-30. Episcopi Anglicuni curiales excusantur ac delenduntiir.

MCLXXVII. i. Annus placabilis. 2-9. De Alexandro III cum Friderico Venetiis conveniente varietates bisto-

ricae. 10-23. De rebus Alexandri III Yenetiis gestis usque ad absolutionem Friderici imp. 24-26. Ejusdem Alexandri liltene gratulatorite ad diversos datae. 27-31. Absolutiones schi- smaticorum et synodus Venetiis, ubi pax firmata. 32-33. Alexandri III litterae et legatio ad regem Indorum catholicas fidei studiosum. 36-30. Alexander III denuo cum imperatore con- gressus recedit Veuetiis Anagniam. 40-84. De rebus Venetiis inter imperatorem et papam transactis fusior et veritati consona Iractatio ex aliisauthenticisdocumentis. 8b-88. Mendacia de Alexandro III conficta. 89-92. Legatio ab Alexandro papa ad conferendum episcopo Lau- densi pallium. 93. Legatio in Nortmanniam. 94, 93. Obitus S. Galdini archiepiscopi Mediola- uensis : et structura pontis Avenionensis.

MCLXXVIII. 1-4. Alexander III triumphalis Romam ingressus poenitentem antipapam benigne suscipit. 3-7. Petri Blesensis Epistola de pace Ecclesi». 8-12. Indicitur ab Alexandro III generale Con- cilium in annum sequentem. 13-16. Litteric Georgii metropolilio Corcyrensis Romam versus itinerantis. 17-37. Legati apostolici Tolosae in haereticos puguaut, errantes convertunt.

MCLXXIX. 1-13. Concilium generale Lateranense. 14. Archiepiscopo Dublinensi creditur legatio Apostolica

in Ilibernia. 13. Peregrinatio regis Francorum ad sepulchrum S. Thomie martyris. 16-18. Al- phonsus regio titulo auctus regnum Portugallense vectigale Romante Ecclesiai facit. 19. Lit- terffi Emanuelis imp. Orientis ad Fridericum imp. 20. Theodosii patriarchae CP. Conslitutio de affinitatis gradibus.

MCLXXX. 1, 2. Prophetissa quisdam Romae innotescit. 3. Civitati Alexandria? datur ab Alexandro III epi-

scopus. 4-H. Controversia de electione episcopi S. Andreae in Scotia: underex excommuni- catus et regnum iuterdictum. 12-14. Statuta regni Polonice ab Alexandro III confirmata. 13-20. Pro expedilione in Terram-Sanctam Alexander III dat litleras ad principes et episcopos. 21-24. Emanuelis imp. Orientis litterte ad Alexandrum papam de expeditione, et obitus. 23-28. Concilium Constantinopolitanum ex Georgio metropolita. 29-33. Obitus Nectarii schi- smatici, quem Georgius metropolita laudat. 34, 33. Obitus Ludoviciregis el Amalrici patriar- chee Hierosolymitani.

MCLX.XXI. 1-3. Gaufredus suae electioni ad episcopalum Lincolniensem renuntiat. 4. Excommunicalio et

interdictum in Scotiam. 3-10. Alexandri III obitus : de ejus scriptis, et maxime de rescripto super veneratione sanctorum. 11, 12. Arnulphus ab episcopatu Lexoviensi se abdicat. 13. Ordinis Carmelitani primordia. 14. S. Laurentii episcopi Dublinensis obitus. 13. Lucius papa IIL 16. Joannes Saresberiensis moritur. 17, 18. S. Virgilii corpus inventum.

MCL,XXXII. 1-3. Lucius III, cognita causa, Scotos ab excommunicatione et interdicto absolvit. 4. Maronitae

ad Ecclesiam reversi. 5. Laborantis S. R. E. cardinalis scripta. 6. Nativitas S. Francisci Assisii.

MGLXXXIII.

MCLXXXIV.

1. Ecclesia S. Maria;~Montis-Regalis erecta in metropolim. 2, 3. Discordia inter Romanos et papam. 4-6. Henricus regis Angliae filius poenilens moritur : unde Petri Blesensis littera) solatoriae ad patrem. 7. De pace Constantise, et de Coterellis bajreticis. 8-14. Andronicus tyrannus in Latinos Constantinopoli degentes horribiliter furit.

Promotio cardinalium.2. Rex Anglia3 legatos ad papam Veronae commorantem mittit ad pacem inter imperatorem et ducem Saxonia; instaurandam. 3-6. Obitus Richardi archiepiscopi Cau- tuariensis et translatio corporis S. Floriani.

MCLXX.XV. 1-4. Conventus Veronaiinterpapam etimperatorem circa schismaticos. 3-10. Instantibus legali:;

Hierosolymitanis, Lucius III ad expeditionem Terrae-Sanct;e regem Angliie et alios sollicitat. 11. Lucii papa) obitus et Urbani III creatio. 12-16. Siculi in Griccos sasviunt : Andronici imp. Orientis miserabilis exituset pcenilentia.

MCLXXXVl

1,2. Liltene Urbani III de sua eleclione. 3-11. Contentiones intcr Urbauum papam et Frideri-

ANNALES ECCLESIASTICl.

EUGENII III ANNUS 3. — rHRISTl 1147.

l. Legati deccrmmtur ab Eiigenio III pro expeditione in Terram-Sanctam ad quam Con- radiis rex cum suis proficiscitur. — Annus incipit Redemptoris millesimus centesimus quadragesi- mus seplimus, Indictione decima, quo ab Eugenio papa riuo e latere decernuntur legati S. R. E, car- dinales pro expeditione in Terram-Saiictam ; aller qui proficiscereturcum Ludovico Francorum rege, et iste fuit Giiido Florenlinus, presliyter cardinalis tituli Sancti-Clirysogoni ; alter vero, qui iu Con- radi regis exercitu eo munere fungeretur, isteque fuit Theodinus cardinalis episcopus Portiiensis. Haec bujus temporis scriptor Wilielmus Tyrius arcbie[)iscopus.

Porro Conradus rex Romanorum indicto gene- rali conventu ad niensem Februarium, ibi cum suismililise tesseram crucem accepit. De hisautem unus ex illis crucesignatus Otto Frisingensis ita scribit ' : a Post hsc princeps Bnjoariam ingredi- tur, ibique niense Februario generalem curiam celebravit, ducens seciim vice Clartevalleiisis abba- tis Eboracensem abbatem Adam, virum religio- sum et boneste erudilum. Qui niissarum solemnia ex more celebrans, invocataque sancti Spirilus gralia, ambonem ascendit, ac leclis Aposlolicje Sedis et ClaicBvallensisabbalis litteris, brevi exhor- tatione facla, pa-ne omnibus qui aderant prafa- tam miiitiam proOteri persuasit. Neqiie enim per- suasibilibus humanae sapienlia? verbis, vel arlifi- ciosa, juxta pra'cepta rhetorum oratione, circuitus insiuualione egebat, cunctis qui aderant, ex [iriori rumore excitatis, ad acci(iiendam crucem ultro accurrenlibus. Accepere eadem hora crucem Ires episcopi, videlicet Henricus Ratisponensis, Otto Frisingensis, Reginbertus Potaviensis, et dux Nori-

corum Henricus frater regis, de ordineque comi- tum, nobilium , virorum illustrium innuinera- biles. Tanta etiam, mirum dictu, proedonum et latronum advolabat multitudo, nt nullus sani ca- pitis banc tam subilam, quam insolitam miitatio- nem ex dextera Excelsi provenire non cognosce- ret, cognoscendo, attonita mente non stiipesceret. Guelpho quoque Henrici prioris ducis fraler de nobilissiniis regni oplimatibus, in ipsa Nativilatis Dominicae nocte, in propria vilia Bitengou eam- dem mililiam cum multis professus fiierat. Se.l et dux Boemorum Labeslaus et Slyrensis marchio Odoacer, et Carinthia! illustris coiiies Beriiardus non multo post cum nuilto suorum comitatu cru- ces accefiere ». El inferius ' :

2. « Igitur non solum exRomano imperio, sed etiam ex vicinis regnis, idesl, Occidenlali Francia, Anglia, Pannonia, iniiuineris populis ac nationi- bus hac exiiedilionis fama ad sumendam crucem commotis ; repente sic totus |ia?ne Occidens siluit, ul non solum bella movere, sed el arma quem- piam in publico portare, nefas haberelur ». Ita ciuiesignatis illis omnibus (iit idem ait auclor) in Ascensione Domini Conradus rex iter Orieiitem versuscapessit, quein mulla infortuniasecutasunl, qnae describuntur ab ipsius peiegrinationis comite Oltone episcopo Frisingensi '. Perveiiit Conradus post multa incommoda ad Constantinopolitanae urbi proximam regionem die ante Nalivitatem Dei Genitricis Marice. Porro totum quod fuit reliquum hujus anni, et partem sequentis, anteqnam ajipel- lerent in Palastinam, consumpserunt nostri in itinere mnltis molestiis afflictati. Dicemus do ipso- rum adventu in Syriam anno sequenti.

3. Judiciiim Eugenii III papai in causa prio-

1 Ollo in Frid. 1. \. c. 40.

Baron. — ToMts XIX.

1 Oim ia FriJ. 1. I. 0. M. ',:,. — '- Ibid. c. 45.

EUGENII III ANXUS 3. — CHRTSTl 1147,

ratiis S. Genovefcn, et profectio Ludovici regis in Orientem. — Dulimiit aliqiianlisfM-r Liuioviciim regfm iii Gallia adventus Eii}i:enii [>.iiise, (ini vitaiis Romanornm Ariialdistai nm jiigem ]it rsccnlionem, in Gallias se conferendi more majoriiin consilium iniit. Exspeclavit ipsum Ludovicns Parisiis, cxce- pitqne lioiiorilicentissime , sed qnid turbariim acciderit, Acta Willelmi alibalis ita sigmficant' : « Accidil deinde, ut Eugenius Ponlifex sese in Gal- lias conferret, cnm(|ue LuteliaD a|)propinqnaret, Ludovicns r» x et Parisiensis e|iiscopii6 cum multa cleri populique frtquentia ei obviam procedentes, illum lionorifice exccperunt, atque ad beatissimffi Mariffi Virginis Ecclesiam cum ingenti gaudio de- duxerunt. Paucis deinde elapsis diebiis, voluit idem Pontifex in Ecclesia beatffi Genovefffi mysteria di- ■vina peragere, quia A|>ostolica dicebatur. Ubi eo ventum est, orta est contentio inter summi Ponti- ficiset hujus Ecclesire canoiiicorum ministros, adeo ut ad pngnos res processerit, et non solum Ponti- licis ministri, sed cliani iiise rex Lmlovicus, qui illos compiscere voiuit, a canonicorum illorum faniulis verberatus sit. Tanta aulem nefariae rei indigiiitate permotus Ponlifex ciim Ludovico rege traclavit deiniproborum liominum insolentiadigiie castiganda. Visum est autem in eonim locuin alios subrogare bomines religiosos. nempe mona- cbos illos, quos Nigros vocant : iieque tamen cano- nicos illos per vim suis prabendis sive sacerdotiis privare vokbant (erant enim inler eos non pauci nobiles et lilterati) sed permillere ut illis, qiioad viverent, fruerentur. Verum iitii istud Poiitificis et regis propositum ad aiires abbatis S. Victoris per- latum, est Pontifici et regi valde supplices preces ille obtulit, ut Ordinis sancti Augustini professores in eam Ecclesiam introdiicercntur ; multisque oslendit rationibus, contumaces illos facilius ad borum \itani regularem, qiiam ad nionacliorum habiluni et consueludinem traductiim iri. Pontifex et rex his auditis, cuni jani exploratam liabcrent bonam faiiiam illius abbatis el fralrum ejus, co- rumque institiitum prtE multis aliis prajilicari non nescirenl, domum (jiioqiieS. Vicloris suavem exi- micE charitatis de se odorem spargere, abbatis pre- cilius assensere. Alque die sequenti electus est in abbattm Odo prior, homo saiictaj conversationis, atqiie tolius religionis amator indifatigabilis, ad- juuclique snnt ci diiodecim canonici, viri probi et bona; wslimalioiiis, qui in Ecclesia Sancla;-Geno- vefx* comiiiorarenlur. Alque ex eo tempore in prajsens i.4ic canonicorum sancli Augii<liiii iiisli- tutum in ca Ecclesia conscrvatur ex Privilegio Ponliflcis Engenii, el regis Chrislianissinii Ludo- vici 0. Iluciisi|ue dc liis ibi.

\. Al nec practereuiidum cjusdem Eugcnii papEC judicium iii causa prioraliis S. Genovefa', ciim paulo posl decedeiiti! (tdonc abbale, Garinus ((•uarinus) prior in abbutem elccliis (<st. « Cum

vero qui electus erat, vellet in abbatia illa, quce regia diccljatiir, regio assensu firmari, obnitenti- bus aliis, et piaisertiin Willelino, qui postea abbas Roschildensis in Dania creatus mira cliruil sancti- tate : ex ejiisdem Actis ab ejus discipiilo scriplis ', qiiid jiidicaveril coram rcge papa Eiigeiiius, hic narrandum. Abbate Odone e vila decedeiite, Gari- nus ejiis monasterii prior abbas creatur : erat enim vir doctus el probus, et in rebus agendis [irovidus et circum^[)ectus. Ille modis omnibus priorem vo- lebat instituere quemdam de fratribus, nec alii fratres abliorrebant. At ille jam eligendns recla- mabat, diccns, in regia abbatia merito per regem debere constitui officiales (sic enim vocant eos qui ejusmodi functionibus praepositi sunt). Ea res male habuit fratres, dixeruntque illi : Si vis ex nostro instituto prioratum susci[)ere, nos non refragabi- mur : si vero transgredi vis lerminos quos po- suerunt patres nostri , nunquam eo pertinges, Ille in sententia mansit pertinax : estqiie in regis palatio, ab ipso rege Ordinis constituliones igno- rante, f icfu< prior. Cum autem vellet puisata cam- pana convocarc iratrcs ad mensam, valde id uio- b ste tulere fratres. Nec ferre [lotuit tantam inso- lenliam vir Dei Willilmus, sed zelo Dei, Ordinis, etjustitiic accensus, illum a campana pulsanda removit, supprioremque adhibuit.

5. « Eo iiomine accusalus aiiud abbatem, tan- quam qui manum violcntam injecisset in [iriorem, piibicam jussus est agcre poenitentiam : ncc id facere recnsavit, licet palani testaretur, se nulla etim affccisse injuria, atque ab officio prioris noa prioreni abegisse, sed instituti pr.Tvaricatorem. Displicuit aiitem fratribus ea abbatis in Willel- mum [irolala sententia ; remque totaiii summo Poiitiiici, qiii apud Senonas tunc erat, indicarunt. Pontifex vero cum insliliiti praevaricalione, cum W'illclmi injiisla damnatione non leviter commo- tus, abbali S. GenovefiC mandavit, nt citra moram una cum Wnilelmo ad ipsum ascenderet. Paruit ille, veniensque ad Ponbficem, temeritatis et im- moderationis argnilur. Porro W'illelmiis ab ejus sentenlia absohilur. Mandatque Punlifex severis- sime, ne dcinccps oflicialescontra Or<limsiiislituta eligantur ». Ibvc ibi. Scd prose(|uamiir leliijiia de profectione Francoruni exercitiis iii Orienlem.

a His [leractis », inquit Sugeriiis in Vita Liido- vici regis , o i|ise rex Fraiicorum Ludovicus Iieb- doniada secuiida [lost feslum Pentecosles [leregri- nalionem aggressns, infiiiitis el expedilis suoriim inilitibus i>cr Hungariam profeclus, tiansilo Bos- [jhoro occursii Conradi excipitnr, ctc. » Habes plures qui ista scribuut, Nicelam Gr.TCum anclo- rein, Willelmum Tyriuni de bcllo sacro, et Sugc- riiim abbalem S. Dionysii, in Vita Ludovici regis Franeorum copiose ista Iraetantem.

Veruin corrigendi sunt errores, qiii in notas lcni|H>ris irrcpseiimt, statucndusquc ccrtus aiiniis

■ A|>ncl Sur. lom. ll. die vi A|ir.

f.xlanl n|iuil Siir. lom. ii, ilie vi April.

EUGENII III ANNUS 3.

CIIRrSTl 11 'i7.

lioriim prolectionis, pi'lon(lai]uo veritas ab aucto- ribiis qui interfueruiit. I|ise iiamque Sujrerius abtias Sancti-Dionysii, ([ui protkisceiite rege regni ijisius reliclus estadministralor, dum exactecuncta describit , litec de prnfectione ipsius regis ait : a AiHio igitur ab Incariiatione Doinini niillesinio centesimo quadragesimo seplimo, in litbdomada secunda post festum I^cntecosles, prius ordinatis rebus ad iter peregiiiiationis tantse necessariis, venit rex, ut moris est, ad Ecclesiam S. Dionysii, a martyribus licentiam accpturus, et ibi post ce- lebrationem missarum liaculum peregrinationis, et vexillum B. Dionysii, qnod Oriflambe gallice dicitur, valde reverenter acceiiif, siciit moris cst antiquorum regum, quando debent ad bella pro- cedere, vel votum peregrinationis adimplere. Et tunc movit directe cum magno comitatu priclato- rum et baronuin, etc. » Haec de tempore Sugerius. Dodechinus , qui in novali expeditione el ipse unus ex itlis fuit, hoc eodem anno profectionem contigisse testatur. Idipsum aiictor in Appendice ad Lambertum, itidem Roberlus de Monte disertis verbis in Appendice ad Sigebertum. Idipsum quo- que coUigis ex Ottone Frisingensi, qui et ipse cum imperatore profectus est Hierosolymam.

6. Ex quibus omnibus aique aliis tu corrigas errorem illapsum in Willelmuin Tyrium ', dum cladem, quam accepit boc anno imperator a Sol- dano Iconii, proditione Gifficorum, conligisse asse- rit anno superiori, niillesimo centesimo quadrage- simo sexto. Sumptus viiielur error ex Sugerii loco corrui'lo, dum eadem clades iliata eodem anno in Codice depravato contigisse legitur : quem aucto- reni Tyrius legisse noscitur. Hsc de his quae ad tempus spectant : cstera si cupis, eumdem Suge- rium consule, atqueWillelmum, ilemque Nicetdm, cujus firmissiina conslat auctoritate, ne quis a La- tinis aemulationis gratia commentum existiinet, Conradi imperatoris exercitum dolo Graecoruin, arte Pelasga Manuele id agenteConstantinnpoIitaiio imperatore, a Turcis fractum , pessumdalum ac perditum. Accipe tu, lector, Nicetae verba : a Bre- viter ut dicam, nulliim mali genus fuil, quod im- (lerator non vel ipse in eos machinaretur, vc i aliis machinandi auctor esset; nempe ut calcem la- rinae Grrcci miscerent, ut scilicet corum posteri perpetuis monimentis ab adjuvandis Roinanis de- terrerentur. Idem et Turci imitati sunt, Maniielis lilleris ad bellum Aiemannisfacieiidniiiconcitati». In qiiorum iiianus, pioditione ductorum, nescien- tes trucidaiidi sunl traditi. Haec de rebus Orienta- libus summatim sat dixisse.

7. Giliberti episcopi hmresis cognita et dam- nata in Concilio ab Eugtnio III. — Eodem anno ad jiidiciuin Pontiflcium deferlur hceresisGiliberti episcopi Pictaviensis, de quo ista habet Olto Fri- singensis" : « Fuit illis in diubus in Aquitaiiia Gal-

' Will. Tyr. l. xvi. c. 22. ia fin. c. 46, 47.

- Otto Fiis. in FmJ. 1.

linc civifate Picfavis, episcopiis Gilibertus nomine: hic ex eadem civitate oriundiis, ab adoles(M*iiti;v usque ad ullimam senectuleiu in diversis Galliai locis philosoiihiie studiuiii colens, re et noiniiie magistri ofUcium admiiiistiarat ; novilerque anlc lios dies ad culmen pontificale in pra;fata civitatc subliinatus fuerat, consuetiis ex iiigenii sublilis magiiitudine ac ratlonum acumine, multa piajter cominunem hominum morem dicere. Is igitur cum quadam vice conventum de siia dioecesi cle- ricoruiii magniim celebrans, sermoni, quem lorte gratia exliortandi habebat, qu;edam de Gde sanclai Trinitatis intersererat, a duohusarcliiiliaconis siiis, Arnaldo et Calone, tanquain contra CatholiccE noi- inam Ecclesise doctrinam institueus, ad sumini Pontificis Romanaeque Sedis exainen, inter|iosita appellatione, vocatur.

8. a Sic utrique viam carpunt, Romano(|ue Pontifici Eugenio ab Urbe in Gallias tendenti, Se- nis civilate Tusciae occurrunt. Quibus Romanus antistes auditis, causaque via? cognita, breviter respondit, seGallias inlroire, ibique de hoc verbo, eo quod proiiter litleratorum virorum copiam ibi- dem manentiuin opportuniorem examinandi facul- tatem baberet, plenius velle cognoscere. Archidia- coni in Gallias redeunt, acconsulloBernardosupra memoiato abbate (Claravallensi), eum in commo- diim causae sufe adversus episco|ium inclinant. Erat aulem praedictus abbas, lam ex Christianaj religionis fervore zelotypus, ijuam ex habitudinali mansuetudine quodanimodo credulus, ut et ma- gistros, qui humanis ratiouibus saeculari sajiieniia confisi nimium inlia;rebant , abhorreret , et si quidqiiam ei Christianae fldei absonum de talibus diceretur, facile aurem piffiberet ». Hcec Otto, qui postea clarius rebus perspectis recantavit palino- diaiii, quod plus ffiquo Giliberto favisset, cujus causa ita S. Bernardo, ut vides, nonnihil dero- gasse videri posset. Sed qui ex his magis iaudan- dus fuisset, ut qui nequaquam novitates in fide Catholica pati posset, et humana ingenia, qucC suis viribus divina petentia, elata superbia haud essent humilibus consentientia, abhorreret, uti ea qu;e solereiit sui aeslimatione gravida parere liaereses monstruosas : quod et tam in Ariialdoet Abailardo, quamin Giliberto evenla infelicia declararunt. Sed prose(|uaniur incho;>ta; historiae cursum.

9. UbiS. BLTnardusea perarchidiai-onosaudivit de Giliberto, una cuni eis naviter egit, ut [iromul- gat;e quae dicerentur ab codem Giliberto haeresLS damnarentur; nec destitit quousque id quoil zelo tidei Catholicae esset aggressus, omnino |)eificeret, hoc propensiori cura a|)ud Eugenium papam ageiis ut idem Gilibertus coram ipso Pontifice in diversis conventibus, priinum Antisiodori, deinde Parisiis, po^^tremo in pleniori Concilio Rheniis se sistere cogeretur, responsurus ad eas quibiis impeteretur objectiouibus. Quaeiiam fuerint illae, idem (|ui su- jira Otto Frisingensis enarrat, Iiis priinum prtB- niissis de ejusdem Giliberti ab adolesceutia iasti-

EUGENll III ANNUS 3. — CHRISTI 1147.

tulione ' : o PrcTtaxati archidinconi adscito sibi tantae aucioritalis el aeslimnlionis viro, abbale Ber- nardo, episcoputn Gilibertuni, eadim, qua prEedi- ctum Pelrum, via damnnre altentabant, sed nec eadem causa, nec sirnilis erat materia. Iste enim ab adolescentia niagnonim virorum disciplinai se subjitiens, niagisque illorum |)onderi (luam suo credens ingeiiio, qualis primo fuil Hilarius Picta- \iensis, post Bernardus Carnotensis, ad ultimum Anselmus el Hadulplms Laudunenses gennani fra- tres : non levem ab eis, sed gravem doclrinam hanseral, manu non subito feruloe subdacta, a scieutite baud censura morum vilasque gravilate discordante, non jocis vel ludicris, sed seriis rebus menlem applicarat. Hinc crat, ut tam gestu quam voce pondus servans sicut iu faclis, sic in diclis se ostenderet dilficilem, ut numquam puerilibus, vix autem eruditis et exercitatis (\ux ab eo dicebantur, paterent animis ». Ha;c de Giliberti institutione vitae. Sed quod antiquitus dictnm, reipsa proba- tum inventum, nimirum philosophos palriarchas luisse ha;reticorum, in Giliberto tuit experiniento hoc tempore iufeliciter innovatum, cum ex Ari- stotehcis topicis qusedam dc divinitate et Deo, quem separabat a divinitate, sive in concionibus, sive in tamiiiaribus coiloquiis temerc ellulire sit ausus.

tO. Sed qui ista de Giliberto cum laude, non (ut par erat) cum detestatione idem OUo scripsit, quem et excusare pluribus laboravit , eodem ipso hbro dc rebus Friderici imperatoris, idem ipse cx hac vita migraturus, « rebns teslamento dispc sitis , etiam hunc (liisloriarum) Codicem, iniiuit Rade- vicus canonic. Frising.', manibus suis otlerri prae- cepit, eumque litteratis et religiosis viris Iradidit, ulsi quid pro sententia magistri Giliberli (ul patet in prioribus) dixis^e visus esset, (juod quempiam posset offendere, ad ipsorum arbilrium corrigere- tur,seque Catholicae fidci assertorem, juxla sanctae Romana; imo et universalis Ecciesiaj regulam pro- fessus est. Deinde inulla prius cordis contritione, et humili confessione reatum suum recognosceus, suinplis sacrosanclis mysleriis, in inedio mullitu- dinis sanclorum tam episcoporum quain abbatum, Domino s(iiritum redilidit.» Ha!c Hadevicus de Oltonis iceiiileiilia de Giliberto defenso alqne lau- dato. Porio aulein (|uiiiam fuerint errores, (|uibus ab adversariis idem Giliberlus imiieleretur, el apud Eugenium i>apMiii accusarelur in duolins prioribus judiciis adv(;rsus eum exliibilis, idem OUo sic iiar- ral': «Is ita(|ue priino Anlisiodoriim, po^lParisios vocalus esl. Enml iiiler cji-tera qna> illi objicieban- lur de diviiia .Majeslate (inaluor capilula:

a OiKul videlicel assuiciet, divinam esscntiam non esse Deum.

« Quod |iropriclales personarum nou esscnt ipsac persona;.

' 011. Fr.inFtiJ. 1. i. c. 50. — ' Hadev. m iTiil. I. ll. c. II. — Oi 1 r. in Frid. 1. I. c. 50. 51.

a Quod theologicae personae in nulla praedica- rentur propositione.

« Quod (livina natura non esset incarnata». Haec (]ua; de Deo pergit : Et pra>ter haec alia mi- nora, id esl :

a Quod meritum humannm attenuando, nul- lum mereri diceret practer Christnm.

« Quod EcclcsiaD sacramcnta evacuando, di- ceret, nullum bai)tizari, nisi salvandum, et caetera in hunc moduin», Haec Olto de ipso, qui tamen quid actnm fuerit in conventu Antisiodorensi, in quo primum jussus est caiisam dicere, non nie- miuit, sed tantum cuin coactus est ad audientiam venire Parisios. Quaj haec ipsa, hoc ipso anno gesta esse, sequenti vero Rliemense Concilium indictnm ad Dominicam post mediam Quadragesimam dici potest. Haud enim rerum gestarum patitur ratio, ut ista oinnia simul tribus mensibns agi poluerint, neinpe advenire Engenium in Gallias, celebrarique ab eo Anlisiodorensem , Parisiensemque conven- tum, necnon generale Rhcmense Concilium; sed hoc polius sequenti anno habitum esse, idem, Olto satisostendit ' ; cum de ipso acturus, sic exorditur post Parisiensem enarratum consessum : «Igitur volvente teinpore, (nempe eiapso ejus anni curri- culo), Rhemis prfesidente summo PonliQce Enge- nio, est celebratum Concilinm ctc. Hiecdetempore rernm gestarum ad firmam statuendam cbronolo- giam dicta sint : jam de consessu Parisiensi qucC scribat idem Otlo, sic paucis habeto - :

ll.altaque praesidenlecum cardinalibus, epi- scopis, aliisque viris venerabilibus el eruditis in jam dicla civitate Parisiis summo Ponlifice Eugenio : pra;dictiis episcopns Gilibertus consistorio prtesen- talur, de his capilulis responsurus. Producuntur contra eum duo magislri Ad;im de Parvoponte, vir subtilis et Parisiensis Ecclesiac canonicus recenter faclus, Hugo de Campo-Florido cancellarius regius, asserentibus eis, et quasi sub sacrainento pollicen- tibus, se aliqna ex liis de proprio ejus ore audisse, non sine multornm qui aderaiit admiratione: viros magnos, et in ralione disserendi exeicitatos, pro argumenlo juramenlum afferre. Ibidein dum hinc indc innlla sibi objicerentur, pluiiunujue impul- saUonibns ad responsionem de re tani inc£fabili cogerelur, inter ca-tera dixisse Iraditnr : Audacter coidileor Patrcm alio esse Patreiu, alio Deum, nec tainen esse hoc et lioc. Cujiis dicli obsciiritalem laiKinain verborum piofanam novilatem tain iin- patienler magisler Joslenus Suessioiiensium epi- scopus excepil, uljiixla proverbium, medium vi- tando incurreret ripam, ctc. » Prosequilur proli- xius cjus seiileiilia; oxplicalionem : ad reguias lopicas Aristutelis, Evangeliiiin aplare laborans, adjicil ad excusandum Gilibertuin piolixiorem tra- taluiii.

12. Legatlo Alberici episcopi Oitiensis contra hcnresitn IJenriciaiunn Tolosm. — Quid domimi per

' 01. Fr. lu Frid. I. l. c. Sii. — = Ibid, c. 51, i:!. 53, .'jl.

EUGENII IIl A.NNUS 3, — CHRISTI 1147.

Eiigeniiini deliberatimi de revocanda eadem causa ad geiierale Concilium, ita idem Otto siilijicit : « Diim ita ptr ali(|uot liics jam sie|)e dictus e|iisco- pus coram summo Foiitifue de (ide sua iii civi- tate Parisiis discuteretiir : scntiens papa, utpotevir cautus et religiosus, caiiso' diffiLultatcm, prote- laiidam eam us(|ue ad uiiiversale Concilium adju- dicavil, etc. » De eo suo loco dicturi sumus anno sequenti, rcliqua de lioc conventu Parisiensi audi- turus eris ex Epistolu Gauliedi inferius recitanda post Rliemeuse Concilium.

Post liiEC autem codem anno, urgente causa, Albericus S. R. E. cariiinalis episcopus Ostiensis ab Eugenio electus, legatus in provinciam Tolosanam adversus Henricum lirereticum Petrobusianum, qui illani provinciam vehemenfer impiis bferesibus labefactarai : eumdem sanctum Bernardum secum duxit. De cujus legatione liic modo dicendum, et admirandis operibus, quae Deus in detestationem et confutationem haBretica! pravitatis per eumdem S. Bernardum ad conQrmandam Catholicam veri- tatem o[)eratus est. Describit rem gestam ejusdem temporis auctor', Gotridus monachus Claravallen- sis , qiii et ociilis haec etiam vidisse potuit, cum ipse testetur paene omnibus quae desanctoBernardo scripsit, se prsesentem fuisse -. Videbis, lector, ab auctore iisdem fernie coloribiis pingi cum hseresi- bus suis hiereticum nefandissimum, quibus nostri temporis ortbodoxi scriplores describere consue- verunt recentiores nostri saeculi haeresiarchas om- uium impurissimos, easdem cum illo faeces hcere- sum e cloaca, in quam abierant, revocantes.

Atque primum quod ad tempus spectat, Hen- ricum innotuisse hoc tempore et plures seduxisse, atque adversus eum tum Pelrum Cluniacensem, tum S. Bernardum scripsisse, ex eo possumus intelligere, quod cum numeret annos viginti Petrus Cluniacensis ejus praedecessoris Petri de Bruis hseresiarchae, quem emersisse diximus anuo Re- demptoris millesimo ceiitesinio vigesimo sexto ; post quem annum, si numeres annos viginti abso- lutos, ad hoc usque tempus eumdem oportuit pervenisse, absumptumque (ul dictum est) flammis periisse. Cumque idem Petrus Cluniacensis nume- ret annos quingentos fernie (ut ait) et quinqua- ginta ab Heraclio imp. ^ qui anno decimo post sexcentesimum imperarecoepit paulo |)Ost Gregorii papae obitum, usque ad tempus, quo illa adversus Henricum scribebat : plane ad liaec tempora respe- ctum habuisse salis apparet. Sicut et sanctus Ber- nardus ostendit, qui cum de eodem Henrico ca- vendo Epistolam scripserit ad lldephonsum com- item S. /Egidii * : sane ante sequentem annum ad eum scripsisse oportuit : nam eo anno in expe- ditione Hierosolymitana eum esse defunctum, atfirmat Roberlus de Monte in Appendice ad Sige- bertum. Ha;c de his quae ad tempus spectant.

I liolr. I. Iil. Vil. S. Btrij. c. 3.— - lilein iii [irul. I. iii. Vit. S. lierii. - ' Pel. Clun. I. I. Ep. ii. et I, v. Ep. xvi. — * Beru. tp. ccxl.

i3. De ipso autem Henrico jiost ciiiercs pi-c- decessoris invnlescente, ista liabct ipse Pctrus Clu- niacensis in hreviori Epistola adversus eos con- scripta : « Sed post rogiim Petri de Bruis, quo ajiud Sanclum-^gidium zcliis fidclium flammas Doiiiinicre Crucis nb co succensas, eiim concre- mando ultus esl; pos((]uam |)laiie inipius ille do igne ad iguem, de transeiinte ad aeteriium transi- tum fecit; h;eres nequitia; ejiis Heiiricus cum nescio quibusaiiis doctrinam diabolicam noii qui- dem eiULndavit, sed immutavil; ct sicul nuper in tomo, (|uiabore ejiis exceiifus dicebalur, scriplum vidi, non quinque tantum, (lueresiim scilicet), sed plura capitnla edidit, etc. » At quaenam ista fue- rint, idem inferius, post baplismum, quod Henri- ciani negarent infantium, atque templa superflue fabricari : « Et quod dicerent, inquit, cruceni Domini honorandani vel adorandam non esse , asseritis corpusDomini insacramer.toaltaris Eccle- siam non habere : affirmatis vanum esse orare pro defunctis ». Ha^c communia cum Petro de Bruis : adjecerit Henricus ipse, quod siibjicit : «Additis, inquit, irrideri Deum canlicis Ecclesiasticis ». Ad- versus autem haec singula ita disputat forliter, confufat valide, pofenterqiie rejicK ipse Petrus : ul pudeat quemlibet novatorum ista denuo revocasse in observantiam , quaj con(ula(a, damna(a omni- noque proscrip(a scriptis sanc(orum e( virtu(e miraculoium viderint.

14. Adversus igilur ejusmodi monstrum con- ficiendum Eugenius papa legadonem decernens, quem praeslantiorem novi( iii sacro collegio S. R. E. caidmalium Albericuin cardmalem episcopuiii 0.>(iensem legatum delegi(; qui sanctum Bernar- dum, uecnon Gaufiedum Carnofensem episcoimm, e( alios episcopos viros sanc(i(a(e praestandssimos secum duxi(, Insignis plane legatio a(que digna, ut de ipsa cuncia quae reperimus Annalibus intexamus. Alque primnm qui,e prfficesEerun(, cum ipse sanc(us Bernardus adversus besdain adhuc longe posilus pugnans, eam liKerarum suarum jacLilo [io(en(issimo a|)pelivi(, adversus eumdem Henricuin scribens ad Ildephonsum comitem S. .^gidii. Quee quidcm E|iis(ola Dei beneficio ad- huc e.\(a( (amquam gladius in sancluario asserva- tus, quo Goliath praecisum est ca|)ut, quae e( simul ad conficiendos reliquos Dei bustes si( jio(ens; acci[)e, leclor, dignum viri sanclissimi moniinen- tum, sic eniin se habeC :

15. S. Bernardi Ephtola ad Udephomum comitem contra Henricum hcereticum. — «Qiionta audivimus et cognovimus mala, qua; iii Ecclesiis Dei fecit e( faci( quotidie Ilenricus lia're(icus? Vei- salur in terra veslia sub vcstiiiieiitis ovium lupus ra[iax, sed ad Domini designatioiiein a fructibus ejns cognoscimus illum. Busllic.e siiie pleLibus, plebes siue saccrdotibus, sacerdotes siiie debita revercntja sunt, et sine Christo deinde (denique)

' Ueiii. Eii. CCXL.

6

EUGENII III ANNUS 3.

CHRISTI 1147.

Cliristiani. Ecclcsise synagofrae repiitantur, sanctua- riuin DiM sanclum esse negalnr, sacramcnta iion sacra censentiir, dies festivi feslivis frustraiitur sohniniis. Moriuntiir liomincs in pcccalis suis, rapiuntiir aniin;e passiin ad tritninal terrilicuin, heu ! iicc pfieiiitciiti.i reconciliati, ncc sacra coin- miiiiione muiiiti. Parvulis Cliristianorum Christi iiitcrchiditur vila, dnm haplismi iiegatiir gratia, nec sahiti propiiu|iiare sinuntur, Salvatore licet pie clamante pro eis' : Sinite, inquit, parviilos venirea<l 11100. Et posl detcstationem erroris pergit exchmians : «Proli dolorl auditur tamen a pluri- Iius, et po|iulum qui sibi credat habet. 0 infeli- cissimum populum I Ad vocem unius hajrelici siluerunt in eo omnes prophelicae et A|)ostolicBe voccs, qufe de convocanda in una Christi fide e cunctis nationibus Ecclesia, uno veritatis spiritu cecinerunt. Ergo fefdlerunt divina oracula, fal- luntur omnium ociili ct animi, qui quod legunt prapdictum, intucntur impletum. Quam certe ma- nifestam omnihus veritalem solus iste stupeuda, el prorsus Judaica cacitate aut non videns, aut invidens adimpletam, simiil nescio qna arte diaho- lica persuasit popiilo stullo et insipienti, de re ma- nifesta nec suis credere ociilis, fcfellisse priores, errare iiosleros, totum mundum etiam post effu- sum Christi sangninem pcrditum iri, et ad solos quos decipit, totas miserationnm Dei divitias, et uiiivcrsitatis graliam pervenisse». Ita saiictns Ber- nardus cx diviiio verbo argiiinentatii)iieni dedu- cens, quod cum ex eo constet coadunatioiiem esse universalis Ecclesiaj, in qua sit verilas, sil(|ue ipsc Christus : plane qui extra eam invenitur, extra- neum esse, sit necesse, in quo nec veritas, nec Christus, nec ulla gratia esse possit; quie nonnisi in Ecclesia insit. Posl hsec autein sute ipsius ad eos profectionis ila reddil rationem :

16. a Et nunc liiijns rei gratia, licet in mnlta corporis intiriiiitale, iterarripui ad lias parles qiias potissimum singularis ferus depascilnr, dum non est (|ui resistat, neque qui salvuin faciat. Quippe dc tola Francia pro simili ctfugatns malilia, has solas sihi invenit cxposilas in quibus flducialiler suh tuo dominatu iii gregem Christi toto furore baccliatiir. Qiiod luoiic lioiiori coiigruat, princeps illustris, ipse judicato. Nec miruin tameu si scr- pi;iis ille callidiis deccpil te, qnippe speciem pie- laUs habeiis , cujus virtnlem |Hiiitus ahiiegavit. Sed iiiinc auih ipiis ille sil. llomo aposlata esl, (|iii relicto nligionis liabilu (n iin nionachus cxlilil), ad spiircitias carnis et .^ccculi, taii(|uam canis ad suiim vomitum, est reversus. Pne cuiiliisionc aulem haliilare iiitcr cdgiialos et niilos noii snsliiien<, vcl poliiis non perinissiis uh magiiiliidiiiem criminis, succmxit himiios suos, et iter qua nescichal arri- jiuit, laclus gyiov.igus et profugus siiper tcrraiii, Ciiniipic inciidicare coepisscl, posiiil iii siimptu ENaiigehum; iiuni lilleratus crat: et vcnali: di.slia-

hens verbum Dei, evangelizahat ut manducaret.Si quid supra victum elicere poterat a simplicioribus popiili, velalialiqua matronorum in ludendoaleis, aut certe in usus turpiores tnrpiler efTuiiilebat. Frequenter siijuidem post diurnum popiiii plau- siim, nocte insecuta cum merelricibus invciitus est pra;dicator insignis, et interdum etiam cum conjiigalis.

17. « Inquire, si placet, vir nohilis,qiiomodode Lausana civitate exierit, quomodo de Cenoiiianis, qiiomodo de Pictavi, qnomodo de Burdegali. Nec patet ei uspiain reversionis aditus, utpotequi foeda post se ubiqne reliquerit vesligia. Tu te tali arbore tandem honos sperabas fructiis? Terraj profecto in qua est, fecit foelerc odorein in universa terra, quia non potest jnxta sermonem Domini arbor mala fructiis bonos facere '. Ha;c ergo (ut dixi) causa adventus niei ». Audisli , leclor, pseudoapostolus unde vencrit, et ad quid venerit, nempe ex reli- gione apostala, ut solutis quibiislibct, quibiis tene- hatur astrictus, ne diftluerct in carnis opera, vin- culis : et ad pcrficienda mala cuncta quaj vellet liher ul esset, hanc cariiis liherlatem docebat filios hominum. At diiin S. Bernardus describit Henri- cum, plane iisdem coloribus pingere visus cst nostri temi^orisinfelices lueresiarchas, exapostasia pariter prodeuiites, ct in luxiiriic gnrgitem, ut in Intum porcos, sese pr;ccipites dantes. Aperta igitur sui adveiitus causa, et auctorilate qiia veniat, ut sui Ai)Ostnlatus legitimi demonslret insignia , ita suhjicit de Poiitihcia ad eos missa Icgatione :

18. a Nec a nie ipso nuiic venio, sed vocatione pariter et miseratione Ecclesia; trahor ; si forte spina illa, et parva ipsins, dum adliuc parva sunt, germina dc agro Domimco exslirpari queaiit, iion mea, qui nuUiis sum, scd sanctonim, cuni qiiihus sum eiiiscoporum manu, tiia (|uo(|ue potenti dex- tera cooperunte. In quihns pra)ci|)uus est venera- hilis Ostiensis episcopiis, ab Aiiostolica Sede ad hoc ipsum direclus, honio qiii magna fccit in Israel, et victoriam deditEcclesi;csn;c in mullis per illum Domiiius omnipotens. Tua intcrest, vir inclyte. honorifice siiscipere ilium, et eos qui cum ipso sunt : ac, nc tantns labor taiitoriim virorum pro tua potissimum, tuorumquesalute susccptns, iiicf- ficax sit, secunduin polcstatem dcsnpcrdatam tibi, o(ierain dare». Hucusque S. Beriiardus ad llde- jihoiisum comitcm, de (|uo isla aiino seiinenti Ko- bertus de Monte : « lldeplionsiis conics S. /Egidii navali exeicilu Pala^^tinam iipphcuil, ct ciiiii ina- giium qiiid fiicliirus spcrarelur, rcgiuic (iit ainiil) dolo inah) poliilus, apud C;csaream Pala;shn;c nio- rilur ». Al hgalioncm prosequamur, quain snscc- pimns pcrlractaiidani.

l'J. Qiiicaulcm leliquasunl dcipsa, audiamus a Giifrido lestc lidcli, qni ail " : «Iii parUbus Tolo- sanis lienricus (|ui(liiiii oliin moniichiis, tunc apo- slala vilis pessiiiue viltu, pcriiicios;cdoclriiia.% vcrbis

.Mallh. 1. — 2 (■„i|r. m Vil. S. licrii. 1. 111. c. 5.

EUGENTI III ANNITS 3. — CHRISTI 1147.

jicrsiinsibilibus gentis illiiis nccnpavcrat levita- lein ». Et infra : « Hac necessilaie vir sanctns iter arri|iiiit, ab Ecdesia regionis illius sa^jiins jam ante nigatiis et tnnc dimiim a reverendissinio Albirico Ostien^i eiiiscopo et legato Sedis Apostolicoe per- snasns pariter et dednctus. Veniens autein, cnm incredibili devotione susceptns est a popnlo terra;, ac si dc cajlo angeliis advenisset, Nec moram fa- cere potnit apud eos, qnod irrnentinm turb;is re- primere nemo posset. tanta erat frequentia diebus ac nociibns adventantium,benedictionem expelen- tinm, flagitantium opem. Praidicavit tamen in ci- vitate Tolosa per aliquot dies et ca^teris locis, quae miser illc freqnentasset amplius, et gravius infe- cissel, multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, snbversos reparans, subversores et obstinafos auctoritate sua [iremens et opprimens, ut non dico resistere, sed ne assis- tereqnidem et apjiarere pra;sumerent.

« CcEterum etsi tnnc fugit haerelicus ille, et latuit : ita tamen impeditae sunt viae ejiis, et se- niit;p circnmseptse, ut vix alicubi postea tulus, tandem captns et catenatus episcopo traderetur. In quo itinere plurimis etiam signis in servo siio glorificatiis est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans aliorum corpora a languoribus variis saiians.

« Est locus in regione eadem, Sarlatum no- men est illi, ubi sermone complecto plurimos ad benedicendum panes (sicut ubique fiebat) Dei fa- mulo offerebant. Quos ille elevala manu, et signo crucis edito, in Dei nomine benedicens : in noc,

inquit, SCIETIS VERA ESSE QVM A NOBIS, FALSA QVM AB HJ;RETICIS SUADEISTIR, SI IISFIRMI VESTRI GISTATIS PA- NIBUS ISTIS, ADEPTI FUERINT SOSPITATEM. TimenS aU-

tem venerabilis episcopus Carnolensiiim niagnus ille Gaufrediis, siquidem praej^ens erat, et proxi- mus viro Dei : Si bona, inquit, fide suinpserint, sanabuntnr. Cui pater sanclus, de Dumini virtute nilul haesitans : Non lioc ego dixerim, ait, sed vere qui gustaverint sanabuntur : ut proinde veros nos et veraces D>i nuntiusessecognoscant. Tam ingens multitutlo languentiuiii, gustato eodeiii paiie coii- valuit, nt per totain provinciam verbum hoc di- ■vnlgaretur ; et vir sanclus per vicina loca regre- diens, ob concursus intolerabiles declinaverit, et linuurit illo ire ». Audisti, leclor, viri saiictis- sinii fideiii lirmam deOrthodoxa tidequam tueba- tur, et securitatem certain certitudinemqne secu- ram de veritate Catholicse lidei quam priedicabat, ut libera promissione, nutla licet fide petenlis o|ii- tulante, spondeat in confirmalioneni Catholicaj ve- ritatis a Deo exhibenda fore miracula ? Vidisti, quod obediente Deo voci hominis in Catholici dogmatis comprobationem, Dens fidei saiicli viri probe responderit, ut quaecumque voluerit, ipse fecerit? Inqua quidem viri sanctissimi dignissima actione perspicne non Henriciana tantiim ha?resis tunc damnationem accepit, sed recentiores oinnes novatores Sacrainenturii ea !em cuni Henrico pe-

nitus sentientcs , se noverint divino calculo in ostensione signorum , suae pariter damiiationis sentenliam accepisse; ut jure se iiitelligant, Deo probante, in Heiirico et cnm Heiirico esse dam- natos ; nos autemcum Ecclesia Calholica cerlam et perpetnam victoiiam conseculos.

20. 5. Bernardus Tolosanos prcedicatione et miracidis ab iioiresi expurgat. — Sed non praete- reamus, quomodo Deus responderit legitimo Ber- nardi Ajiostolatui tunc in prinio per ipsum edito Tolosae miraculo. Subdit enim haec anctor ' : « Prinium sane miraculum, quod per famulum suuni in urbe Tolosa Cbristus exhibuit, paralytici cujusdam clerici curatio fuit. Hnnc in doino re- gularium clericorum S. Satnrnini, quorum unus ipse erat, ad petitionem abbatis et fratrum, circa noctis crepusculum visitans honio Dei, moribun- dum iuvenit hominem, qui extremuin spiritnm trahere videretur. Consolatus itaque miserum, et data benedictione, egrediens (sicut postea confes- sus est) loquebatur in corde suo fidelis servus ad Dominum, tam fiducialiter quam fideliter dicens : Quid exspectas, Domine Deus? Generatio hasc signa quaerit. Alioquin minus apud eos nostris proflci- nnis verbis, nisi abs te fnerint confirmata sequen- tibus signis. Eadem hora exiiiit paralylicus de gra- bato, et accurrens seculus et conseculus est eum, sacra vestigia devotione qua dcbuil amplexatus.Cui subito procedenti obvians ex concaiioiiicis unus expavit, et exclamavit, siqnidem phaiitasnia puta- bat. Quando enim de lectiilo cnin crederet surgere potuisse? Egressam magis a corpore ejus animam phantastice sibi apparuisse arbitratus, aufugit. Sed ipsa demum tani ei, quam caeteris rei veritas fidem fecit. Egreditur exinde serino inter fratres, curri- tur ad spectaculum tam jucuiidum. Ipse eliam in- ter primos accurrit episcopns et legatns : inde pergitur ad Ecclesiani : eo i|)SO qui convaluerat praeeunte conclamatur in laudes Dei, eodem pari- ter concinente etc. » Pergit dicere de mulliplici- tate signorum, ex quibus |iopuIus, qiii conversus forte fiierat in arcuin pravuin, damiians hsreli- cum una cum han"esi, est reversus ad fidem Catho- licam, sicque factnin, ut legatio ista o|itiiiium finem fueril consecuta. Cum vero fuisset jam re- versus sanctus Bcrnardus ex legatione ista, atque accepisset fidei constanliam Tolosanorum ; hortans eos, ut qui errores illos sparsissent in populuiii, persequi non cessarent, ista gaudens scripsit ad ipsus ^ :

21 . « In adventu charissimi fratris et coabbatis nostri Beruardi de Grandisilva exullavimus et de- lectati sumus in his quBe dicta snnt nobis ab illo de constantia et sinceritate fidei vestra; in Deum, de perseverantia dilectionis et devotionis in nos, de zelo et odio adversus hajreticos ». Et inferius : « Veritate nimirum per iios manifestata, non so- lum ia sermone, sed etiam m virtute, depiehensi

' Vil. S. Hern. I. iii. c. 6. — * Bern. Ep. ccvLi.

EUGENII III AXXUS 3. — CHRISTI 1147.

sunt lupi qui venientes ad vos in vestimentis ovium, devorabant plebem vestram sicut escam panis, sicut oves occisionis. Deprehensne vulpes, qua» demoliebantur pretiosissimam vineam Do- mini, civitatem vestram : deprehens», sed non comprehensae. Pro|)terea, dileclissimi, persoqui- mini el comprehendite eos, el nolile desistere do- nec penitus depereant etc. » In fine autem bcec admoriuit dicens : a Hoc etiam moneo vos, cha- rissimi, quod et dicebam vobis cum prresens essem, ut nullum extraneunijSive ignotum praedicatorem recipiatis, nisi qui missus a summo seu a vestro permissus pontifice praedicaverit. Quomodo , in- quit, prcPdicabunt, nisi mittantur ' ? etc. » De le- gatione bac satis. Porro hoc eodem anno defun- ctum esse ipsum Albcricum episcopum Ostiensem legatum,virum praestantissimum doctrina, et vita> sanctilate conspicuum, coliigitur ex Gaufredi Ci- sterciensis Epistola, anno sequenti recitanda post Rhemense Concilium, cui interesse non potuerit idem Albericus, nuper mortc praeventus.

22. Bceresis Apostolicornm dicta. — Fuit au- tem eidem S. Bernardo his diebus piignandum ad- versus alios novos ha;reticos, qui cum certo care- rent auctore a quo denominari possent, seipsos Apostolicos appellarunt, co difficilius curandos, quod penes rusticos et illitteralos homines esset ejusmoili pestis. De his nanique haec ipse S. Ber- nardus ' : « Nunc autem videte, si non pro|)rie daemonum, et non honiinum ludificatio baec, se- cundum qucid pra^dixerat Spiriliis. Qtiaere ab iilis sua; sectffl uuclorem : nemiiiem dabuiit. Quae hffire- sis non ex hominihus hahuit proprium ha:resiar- cliam ? ManiclifBi Manem hahuere principem et praeceptorem, Sabelhani Sabeilium, Ariani Arium, Eunoiniani Euiioniium, Nestoriani Nestorium : ita omnes caeteraB ejusmodi pestes, singulae singu- los magistros homines babiiisse noscuntur, a qui- bus originom siinul duxere et nomen. Quo no- mine istos tilnlovc censebis ? nullo, qiioniam non est ab homine illnrum harcsis etc. » Sed quod au- ctore carerent el nomine,seipsos nominavere Apo- stolicos. idem docet infcrins duin iiacc ait sanctiis Bcrnaidus : « Non ignoro qiiod se et solos corjius Cliristi esse glorientiir : seii sibi lioc persuadeant, qni illuil qiioi|ue pcr.masnm habenl, polestatem se habereqnotidie in meiisa sua corpus Chrisli, et sanguinem consecrandi ad nutricndum se in cor- pus Chi isli el nnmbra. Nemiie jactant se esse siic- cessorcs Aposlolorum, et Apostolicos nominant, nullum tamen Apostolatus sui signum valcntes osleiidere ». llacc de nominc, et siia ipsorum rrsti- malione sanclus Reinanliis. Dc conditione aulem ipsorum isla superiiis : « Biislicani homiiies sunt et idiutT, et prorsus contcinplibiles. Scd non est (dico vohis), cnm eis ncgligenler agendum : nuil- lum enim proDciiint ad impiclatem elc ».

23. !'orro de iiisanin Manichrporiiin vidcri pos-

' Rnm. X. — ' H"». III Cmil. serm. Lxvi.

sunt iidem prodiisse : siquidem plura cum illis communia habent, atque illud primum secretum cum perjurio, quod Manichaeorum erat ', usur- pantes, de quibus idem superiori sermone ». De- nique indixere (ut dicitur) latebras sibi : flrmave- runt sibi serraonem nequam, istiusmodi scilicet :

Jura, perjura, secretum prodere iioli.

Enimvero alias ne tenuiter quidera jurare uUate- nus acquiescunt propter illud de Evangelio ' : a Nolite jurare neque per caeliim, neque per ter- ram etc. Quorum de juramento cavendo insaniam pluribus damnat et confutat idem sanctus Bernar- dus. Sed et praeter hoc de Manichsis, quod omnes qui de Ecclesia sunt,canes esse censerent et porcos, ut idem subdit : « De Manichaeorum quoque schola erat, quod conjugium abhorrerent, cum tamen impudicissimis sese luxuriis jugiter inquinarent. Ad hcEC insuper ex eadern schola Manichaeorum illud erat, abstinere a carnibus et omnibus quaeex Ccarne generanlur ». Sed et nonnisi ex moribus Manicha;orura illud prodibat, quod tales esse hae- retici ne convinci possent : ut Orlhodoxi in Eccle- siam cum Catholicis convenirenl. Namde hisidem sanctus : « Cumque pateat opus, non apparet au- ctor : ita per ea qnae in facie sunt, cuncta dissiinu- lat. Deniqnesi fidem interroges, nihil Christianius : si conversationem , nihil irreprehensibilius , et quae loquitur, factis probat. Vicieas hominem in lestimoninm fidei sute frequentare Ecclesiam , honorare presbyteros, offerre mnnus suum, con- fessionem facere, sacramentis communicare. Quid fidelius? Jam qiiod ad vitam moresque spectat, ncminem concutil, neniinem circumvcnit, nemi- nem supergreditur. Pallent insuper orajejnniis, panem non comedit otiosus, operatur manibiis, unde vitam sustentat». Haec quidcin ad formam Manicliacorum esse compositi, si legas superius in Annalibus, cum de ipsis est actum, de ijisis scri- pta invenies. Prodihat insiiper et de M.inichcTis quod snltjicit: « Mulieres, relictis viris,ef item viri relictis uxoribus ad istos se conferunt, promiscuos cl clandcstinos conventus ageiites, mntuo sese omni spurcilia polkamt, cum tamen votum prJE- fcraiit cnstitalis». Adhuc illiid, quod Tcstainentutn vetiis non recipercnt, sed Evangelium tantum ' : ex Manicliaeorum istos schola prodiisse qiiis non intelligat ? Scil adliuc audi cx eodem sancto Rer- nardo alias his admixtas licTreses, communcs cum noslii temiioris novatoribns, ut istis se genitosesse parcnlibus rnsticanis et iinpiis glorienlur*: « Irri- dent, iiuiuil, nos, qiiia baplizaimis infantes, quod oramiis pro mortuis, (jiiod sanclorum siifiVagia postiilaimif, B. Et paulo post : « Porro mortuos vivcntium fraudaiites anxiliis : viventcs nihilomi- iius sanctornm (iiii deccsscrunt, snlTragiis spolian-

' Bcrn. in Canl. senu. lxv. — ' Jiicnli. v. — s Itorn. ibid. — Hern. in Ciint. serm. lxvi.

EtT(iENM[ III ANXlis ;?. — CHRISTr 1147.

<>

tes ». Et infcrius post ista ooiiriit;ila siihjicil : « Non crediint auteni igneiii purgatoriuin resfare post inortem, sed statiui aniinani soltitani a cor- pore, vel ad requiein Iransire, vel ad dainnatio- nem ». Et adiuic eflutichanl illud : a rcccalores sunt Apostolici, (nempe IJninani Pontiliccs), arclii- cpiscopi, episcopi, presljyteri : ac per lioc necdan- dis, nec recipiendis idoiiei sacranientis ». Ihcc qui recitat, l^ariter el confulat per singula idcin saii- ctus Bernardus. Quein scientia divinilus illiistra- luin, in virtute iniraculoruin iniiltipliciuin a Deo missuin el probatum,atque egregiavita; sanctitate imbutuin, Uei amicum fuissecum certo sciani, ipsi penitifsime iiduierendo, qui inluTsit Dco, securus existo ; deplorans ex Cliristiana cbaritate perditis-

siinos novulores, ipii lios neraiidissimos scclantcs briitos ii^relicos, iisdem plane iinincnsa CcPcilate percussi plus deferant, quain Bernardo. IJl jiire cum Jeremia sit exclamaiidum ' ; Obshipescite, cceli, sicper Iioc. Cum videlicet reliqueriiit isti ve- iiain aquarum vivenlium Doniiniim, el foderinl sihi cisternas dissijiatas oliin in ManicliaMs.

Quod ad res speclat Orienlis : eodem anno Cosmiis iialiiarclia Constanlinoiiolitanus ubi decem nienses sedisset, obiit successitque in locuni ejus (iit liabet Gra;ca series palriarcliaruin Constantino- ]iolitanoruin ) Cliariton cx monacho , qui sedit mensibus (ut ibidem ponitur) undeciin.

Anno (leriodi Gra?co-Ronianae (iC40. — Anno ^Erae Hispan. H8o. — Anno Hegira; 542, inclioato die 2 Junii, Fer. 2. — Jesu Clirisli 1147. — Eugenii III papae 3. — Conradi III reg. 10. Manuelis Comneni inip. 5.

•1. Ludovic. rex curce regni in sua absentia consulit. — A num. 1 ad S. Odo de Diogilo lihro 7 puhlicavit de profectione Ludovici VII Francorum regis in Orienlem, a Chiffletio editos, ex quihus quEe ad pra^sentem aiinuni pertinent, prffiterinissis nostro instituto non necessariis, referemus. Ludo- vicus rex, iit iiarratOdosub finem lihelli 1, «omnes ad Circumdedernnt me (id est, ad Doininicam Se- lituagesiir.w, quse hoc anno in diem xvi inensis Februarii incidit) Stampas vocat, ut pariter elige- rent, quod |iariter tolerarent ». Congregato episco- poruin et nobilium magno nuinero, sanctus Ber- nardus de Alemannia redux pr»sentiain suain obtulit, et concionem hahuit. Interfuere qui dice- rent GrcTCos fraudulenlos esse, sed rex fraudes non limuit. Pra^lati Ecclesia? et regni optimates juxta facullatem sibi a rege factam elegere Siigerium abbatem Sancli-Dionysii, et Guillelmum Nivernen- sein comitcm, hujus nominis II, ad regnum in regis absentia regendum. Sed Guillelmus se a Cartosa devoverat : quod cito post effeclui mancipavit ». Post discessuin regis ah EcclesiaSancti-Dionysii, ut refert Odo libello 2, Sugerio in regni cura dedit sociuin Rhemensem archiepiscopum (neinpe Sam- sonem), et Radulphus coines (nempe Veroman- duorum) ne deesset gladius saecularis , tertius additus csl ». Indicitur dies in Pentecosten profe- cturis, etcivitasMetensis ad conventum habenduin elifiilur.

2. Ipse et Conradus imp. in Orientem profi- ciscuntur. — Romanus Pontifex Eugenius venit, et Pasclia in Ecclesia B. Dionysii celebravit. « Illo anno in quarta feria Pentecostes edictum accidit. Duin a B. Dionysio vexillum et abeundi licentiam petiit (qui mos seniper victoriosis regibus fuit) rex planctum niaximum excitavit ». Postmodum ve- niens, papain et ahbatem, et Ecclesite nionachos invenit cougregatos. Deinde sumpsit vexillum de- super altari, et perain et benedictionem a summo Pontifice. Ait postea Odo lihello 2, regein Metas venisse. Eum prfecessit Conradus tmperator. Hic eiiini in Pentecosten, ille iu Pascha jJTOcessit; Ludovicus de Beato-Dionysio movit pedem, Con- radus de Ratispona. Perventum est Vormatiam feslo die ApostoIorumPetriet Pauli, nempe diexxix Juuii ; per Hungariam diehusquindecim transitnm cst, indeque occurrit in adilu LJelgariffi liellagrava Bogarensis, sic nuncupari solita. Constantinopoli Ludoviciis rex festuin sancti Dionysii cum Graecis celcbravit. ludeque in Romaniam post exercitum suum jirogressus est, et sol media sui parte defe- ctionem passus est, die Dominica, VII kalendas Novembris. Quain ecliiisim illustrem fecit Basilica Sancti-Stephani Catalaunensis cum primario al- lari, eo ipso die et Iiora ab Eugenio papa III aliisque tuin episcopis, tum cardinalibus, ritu so- leinni consecrata, ut antiqua; ejusdem Ecclesiaa Tabula; docent.

BaRON. — TCMLSXIX.

2

10

EUGEXII III ANXtTS 3. — CHRISTI 1147.

3. Vtrlusque itinerariutn. — Interim Aleinan- noriim exercitu (quia Constanlinopoli Antiociiiam \crsus brevissimum per lconiurn, sed periculosis- simum iter arripuerat) Gra;corum dolis, Turco- rumque armis paene confecto, eorum imperator Conradus triginla millitnis iniliium suorum ainis- sis, venit ad rejjem Ludovicum, opem al) eo el so- latinin quffisiturus: etcum eo ad lacum Nicajnum apud castrum Lupar colloquium luibuit sub ini- tium Novembris. Tost fcslum samti Martini rex ad castrum Esseron venit, hinc Demetriam, timi de- nique Ephesuni, Smyrna et Pergamo ad sinistrain relictis. Hinc ituin Laodic.cani, iinde in montana cdnctus Francorum exercilus, Turcorum pariter ct Graecorum circuniseptus iniidiis, mense Ja- nuario sequentis Christi anni magnam partem dis- periit. Hacc summarie excerpta ex sex prioribus Odonis libellis.

■l. Guillelm. 11 comes Nivernensis fit Carthu- sianus. — Nunc Odo ex aliis historicis supplen- dus. Guillelmus Secundus comes Nivernensis , princeps pius et religiosus his verbis laudatur ab Hugone monaclio Autisiodorensi in Chronic. : « Anno Mf.XLVii, Guillelmus Nivernensis comes, rclicto saculi principatu et omni honore calcato, Carthusiam petit, ibique Deo in huniillima pau- perlate conversans, infra annum conversionis suae felicem terminat cursum vita; ». Ei successit Guil- lelnius, hujus iiomiiiis III, filius cjus, qui cum Renaldo fralrc « Hierosolymilanuin ilcr cuin Lu- dovico rege Francorum el duce Aquitanorum » arripuit, inquil anonymus, qui scripsit Originem et Historiam brevem Niverncnsiumcon:itum,reci- tatam a Labbeo tom. i Biblioth., pag. 399.

5. EiiQenius PP hoc anno in Frayiciam venit. — Baronius num. 3 et seq. verba facit de ad- ventu Eugenii III in Galliam, ad quem refercnda qna; habet Clironicon Divioncnse tom. i Biblioth. Labbci relatum ; « mcxlviii, Eugenius papa et Ludovicus rcx Dominica medim QuadragesimcC fueruiil pariter Divioni, et in crastino, secunda vi- delicet feria, consecrata est Ecclcsia Divioncnsis ab eodem papa». Baronius ibidem ail, Ludovicum regein eum Parisiis cxspectasse el cxcepisse, in- nixus Vita S. ^VillcImi abbatis Roschildensis in Dania, a Surio ad dicin vi Ajjril. relata. Al praeler- quam quod eamdcm Surius, ut ipsemet fatelur, interpolavit, seu plenimque phrasim mutavit, di- scipulus hujus sancti abbalis, qui eamdcni con- scripsit, minus dislinctam rcruin quas in Gallia gessil cognitionem habuit. In Aclis sanctorum Bollandianis ad (liem sextam Aprilis stylo piimo- gcnio ca cxhibelur, et cap. 1, num. 40, deadventu

papa^ Parisios dicitur : « Secessit in jiarles Gallia% cui Parisius approjiinquanli rex Ludovicus et epi- scopiis ejusdem civilatis, cuiii muUitudiiie cleri- corum et laicorum, occuiTiint (1) ». Verum paulo posl iste anonymus dupliciter errat, ut me Parisiis agentem monuit vir CI. Claiidiusdu Molinet, cano- nicus regularis monasterii Parisicnsis Sanclac-Ge- novcf;e. Nain iliidem num. 12 ait, apud regem et Pontiticem adliuc Parisiis agcntes actum fuisse de canonicis regularibus ad Suicts-GenovefLC Eccle- siam inlroducendis. Sccundo, id faclum fuisse ad inslaiitissimas preces Odonis abbatis Sancti Victo- ris Parisiensis ; ctim ttimen id contigerit anno se- quenti, et rege jam e Giillia absente.

6. Reformatio in Ecclesiam Parisiensem S. Genovcfce inducta. — Ipsemet enim Eugenius in Epistola ad Sugerium abbatem data, quae est XXVII inter Ejiistolas Sugerii tom. iv Duchesnii, ait : « Inde est, sicut tua novit dilectio, quod cum charissimo filio nostro Ludovico Francorum rege contulimus (lioc anno) ut in Ecclcsia S. Ge- novefae religiosos fratres ad Dei servitium ponere- inus. Quod brevitate temporis prohibente, secun- duin ipsius et noslrum proposituni, nequiviinus cffectui mancipare. Verum quia vices regias in Galliarum partibus dinosceris exercere etc. Per liia prifsentin tibi scripla niandamus, quatcnus liriorem abbatis villae in abbatem liberum et abso- lutum ibi statuere, et oclo fratres Ecclesi.x Sancti- Martini de Campis cjussocielati studcasdeputare». Quibus cx verbis Iiquet primo, refnrmationcm in Ecclesiam SancL-e-Genovefjc, qua? semper fuerat canonicorum s;ccularium, anno tantiim sequenti Siigerio jam rcgni administratore, inductam esse. Secundo, id factum non essc ad preccs abbatis S.uicli-Victoris Parisiensis, qni erat Ordinls cano- nicorum regularium, sed juxta jussionem papae et regis. Eugenii litlene data; Linconis 111 kalend. Maii, ubi idco Eugenius III eo die in Ilaliam per- gens versabatur. Eodem die et in cadem urbe idem Pontifcx scripsit Episfolam xxviii cationicis Sanctce-Genovefcc, inter Sugerianas, qiia mandat ut honeste recipiant fratres Sancli-Marlini de Campis ad eos a Sugerio se mandanlo mittendos.

7. A Sur/erio,sed jussu Eugcniilll. — Dcnique Sugerius dedil ad Eugeiiium jiapam Epislolam xi, ex qua apparet canonicos San-Genovefianos Eu- genii 111 voluiitatiacquiesccntcs, autsaltem acquie- scere simulanlcs euni convenisse, cl lioc solum luodo rogasse, ut si placerct regulares viros in Ecclcsia Sanct;c-Genovcf;e excipi, et San-Victorinos canoiiicos jiiberet admitti, cumquibus tolcrabilior csse posset conversatio proplcr instituli cognalio-

(l) Eugcniug Pariiius subatilil us<iuc ad quarlara ffiiara IVnlecoslP, id fsl, nsqiu' ail dicm xi Juuii. Tuui Meldas Iraiisiil. Narral lia>c IJeDriciis iHOuaclius in sua ad Wibalduui abliatcin Corbeiciisem K|iislola. (|ua; iiilcr WikiMianas cst x\v. In ca vero scribit |)ervciiisse se ad 3. Dionysiuui fcria lcrtia rcnlccosle, liiiic aiilcm prohibiluni fiiisse nc stalim |iapaui adircl, proptcr n tmmiltuni maximmn ipii iii exilu doniini regis cirra dorainum papain adcrat ». Va \\n discimus l.ndovicuai ct l^iifieiiiuiii diuliirniorciii cousiicUidinero siiniil PariHis babiiitisc. Ladnvl- cum vcrti in sacrani cxpcditinnein a;i di« pcrrciissc. t\ ca iirbc movcns Kugonius Iransiit Allissidurum, ut fl fagiue noUI ; t«A looge anlc- ipiam idcin Pagius definial, cn Iransicral, ciim ibidcin dic III id. Jiilii biijus nnni sigiinril bullam prn monastcrio Pclrisbuscnsi in diirccsi i:onilanlicnii, (|uam bnilai i.ii I iiin^', m S|iicilef:, iihi dc Dipiomatibus buju9 Ccenobii pag. 103. ,Man°si,

EUGENII II ANNUS 3. — CHRISTI 11 /|7.

11

iieiii, (iii;uii CLim monacliis Benediclinis cuni qui- bus iiulla ipsis erat, aut esse polerat commuiiis ageiuii latio. Quibus rationibus pensilatis, aliis(|ue ab ipsis |)iociiictis, Eugenius 111 mandat Surierio, ut caiioiiicos rcgulares Sancti-Victoiis, noii vem monachos iiitioilticat. Ea luigenii III ad Sugeriuin Epistola iiiterSugerianas ordiiie est xxxii, dala Ver- cellis X VI kal. Juli/, seciuenli t tiam Cli risti auno. Ad eam lespoiidet Sugeriusdicla EpislolaxLse magiia cura exseciilum essequodsibi praeceperat, priorem Saiicli-Viclori» in Festo sancti Barthulomcei ad Ecclesiam Sanctas-Genovefae cuin diiodecim cano- nicis regularibus solemniter induxisse, et eadem die abbatein benedici curasse. Quare luec refor- matio, liltei'8e(]ue laudatae ad annuni sequentem revocandx'. Hoc Sugerii faclum valde placuit divo Ueriiardo, qui Epistola sua novo ordine ccclix, gratulatus est Sugerio de ea reformatione feliciter instituta, et Epistola ccclxx, ad eumdein Ecclesiani de Monle, scilicet Sanctai-Genovelic in iiioiite po- silam. et Odonem novum abbatem commendat.

8. Eugenius 111 non annu superiori, sed prce- senti in Galliatn venit. — Euyeniuin 111 boc aiiuo, non vero superiori, ut male aliqui historici et crilici Iradidere , in Galliam venisse lestanlur Joannes de Ceccano iu Chron. et anonymus Cas- sinensis, qui anno mcxlvi, qui nobis est mcxlvii, iiiquit: « Idcm papa Burgundiam ingressus a Lu- dovico rege Francorum apud Divionem honorilice susceptus est, cuni quo Pascha apud Parisius cele- bravit, ejusijue tutelae regno Francorum dimisso lid est, coniniendato) idem rex cuni magiio exer- citu Hierosolyinam perrexit. Quo etiain aiino Con- radus rex Secundus.Alemanniae cuin ingeiili exer- cilu per Ungariam Hierosolymam profecturus, Coustantiiiopolim devenit, ibique Ludovico socia- tus, et ab imperatore Emmanuele cognalo suo ho- noriQce suscepti, per Iconium desertuin ingressi sunt, et quamplures de exercitu faine perierunt; alii a Turcis occisi suut. Sol obscuratus cst IV kal. Nuvemb. (legendum VI f kal. Novemb., isque error librariis vei exscriptoribus altribuendus). Eugenius papa Antisiodorum veniens, monaste- rium Sancli-Mauri sub obedientia inonasterii Ca. sinensis mauere continnavit, abbate prius ab obe- dientia episcopi Andegavensis soluto. Indeque Treverim veniens ab archiepiscopis et proceribus Alemannia; bonorifice susceptus est ».

9. Ejus itinerarium. — Ubi iu Burgundia Pontifex fuit, Cluniacum invisit etPrivilegium de- dil abbatne Bonaevallis quo eam sub patrocinio tancti Petri posuit, et exemplionem adeciinis con- lirniavit. « Datum Cluniaci per inanuin Guidonis S. U. E. diaconi card. et cancellarii, Vll kalend. April., Indict x, lucarnat.Dom.anno mcxlvii, Pon- tilic. vero domini Eugenii III papae anno tertio ». Uecitatur illud a Manrico boc anno cap. 15. Inde Divionem profectus est, ibique a rege exceptus, uti jam diximus, Divione Autisiodorum venit, ut paulo post ostendimus, et Autisiodoro Parisios,

ubi Pasclia cum rego celebravit. Meldis versaba- tur VI kalendas Jiilii, ut discimus ex ejus Epislola ad Stephaiium Aiigli;e regein dala, et tom. x Coii- cil. pag. 1070 relata, inde^jue noiidum discesserat III kalendas Julii, (|uo die Theobaldo Cantuarieiisi aichiepiscopo festivitatem saiicti Lucoe anni se- quentis praifixit, ut dirimeret coiitroversiam, qua; inter euiii et Bernarduine|)iscopum Sancti-Davidis dejure metropolico erat. Liltenc ea de re ab Eu- genio III dalffi referuntur tom. x Coiicil., pag. 1048. Autisiodorum ilerum venit, ut demonstidt Cliarta ab eo eniissa et in Biblioth. Cluniac. pag. Illl re- cilata, cujus Iikc est clausula : « Dat. Altisiodori per nianum Guidonis S. K. E. diac. card. et can- cell., VIII kal.Septeinb.,lndict. x, Incarnat. Dom. anno mcxlvii, Ponlitic. domiiii Eugenii III pa[ia! anno tertio ».

10. Ejusdem itinerarii continuatio. — Auti- siodoro primuin Cistercium veiiit. Maiiricus qui- dem semel tantuin eum Cistercii tuisse scribit, nec alii ab eo dissentiunt, eamque profectionem cuin anno sequenti, quo certuin est illud perrexisse, connectit; verum hoc eliam anno Euffeniwn Ci- stercium iuvisisse deinonslrat Diplonia ab eo XV kal. Octob. concessum moiiasterio Yargua}, postea Filerium traiislalo (situm illud in Navarr^e et Ca- stellcB conflnio); die enim illo, sequeiUi anno Eu- genius in Gallia aini^lius non versabatur. Diploma illud a cardiualibus octo subscriptum, et ab Oihe- narto in Notitia utriusque Vascoiii;e lib. 1, cap. 3, recitatum dicitur « datiim apud Cistercium per manuin Hugonis presbyteri cardiiialis, agenlis vi- cem domini Guidonis S. K. E. diac. cardin. et caiicellarii XV kal. Octob. Indict. x, Incariiat. Do- min. anno mcxlvii, Pontificalus vero doniini Eu- genii papae III anno iii », Sed loco Indict. x (juce hoc anno cuin mense Augusto absolvitur, legen- dum Indict. xi, uttam annus Clirisli, '|uam anniis Pontificatus Eugenii manifestum faciunt. Cister- cio Aulisiodorum rediit, ibique scripsit Epistolam ordine XII, tom. X Concil. pag. 1038 relatam, et Sugerio abbati inscriptam, in qua ait se locum ad celebrandum Concilium jam designasse. Ubi lo- quitur de Concilio Rhemensi, quod const-at die xxii mensis Martii habitum fuisse. Ea Epislola ab Eu- genio scpipta Autissiodori, 11 nonas Octob. Ex quo valde coiifutatur eorum error, qui Concilium Rhe- inense praesenti anno afflgunt.

11. Virduni transtulit reliquias S. Vitoni. — Autisiodoro Catalaunum profectus est, ut jialet ex dictis num. 2, indeque ad civilatem Virdunensem. Monachus enim anonymus Sancti-Vitoni Virdu- nensis in Continuatione Hist. Virdunensium episc. scriptae a Laurentio Leodiensi, tom. 1:2 Dacheriam Spicilegii, ait : « Anno lucarnat. Dom. mcxlvii, quo expeditio Christianorum contra paganos a loto Romano imperio processit, etc. doininus papa Eugenius in Franciam venit (errant ita(|iie, (|ui hanc profectionem iii annum praccedcntcni rclra- xere), et ad consecrandum B. Virginis [)riticip;ilem

12

EUGENII III ANNUS 3. — CHRISTI 1147.

EccIesiam,adoininopraesuleVi[tluiiensi, Alberone nomine, multa prece evocnlus». Sulxiit postea Kugeiiiuni papani nonis Novembris eam urljeui iiigressiiiii, qulnto idm ejusdem mensis solemniler transtulisse corinis sincti Viioni.

12. Crucesignali a Turcis mole hahiti. — Ail num. 5 el seq. GuiUelnius Tyrius lib. 16, cap. et seq(|. narrat, Ludovicum regem el Conraiiiim imperatorem an. mcxlvi, mense Maio Hierosoly- mitaiiam expedilionem suscepisse, viajque se de- disse, et diim Conradus in Licaoniam, cujus metro- polis est Iconium, iiertransiret, congregata maxima Turcoruni miilliUuline , Soldanum Iconiensem conturbasse legioiies, et in eas irruisse. « Evasit tamen », inquit Tyrins, «D. iinp. cum paucis ex principibus snis; el cum residiio snorum, licet cum difficultate nimia, post dies aliquot in partes Nicese se conlulit». Subdit Tyrius : «Accidit anno ab Incarnat. Domini mcxlvi, mense Novembri». Verum discessum Ludovici regis et Conradi impe- ratoris ex Occidente, et cladem Iconiensem ad pra;- sentem annum pertineie demonstravil Baroiiiiis, et ex iis qua^ jam diximus certo constat. Fallitiir tamen cardinaiis doclissimus, cuin ait Tyrium, qu.-edeanno cladis illius habet acce|)isse a Sugerio abbate in Vita Ludovici VII; is enim Lndovici tan- tum VI, cognominali Grossi, Vitam elucubravit, et duo historici a Ducliesnio tom. iv publicati, qui aliquot annos Vila; Ludovici VII iu lilteras misere, non raro in Cbroiiologiam peccant. Tyriiis vero, licet in Pra'fatione libri 16 testetur, se sequenlia parlim fide oculata conspexisse, partim ab iis qni gestis interfuere didicisse, eum tamen male quaii- doque edoctum fuisse, tam ex narratioue pra?t'ata! cladis, et ex iirava connexione profeclionis Ludo- vici regis et Conradi imp. cum anno mcxlvi, quam ex variis ejus erroribus Chronologicis in dubium postliac revocari nou debet.

13. Sy)iodus Parisiensis. — A num. 7 ad 12. M. Gislebertus I'orretanusex canonicoelTlieologia! professore clarissimo creatus esl e|)iscopus Picla- viensis, postiiuam ab adoltscentia us(|ue ad iilti- mam senectulem in diversis Gallia! locis 1'hiloso- |)hia) studium coluisset, et re ac noniine magistri officium admiuislrasset , uti liabet Olto Frisiiig. lib. 1, cap. 50, qni de co ibidem apnd Daronium nuiii. 10, adjicit: «Is itaque i^rinio Anlisiodorum, post Parisios vocatus est. Erant iiiter ciclera (jua) illi objiciebanlurde divina Majestatc (piatuor capi- tula»apud Baroiiiuin legenda. EMstimal is lam .\utisiodori, (luam Parisiis Eugeniiiinlll convuiitus celebrasse ; verum conveiilus Autisiodorensis nul- lus meminil; convcntus vero Parisieusis, iii (|uo (lisleberlus audilns lioc aiino feslis Pasclialibiis habitus esl, et generalc Concilium iii annum se- (|uciitcni indiclum, ut Giliberti causiu liiiis inipo- iierLtiir. E\ i|uibus mauifestuiii lit, Eugcnium III, (|ui Pasclui, (jiiod lioc auno in iliiiii xx uiensis Apiilis iiicidit, l*arisiis celebravil , iiiiillos aiitc P^liiin illud (lics Gallius iiilrassc.

14. [n eo S. Wille/mus Eboraccnsi pra-sidatu depnsitus. — Gervasius in Cliron. magno errore Concilium Rhemense in liiinc anutim rclrahil, et depo?ilione;ii S. Willelmi arcbiepiscopi Eboracensis in CoMcilio Parisiensi, iil ipsemet asserit, factam, ei iiialo ntliilniit, scribit enim : « Astiteriint in lioc Concilio cleiici Eboracensis Ecclesine una cuni Henrico Miirdac tunc temporisabbatedeFontibus, accusanles Willelmum Eboracensem archiepisco- pum, et dicentes eum neqne canonice eleclum, neque legitime consecratum, sed aucloritate regia intrusum. Tandem pra-fatus Willeliniis conviclus et depofitns est, Alberico Hostiensi episcopo pro- nunliante sententiam , et dicente : Decernimus auctoritate Apostolica Willelmum Eboracensem archiep. a pontificatu deponendiiin , eo quod Ste- plianus rex Angliae ante canonicam eleclionem enm nominavit. Cum igitur dominus papa Eiige- nius beatum Willelmum Eboracensem arcliiep. p.\Risius (non vero Rlieinis, ut antea dixerat) mi- nori parte cardinalium sibi consentiente, propria voliintate, ut praedictum est, de|)Osuiiset, capitii- lum Eboracensis Ecclesice ad ejus mandatum in uniim conveniens, elegerunt arcbiepiscopum, pars capituli major dominum Hilarium Cicestriensem episcopum, pars altera Henricum Murdac abbatem de Fontibus. Pra'dictus aulem pajia Eugenius, cum utraque electio se(|uenti hyeme ei fiiisset Aiitisio- dori piffisentata, electionem prffidicti Henrici Mur- dac confirmavit, et alteram cum plurima tameii electae [lersoiue commendatione cassavit, et ipsum Henricum propriis manibus consecravit. Willel- mus autem hoc modo depositus rediens in Aiigliani inansit apud Winloniam cum Henrico ejusdem civitatis episcojio, usque ad obitiim Eugenii papac, et praidicti Henrici episcopi per omnia consiliis inlnerebat». Depositionem aiitem S. Willelini ad liunc anuum pertinere testantur Annales Winlo- nieiises, jiarte i Angliie Sacra-, pag. 300.

15. Henricus Murdac in cjus locum subrogatus. — Joannes prior Hagiislaldciisis iii Cliron. ad an- iium MCXLVii, qiii illi cst mcxlviii, eadem de Wil- lelmo et de Henrico narrat; sed locum Concilii tacet, ait(|ne : « Eugeiiius pajia in Gallis (legendiim (ialliis) Concilio pnvsidens Williclmuiii Eboracen- suin generali edicto ab arcliiepisco|iatus Ebora- ceiisis oflicio et bciielicio amoveudum censiiit». Alii|uibus iiiterpositis : « Litem lianc eorum dire- inii Aposlolicns consecrans Ilenricum archiejiisco- piim Eboracensem apud civitatem Treveris in octabis sancti .\iidrea', Doininica ii Adventus Do- iiiini». Hoc vero aniio Oclava S. Aiidrcjc in Domi- nicam II Adventus iiicidil. Deiii(|iie chroiiographus Mailroseiisis ad liiiiic aiiiium scribit : «llcuricus Murdac abbas de Foiitibus eleclus est in arcliiepi- scupuui Eboraceiisem, et consecralns est a papa Eugeuio Treveris , Domiiiica secuuda .\dveiilus DomiuiB.Unare lapsusest Alfordus iii .Vnnal. Aiigl. nbi aiino mi.xi v, lleiirici Murdac consccralionem iclerl, qui tameii iiiim. 0 uani improbans, cum

EUGENII III ANNU.S 3, — CHRISTI 1147.

13

Haroiiio iii Appendicc pnulcnler ait : « Ita lanien nt niliil tlerogatnm veliinns sanctitati Bernardi, (|ni tavit cans;E (jnani piitavit esse jiisli.-simain, falsa (lece|>tns insiiuKitione eornm, (inornni existimatio apnd enm liand dnliiffitidei essetn. Interdnm enim cunligisse se decipi, falsa relatione polentiuin, snis ipse teslatnr Epistolis.

16. Ei/geniits IJl Ti'evirim venit. — Bronverns lib. 13 Annal. Trevir. nnm. 63 prodit, Baldriatm e castello Florinensi Leodiensis dioece:-is ortnm, constitnlnm fnisse magistrnni scliolarum civilatis Treverensis ab Alberone arcliiepiscopo, et postea res ab inclyto islo prKsnle gestas memoriae litle- risqne sacrasse. Pra-cipitabat annns, incinit Bron- verus ex hoc historico, cum Eugenins Virdnno di- gressns, Belgicam adiit, et pridie ejns diei, quai praecedit Dominicam Adventns, urbem proiiins accessit. Nominat Baldricns cardinales et prsesules qni papani Treverim inennteni comitati snnt, et 'm\ev SiWoi nenriciim Eboracensem arcbiepiscopnm. Cum auteni feria; Cbristi Natales illuxere a clero in urbem deductus est ad Basilicam Paulinianam, quani pridie kalendas Febriiarias aiini inenntis dedicavit. Engenii III itinerarium ad varios scri- ptorum errores profligandos nobis diligenter de- scribendum fnit.

17. Profectio Tolosana divi Bernardi. — A num. 12 ad -23. Ilenricus hfpreticns, qiii jam anno Mcxvi errores suos spargebat, ut fuse ibidem osten- dimus, boc tempore in snscepto consilio persiste- bat. Nani divus Eernardus in Epist. ccxli ad Idel- fonsum seu Alphonsum, hujus nominis Primum, coniitem Sancti-^-Egidii ac Tolosanum, currenti anno scripta, ut talem virum in sua ditione impuiie grassari non sineret, ait : «Inquire, si placet, vir nobilis, quomodo de Lausana civitate exierit: quomodo de Cenomannis , quomodo de Pictavi, quomodo de Burdegali : nec patet ei uspiam reversionis aditus, utpote qui fcEda post se ubique reliquerit vestigia». Addit sanctns abbas se cum episcoporum manu, praicipueque cuni Ostiensi episcopo ab Apostolica Sede ad boc ipsuni ilhic directo proficisci. Loquitnr de Albeiico Clunia- censi nionacho ab Innocentio II cardinali creato. Cum vero continuator Aimoini in fine sui Operis, aliique doceant, Alphonswn comitem Tolosanum secutum esse Ludovicnm VII Francia; regem,initio mensis Junii in Orienlem proQciscentem, ubi anno insequenti obiit, teste vulgato Boberto de Monte, perspicuum est sanctum Bernardum eam Episto- lam dedisse, et saciam expeditionem suscepisse ante Alphonsi comitis e Gallia discessum, sed obscu- rum, an ante vel post conventum Stanipensem, cui sanctus vir interfuit.

18. Laudatur Gaufridus Carnotensis episc. — Bernardus Gaufridum e|)iscopum Carnotensem celebeiTinmm in partem solliciludinis vocavit ut testalur Godefridus in ejus Vita lib. 3 cap. 3, cujus verba apiid Baronium num. 18 legenda, quibus manifestus flt error San-.Marthanorum in episc.

Carnotensibus, d(xtorum viroruni, qui eos secuti sunt, mortem Ganfridi Carnoteiisis collocantium aniio .>icxxxviii. Mabilloiiius tom. ii Analect. pag. 530, refert ejus elogium, in qiio dicitur eum IX kal. Februarii egressum esse do ergastnlo car- nis, ei(ine successisse Goslimtm, ([ui nepos ejus erat, uli ex Actis publicis Ii(|net. Pervemt itaqiie Gaufridus nsque ad se(|iieiitein Cbrisli aiiniim. Ue legatioiiibiis ei a Sede Aposlolica commissis suis locis egimus. Inter Enislolas Nicolai Clarocvallen- sis diini S. Bernardi notariuseral, refertur (iiue ab anno superiori in persona ejusilem sancti Bernardi scripta comiti et baronibus Britannioe pro negotiii crucis ordine xiv, in qua Nicokuis ait : « Venit ad vos homo Dei doininus Carnotensis, qni plenius vos doceat, qute dicta et facta suiit, et ostendat lar- gissimam veniam, qux in litteris domini papte su- per eos, qui cruces siisceperunt, continetur ». Ex quibus vides illustrem hunc pr;csulem usque ad vitffi tiiiem i)ro Ecclesia laborasse.

19. Nicolaus Muzalo fit patriarc/ta CP. — \d num 23. Inlerponlificium palriarcliatus Constanli- nopolitani, juxta anno superiori narrata, dura- vit us(iuo in diem xxvi meusis Decembris prEesen- tis anni, et postea Nicoiaus monacbus, Muzalo dictus, antea archiepiscopus Cypri, ad thronum Constantinopolis evectus fuit, ut habet Catalogus episc. Bjzaulinorum. Cinnainus lib. 2 num. 18, postquam locutus est de Conrado imp. Constanti- nopoli a Manuele imp. exceplo, ait : « Interea dum btec geruiitur, imperator Nicolaum quemdam Mu- zalonem ad patriarchalem sedem provehit, qui iu Ecclesiasticis primum dignitatibus versatus, Eccle- sianique Cyprorum adeptus, ultro postmodum inde recesserat. Verum ut res administrare coepit, oninium slatim ora in euni commota suut, injuste occupatum ab illo thronum clamantium, ut qui cum Ecclesia, quam nactus fuerat, sacerdotium quoque deposuisset ». Hiec narratio Udem adstruil Catalogo episc. Constantinopolitanorum citato, et ostendit, Baronium Nicolai Muzdlonis inortem cuni anno mcxvii male copulasse, eunique cum Nicolao gramnuitico confudisse. Prajterea uon bene scri- psisse Cliaritonem Cosma; Attico successisse. Su- spicor eum incidisseinCatalogum episc. Coustanti- uopolitanorum depravatum. Hic itaque Nicolaus est hujus nominislV.

20. Gesta in Uispania a crucesignatis. — Redeo ad Bellum Sacruni. « Non est recognitum vicinis temporibus, nec auditum a diebus sajculi, taiitum convenisse exercitum, exercituin, inquam, grandem uiiiiis. Fueruntque signati titulo Crucis iu vestibus et armatura. Visum aulem fuit aucto- ribus ex()editionispartem exercitus unam deshuari in partes Orientis, alteram in liispaniam, terliam vero ad Slavos, qui juxta nos habitant », inquit Helmoldus, qui Lubecensis erat, iu Chronico Sla- vorum cap. 60. Narrat capitibus sequentibus pri- naim exercitum, qui et maximus erat, abiisse ter- restri, itinere cum rege Alemannia; Conrado, ei

14

EUCiENII III ANNUS 3. — CHRISTI 1147.

rege Francia; Ludovico, ac praecipuis utriusc|ue regiii principibus : secunduui vero navaleni exer- citum navi^'are coepisse Oceaiii spatia, quous^iue venirent in Britanniani, ubi torsere vela verius Hispaniaui , applicueruntque aii Portugallensem GalicicC urbem, adoraturiapudSanctum-Jacobum : « et hoc solum prospere cessissc deuniversoopere, quod peregrinus patravil exercilus ». De boc na- vali exercitu Hovcdenus part. i, jiag. 489, htec scri- bit : « Inlerea qnidam exercitus viroruni nou po- tentum, nec alicui magno duci iimixus, nisi Deo omnipotenli, quia humilitcr profucti snnt, gratiam Dei uieruerunt, et magnani probilatem ostende- runt. Civitatem namque in Hisi^ania famosam, quie vocatur Ulixisbona (de ejus expugnatioue loquilur etiam Helmoldus), et aiiam, quie vocatur Almade (seu Ameria) et regiones adjacenlesa muUis pauci, Deo cooperante, bellantes obtinuerant, etc. »

21. Alfihonsiis VI Castcllce et Garsias Rami- 7'es Navarrcc reges bello intcrsunt. — Gesta iu ex- peditione Hispauica accuralius retulere historici Hispani. Hkc narratio versibus barbaris scrii)la fuit ab auctore anouymo ejusdem temporis, quam edidit Sandovalius in AI[ilionso VII, licet barbari- smis plenam, proplcr facinoraad fldei exaltationem tunc patrata.

Cnnvenore (luces Hisiiani. Fnincit,'e.nii]ue

Per mare, pcr tenas Maiiroruni liella rn|uirunl.

Pontificcs omnes Tolcti sive I.eifiimis,

Exenipto glailio ilivino, r,or|nireoi|HC.

Orant majores, invilant atque minores,

\]\. veniant cuneli forles iiij prfrlia tuti.

Pl':bs His|)anoriim sic prrelia Saracenornm

Exoptans.... Vox Almaricis cunctis est agnila dira;.

Hispani expugnationem Almeria- piraiarum rece- ptaculum pr^sertim intendebant. Galhcci mense Maio in hostem movere :

Majus et mensis proceilit Galliciensis Praicepta .Iai-»lii priuin ilnliTiliui' saui-l

Dein de Navarne rcge et expugn:ili(ine Andu/ari in And;.lnsia siti verba facit ;

A(l bellmii propcrat, regalia signain»: portal Latatis locis cliarus !;enus iniperatoris Nomine Garsia, sed Pampilimio tola Jungilur .\laba, Navarria fnljict et cnse, Omnibus liis fultus gaudet cerlamiiie tutus Ramiri natus, regis si (corrigo seu), iioslea virlus.

2-2. Opiiida cxpar/nata. — Paulo post :

Talibiis auxiliis ac laiitis Hispania fulla coluumis. Krcclis sigiiis Amliixcris ocrupal oras Primidis Andiixas dcnustaiis hiii,i doloris Aiigiisti jussii clnumiliilur impi'raliiris, Sumiliir lioc ciislrum scil il I r|.'i ccrnilur ipsiiui '. 3ic per lrc9 mcnses aduiillimt nrirme messcs.

' Urgi opplduni miifillnium sb nniiqiil» colchratum, el »b Arabibu» Biraii vocnuim, ox qoo llldpiini focete Virnm, inlcr Almcil«iii cl CatltiRtiu".'") poaitam.

AiiiiiirUiut cuncla fiieiant (lua; parla labore.

Viribus exliaustis consumptus omnis escis;

Ohsiilibusque datis jam pacis foedera quajrunt.

Viveri". cmu requirunt regi sua, sc quoque dedcrunt.

Reddilur ac Banos castellum nobile quoddaiii.

Inclyta Bajona "...

Redilitur invictis vexillis imperatoris

iNobilis urbs alia, qu!B ferlur, voce Beza ^

Visis tot signis magno concussa tremore,

Deposilo prisco, coUum submitlit honore.

Et gaudet reddi cum non valet esse rebellis.

Ca'tera castella Mauri, qus sunt ea ciixa

Oiimia cum redduntur, vitam pro muncre poscuut, elc.

Urbihiis his cunctis strenuus pra^ponitur arinis

Consul. Manrique ^ ;

Omnihus expletis qua; diximus, atqiie peractis

Tcmporc consumplo, priscorum more parentum

Cum palma redeunt cives ad mtBnia patrum,

Exceptis paucis, tenet bos solertia regis.

23. Almeria capta. — Interim dc(iutati a Fraiicis in magno numero maritimo itinere ve- niuut, etc.

Krancoruni pulchra juventus,

Ii.\pansis velis, vos clara voce salulal.

Ad uiaris et ripas armato milite sperat

Vester connatus * uti promisit Uaimundiis.

At hostis adversuni properat nimiuui furibundiis.

lit gens Pisana veuit. insimul ct ricnuana.

Dux Pessulanus* Guillclmus in ordine niagnus

.Millc rates ducunt, tres tantum jaiii forc dicunt, etc.

Nuntia (Uxerunt, ut talia sic tacueiunl.

Talibus auditis rediit mens imperatoris ;

Sed trepidant fortes sub tali voce cohortes *.

Proximus ad socium lacrymans sic fatnr auiicum :

Usijue modo bella bellis sunt uiidique mixta.

Nuntia suut chara regi'', nobis* sed amara.

llndiquc sunt hostes in itinere quasi postes.

Et via longa nobis diversis consila spinis.

Potus cive cibus iii saxis uon uianet ullus.

Et carucs nostriis volucrcs cocli laccrahunt'.

Inlcr Pontifices pr.-Esente3 Astoricensis

Hoc cernens prssul, ciijus inicat inclytus eiisis,

Plus quam cousortes coiifortaus voce coliortes

Alliiipiilur genlem jam prorsus deUnienlciu.

Pollicelur em. cardinalis Daguierre sc ver- su» islos magis correctos editurum. Tandem ab omnibiis pugnalum, Almeria vi capta, et viginti millia Mauroruin, qui in castellum confugeranl, vilani iiccunia redcmere. In antiquis Documentis Toletaiiis legilur, Cbristianos Genueuses cepisse Almeriani mense Octobri yEra jiclxxxv, Omnes hislorici fldem faciunt Gai>iam riamirem NavariU' regeni in hac expeditione Alphonso imperatori uunquani dcfuisse, et .Uistinianus in Aiinal. Genua; lib. 2, ait : n Haud alia classis poteutior Genua sol- verat, ex (|uo qui in vivis erant recordabantur ». Mariana lib. 10, cap, 18, ait Almeriain, antiquis Abderam seu |iortum magnum diclam, ea tempe stale firmissimam, ad .Meditcrranei maris lillus si

' Vcl Baiciia, scd Uacna octo leui

' Bacu vcl llyaca celebns Bxticxi uibt.

* l'o»l Isla raclnora plcraque cxcrcilus pati cum Alphonso impcratore rcmanserc.

* Id csl, cognatiis.

* OulllulmuH Monspolii comc«.

* Qula scilicet bello fatigttto.

' Alphonso nempo pugnandi avido. ■ Bcllo fcMis.

* Inletliu AtnulJus cpiscopus Asluticensin

otduba dlssila.

a slgnls dlsce^sit, pauciqut.'

i subsiijim coifobo

EIHIENTI Iir ANNUS '^.

CHRISTI II 'i 7.

15

lani iii paloslalem Ciiristi;\ii(iruiii venisso \V1 ka- lciui. Novenil». cmreiilis amii.

2-i. Victori(c Alphonsi PorlurjoUice ref}is. — Hisloriei Lusilani reieniiil lioc anno Alphonsum Portugallia? rcj;em Scalabim oppidum amplissi- nium Lusilania^ ail Tagum fluvium, tredecim leu- cis al) Ulyssiitoue in ortum tlissitum , Santarennm vulijo nuncupatiim , scalis aiimotis expuguasse, et ipsammet Ulyssiponem post olisidionem quin- que mensium sibi suljjecisse. Addunt eam cap- tani non fuisse, nisi ingens classis Francorum, Anglorum, Flandrorum, Alemannorum, aliorum- que Septentrionalium in Terram-Siuiclam adversus Saracenos proliciscentium tempeslate ad oslia Tagi abrepla fuisset , et Clirisliaiiis Lusilania; operam suam commodasset. Urbs expuguata, hostesque internecione deleti hoc anno die XXV Octobris sancto Crispino sacra. Hostium ducenta miilia in magna illa urbe occisi. Verum Franci illi, aliiquo ii sunt,quornm Hehnoldus nientionem facit, quos- que asserit Ulyssiponem exiiugnasse ; Helmoidus autein lioc tem|)ore Yivcl)at. Vivebant et continua- tor Anselmi Gemblacensis, Robertus de Monte et Dodechinus abbas, qui in Chroiiicis ad hunc an- num hanc Uiyssiponensis urbis obsidionem, et Sa- racenorum ex ea expulsionem egregie describunt. Ait Dodechiiius, dncentas fere naves Anglicas et Flandricas huic expeditioni interfuisse, et Chri- slianos in festo virginum umlecim millium illos proelio fudisse, die nempe xxi mensis Octohris. Roberlus vero de Crucesignatis ait : « Cum hym- nis Ecclesiam dedicantes, cpiscopum ibi et clericos ordinaverunt d, currenti nempe anno.

23. Pessimus status Almorabitarum in Hi- spania et Africa, — Iileo Mauri tot jacturas passi, quia Ciiristiani conjunctis viribus adversus eos pugnabant, ipsique nuilum ah Africanis auxihum accipiebant, quia hi beilis civilibus et externis la- cerabantur AbdelmumeJi victorias suas prosequens Salam, vulgo Sale, Mauritanioe Tingintanseurbem, in ora Oceani Atlantici regnoque Fezza> sitam , obsidione cinxit, anno Hegiras dxli, sed tanla erat tunc Almorabitarum debilitas ut suis auxilium lerro non poterint. Hinc iiiagis animatus Abdel- mumen Septam . Hispanis Ceutam, urbein tunc MaurilaniaB Tingenlan<c , nunc regni Fizzae , et quasi Africa et Hispania; claveni, obsedit, camque exeunte anno HegircC dxli, seu currenti Christi anno juxta Noveirium sibi subdidit.

2(). Victoriw de Mauris reportatw a Rogerio Siciliai rege. — Parte alia Rogerius Siciliso et Nea- poiis rex ingenli ciasse militum, qui excensionem lacerent, instrucla, parvani Atricam, cui domina- batur Alhasanus e familia Ziridum, qui Ali patri aniio HcgiicE dxv successerat, aggressus est. Jam Rogerius Melilam, ahasque vicinas insulas occu- parat, sed restabat Girba, hodie in legno Tripoli- tano, et vix uno milliari a continenti Africic, a Gal- lis dicla, L'ile-de-Gerbes : eam hoc anno occupavit Rogerius tesle Noveirio, a quo perfugium pirata-

riim appollatur. Ad Ii.tc anonymns Casiucnsis ait : «Anno MCXLVi, Rogerius cejiit Tripolim », anno- que Mcxi.vii scribit : « Sol obscuratus est IV kal. Novomb. » et addit : Rex Rogerius cepit Africam incolis, Mdhadiam dictani, quK pra;cipua sedes fucrat Ziridum Africc proprie dicloe. Ita legi in opliinis Mss. Montis-Casini, asscrit Peregrinius in Notisad illnm anoiiymuni ; Codex enini impressus, quem socutus est Caracciolus, annum unum minus numerat usque ad annum Christi mclii ; verum eclipsis solaris, qutc niense Octobri contigit, cur- rentem annum ncccssario designat. Anonymus tamen Montis-Casini, seu potius cjus librarius in die erravit, et loco7y' kal. Novembr. lcgondum VII kal. Novemb. ut Auctarium Gemblacense a Mirffio cditum habet.

27. Alice Rogerii de Mauris victorice. — Roge- rius rex, teste eodem Noveirio, Tripolim in suam ditionem redegit, et ut habet geographus Nuhien- sis pag. 88 : « Tripolis est urbs torlis, saxeo muro valiata, sita prope littus maris. etc. Hancexpugna- vit Rogeriusanno (neinpe HegiriT) dxl, qui mulie- ribus captivis ductis, viros incolas peremitn.Tum anno HegiraB dxli, movil exercituin ad Mahadiam Aphrodisiuin alias vocatani, nuncque a Galiis, ut jain diximus, Afrique. Ea est hodie in ora regni Tunetani, et viginti leucis ab Adrumeto in ortum distat. Alhasanus rex ea derelicta ad Abdelmutnen cjusauxilium imploraturus venit, sed nihil ab eo obtinere poluit. Quare ea Rogerio regi vere hujus anni dedita, sicuti etSafacos, Capsia, et ejusdem ora; reliqua oppida. Arabcs in ea regione habitan- tes se ejus dominio subdidere, etAfricani ei tribu- tum penderunt. Eo in statu erat Africa, quando Christiani hoc anno in Hispania narratas victorias retulere. Almowehidini , seu Almoades, toti ad exterminium Almorabitarum intenti erant, eodem- que tempore, seu annoHegirte dxlii, Abdolmumen Marochium ubi versabatur imperator Ishac Ebnali suis copiis exercituque sepivit.Fortissimum tamen iliud oppidum nonnisi anno sequenti expugnatum, teste Noveirio.

28. Crucesignati in Slavos pugnant. — Hel- moldus cap. 63, poslquam de duobus prinribus crucesignatorum exercitibus locutus est, subdit : « Tertius signalorum exercitus devotaverunt se ad gentein Siavorum, Obotritos scilicet et Lutricios (de quibus videnda qua; diximus cum de missione sancti Ottonis Bambergensis episcopi egimus) , nobis (sc. Lubecensibus) confines, ulturi mortes et exterminia qu<c intulerunt Christicolis, praeci- pue vero Danis. Hujiis vero expeditionis capitanei erant Albero Hammemburgensis , et universi Saxonia) episcofii » cl magnates ibidem nominati. Slavi cum classe sua ad ostium Travena? (seu Travaj FI. ad quod posita Lubeca in Wagria Hol- satiffi tractu) vcnerunt, et a die qua sanctorum Joannis ot 1'auli passio veneranda celebratur », in Lubecanos multa potatione ebrios irruerunt, inul- tos interfeceruut, et «du3E equitum turmce oinnem

I(i

EUfiENll III ANNUS 4. — CHRISTI 1 I 'l8.

Wnyirnisiiiiii iciiuiii ijcrvayantes , qnic^iuiil iii subordio Si^^eberg jciierenint , demoliti siint » ; Liibeca enim posila in Wagria seu Wagaria, sicuti ct Segcberta. Quarc magnus .•uliiuc uumcrus infl- delium erat in illis partibus.

29. Tessera imUlaris Saxomm crucesignator. — Saxo Graminaticus, (jui boc tcmpore \ivebal lib. d-i Hist. Danica; pag. 2o.i, de liis crucesignatis varia notavit. Eugenius 111, datis per Europam Epistolis, uiiivcrsis Catholicorum pro\inciis picE- cepit confincm sibi barbaricm incesscre. Quia \ero Caniilus et Sueno defuncto Erico de jure rcgiii Danici contendebant, i^accm pro temporestatuunt, et Scla\iam pelunt, Gcrmanis ex condicto diver- sam cjus invadenlibus plagani. Ascerus Roscbil-

densis e|i»scopus, qiii classis a rege curam accepe- rat ofllcio suo non bene functus esl, sed gesta ab aliis loco laudato legenda. Hic tamen non proeler- miltcndum , Ottonem Frisingenscm , unum ex crucesignalis lib. l, cap. 40, scribere, iis qui buic expedilioni, tam Orientali, quam Septenfrionali nomiiia sna dabant, diversas pro tessera mililari sanctae crucis imagines datas fuisse : « Saxones vero, iiiquit, quia quasdam gentes spurcitiis ido- lorum deditas vicinas babcnt, ad Orientcm profi- cisci abnueiites, cruces itidcin, easdcm gentes bcllo atlcntaturi, assumpserunt. nostris in lioc dislantes, quod non simplicilcr vcstibus assula; essenl, sed a rota siibter posila iii allum proteiide- bantur ».

EUGENII III ANNUS 4. — CHRISTl 114 8.

\. Apptdsus exerciluum in Palcestinam. — Millesinius centcsimus quadragcsimus octavus se- (juilur annus, Indictione undccima inclioatus, quo 1'rancorum exercilussub rege Ludovico, qui aniio supcriori post Asccnsionein Domiiii e Gallia solve- rat, in Syriam pro|ie Anliocbiam, circa mediam Quadragesimam, fraclus iiiaris tempestatibus aji- pulit , ali|ue Hierosolymam pcrvcnil Dominica l'as?ionis. Conradns aulcm rioinanoruiii rex Pa- scbali iicbdoniade l'ala'stinniii littus altigit, et post paucos dies ad sanclain civitatem iiervenit. Ihfc de tempore Ollo Frisingensis episcopus ', qui cum Conradorcge cruccsignalus, caiii laboriosissimam peregrinationcm susccpit alqiie coiilecil. Porro orta conlentione iiiter principes, uiiius aniii trivere tempus, et iiiliil penitus digiium mcmoria perege- runt ; cuiiKiue proxiiiie acccptnri essent Daiiia- scuiii in decbtionem : inconsulte niinis circumventi proditionibus, solvere obsidionem. Sed bac lii pele, si pieiiius scire cupis, a Sugcrio atque Tyrio, nam ba;c nobis satis ad instiliiliim.

2. In Concilio llhcmcnsi Eon insif/nis /icvrcti- cus damnatus. — Qiio ipso aiino, inedia Quadra- gesiiiia, iiidiclum Ulicmis ab Eugenio papa giiic- rale Concibuin celcbratur. De lenipore ita lidcni

ceriam facit idcm (jiii superius Otto, cum aif : « Igitur volvente tcmpore, cuin eadem mediana Qii.idragesiiiia advcniret, (ad quod tcmpus scilicet iiidictuin fuerat Rlicmense Coiicilium) duin(|iie a Tiircis popnli dispersi llierusaleiu tendenles, pcr altuiii iiavigaremus a;quor, in Basilica Dci geni- tricis semiierque Virginis Mariac Hlicmis, pra'si- dciile siimmoPontilice Eiigenio scdit Concilium ». Iloc (|uod ad ccrliim teinpus Rliemensis Concilii dcclar.mdum cx Otlonc, scd ct a Robcrto iii Appen- dicc ad Sigcbeitum ideiii omniiio asserilnr, lioc ipso anno quadragcsimo octavo posl millesimum et centesimnm contigisse a papa Eugenio Rliemis undccimo kalciid. Aprilis Concilium cclebrari : a Iii (|uo, in(|uit, lucreticus quidam dc Rrilannia adduclus damiiatur, qiii se prophctani vcl nia- ginim qucmlibct, el nomiiie siio albidcns (Eon eniiii diccliatur) eum (lui venturus cst judicarc vivos ct morluos, ct s:vculuni pcr igiicm, sc csse dicebal, et de suis (luosdani quidcm angelos, alios aulem Apostolos faciebat, et propriis Angeloruni, scu Aposloloruin nominibiis appcllabat ; (|iio plane sigiio et ipsum ex Manicb;roruiii ofliiina prodiisse possmnus inlcliigcrc cx iis quic dicta sunt suo loco de Maniclucis. Qui », pergil Roberlus, o in

I Otlu III l''iid. I. I. c. 'M,

' Otlo iii FriJ. 1. I. c. B5

EUGEXir II r ANNUS 4.

CHRISTI 1148.

17

Concilio (lamnatus, snbcnsloilia Rlienionsis aiclii- episcopi non nuilto post ilefnnctus, vila pariter carnit et memoria ». Ha;c lioberlns; eadoni fere ' Otto Frisingensis, qni tanjon euni tradituin Snge- rio abbati S. Dionysii custoilientiuin, quod curaret ipse, rege absente, regnuin, affirniat ; queni nec hfEretici nomine putat fuisse dicendum, sed fatui, nisi quod non buic soli, sed hcerelicis oinnibus fatuitas sit justissime adscribenda. Caeteruin ne levitatis arguendus sit tam nobilis Patruni con- sessus, quod insanum hominem introduci vohierit in plenam Synoduni : priino dicenduni, Aposto- lum ad hos etiam non contemnendos oninino Ec- clesiam obUgasse, dicentem"-: Debilores sumus sapientibus et insipientibus. Deinde quod magnain homo iste mullitudineni seduxisset, et adhuccom- pkires ex illis obstinatissimi in errore persisterent, ipsorum ralio habenda erat. Haec antem ut acci- pias, locuplelius de inipostore agendum. Auditu- rus namque eris miranda, lector, quibus obstu- pescas, narrata ab auctore luijus sa3cuU Wilielmo Neubrigensi, qui res ab eodem perditissimo ho- mine gestas ad Rhemense Concilium perdnctas sic refert' :

3. « Circa idem tempus Eugenius papa Romaaus ad Sedis Apostolicse regimen ex vitfe regularis di- strictione assumptus, Ecclesiasticje studio disci- plina; in Gallias veniens, generale Concilium in- stitnit Rhemis : in quo dum sederet cuin omni frequentia episcoporum atque nobiUum, oblatus est ei quidam vir pestifer, qui spiritu plenus dia- bohco, prffishgiali astuha tam multos seduxerat, ut fretus sequentium numero per diversa loca for- midabilis aberraret, Ecclesiis maxime monasteriis- que infestus. Diu itaque multumque debacchatus, tandem a Rhemensi archiepiscopo captus est, sa- pientia vincente nialitiam, et sancto Goncilio ex- hibitus. Eudo is dicebatur, natioiieBrito,agnomen habensdeStella, homo illitleratus et idiota, ludifi- catione daemonum ita deinentatus, ut cum ser- moue gallico Eon diceretur, ad suam personam pertinere crederet, quod in Ecclesiasticis exorci- smis dicitur, scilicet; per eum qui venturus est ju- dicare vivos et mortuos, et sceculum per ignem. Ita plane fatuus, ut Eon, et eum nesciret distin- guere, sed supra modum stupenda csecitate crede- ret esse dominatorem et judicem vivoruin et nior- tuorum : eratque per diabolicas praestigias tam potens ad capiendas simplicium animas, ut tan- quam ex muscis aranearum opere irreUtis, sedu- ctam sibi multitudinem aggregaret,quce tota illum, tanquam dominum dominoruin individue seque- retur. Et interdum quideni mira velocitate per diversas provincias ferebatur, interdum vero mo- rabatur cum suis omnibus in locis desertis et iu- viis, nioxque insUgante diabolo erumpebat impro- visus , Ecclesiarum niaxime ac monastenorum iufestator.

' Ot. in Frid. 1. 1. c. 54, iia.— ^- Rom. 1.— » Wil. Neubrig. 1. 1. c. 19.

Baron. — TowLs XIX,

4. « Accedebant ad eum plerumc|uc noti cjus et|)ropinqui : erat eiiim iion infiini generis, sivo ut eum famiUari ansu corriperent, sive ut, quomodo se circa eum res haberet, cautius explorarent. Vi- debatur autem esse circa euiii iiigensgloria, appa- ratus fastusque regius, et qui cuin eo erant, sol- licitudinis laborisque expertes , (iretiose indui , splendide epulari, et in summa h-ctitia agere vide- banlur, in tantuin, ut plerique (|ui ad corripien- duin eum venerant, conspeclu cjus non vera, sed phantasUca gloria corrumperentur. Fiebant haec eniiii, sed phantasticc per dffimones : a quibus scilicet misera illa multitudo, noii veris et solidis, sed aeriis poUus cibis in locis desertis alebatur. Naiii sicut postmodum pcr quosdam audivimus, qni iii ejus fuerant comitatu , eoque sublato, tanquam agentes poenitentiam per orbem vagabantur, in promptu ejus erant, quoUescumque volebat, pa- nes, carnes, pisces, et quique cibi lautiores.

5. o Verum qiiod iidem cibi nou solidi, sed aerii fuerint, subministrantibus invisibiliter spiri- Ubus aeris hujus, ad capiendas magis quam pas- cendas animas, hinc elucet, quodquantamcumque ex cibis illis replelionem modico ructu exinanitam tanta inox sequebatur esuries, ut eosdem cibos illico repetere cogerentur. Quicumque forte ad eos accedens, ex cibis eorum vel modicum gustasset, ex parUcipatione menste daeinoniorum mente mu- tata, spurcissimce multitudini continuoadhaerebat, Et quicumque ab eis aliquid in quahbet specie accepisset, periculi expers non erat.

« Denique fertur, quemdam miiitem propin- quum illius pesUferi accessisse ad eum, et simpli- citer monuisse, ut abjurata nefanda secta illa per communionem Christianae gratiae, proprio generi redderetur. Ille hominemastutesuspendens, osten- dit ei in multiplici specie phantasticarum opum amplitudinem, ut blandiente visarum rerum ille- cebra caperetur. Propinquus, iiiquit, noster es, sume de nostro, quod et quanlum vis. Verum honio prudens cum verba correptionis in ventum fudisset, exivit ut abiret. Armiger vero ejus con- spectum miras pulchritudinis accipitrem in pro- priam perniciem concupivit.Quo peUto et-accepto, doininum suum jam abeuntem cum lactitia seque- batur. Cui ille : Abjice cito quod portas, non eiiim est avis, ut videtur, sed daemon sic transformatus ; cujus verbi verilas post modicum claruit. Cum enim insipiens nollet audire moneutem, primo conquestus quod accipiter ille unguibus sibi pu- gnum fortius stringoret, mox ab eodem per ma- nuin in aerem sublevatus deinceps non compa- ruit.

6. « Sane cum pesUfer ille ita debaccharetur (ut diclum est sfepius) a principibus ad vestigan- dum et prosequendum eum exercilus frustra init- tebatur ; qua^iitus enim iion inveniebatur. Tandem vero fraudatus ope daemonum, cum non ampiius per illuin debacchari sinerentur (iion enim nisi a superioribus potestatibus justo Dei judiciorelaxan-

T8

ETIGENII III ANNfS 'i . — CHRrsTI Il4f<.

tur) lcvi iiegolio a Kliemensi arcliiepiscopo coin- prehensus est, et populusquidem stolidusqui euni sequebatur dilapsus est. Porro discijiuli , qui ei arctius adhaerebant ejusquc cooperatores extite- rant, cuui ipso capti sunt.

n Cum ergo staret in conspectu Concihi, inter- rogatus a summo Pontifice qnisnam esset, respon- dit: Ego sum ille (pii venturus est jndicare vivoset mortuos, et spoculum per ignem. Habebat autem in manu sua bacuhim inusitatae formcC ; in snpe- riori scilicetbihircum. Interrogatus quid sibi vellet baculus ille : Res, inquit, grandis mysterii est. Quamdiu enim sicut nunc videtis, duobus c?elum capitibus suspicit : duas orbis partes Deus possidet, tertiam mihi partem cedens. Porro si eadem duo superiora capita bacnli suhmittam usque ad ter- ram, et inferiorem ejus partem qua; simplex est erigam ut ca?lum snspiciat, duabus mundi parti- bus mibi retentis, tertiam tantummodo partem Deo relinquam. Ad ha?c risit universn Synodus, derisitque hominem tam profunde datum in re- probum sensum. Jussus autem ex decreto Concilii, ne pestis iterum serperct, diligcnter custodiri, lempore exiguo siipervixit.

7. a Discipuli vero ejus, quos magnis insignie- rat nominibus, alium scilicet vocans Sapientiam, alium Scientiam, ahum Judicium, et in hunc mo- dum cstoros, cum sanam doctrinam nullaratione reciperent, potins obslinatissime de falsis gloria- rentur vocabulis : in tantum, ut ille qui judicium dicebalur, suis detentoribus ullricem infelici fldu- cia comminaretur sententiam. Curiae prius et po- slea ignibus traditi ardere potiusquam ad vitam corrigi maluerunt. Audivi a quodam venerabili viro, (jui interfuit dum haec agerentur, quod au- dierit illum, qui Judicium dicebatur, cum ad sup- phcium duceretur, crebro dicentem : Terra, fin- dere : tanquam ad oris ejus imperium terra ape- rienda esset, et devoratura sicul Dathan et Abiron, hostes ejus. Tanta vis semel inhxi cordibus erroris fuit ». llactenus Neubrigensis. Sed jamad ejusdem Rhemensis Concilii Acta revocemus orationcm.

8. Fidei Symboliim contra Giliberti errores, et Concilii Rhemensis canones. — Inter alia autem, perlalasadSynodum regum causas esse sic narrat: « Venerunt ad prtcdiclum Concilium cum lUilIa Aurea nuntii juiiioris Romanorum regis Henrici, tam de sublimatione sua ad impcrium Romano Pontiflci signiflcanles, quam de tribus fratribus ducatus Poloniaj, f|ui ejecto quarto et seniore, ducatum inlra sc diviscrant; ac de episcopis illius provincia;, (|ui supcr lioc patri ipsornm juranion- tiim pra;slitcrant, qucriinoiiiam facicntcs ». Sed quid de his in Concilio fuerit deflnitum , dicerc praitermillil.

Iiisupir autem statutos fiijsse in eadem Sy- nodo complurcs canones spcctantcs ad discipiinam Kcclesiaslicam in usum pnshimin rcvocandaiii, ex S. Hernardo, i|iii cx illis aii(|uot rccilat in librisde Coiisideralionc ad Eugcnium, possunius inlclli-

gere, duiii quartu aiino atem]iore istocoiiqueritur apud ipsum Pontiflcem , non servari , quae in proximo prajcedenti Rhemensi Concilio statuta fuissent.

At primuni omnium ante canones ad discipli- nam Ecclesiaslicam pertinentes describendum est, quod Eiigenius ipse post ConciHum Rhemense Synibolum fidei promulgandum statuit contra er- rores Giliberli. Sed antea hic recensendos errores ipsos, uti leguntur in Codice Gallicano, operEepre- tium existimamus, his verbis:

9. ASSERTIOSES GILIBERTI P0RRET.\NI PICTAVIENSIS EPISCOPI.

(( Quod divina natura , quae divinitas dici- tur, Deus non sit, sed foriiia qua Deus est, quem- admodum humanitas homo non est, sed forma qua est homo.

« Quod cum Palcr, et Filius, ct Spirifus san- ctus unum esse dicuntur, nonnisi una divini- tate esse intelligantur , nec converti possit, ut unus Deus, vel una subslantia, vel unum ali- quid, Paler et Filius, et Spiritus sanctus esse di- catur.

« Quod trcs persona! tribus unitatibus sint tria, et distinctce proprietatibus tribus, (juae non sunt ipsa; personse , sed sunt tres res aeternae, ct ab invicem a divina substanliain nuniero difFe- rentes.

« Quod divina nafura non sit incarnata ». His prajpositis, haec scquuntur :

0 Anno Doniini millesimo centesimo quadra- gesimo octavo, Symbolum istud sub Eugenio Tertio papain Rhemensi Conciliofirmatum esta Patribus provinciariim.

« Credimus et confitemur simplieem naturam divinilatis esse Deum, nec aliquo sensu Catholico posse ncgari quiu divinitas sil Deus, et Deus divi- nitas. Sicubi vero dicitur, Domini sapientia sa- pientcm, magnitudine magnum, divinilate Deum esse, et alia hujusmodi, crcdimus nonnisi ca sa- pientia, qua; esl ipse Deus, sapicntcm esse : non- nisi ea magnitudine, qu;B est ipsc Deus, magnum esse : nonnisi ca aeternitate, quae est ipse Deus, aeternum esse : nonnisi ea unitale ununi, quje est ipse ; nonnisi ca divinilale Deum, ixwiv cst ipse, idcst,seipsosapientem,magnum,;cternum, unum, Deuni.

M Cum do tribus personis loquimur, Patre et Filio, et Spiritu snncto, ipsas unum Deum, unam divinam substantiam esse fatenuir. El e coiivcrso cum dc uno Deo, una divinasubstanlia 10(iuiiiuir: ipsum unum Deum, unam divinam snbslantiam esse tres personas confitemur.

« Credimus et conlilemur solum Dcum Pa- trem, ct Fihum, ct Spirilum sanctum a-tcrnum esse, nec aliquas omnino res, sive relaliones, sive proprietalcs, sivesingularitates, vcl unilalesdican- tur, vcl alia luijusmodi adcsse Dco, (|u;c siiit ab Kterno, ct non siiit Dciis.

aCredimuscl coiifilemur, ipsiun divinilalcm,

EUGENII III ANNUS 4. — CHRISTI 1148.

19

sive substantiam divinam, sive naturam divinam dicas, incariialam esse, sed in Fiiio ». Hucusque Symbolum lidei post idem Rliemense Conciliuin promulgalum. Statuti sunt cniin prius canones deceni et sepiera, quorum duo uacti sumus exem- plaria, alterum Vaticanum, Gallicanum vero alte- rum, missum Romani ad Gregorium papam, de- cimum tertium a Jacobo Amioto episcopo Antisio- dorensi, seddesiderantur in Vaticano cauones fldei spectantes ad daninationem errorum Giliberti , quos ex Gallicano posuimus. In reliquisautem, si quaj inventa sunt admodum lcvia ab invicem discrepantia, ponunlur in margine. Post canones vero sancitos, dimissa Synodo, cum delectis insi- gnioribusdoctrinaepiscopis, seorsum convenit Eu- genius papa ad imponendam manum postremam erroribusGiliberti, cum et abeodem Pontitice prae- dictum Drmatum est Symboium,quod nos honoris causa, ut factum reperimus in Codice Gallicano, primo loco posuimus, et post ipsum canones, uti sequuntur :

10. « 1. Qui ab episcopissuisanathematissen- tentia condemnantur , quoniam a communione Ecclesiastica removentur, diabolicae dignoscuntur subjici potestati. Non enim esthomo qui ligat, sed Cbristus, qui hancministris suis exhibuit (tribuit) potestatem. Ideoque a suis episcopis excommu- nicatos ab aliis recipi (suscipi) modis omnibus pro- bibemus; episcopus autem qui sententiam promul- gaverit, eam vicinis episcopis euuntiut(annuntiet). Qui vero excommunicato, donec ab eo qui euni excommunicaverat, vel ab auctoritate Sedis Apo- stolicai absolvatur, scienter communicareprtEsum- pserit, eadem excomrauuicationis sententia ipsuin teneri censenms.

« 2. Praecipimus etiam ', quod (ut) tara epi- scopi, quam clerici, neque in superfluitate, seu inhonesta varietate colorum, aut scissura (flssura) vestium, neque in tonsura, intuentium, quorum forma et exemplum esse debent, otTendaut aspe- ctum ; sed potius ita in suis actibus ea (errata) condemnent, utaniorem innocenticE conversatione denionstrent, sicut diguitas exigit ordinis clericalis. Quod si moniti ab episcopis suis infra undecim dies non obtemperaveriiit, Ecclesiasticis beneficiis eorumdem pontificum auctoritate priventur. Epi- scopi vero si pr;eflxam poenam irrogare neglexe- rint : quia inferiorum culpfe ad nullos magis re- ferendaB sunt, quam ad desides negligentesque rectores, tamdiu ab episcopali (pontiflcaU) offlcio abstineant, donec pcenam a nobis constitutam cle- ricis sibi subjectis iinponant, nec etiain (eam) nisi praecedente congrua satisfaclione relaxenl.

0 3. Prffiterea quod a patribus nostris propen- siori cura novimus constitutum, nos quoque pra;- cipimus observari : utqui in ordine subdiaconatus aut supra uxores duxerint, aut concubinas habue- rint, officio atqne Ecclesiastico beneficio careant.

' XXI. (]. IX. c. ult.

« 4. Ad majorem ' aulem domus Uei decorem adjicientes,statuimus,utsanctimoniaiesetmulieri;s qua; canonicK nominantur, et irregulariter vivunt, ju.xta beatorum Benedicti et Augustini rationem (regulam) vitam suam in melius corrigant ct einen- dent : superfluitatem et inhonestatem vestium recidant, et in claustro sint assidue permanentes (communi) choro, refectorio et dorniitorio sint contenta;, et relictis pra;bendis et aliis propriis, earum necessitatibus de comrauni provideant (pro- videatur). Quod si usque ad pro.xiraum Apostolo- rum festum non adimpleverint, ex tunc in earum Ecclesiis, donec hoc nostrum raandatum adimple- verint (adimpleant), divina prohibemus otficia ce- lebrari ; et si quaipsarum mortuafuerit, Christia- norumcareat sepultura. Prohibemus etiam, ne in earumdem coUegiis aliqua quae irregulariter (nisi regulariter) victura fuerit, recipiatur.

« 5. Decerniraus etiam ^ (autem), ut iaici Ec- clesiastica terminare negotia non proesumant ; et episcopi, abbates, archidiaconi, et alii Ecclesiarum praelati de negotiis Ecclesiasticis, vel de aliis qua; spiritalia esse noscuntur, aliquorum laicorum ju- dicio non disponant ; nec propter eorum prolii- bitionem Ecclesiasticam dimittant justitiam e.xer- cere.

« 6. Auctoritate quoque Apostolica prohibe- mus, ut nullus advocatus, praeter jus et benefi- cium antiquitus constitutum sibi aliquid accipere (quid arripere) vel usurpare praesumat. Subadvo- catos vero et (caret) exactores eorum modis omni- bus ab Ecclesiarum infestationibus removeri pra;- cipimus. Quod si quis contra hanc sententiam (prohibitionem) a nobis promulgatam de caetero attenlare praisumpserit, Christianorum careat se- pultura.

« 7. Quia vero continentia ', et Deo placens raunditia in Ecclesiasticis personis et sanctis Ordi- nibus dilatanda est, sanctorum Patrum, et pree- decessoris nostri papa; Innocentii vestigiis inhaj- rentes statuiraus, quatenus episcopi, presbyleri, subdiaconi , regulares canonici, monachi, atque conversi professi, qui sacrum transgredientes pro- positum, uxores sibi copulare pra;sumpserint, se- parentur : hujusmodi namque copulationem , quam contra Ecclesiasticam rationem (regulam) constat esse contractam, matrimonium non esse censeraus. Qui etiam ab invicem separati, pro tan- tis excessibus condignam poenitentiam agant. Id ipsum quoque de sanclinionialibus, si, quod absit, nubere tentaverint, observari pnBcipimus.

« 8. Divinarumlegum manifestaest disciplina, et sanctorum Patrum decreta sanxerunt, uti deci- mas Ecclesiarum, quas in usus pietatis concessas canonum demonstrat aucloritas, laici non debeant possidere. Nos quoque ne id flat, modis onmibus prohibemus, sive ab episcopis, sive a regibus, vel

' XVIII. q. .|. 1. c. 46.

— - C. Deceriiiiiius de Judiciis. — ' xxvii.

20

EUGENII III ANNUS 4.

CHRISTI 1148.

quibuslibet personis acceperinl, nisi Ecclesise red- diderint, sacrilegii crimen conimiltunt, et pericu- lum BEternffi damnationis incurrunt.

« 9. IUud ' ctiam duximus annectendum, ut nullus in arcbidiaconum nisi diaconus vel presby- ler ordinetur. Archidiaconi vero, decani, vel prae- positi, qui infra ordines praenominatos existunt, si inobedienles ordinari contempserint , suscepto bonore priventur. Probibemus etiam (auteni) ne adolesceniibiis, vel infrasacrosordines constitutis, sed qui prudenlia et meritovilfficlarescunt, prsedi- cti concedantur bonores.

« 10. Prajcipimus etiam -, ne presbyteris con- ductitiis Ecclesia? committantur, et unaqugeque Ecclesia, cui facultas suppetit, proprium babeat sacerdotem, nec ab ejus regimine abcujus nisi episcopi, in cujusparocbia fuerit, velarcliidiaconi, (aut) canonico judicio depellatur. Cui de bonis Ecclesiaj tantuni beneficii pra?beatur, undc conve- nienter valeat sustentari.

« di. Praecipinius quoque', ut presbyteri,cle- rici, nionaciii , conversi, pcregrinij mercatores, rustici cuntes et redeunies, et in agricultura exi- stentes, et animalia cum quibus arant, et oves omni tempore sint secura. Si quis autem boc no- strum statutum violare praesumpserit, episcopus, in cujus parocbia fuerit, omni trepiditate (lepidi- tate) seposita, canonicam de ipso justitiam faciat.

« 12. Temerariam * quoque militum auda- ciam, qui ad detestabiles nundinas vel ferias ex condicto solent ad ostensionem suarum virium convenire, unde mortes (boininum et pericula) corporum et anmiarum saepuis provenerunt, om- nino (sibi) beri interdicimus. Quod si quis ibidem ca'sus vel mortuus fuerit, jiocnileutia ei et viati- cuni non negetur; Ecclesiastica tamen careat se- pultura.

« 13. Nibilominus'* pra^sentis scripti serie sta- tuta praedecessoris nostri felicis memoriaj papa; Innocentii conCrmantes, decernimus, ut si quis, suadcnte diabolo, tanti sacriiegii reatuiii incurrerit, (|uod in cicricum vel monacbum violenlas manus mitlat (injiciat), analiiemati sut)jaceat, et nuilus episcoporuni illum i^rajsumat absolvere, nisi mor- tis urgenle iiericulo, donec A|)ostolico conspeclui pra;sentelur, et cjus mandatum suscipiaf.

« 14. Ilac etiam consona sanctornm Patrum definitione saiicimus, ut in cos qui ad Ecclesiam, vel coemeterium confugerinl, niillus niaiuis mit- tere audeat. Quod (si) qui fccerit, anatbema sit.

« lf>. Innovamus ctiam ^, nt si quis malo stii- dio, sive j^ro odio, sivc pro vindicla igiiein appo- suerit, vel apponi fecerit aut npposilorii)us consi- lium vel auxilium scicnter tribueril , exeom- mimicetur. Et si mortuus fuerit iiicendinrius , Cbristianorum carcat sopultura. Nc^ ai)Solvalur,

• ni«l. vri. c. :t. — ' I. (]. II. c. 5. cl ull. — » C. l'. ilc Ircn^-a et pace, — ' lic loin. c. I . - ' svi. q. iv. c. .^fi. — • xxiii (|. VIII. c. 32.

nisi prius damno cui intulit secundum facultatem suam resarcito, juret se ulterius ignem non appo- siturum. Pi^nitenlia Dei (ei) detur, ut Hierosoly- mis, aut in Ilispania in servitio Dei per annura perinaneat. Si quis vero arcbiepiscopus vel episco- pus hoc relaxaverit, damnum restituat, et per an- num ab officio pontificali abstineat. Sane regibus et principibus facultatem faciendae justitise non ne- gamus.

« 16. Pra^cipinius etiam, ut pro (per) chri- smatis, ct olei sacri, et sepultura; acceptione, (acce- ptioncm) nullum pretium exigatur.

B 17. Illud etiam quod a prsdecessore nostro papa Innocentio statutum est innovantes ordi- nationes factas a filio Petri Leonis, et aliis schi- smaticis et haereticis, evacuamus, et irritas esse censemus.

«Quiaetiam AposloIicaSedes,quod reclumest, consuevit attenta consideratione defendere, et quod devium invenitur esse evitare ( esse invcnerit evi- tare), prcescntis decreti auctoritate praecipimus, ut nullus omnino bominum baeresiarcbas et eo- rum sequaces, qui in partibus Gasconiac, aut Pro- vinciae.... vel alibi commorantur, manuteneat vel defendat : nec aliquis eis in terra sua receptacu- lum pracbeat. Si quis autem vel eosde caitero reti- nere , vel ad alias partcs proQciscentes eorum errori consentiens recipere forte pracsumpserit, quo iratus Deus animas percutit, anatbemate feriatur, et in terris eorum donec condigne satisfaciant, divina celebrari officia interdicimus ». Hactcnus ex Codice Vaticano. Sed audianius querelas S. Ber- nardi, Eugenium compellantis verbis istis de ne- glectu canonum ejusdem Rbemensis Concilii ' :

11. « Mibi, inquit, in promptu cst (ut multa et innumera jirajlermittam, qua; passini neglecta jaccnt ) nonnulla etiam ex his , quae plantavit dextcra tua, convulsa monstrarc. Nonnc os tuum in Rbemcnsi Concilio subjecta capitula pronuilga- vit ? Quis ea tenet? quis tenuit ? Falleris, si teneri putas : si non putas, ipsc peccasti,autstatuensqu8e non tenerentiir, aut quod non tenentur dissimu- lans '. Pi\Tcipimus, aisti, ut tam episcopi, quam clerici iieque in superfluitale seu inbouesta varie- tate colorum, aut fissiira veitium, neque in ton- sura, iiitiicntium (quoriim forma et cxcmplum esse debent) ofTcndant aspcctum ; sed potius ita in suis aclibus errata condemnent, ut amorem innocentiaB conversatione demonstrcnt, sicut dignilas exigit ordinis clericorum. Quod si moiiiti ab cpiscopis suis inlra qiiadraginta dics non obtemperaverint, Ecclcsiasticis bencliciis eorumdem ponlificiim aii- cloritate priveiitur. Episcopi vcro si pra>fixam pir- nani irrogare ncglcxerinl; quia iiiferioriim culpa' ad niillos magis refcrcnd;c sunt, (|iiam ad dcsid(ih negligentcsque reclores : lamdiu ab officio poiili- ficali al.sliiieanl, doiiecpiEnam a nobisconslitulam clericis sibi sulpjcctis imponanl.

' llnu (nnsiil. 1. IV. — ' I Dlic. Illiciii. i'„ i.

EUGENII iri ANNUS 4.. — CIIRISTl 1148.

21

« Illiul ctinm ' cUixinnisannectendum, iit nnl- lus in arcliitiiaconiiin vel dccannm, nisi diaconus et jiresbyter ordiiictur ; arcliidiaconi vero, decani, et pra^positi, qui infra ordincs prKnominatos sunt, si inobedientes ordinari conlempseriiit , honorc susceplo priventur.

i"!. a Probibemus autem "-, nc adolcsccntibiis, vel infra sacros ordines constitutis, scd qui pru- dentia, ct vitae merito darescunt, pra?dicti conce- dantur bonores ». His vero recitatis, bacc subjicit : 0 Verba tua bfec tu sanxisti : quid effcctui maii- cipatum ? Adbuc adolescentes , adbuc iiui infra sacros ordines sunt, in Ecclesia promoventur. Quod ad primuni capitulum pertinet, luxus vestium in- terdictus, sed non restrictus : pcena dictata, sed minime secuta est. Jam quartus annus est, ex (|tio datum mandatum audivimus, et neminem adliuc clericorum privatum beneficio, neminem episco- porum suspensum ab offlcio, luximus. At luctu amarissimo dignuin quod secutum est. Quid hoc? Impunitas incurise soboles, insolentia? mater, radix impudentia?, transgressionum nufrix etc. » Queri- tur enim de bis pluribus. Porro ex hujusmodi sancti Bernardi textu, corrige Decretum Gratiani, ubi sub nomine Innocentii Secundi, in Concilio Roniano recitatus habetur ejusmodi canon de non promovendis iisdem adolescentibus ', nisi dixeri- mus, idipsum ab Innocentio in Romano Concilio constitutum, quod postea ab Eugenio iuRhemensi Concilio fnit iteratum.

13. Gilibertus confutatus resipiscit : in cujus causa cur S. Bernardus in cardinales affenderit. — His absolutis, introducta est in Concilium Gili- berti episcopi Pictaviensis causa, in qua idem Gi- libertus expertus est sanctum Bernardum ve- hementissimum contrailictorem. Qiii cum adeo perstringeret illuni, ut omnino convinceret ipsum hffircticum , Eugenius papa consulens tanti epi- scopi famfe, id seorsum post dimissum Concilium faciendum duxit. Testatur hffic Gofridus iu Vita ipsius sancti Bernardi, cum ait * : « Igitur in Con- cilio, (|uod in urbe Rbemorum papa venerabilis Eugenius celebravif, egit cominus adversus hunc Gilibertum Ecclefia; sanctae suo tempore singula- ris atbleta Bernardus : primo quidem totum, quod ille verborum cavillationibus occnltare nitebatur, eliciens; deinde vero tam suis ratiociniis, quam sanctorum testimoniis biduana disputatione re- darguens. Considerans sane, nonnullos ex bis qui praesidebant, jam quidem animadvertentes bla- sphemiam in doctrina, adhuc tainen avertentes injuriam a persona; accensus est zelo, et domesli- cam sibi Ecclesiam seorsum convocat Gallicanam. Communi denique consilio a Patribus deceiii pro- vinciarum, aliis autem episcopis et abbalibus plurimis, dictante viro Dei, novis dogmatibus op- ponitur Sjmbolnm novuni. Cui etiam subscribun-

' Conc. Rlicm. c. !l. — ' Ibul. — ' Disl i.x. — > Vii. S. lieni. I. III. c. 5.

tur nomina singulorum , ut eoruni viiltlic(!t omnium sicut irreprchensibilis fides, sic irreprc- hensibilis zeliis cccteris innotescat. Ita demum Apo- stolico judicio, el auctoritate univer.^alis Ecclcsiaj crror ille damnatur. E|iiscoi)iis Gilibertus an ei- dem damnationi coiisentiat, intcrrogatur : consen- tiens et publice rcfutans quaj priiis scripscrat et aftirmaverut, indulgentiam ipse conswiuitur, ma- \ime quod ali iiiitio cautus fiiisset ea lcgc eam- dem ingredi disceptationem, ut promittcrct sinc uila sese obstinationc pro Ecclesia! saiictie arbitrio correcturum libere siiam opinioncm ». Hactenus Gofridus. Ex quibns plaiie illiul inducitur, eum- dem Gilibertum licet hffiretica senserit, haireti- cum uon fuisse; cum pertinacia, qua> secundum sanctum Augustinum de civitate Dei, facit quem- quani bsreticum, omnino caruerit, et hac de causa non fuerit pcena mulctatus privatione epi- scopatus, quo privandus omnino fuissct ex pra;- scripto sacrarum legum, si convictus fuisset ha?re- ticus, imo et hrcresiarclia.

ti. At quoad Symbolum noviim, quod asserit tunc a sancto Bernardo fuisse conscriptum, atque ab episcopis subscriptum; (luffiiiam controversia ejus causa excitata fuerit et tumiiltus obortus a S. R. E. cardinalibus adversus Eugenium papam, prffistat audire ab ejus temporis scriptore Ottone Frisingensi, rem ipsam locupletius prosequente, qui ait ' : (( Itaque flnita Synodo, salutiferisque ad innovationem seu conflrmationem anti(|uorum ibidem promulgatis decretorum capitulis, pruden- tiores et viciniores ad causam episcopi Giliberti terminandam reservantur. Decursa mediantc Qua- dragesimfc hebdomada, sacroque DominictC Pas- sionis fempore incboante, episcopus Pictavinus, manente adhuc summo Pontifice Rbemis, rursus ad judicium trahitur, in cubicnlo, ubi urbis epi- scopus cum senioribus sedit, vocatur, et ab eo, quid dc fide sanctai Trinitatis sentiat, subtiliter interrogatur etc. » Subjicit disputationem de bis tunc habiiam coram Eugenio papa, ipso etiain in- terloquente; atciue demum, quie sanctus Beriiar- dus scribenda curarit capita Catliolica! fidei adver- sus Giliberti errores, quae Gofridus ■ nominat Symbolum novum, adversus novos errores ab eo- dem sancto Bernardo conscriptuni, de quo ista Otto habet : « Quam auctoritatcin cuni determi- nare velletClaravallensis abbas, aliqua verba, qua? cardinalibus displicerent protulit, episcopo Picta- vino dicenle : Et hoc scribatur. Ad quod ille re- spondit : Scribatur stylo ferreo in ungiie adaman- tino. Moxque ad publicum progressus, omnes quo.-> poterat convocavit. Ibi cuni arcliiepi<copis, viris que religiosis et eruditis contra quatuor pr;cdicta quaj Pictavino episcopo imponebantur capitiila. fidem suam in bunc modum iiise cum aliis, et alii ciim ipso exnosuerunt :

13. « Grcdimussimpliciter natur.iin divimtatis

1 01. Fr. iu Frid. I. i. c. Sti, 31.

22

EUGENII III ANNTJS h. — CHRISTI 114H.

esse Deiim, ncc alifnio sensu Catliolico posse ne- gari, quin divinitas sit Dciis, et Deus divinitas. Si vero dicitur, sapieiilia sapientem , magnitudine magnum, ffiternitale a;ternum, unitate unum, di- vinitate Deum esse, et alia iuijusmodi : credimus nonnisi ea sapientia,qua) est ipse Deus, sapientem esse ; nonnisi magnitudine , quae est ipse Deus , magnum esse : non nisi Kternitate, qure est ipse Deus , ceternum esse ; nonnisi unitate qua> ipse est, unum esse; nonnisi ca divinilale Deum qu;f ipse est, id est, seipso, sapienteii), magnum, ffiter- uum, unum, Deum.

(1 Cuni de tril)us personis, Patre, Filio, et Spi- ritu sancto loquimur, ipsas unum Deum, unam divinam substantiam fateniur esse. Et e converso : cuni de uno Deo, unatiuc divina subslantia lo- quimur, ipsum unum Deum , unam divinani substantiani esse tres pcrsonas profltemur.

a Crediinus solum Deum Patrem, el Filium, et Spiritum sanctum a;ternum esse, nec aliquas omnino res, sive relaliones, sive proprietates, sive singularilates, vel unilates dicantur, et ejusmodi alia a Deo esse, qua; sint ab a;lerno, et non sint Deus.

0 Credimus ipsam divinitalem, sive subslan- liani divinam, sive natuiam diviiiam dicas, incar- natam, sed in Filio esse ». Ista sunt, quK S. Bcr- nardus una cum episcopis Gailicanis tunc scribi et servari prsecepit, tanquam antidolum adversus propinatos Giliberti errores. At qufc lioruni causa oborta tunc est conlroversia inler S. R. E. cardi- nales, qui aderant, adversus Eugenium papam, ab eodem Otloue sic accipe ■ :

16. « Qnod Gallicanffi Ecclesia3 factum tam graviter sacer cardinaliuin senatus accepit , ut cum inagna inentis indignatione curiam intraret, ac tanquam unum corpus eilecti, una oiunes voce Pontifici suo dicerent : Scire debes, quod a nobis per quos tan(|uam per cardines universalis Eccle- sia; volvitur axis, ad regimen lotius Ecclesis pro- molus, a privato universalis |»ater effeclus, jani deinceps te non tuum, sed iiostiuiu polius esse oportere : nec privatas et modernas aniicitias an- liquis ct communibus [iricponeie, sed oinnium utilitati consulcre, Homana;(|ue ciiri;e culmcii c\ officii tui nccessiludine cuiare et obscrvaie dc- bere. Sed quid fecit abiias tiius, el ciim co (;alli- cana Ecclesia ? Qiia fronlc, quo aiisu cerviccm contra Koman;e Sedis |irinialum et apiceni ere.xit ? Ha;c est enini sola qu;c claudil, el neino aperil : aperit, et nemo claudil. Ipsa sola de fide Calliolica discutere habens, a iiullo, cliain absens, in lioc singulari bonorc pi\Tjudiciuin pali j.otesl. Sed ecce Galli isli etiam facieni nostram coiilemneiiles, super capilulis, qii;c Iiis dicbiis, iiobis assidenli- biis, agilala sunt, laiKiuaiu tinilur;e (dcliniliv^e) sentcntiK ultimam maiiuiii ai)i)onendo, nobis in- consultis, fidem suaiii scriberc pnrsuiDpserunl.

Cerle si in Oriente, utpote Alexandria; vel Antio- cliia;, corani omnibus patriarcbis liiijiismodi tra- ctarelur negotium : nibii Drma slabilitale solidum sine noslra definiri valeret auctoritate. Quinimo juxta antiquoruiu Patrum institiita vel exempla, Roinano servaretur examini terminandiim. Quo- modo crgo isti in nostra prBESentia usurpare au- dcnt, quod etiam remotioribus et majoribus nobis non licct ? Volumus igitur huic tain temerari;c novitiiti celeriter assurgas, ipsorumque contuma- ciam punire non differas ». Ista ad Eugenium pa- pam universum sacrum coUegium cardinalium.

t7. Ac plane quot cardinales, tot dixeris Paulos resistenles in faciem Petro, repreliendentes eum, qui connivere bis creditus; omnino quidem ipsis repieliensibilis videbatur, diim definire (juid de flde nullius sit alterius hominis, quaiiliinililiel vita; laiidabilis, etiamsi dono polleat miraculo- rum, uti S. Dernardus erat. Nam quaiitumlibet s;inctissimus esset, quod adhuc in carne morare- tur, loiige erat inferior Angelo, cui nequaiiuam hanc pr;erogativam tribuendam putavit Apostolus, ut de flde quid posset CDelitus definire sub anatlie- malis pcena. Etenim idem ipse qui dixil ' : o Ne- scitis quia et Aiigelos judicabimus ? » his verbis in Angelos anathema potenter inlorquet, dicens : « Etsi Angelus de cselo evangelizet vobis pr;cter- quam quod evangclizavimus vobis : analhema sit ». Quod autem dixit in Angelum, ut multo inagis deberet, de quolibet intelligi homine, mox sic ge- neralius repetit : « Sicut praidiximus, ct nunc ite- ruin dico : Si quis vobis annuntiaverit, praiter id quod accepislis : Anathema sit ». Non igilur An- gelo, vel aliqui sanctorum hoc a Deo Iributum esl piivilegium, sed Romanae Ecclesice in persona Pe- tri, cui tantam Christus est pollicilus et tribuil dignilatem.Quomodo autem his perstrictus Eiige- nius j)apa, satisfaciendum curaverit cardinalibus, ita idem Otto rem gestain prosecutus enarrat, diceiis :

18. « Quos Romanus Pontifex blando miligans el(i(|iiio, abbale ad se vocato, de hoc facto, quali- tateve tacti solerter inquirit. Cui ille liiiinililer ct cum levcrcntia respondit, se, vel doiiiinos episco- pos nihil de prafatis capilulis dcfinisse : sed (juia ab episcopo Pictavino audierat, ut fides suu scri- bereliir, idcirco, quia solns noUet, illoriim aucto- rilale ac testimonio simpliciter se quod sentiret cxposiiisse. Hocijuc tam buinili, quam modeslo ipsius responso pr^edicta cardiualium iiidigiialio coiiquievit ; ita tamen, ut pnefalum scriptuni laii- i|uam inconsulla curia prolatum, velul auclorilalis pondere carcns, pro Symbolo in Ecclesia, qnod in Conciliis coutra luiMcses congiegatis fieri solel, uoii habeieliir », iiisi al) ipsa Roiiiaiia Ecclesia ceiirinnarclur. Quod etfaclum, alqiie oiiiniiim iiiia seiileiitia coiifirniatum. Sic ikique cuiicla per car- diiiaics (d)jecla, solida veritale coiislilula esse iio-

1 01. l-i. ile gesl. 1'riil. i. i-

KUr.ENII lir ANNUS '). — UIIRISTI 1148.

23

vernnl , ijiiibLis nemo Ciilliulice s;iiiieiis coiiUm- clicere iiosset. Quod aiitem sie sane sobrieque sapuerint, sicut et recte cuin S. Bernardo ejiiseopi Gallicani, ut repreliensioni acquieverint, nec schi- snia conflarint, neqwe cardinales ita coninioti dis- cessionem fecerint ab Eugenio, ipse auctor Otto de liis Deo gratias agens, moxsubdit : « Benedictus peroiiinia Deus qui sic Ecclesia; suse sponsa; suae providit, ut nec vel sumnia niembra a ca|)ite suo dissiderent, vel tantus religiosarum et discretarum personarum numerus Gallicanse Ecclesise aliquod judicii pondus a Sede Roniana reportans,schisma- tis non parvi occasio esset. Ha;c paucaex multisde illo Concilio dixisse sufficiat ».

19. Cscterum quod pertinet ad sancti Bernardi

quatuor capita, idem Otto subjicitista : « De primo

tantum Ronianus Pontifex definivit (ut put.i, ma-

joris momenti, in quo et totius qua>stionis cardo

verteretur) ne aliqua ratio in Theologia inter na-

turam et personam divideret ; neve Deus divina

essentia diceretur ex sensu ablalivi tantum, sed

etiam nominativi ». Et de Giliberto ipso mox isfa :

H Episcopus vero preemissam sumnii Pontificis

sententiam reverenter excipiens, archidiaconis suis

in gratiam receptis cum ordinis integritate et ho-

noris plenitudine, ad propriam dicecesim remea-

vit B.Cccterum etsi suum correxit errorem episco-

pus, ex discipulis tamen fuerunt nonnuih, qui in

ea permanentes perversitate, haereticis merito me-

ruerunt annumerari : adversus quos ipse S. Ber-

nardus in Canticis disputans, ait ad finem ' : « Sed

haec minime jani contra ipsum loquimur Giliber-

tum (quippe qui in eodem conventu sententia3

episcoporuni humititer acquiescens , tam hgec ,

quam caetera digua reprehensione inventa proprio

ore damnavit) sed propter eos, qui adhuc libruni

illum contra Apostolicum utique promuigatum

ibidem interdictum transcribere et lectitare ferun-

tnr, contentiosius persistentes sequi episcofium, in

quo ipse non stelit, et erroris, quam correctionis

magistruni habere malentes ». Heec sanctus Ber-

nardus, afque de his hactcnus.

-20. Gaufredi Epistola de rebus gestis in causa Giliberti. — Ad postremum hic (quod pollicili sumus) reddenda est Epistola Gaufredi monachi Cisterciensis data, adcardinaiem Albanensem,post plura annorum curricula rogantem eum, quem sciret interfuisse eidem Rhemensi Concilio, ut cuncta quae actitata essent ab Eugenio papa in causa ejusdem Giliberli, sive Gisleberti Pictaviensis episcopi, ad ipsum scriberet. Quod et prfestitit ita scribens :

B Amantissimo patri et domino A., Dei gra- tia Albaneiisi episcopo, domini papae vicario, fra- ter Gaufredus de Claravalte minimus, id quod est. « liijunxerat veslra paternitas venerabili fratri nostro, et vestro speciali filio Augustino, ut dc mandalo vestro mihi imponeret, vobis per Epislo-

1 liern. iii Caui. ^tr. Lxxx.

lam diligentcr notiim facere, (iiialitcr in Rhemensi Concilio, (|uod dominus papa beatie memorite Eii- genius Tertius celebravit super (luibusdam capi- tulis, in expositione Pictavieiisis cpiscopi magistri Cisleiierti, cognomento Porretani, deprehensis et reprehensis, tractatum, quid et (luemadmodum tandein fnerit judicatum. Unde vobis si tardius videor obedire, non miretur vestra serLiiitas : quoniam ante vigiliam festivitatisOmnium Sancto- rum verbum aliquod parvum vel grandc super lioc non audivi. Eadem die stylum et tabulas ap- prehendens coepi scriberc, (juod optarem vobis, si possem, celerius intimare.

« Eodem igitur anno, quo prtedictus Pontifex Eugenius Romanae Ecclesiffi Cathedram sedens (scandens), non mediocreni primo statim auditu flagitiosis intulit metum, et honestis omnibus e regione flduciam : magnusquidam vir et bonorum memoria dignusArnaldus nomine, et cognomine' Qui 71071 ridet, in EcclesiaPictaviensi sub praedicto episcopo offlciiim archidiaconale gerebat , non iiliiis adeptus uiunere, sed ab ejus pra?decessore promotus. Difficile siquidem talis arbor fructum ejusmodi protulisset. Accidit autem, ut ab eodem arciiidiacono satis fldeli pariter et diserto super quibusdam capitulis fideifamiliariter, ut credimus, ante commonitus, nec acquicscens, in Ecclesia demum palam argueretur. Appellatum denique est ad Romanam Ecclesiam, et coram praBnomi- nato papa eadem quKstio ventilata. Qui in Gallias descensurus, utramque partem sibi praecepit in solemnitate Paschali Parisiis pnBsentari. Affuit beatissimus pater noster sanctus Bernardus cuin eodem papa in eadem solemnitate Parisiis, cui omne negotium Christi, ubiciimque eum conti- gisset adesse, tanquani omnino proprium, nemine super hic (hoc) ambigente, protinus incumbebat. Facta est inquisitio, secundum praedictum Codi- cem expositionis super Boetium ab eodem epi- scopo requisitum ^ : ad manus sc non habere respon- dit. Inventa est tamen apud scholares particula quiedam , ubi inter cretera continebantur haec verba : Si homo, cui divcrsa conferunt ut sit, praj abuiKlanti uniusformae, ut puta, sapientia','dicitur ipsa, secundum illud : Tu quantus quantus nihil nisi sapientia es : multo magis Deus, cui diversa non conferunt ul sit, dicituresse sapientia sua, bo- nitas sua, et Ccetera. In luinc modum producta est in medium ha?c scriptura, et disputabat sanctus Ber- nardus adversus episcopuin, dicens grave verbum et enorme videri,quodiccbatur, diversa non con- ferre Deo utsit, quasi conferat unurn. Illam quoque similitudinem locutionis emphaticae procul esse a Deo, nec sicut (|uilibet hominem (hominum), sa- pientia sua dicitur; sed vere et substantive dicam esse sapicntiam suam, essenliam suam, divinita-

1 Locus (iecurtalns, et corruptus, desunt raulta de Gilibeclo : Dam qua; scquuntur dicU sunl dc ejus accusatore. — ' Texlii? in muliis depravatus.

24

EUGEXII III ANNUS 4. — CHRISTI 1148.

tein snam, et non queniailmodnm Davus didus est scelus. Negabat autem episcopus docuisse, vel credidisse aliqnando se, vel litteris commendasse, quod divinifus non esset Deiis , quod forma vel essentia essel in Deo, qus non esset Deus ; el am- plius aliquid faciens, discipulcis suos cpiscopum quemdam Eboiensem (Ebroicensem) generosum salis, Rotiiomagensem arcliiepiscopum ])ost futii- rum, Rotoldum noniine, et magistrum Ivonem Carnotensem testes |)roduxit, (juod iilud dogma iion tenuerit ncc crediderit, invitiis quani (quam- vis quidein), ut satis tunc animadvertinuis, sed suornm stinmlatione coinpulsus; propter verba tamen libelii sui quae prffimisimus, et quia aliud alii asserebant, injunxit ei summus Pontifex, qua- tenus ante Concilium, quod eodem anno in civi- tate Rheinornm celebrare proponebat, eumdem sibi lihellum transmitteret studiose scrutandum et paralus esset in eodem Concilio ad objecta plenius respondere.

21. « Accidit autem, nt expositionem illam ssepe dictus dominus Eugenius ab episcopo sibi directam venerabili cuidam abbati Prajmonstra- tensi Godescalco de inonte S. Eligii, qui postmo- dum factus est Atrebatensis episcopus, traderet perscrutandam. Qui diligenter, utpote virdisertus, notavit capilnla, et ex libris sanctorum Catholico- ruin Patruin auctoritates paucas manifeste contra- rias scripsit in schedula, quas ad idem Concilium veniens, domino papaj cum libello Pictaviensis episcopi praBsentavit. Tulerat autein de medio Do- minus anno ipso coiumnain grandem Ecclesiae, doinnum Albericum Oslienseni, cum omni reve- rentia memorandum , qui legatione functns in Aquitania, super vila pariter et doctrina illius G. (Giliberti) tanta didicerat, ut ipse sibi aliter quam oporluerat conscius, ab ejusdem Ostiensis episco[ii ferventissinio zelo praj ca?teris ejusdem temporis cardiiialibus trepidaret. Nec defuere qui crederent, quod si advixissetidein vir Pictaviensis, ille, quEE ausus cst coiifiteri, pncsente eo nullate- nus prtcsuni|isisset. Veiitum cst ad discussionem capitiiloruin qure pi"pdictiis abbas Godescalcus no- tavcrat: sed quia ipse nimis erat clinguis, libcr ille cum sanctorum teslimoniis ei contrariis a do- mino papa traditus (est) j^atri nostro S. Bernardo Claravallensi. Aderant viri magiii nec mediocriter lillerati Gaufredus de Oratorio, lUirdigalensis Ec- clcsia; archiepiscopus, cujns in Pictaviensi (Eccle- sia) episcopus sulVraganeus eral, Milo Morincnsis episcopus, rcligione et scicntiasalis insignis, Josle- nus Suessionis cpiscopus, tam sajculari qnani lil- terali scicntia prajditus, Sugerins abbas S. Dionysii, cui Francorum rex J.udovicus llierosolymam pro- liciscens totius regiii commiseratadminislrntiouem. Ili ct alii pliircs cuiii licrnardo piicdicta capilula ratioiiibns pariler et Scriptnnu sacr.c tcstimoniis argucbaiil, nisi quod pricdicliis (iaufrcdus inimis ciulcris loqucbatur, dc iiidustria i)arcciis liomini, el judicio sc rescrvans, sicut humiliter csl confcs-

sus, et poenitentiam egit, audiens dominos cardi- nales, quorum principales favisse reo, et evidenter etiam fovisse conslabat, superauditisobjectionibns sese promittere judicaturos.

22. « Ingredientibus vero nobis consistorium, prima die cum magnorum voluminum corpora per clericos snos Pictaviensis fecisset afferri, et nos paucas auctoritates Ecclesia; in sola schedula ba- beremns, occasione accepla calumuiabantur lau- tores illius hominis, quod decertata (decurtata) testimonia proferremus, cuni ille Codices integros exhiberet, ubi posset intelligi , quemadmodum verbis propositis ])raBcedentia vel seqnentia adhae- rerenl. Prolatum tamen capitulum de ejns Codice in ha;c verba : Cuni dicitur Deus, pertinet ad sub- stantiam, non quae est, sed qua esl. Quod duin alii atque alii clamantes auctorem arguerent, et ad- versus eam adhuc tergiversantem non immerito causarentur, sanctus Bernardus ad cpiscopum ait: Quid necesseestcirca hnjusmodi verba diutius ini- morari?nonaIiunde proceditscandali hujus origo, nisi quod plures credere vos credunt el docere, quod divinaessentia vel natura, divinitas cjus, sa- pientia, bonitas, magnitudo, non est Deus, sed est forma qua est Deus. Hoc si creditis, palam dicite, aut negate. Ausus est dicere : Forma Dei et divinitas, qua Deus est, et ipse (ipsa) non est Deus. Ecce, ait sanctns Bernardus, tenemus quod quaerebamus, scribatur ista confessio. Pr;ecepit summus Pontifex etdomnus Henricus Pisanus, tunc Romaiue Eccle- sitB subdiaconus, futurus postea Claravalleusis mo- nachus , et ex abbate Sancti-Anastasii Sanctornm Nerei etAchillei presbyter cardinalis, adejusman- datum i)orrexit et attulil chartam, calamum, et incaustum. Cuin autein scribcret ipsam confessio- nem : Et vos, ait episcopus ad abbatem, scribite, quod divinitas est Deus. Nec concitatusilIeres])on- dit : Scribalur, iiuiuiens, stylo ferreo in ungue adaniantino, vel sculiialur iii silice, quod divina essentia, forma, natura, deitas, bonitas, sapientia, virtus, potentia, magnitndo, vere est Deus.

23. « Disputatuin est deiudc super codeni ca- pitnlo, ct eousquc processum est, ut diceret saii- ctus, quod si forina illa Deus non est, niclior Deo est, cuiii ex ca Deiis habcat csse, ipsa autem nec ab co sit, nec ab co liabeat quid(iuam. Quod potis- simnin credidi memorandum proiitcr cam specia- liler causam, (inia disjiutatione complela, Eccle- si;c Rhemcnsis arinarium inox ingrcssus, plures cxinde tuli Codices, ct iii libro beati Augustini de Trinitatc iiitcr alia plura teslimonia, eadcin picuc vcrba, qn;e sanclns Rei nardus objecerat, reperi in hunc moduni : Dcus inagnus est nonnisi ea ma- gnitudine (|u;e cst quod ipse : alio^iuin illa erit iiuijor magniliido (|uam Deus. C;cterum cuni de prinio caiiilnlo prima die dispularctur : cgo fui (jui objeci eidem episcojio, audientibus universis, qnod verba illa (iu;c inodo prorilebatur, eodem aniio Parisiis corani doinino |)apa, ct nuijori parte uuijiiriim (|ua! adcraiit personarum, penitus abne-

EUGENII III AXXUS 4.

CHRISTI 1 I 48.

25

gasset, et tesles produxisset (jiiod talia riimqurtm crediilLTaf, iiiuKiuam dociieraf. At ilie imillmn confldeiis et amplius forsitan qnam postea voluis- set, (|uia negare non potcrat se negasse : Quidquid tunc dixerim, modo, ait, hoc dico. Ego vero su- spirans graviter quod viderem coram taulisjudi- cibus paulo niiiuis impune tanta prxiinii : Ergo sicut rex, inquam, vestruni dictum et dediclum habetis.

24. « Et factmn est, ut disputantibus personis qu3D aderaiit, super priinocapiUihi praedicto occur- reret secundiim, profitenle prxdicto episcopo, quod nec unus Deus, noc unum ali^iuid sit tres |iersonae, iicet trespersonajsint unusDtus, id est, unadivini- tate, et sint unum, id est, uno. Etadversus iioccajii- tnhim diulinsestdisputatuin,postquam suggerente sancto Bernardo,et domino papa prgpcipiente, ipsiim etiam cum priore htleris est commendatnm. Cui evidens satis opposila est auctoritas Atlianasii in haec verba : Supernarum virtutum carmina unum tria, et Iria unum esse confirmanl. Sequenti die Codices lantos attuhmus ad disput;itionem, ut ob- stupescerent fautores episcopi, et a nobis audirent, quia ecce schedulas non liabemus. Faciebat epi- scopus in libris bcati Hilarii, et de corpore cano- num in quorumdam Graecorum Epislolis verba minus intelhgibilia, iirfesertim in tanla festina- tioue, et in tanta ac fali multitudine lectitari : nec deerant, qui pro eo se opponerent, licet parum in- felligentes. Addita sunt eodem die capitula duo prioribus, et hfteris pariter commendafa. Quod personales proprietates, et a>ternaruin reruin mul- htudinem copiosam episcopus idem veraciter esse sine initio profiferetur, quarum tamen nulla Deus essef, niilla a Deo.

23. « Quarlum fuit capitulum, quod natura divina nafurain non suscepit humanam, sed per- sona Fihi nafuram nostiam suscepit, conlra illud beafi Gregorii : Quia veuit ad nos calceata divini- tas humanitate ; et beafi Aiigusfini in libro primo de Trinitate : Ergo quia forma Dei accepif formara servi, utrumque Deus et utruiuque homo. Item ejusdem super Evangelio Joannis in Tracfatu se- ptuagesimo quinto : Semetipstini exinanivit, et liomo elc. quis uisi idem ipse Christus Jesus? sed hic jam sunt omnia, et Verbum in fornia Dei, qus accepit formam servi ;' et anima et caro in forma servi, qu£e accepta est a forma Dei. Et Leo papa : Suscepit nos illa natura, quae nec nostris sua, nec suis nostra consumeret. Exinde propter quam (postquam) diutius disputatnm est sub eo teuore, discessum est, ut dicerent domini cardinales, quia ecce audivimus qua; proposita sunt, deinceps ju- dicabimus quahter debeaut definiri. Quod verbum eatenus movit corda multorum, ut sequenti die apud sanctnm Bernardum convenirent archiepi- scopi decem, episcoporum quoque et abbafuni ac magistrorum plurima mullitudo. Et quia jiidi- cium sibi soli videbanfurreservasse, quos noverant lere omnes erraulis pofiusquam erroris lautores :

providere oportere, cum capitiilis illisG. (Giliberti) episcopi, suee et fidei symboliiin inilli, ut scirent plenius unde judicarent. Scripseruiit ergo capitula tofidem quam expressius potucre iilius verbi , suam conlessionem contrariam in oiiinibus et per omnia proponenfes, quam de couununi omnium convenienfia, non sine multa deliberatione dicta- tam judicatiiris facerent exbiberi. Nec fanieii ve- rebanlur, nec (ne) conlrarium aliquid judicarent; sed credebanl, nomiuUos eorum ad hoc tendere, ut sine aliqua definilione Concilium solveretur. Propler (]uod eidem scripturae, (luam novissimain vobis mitlimus, subscripta sunt noiniiia singulo- rum, qui aderantarchiepiscoporum, episcoporum, abbatum et magisfroruin, de conseusu et couve- nieiifia universorum.

26. « Et elecfre sunt tres personae, episcopi duo reverendissimi, Hugo Antisiodorensis, et Milo Mo- rinensis, et Sugerius abbas S. Dionysii, qui eam- deni scripttiram domino papae et cardiualibus prae- sentareiit, et dicerent eis : Pro vestra reverenlia susliiiuimus minus dignos acceptione sermones, donec tandem audiviinus , quod de eis judicare vellefis. Oflferimus ergo et nos vobis nosfram con- fessionem, ut nou de parte, sed de partibus judice- tis. Tenetis confessionem hoininis illius scriptam : convenit ut teneatis et uostram. Verumfamen ille vobis sub hoc tenore tradidit suain, ut paratus esset corrigere, si quid vobis aliud videretur. Nos hujnsmodi conditionein penitus (ixcludentes, sic vobis nostram oCferimus, ut noveritis quod in hoc sumus, in hoc perseverabimus, nihil penitus mu- tafuri. Quibus sine cuuctatione dominus papa re- spondit, et universis qui miserant eos reiiuufiare j)raecepit, quod ab eadem confessione eorum in nullo prorsus Romana Ecclesia dissentiret, etsi sfare visi fueranl aliquid (aliqui) pro persona, sed non stabant aliqualeuus pro doctrina. Inde fuit quod in insigni palatio, cui nomen est Thau, Ec- clesia uuiversa conveniens, et interrogatus episco- pus Pictaviensis capitulis singulis libere renun- tiavit, hffic eadem verba locutus : Si vos aliter creditis , et ego ; si aliter dicitis , et ego ; si alifer scribitis , et ego. Ibidem dominus" papa aucloritate Apostolica , de assensu toUus Eccle- siai quaj convenerat, capitula ipsa damnavit, di- stricte praecipiens, ne eumdem librum legere, vel transcribere efiam sic reprobafum quis auderet, nisi prius eum Romana Ecclesia correxisset. Cum- que responderet episcopus : Ego corrigam ad ar- bilrium vestrum : Non vobis, ait, haec correctio committetur.

27. « Erant et alia, quae in scholis suis dice- batur auditoribus suis frequeuter idem episcopus tradidisse, hcet uos dissimuiaremus ; pro multilu- dine tamen scholarium, qui testimonium perhibe- bant ab eo audiviL;se mulloties, haecoram omnibus scisste et discerptte fuerunt chartae, qua; dicebau- tur ejiis seiifenlias continere. Quiii igne petito ad comburcndum eas, dixerunt quidam sufiicere

BAkOK.

Toiius XIX.

26

EUGENIl ril ANNUS 4.

CHRISTl 1148.

si fciiiderenlur. Qaenam fuerinl illa capiliiia, nec tum scire curavi, nec adluic scio. De cfclero siiper capitulis aliis, de quilnis mandalum \estia; digna- tionis acceiii, diligenler considerans in libro Glos- saruni Psallerii, quas idem G. Porretanus conipo- suit super \ersuni , Adoralc scabcllum pedum ejus, ita scriptum inveni : Caro de terra esl, et de tarne Mariic carnem accepit Cliri:;tiis. Ha'c sinc iinpietate adoratur a nobis, quia nenio carnem ejus spiritualiler manducat , nisi prius adoret. Hucusque verba suut Augustini. Quibus continuo addidit G. declarationcin, quod est additamentuni eorum : Non illa (illaiii) dico adorationem, qu.c lalria est, qiue soli Creatori debetur, sed illa (il- lam) , quifi in dulia dignior est , dulia enini adoratio est , quae etium creatiira; e.xbibetiir; qua; diias babet species , unam qua; lioniini- bus indiircrenler, alteram quai soli bumanitati Christi exliibetur. Iii libro autem Glossarum ejus in Epistola saiicti Pauli super illum lo- cum : Propter quod Deiis exallavit illiim, el dedit illi nomen quod est super omue nomeii, ita est comiiieiilatiis : Quibiisdam videtur boc iiomen datum boiuini, quod nuila ratione convenit : lioc enim donum (noineii) csse rilium Dci, boc iioinen esse Dcuin, quo non per solam appellatioiicm, sed per naturam super omne nomen esl, quod non post passionem suain, sed potius a Patre, a iiuo liabel oimiia, cuin generatur (gcncrarelur), acce- pit. Hoc ergo non boinini datum, nisi forte quis dicat [ler adoiilionem oinne daluin : sed adoptivo Deo noii flcctitur oiiine genu, nec cst in gloria Dei Putris : iiaiii nato cx Deo hoc competil. Dicit laiiieii Apo^tolus : Dedit iUi nonieii elc. Qiiod idco dico, quia iiatus acccpil ut pcr crucem manifesta- retur, quid ((jui) a Palre, dum gcncrarctur acce- pit. Horuin eigo capitulorum iiibil cjusdem Concilii tempore audicramiis, nihil penitus no\e- ramus.

28. « Vidcnlur autem liis coiitraiia hffic qua; sequuntur et scripturis bcati Lconis pa|ia;, ()uo- rum auctoritatem sacris cauonibus coiifirmatam opliine no\il \estra discrctio. Dicil eiiiiii in scr- mone PaschaU : Non sic crcalura iii societatem sui Crcaloris assunipta cst, utille habitator, et ilia csset habitaculum; scd utruiiHiue Dcus dc potcii- lia suscipientis, ulerque hoino de huniililalc sus- cciiti. In ulra()ue igitur iialiira ideiii cst Dci Filius, et iiihil esl allerius naturai, quod iioii sit utrius- ()ue. Itciii in iiuilo di\idciitcs \isibile ab invisi- bili, cor|)Oicuiii ab incorjioreo, el Verbuin in Christo homiiieiii,clCliribtum adoremus in Verbo. Iiifra : IJlrumquc lidelitcrcreiiite, ulriimqiie lideliter adorute, et iii unitalc Verbiel carnis non sit uUa divisio. Ideiii in scrinoiie dc Natali : Ab illo lem- pore, qiio Verbiim caro tactiim esl, ncc Dcuni il- lum siiie hoc (luod lionio cst, ncc homiiiem siiic lioc litcat togitarc (juod Deiis est, cuni iiiliil as- sunijitu divinum, mbil assumcnli dccssel liuma- num. Ncc cniiii divinis humana iUiTJudicant, ncc

liumana diviiiis : ipse est caro qui Verbum. Idem ad Flavianum episco[iuin : Sciiteutia est Joannis Ajiostoli et E\angelistGe. Qui sulvil Jesuiii ex Deo non est, et bic est antichrislus. Quid autein est solvere Jesuin, nisi humanam a Verbo separare naluram ? Augiistiniis in defiiiitionibus Ecclesia- sticoruni dogiiiatum : Homousion Patri ct homini adoralur ab Angelis et omni creatura, sicut Pater et Spiritus sanctus ; non lioiiio projiter Deuui, vel Cbristus eum Deo, sed liomo in Deo, elin hoinine Deiis. Idem de Pra>destinatione sanctorum. llle liomo ut a Vcrbo unitateni persouffi assumplus filius Dei unigenitus essct, unde lioc nieruit?Nam et ipsuni Dominum gloria}, iii quautum lioiiio factus cst Dci Eilius, pr;cdestiiiatuiu didicimus iii Apostolo. Prajdcslinata istanatiirs huniaiia; tanta, tam ceisa et sumnia subvectio, ut quo attollcre- tur altius iion haberet. Hierouymus in Breviario Psalniorum svi\^ev, Adorate scabelhtm pedum ejus: Licet quidcni assumjitiis «it liomo, et ad compara- tiouciii Dei oniiiis crcatura scabclliim pedum ejus est ; tamen hoc i|)suiii scabcllum sociatum est Deo, et de sedili suo, videte quam rcm audeani loqui : Ego ita adoro scabellum, sicut cl thronum. Ego non iiitelligo aliud sedenlem, et aliud stabelluni, sed toluiii in Christo Ihronus esl. Quomodo sit ncsciOjCt tamen credo quod sit. Sufficit milii scirc quod scriptum est quod crcdo : fidcles dicimur, non ralionales.

29. 0 Coiitra ca|)itulum quartum, secunduni quod |M'a;scri|isimus, scntit Leo jiajia scribciis ad Flaviaiium episco|uim ita : Hoc, iiKjuit Apostolus. senlite in vobis etc. usque in gloria Patris, as- siim|iti iion assumentis jirovectio cst quod dicitur. Dcus illuiii exaltat. Idem scieiites, quod semiiileriia Filii (icitas nullo ajiud Patrcm crevit angnicnto. |iru(lentcr advcrlite, qiiod nec cui dictum est : Terra es, et in terram ibis, eidcm iii Chii^to dici- tur : Sede a dextris miii. Idem ad Constaiitiuopo- litanos: «Dicaiil advcrsarii vcritatis, (|uaiido onini- [lolciis Pater. vel scciindum ()iiam iiaturam Filium sujier univcrsa provcxit, vel cui substaiitia; cuncla subjccit. Dcitas cnini Vcrbi par inoinnibus et con- suhstantialis est l\itri : sed miuor crat provchente ()ui crevit : iii iiatura homiuis actepil a Patre , quod in nalura deilatisctiam ijise douavil. Itciu ad Leoiiem Augustum, ct ad. Pala;stinos : Exaltatio- nein, qua illum cxaltavit Deus, ct donavit illi nomen, qiiud est super omnc nomen, ad eam iutel- ligimus |icrtincrc forinam, (|iue ditandacrat taiiltc glorificalioiiis augmeuto. Itein : Quidquid ergo accciiit, in tcmpore secundum hoiniiiciii acccjiil, cui qua; non liabuit, confcrniitur. Forina autem servi iii gloria diviiiic potcstalis cvccta esl, nec intcrest , cx ()ua Cliristus siibslaiitia nominctur vel adorctur. Ilicroiiynius iii Brcviario suiicr E|ii- stolain ad Pliiiip|iciiscs : Si ita assumptus luniio humiliari digiiatiisest, di^iiiilas, ()ua; se humiliarc non polesl, cum (jui humiliatus fucrat, mcrito exaitavit. Scd ct illi donaluin csl noiiien, quod antc

EUCxENII III ANNUS 4. — CHRISTl 1 1 48.

27

non habnit. Underecte locus liicsecundum Iiunia- nam iialuram iiittdligendiis est. Mem super, Dixit Domiiius Domiiio meo : Istum locum Salvalor in Evangelio expoj^uit, dicens : Si Christiis est, in- qiiit, filius David, quomodo in spiritit vocat eitm Domimim ? hiiic Domino, cui pnecipiturulfedeat : Deus enim non sedet, assuniptione corporis sedet : iiuic ergo pr;t?cipitur ut sedeat (jui honio est, qui asfumplus est. Augustinus conlra Maximiim : Donavit illi nomcn elc. liomini donavit ista, non Dco. Ac deinde in qua forma crucifixus est, ipsa exaltata est , ijisi donalum est nomen qnod est super omno nomen, lioniini Chrjsto secundum carnem mortuo, resurgenli, ascendenti ; donatnr enim nonien, quod est super omne nomen. De crptero ut E|iistola fineni deinceps sortiatur, si pla- cuerit vestiiie discretioni super prioribiis cnpitulis quatuor plenius edoceri : in sermonibus B. Ber- nardi super Cantica canticorum diligentior de cis- dem dispiilatio continetiir. Optamus et oramus ut bene sem[ier in Domino valeal vestra iiaternitas. Recommendamus vobis fratres nostros de Fossa- Nova. De prosperitate veslra, et statu Ecclesiac sanctffi certiludinem satis vellemus audire ». Per- git vero :

30. « Vix perfecta erat Epistola hsec ab eo cui Iradita fuerat ad scribendum, et ecce eadem hora voluntas Domini fuit, ut niihi occurreret quod volebam. Ab altero siquidem fratre, priusquam miiii prgesens Epistola redderetur, scriptura alia diu qutesila jam penitus desperanti mihi exhibila est, quam super eisdem capitulis ante annos pcene (luadraginta edideram cum ipso Symbolo, <iuod domino papae, et Romana: Ecclesiajex parte decem archiepiscoporiim, et omnium episcoporum paene, qui in illa adhuc die Rhemis invincti (inventi) sunt cum abbatibus maximis atque plurimis, et magistris scholarum, et subscriptis nominibus sin- guioruni, per superius memoratas personas fuerat prsesentatum. Unde satis exultans, illam qiioque scripturam adjiciens huic Epistolae, tanquam cha- rissimo domiiio meo vobis utramque filiaii devo- tione transmillo.

a Audivi etiam, quod super damnatione Petri Abailardi dihgentia vestra desideret plenius nosse similiter veritatem, cujus libellos piae menioriai dominus Innocentius papa Secundus in Urbe Roma, et in Ecclesia beati Petri inceiidio celebri concremavit , Apostoiica auctotitate ha^reticum illum denuntians. Nam et ante plures annos vene- rabilis qiiidam cardinalis et legatus Romanaj Ec- clesiae, Cono nomine, regularis quondam canoni- cus Ecclesiae-Sancti Nicolai de Ariiasia,Theologiam ejus, Suessione Concilium celebrans , similiter concremaverat, ipsum Petrum praesentem arguens, et conviclum de haeretica pravitate condemnans. Unde vestro si placiieril desiderio, |)er libellum de Vita sancti Bernardi, et per ejus Epistolas niissas ad curiam satistiel. Iiiveni tamen in Claravalle libelliim cujusdam abbatis nigrorum innnarhn-

rnm, quo errores ejusdem Petri notantur : quem et olim me vidisse recordor, sed a mullis annis, ut ciistodes librorum asserimt , sludiose quffisilus, primus quaternio nou potuit inveniri. Propter qiiod propositi noslri esl in Franciam destinare ad monasterium cujus abbas extilit , qui eumdem librum composuit, et si recuperare potero, Iran- scribi facereCodicem lotum, et millere vobis. Credo euim (|uod vestnr inquisitioni sufficere debeat, ut cognoscatis, quae, (]uemadmodum, quare sinl con- demnata». Hactenus GaulVedi Epistola ad episco- pum cardinalem Alhanensem.

31. De corpore S. Eiigenii martijris. — De his qua; S|>ectant ad Rhemense Concilium dum agi- mus, etiam illud dicere non praeteruiittimus, ma- gno cessisse lucro Raymundo Toletano archi- episcopo ', quod vocatiiscum aliisab Eugenio papa, veneril ad Rhemense Concilium. Nam in via prope Parisios ingrediens Basilicam Sancti-Dionysii, di- dicit primo, quod ipsi fuerat incompertum, esse ibi reconditum corpus sancti Eugenii archiepi- scopi Toletani, marlyris, ejusEpilaphio id hislilte- ris indicanle : nic situs est evgenivs martyr primvs ARCHiEPiscopvs TOLETANvs. Quo facluin cst, ut sub Alphonso rege socero hujus Ludovici regis Fran- corum anno millesimo centesimo quinquagesimo sexto brachium ejusdem Eugenii a rege ad soce- rum illud expetentem missuni fuerit in Hispaniam, exceptumque summa reverentia, ipso Alpbonso et filiis succollantibus sacram sarcinam. Reliqua vero sacri corporis ossa nostro tempore, concedente Carolo NonoFrancorum rege, pari religionis cultu accepit, qui per legatos petierat Philippus Secun- dus rex Catholicus, spectaculum edens tanto prin- cipe dignum hoc praBsertim tempore, Deo gratissi- nuim, cum Hagiomachorum insanit in orbe Cliri- stiano dementia, et furit insania, ita de ipsis Catholico rege gloriosissime triumphante.

32. Hilderjardis virginis sanetilas per Euge- nitim III probata.— «Absoluto Rliemensi Con- cilio, cum Eugenius papa », inquit Tlieodorus ab- bas in rebus gestis sanctte Hildegardis -, o per Adal- beronem Trevirorum archiepiscopum devocatus, Treviris niorabatur, visum est pontifici Aiogun- tinae civitatis, et majoribus cleri ad Apostolici co- gnitionem esse veniendum, quatenus ipsius aucto- ritate nosceretur, quid de compertis sanctte Hil- degardis virginis monialis visionibus recipiendum autrefutandum foret. At papasumma;discretionis, auditu tanta; novitatis attonitus, cum Deo sciret cuncla esse possibilia, rem diligentius investigare gestiens, venerabilem Virduni praesulem, et cum eo Adalbertum primicerium , aliasqiie personas idoneas dirigit ad coenobium, subquo eadein virgo tot annis degebat inclusa, ut sine strepitu vel cu- riositatis acumine, quid rerum esset, ab ipsa sci- scitarentur. Quibus humiliter inquirentibus, cum

' Scriplores rerum Hisp. el iiovissime Joan. Mariana. — ' Apiid Siir. tocn. V. dip wii Sept.

28

EUGEXIT III ANXUS 4. — CHRISTI 1148.

illa simpliciler quae de re (ranl aperuisset, ad Apostolicum rcdierunt, et magna ipsius, magna cunclorum aslantium exspcctatione, qujc audie- rant retulerunt.

0 His papa recognitis , jubet reprfcsentari scripta beatae HiUlegardis , qua; sibi de praefalo ccenobio perlata susceperaf, et ea manibus pro- priis tenens, ipseque recitatoris vice functus, arcbiepiscopo et cardinalibus, oiiinibus(|ue qui de clcro aderant, publice lcgif, ac rcsponsa viroruni, quos ad haec indnganda miserat, pronuntians : omnium mentes el voces in laudem Conditoris et congratiilationcm excitavit. Aderat etiam ibideni sanclBB recordationis Bcrnardus abbas Clarsevallis, quo niediante, ca^terisque annitentibus, moneba- tur summu? Pontifex, ne tam insignem lucernam silenlio tegi paterelur, sed gratiam tantam, quam fcmpore ipsius Dominus manifcstare veilef, sua auctorilate confirmaret. Ad ba^c revcrendus patcr pafrum tam benigne quam sagaciter assensum praebens, litteris salutatoriis beatam virgiiiem visi- tavif, in qiiibiis concessa sui) Chrisli el beati Pctri nomine liccntia profcrendi quBPcumque pcr Spiri- tum sancfum cognovissef, eam ad scribendum animavil; sed ef locum, qiio illa fovebalur, hono- ravif, dafis ad abbatcm et fratres ccenobii gratula- toriis ex suo nomine litterarum apicibus ». Heec de his ibi.

33. Eugenins papa Claramvalle^n ct Cister- civm visitat. — Visitafio ista et exaininalio dc Ilil- degarde facta majorcm illi conciliavit cxislimatio- nem, de qua Joannes Saresbericnsis lucc habet libro primo Epislolarum sancti TtiomtT, Epistola centesima scpluagesima prima in fine : aVisiones et oracula beatae illius et celebcrrimap Hikiegardis, qusc apud vos sunt, (mittite scilicet). Qua; mihi ex 60 commendata est et veiierabilis, quod eam do- minus Eugcnius spccialis charifatis atfectu fami- liarius am()lectebatur. Exi)lorale efiaiii et rescri- bife, an ei sif de fine hnjus schismatis aliquid re- velatnm. Praeilixit enim, in diebiis papae Eiigenii, quod non esset nisi extiemis dicbiis pacem el gra- tiam in Urbe habiturus». Ha>c Joannes Saresbe- riensis.

Quomodo autem posf ha-c Romain veisus Eugcnius converfens iter, Claravallense monaste- rium invisif, sic accipe a Bernardo abbate Boiiae- vallis, qui aderat" : «Eugcnius interim, celehiato Rhemis Concilio, Claramvallem humiliter visitat, ct gloriam Pontificafus Roniani pauperum pr;c- senfat aspectibus. Mirantur omnes in fanta alfilu- dine humilitatcm inimohilcm, ef in tam excellcnti culmine proposifi sancli permanere virtufem, ut aliifudini sociata buniilitas, pro officio exlcrius splendeat, ut per virliilcm nequaquam inlerius inanescat. Adhrcrebat cariii ejns lanca tunica, et diebus ac noctihus ciiciilla vestifus, sic ihaf, sic cubabal. Inliis moiiadii habitiiiii relinens, cxfra

se Ponfificem et moribus ef vesfibus exhibebaf, rem difficilem agens, diversarum in uiio bomiue proprictalem exprimens persoiiarum. Segmentata ci circumfercbaniur pulvinaria, lecius cjus palliis opertus corlina ambiebatur purpurca. Sed si revol- veres operimenia, inveniressuperjcctis laneiscom- [ilosa stramina, et pLdeas conglobatas. Homo in facic, Deus videt in corde, ipse vero bona coram Deo et honiinibus providebat. Alloquitur fraires non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria, horfatur et consolatur et se inter eos fratrem et socium, non doniinum exhibet vel magistnim. Cumque eum ibi morari diulius iion patcreiur magna cum prosequens habilantium multifudo, salufaiis fratribus, iter in Italiam diri- gens abscessit, et ad Urbcm pcrvenii». Ilaec ibi de Eugenio papa. Sed qui Claramvallem visitavit, Cistercium cunabiila foiius Ordinis noii pralcriil, 34. Quodnam autcm tunc contigerii pcr san- cium Bernardiim miraculum fieri.accipe' :«Eodem anno», imiiiii iilcm aiictor, «ajiud Cisierciuin juxla morein abbatibus congregatis : praedicius papa venerabilis affuii, iion tain auctoritate Aposio- lica praesidens, ijuani fraierna cbaritate rcsidens infer eos, (iiia:-i iinus ex eis. Ubi cum ad ccllulam in qua jacebai, faclo vct^pere et convcniu soluto, Dci famulus divertisfei, surdum ei puerum obtiilerunt. Eral autein puer ille de vicinia eadem, et sicut postea didiciinus, ex longo ante tempore vigilans in custodia gregis sui , subito ferrore percussus ami^erat prorsus auditum. Orans ifaque paier sanciiis, et puero maiiiis imponens, utrum audiat sciscilatur. Ai ille miradevoiione proclamans: Au- dio, doniine, audio, tam Crmiler amplexalus est eum, ut vix ab eo posset avclli. Auditum csi ver- bum, oblaius esl summo Poiitifici, aliisciue per- sonis, celeberrimum(|ue hoc miraculum fuit». Hffic ibi.

3b. Caiisa inter Cantuariensem et Menevensem Ecclesias ab Eugenio cognita. — Auteqiiam auteiii Eugenius papa e Galliis recederei, cuutroversiam arduam oboriam inferThcobaldum Cantuariensem arcliiciiiscopum, ct Bernardiim episcopiim Sancfi- Davidis cjus refugientcm obedientiam componere laboravit. H;ec ut intelligas, ex Annalibus Anglo- rum, isla opus est audias, quae sic se habent ' :

« Rex Henricus Walliam regno suo subjuga- vit, ct ideo praGdiclam Wencvcnsem Ecclesiam, et alias Wallia! Ecclesias sulTiaganeas Mcnevensis Ecdesia;, Ecclesiae rcgni sui, scilicet Canfuarise subjicere cupiens, Bernardiim clericiim de caniera sua, (]uem in Menevensi Ecclcsia Wilfrido episcopo suhrogari procuravit, apuil Canfuariam pcr rcgiam violcnfiam consecrari fccif : et hic fuit prinius Me- nevensis Ecclesiae episcopus a Cantuaricnsi archie- piscnpo consecratus, ct post eum David ct Pclrus a rcgibiis Anglia> compulsi, similiter a Canlnariensi archicpiscopo suiit consccrali , pra^slitis sacra-

Ueru. I. II. c. 8.

I Vil. S. tlem. 1. IV. c.

nog. parl. pasl. aii. irjD. lo linc.

EUGEMI III ANNUS 4.

CHRISTl I 1/|H.

2*)

mentis contra canones exortis dc non siipcitanda lile siiper jiire mctropolilico coiilraCantiiarifiiscm Kcciesiam in perpeluiim. Bernanlus tamen cie- fnnclo Hcnrico rege Primo, movit qnttslioncm snpcr jnre EcclcsiBD sna; metropoiitico contra TheobaUinm Canluariensem arcliiepiscopnm.Unde papa Eugeiiins in liac fornia scripsit Tbeobaldo Cauluariensi archiepiscopo :

« Eugenius episcopus, servus servorum Dei, venerabili fralri Thcobaido Caiituariensi nrchie- piscopo, salulem et Aposlolicam benediclionem.

a Veiierabilis frater noster Bernardus episco-

pus Sancti-David, ad nostram pnesentiam veniens,

Ecclesiam Sancli-David olim metropolim fuisse

asseruit viva voce, et eauidem dignitatem sibi a

nobis reslilui postulavit. Cuni anfeni circa pelitio-

nem istam invigilans, diu in curia nostra commo-

ratus csset, tu, frater archiepiscope , tandem eo

praesente, ex adverso consurgens, in pra^sentia

nostra adversus eum querelam deposnisti, quod

debitam tanquam primo metropolitano obedien-

tiam subtraxisset, tibique inobediens et rebellis

existeret, cum a prffdecessore tuo, tanquam a me-

tropolilano ]irimoconsecratusesset,elviva voce, et

scripto Canluariensi Ecclesia; iirofessionem fecis-

set, et in multis postea, tanquam alii suffraganei,

tibi obedissetet aslitisset. llle vero consecrationem

negare non poluil, sed profcssiouem se fecisse, et

obedienliam exliibuisse oninino negavit. Qiiod tu

audiens, duos testes iu medium produxisti, testi-

monium perbibentes, quod ipse, illis videntibus

et audientibus, post consecrationem suara, et viva

voce etscripto Cantuariensi Ecclesiae prufessionem

fecisset. Nos igitur, audilis utriusque partis ratio-

uibus, et diligciitius inquisitis, et testibus tuis slu-

diose examinatis, communicato fratrum nostro-

rum consilio, juramenta eorum recepimus, et ut

ipse episcopus tibi, tanquam primo metropolitano,

obedienliam et reverentiam exhibeat, justitia di-

ctante prsecepimus. Unde, quoniaii! singulis Eccle-

siis, et Ecclesiasticis personis suam dignitatem, et

jnstitiam voiumus conservare, B. Lucae feslivitate

proximi sequentis anni tibi et ipsi dieni praefiximus,

ut tunc inaesentibus partibus, de dignitate Eccle-

si£E Sancti-David , et libertate sua, rei veritatem

cognoscamus, et quod justum fuerit, auctore Do-

mino, exinde statuamus. Datiim Meldis tertio

kalendas Julii ». Epislolam autem istam pra^dictus

niagisfer Gilardus (Giraldus) invenit in registro

Eugenii papee.

36. Accidit aulem interbEec, iit archiepiscopus Canlnariensis rediens ex Rhemensi Concilio in Angliam, gravem perseculicnem passus sit a Ste- phano Angliae rege, ea ex causa, inqiut S. Tliomas ejusdein Ecclesiccarchiepiscopus, quod contra pro- hiliitionem ejusdem regis vocatus ab Eugenio pa|ia, ad Rliemense Conciliuin venisset. Alia quo- que intercessit perseculionis causa, nempe quod proiiibente Romano 1'onlilice, filium regis Eusla- chinm noluit coronare. Haec sanctus Tliomas in

commendationem S. Ecclesiae Cantnariensis anti- slitum, quod addictissimi sempcr fueriiit Aposto- licae Sedi, etiam conlra regiim AngtiiE id prohi- l)entium voluntatem. Quid vero cgeril Engenius papa adversus regem eumdem, monilis pontificis non parenlem, idem S. Thoinas iii fine ejusdem Epistolic ad Bosonem cardinaiem d;ila?, haH;liabet:

« Rex Slc|dianus ab anlecessoris nostri perse- cutione non dcstitit, autequam pi;E recordationis dominus Eugeiiius , omni cessante a|ipellationis obstacuio, in caput ejus auathematis et in terram interdicti sententiam praecepit ab omnibiis episco- pis auctoritate Aiiostoiica exerceri. Lupus eiiim ab oviii facile non arcetur, nisi claniored cauum terreatur et bacuio ». Ha^c sanctus Thomas Episto- iaruni iibro priino, Epistola cenfesiina trigesima sexta. Et libro quarto, Epistola decima quarta ad Alexandium papam ista etiam refircal de Eugenio papa, in Stephanum regem Aiigli;cjuste permoto. Ait enim :«Niimquid eram arcliiepisco|ius, qnando pater ejus nuntios beati Eugenii terrain illam intrare prohibuit? Nuinquid eram arcliiepisco- pns, quando Gregorius S. Angeli diaconus car- dinaiis, tyrannidem hujus iiraividens, [lersuasit domino Eugenio, ut Eustachium flliiim regis Ste- pbani coronori permitferet, dicens faciliiis posse teneri arietcm per cornua, quam cauda leonem ? Haec vobis liistoria nota esl ». Haec ad Alcxandrum sanctus Thomas. At quae tnnc nota erat liistoria remansit obscura, nisi quod illud (quod summum est) liquet, neinpe resistente Eugenio papa, non iicuisse coronari Eusfachium Qliuin regis Ste- phani;quiet anno quinquagesimo secundo post millesimum cenfesimuin, ipsa die sancti Lauren- tii, cum invaderet terram Sancti-Edmundi marfy- ris subifa morte prffireptus esf, ita Deo ulciscente, in sacrilegum regis lilium.

37. Obltus S. Malachia episcopi in Hibernia. — Post haec aufeni in Gailiis et Aiigiia stabilifa idem Eugenius papa inde recedens, recta via abs- que aliqua digressione Romam versusiferdirigens elsi non Romam, ubi manere nou licuit, saifein ad Romanae Ecclesiae ioca |)rope Urbem posif;i perve- nit mense Ocfobris, ut colligitur ex saiicto Bernardo in Malacbia, de quo ait, quod cum veiiisset Cia- ramvailem, ut Eugenium papam propaliioailoqui posset, invenit eum diu anteexGailia discessisse: « Jam, inquit, Eugenius abieiat, et erat Romae. vei prope Roniam B. Porro, ut ex eodeiii sancto Ber- nardo colligitur, adventus Maiachiae in Claramvai- lem contigit quatuor vei quinque dies aiite solem- nitatem sancfi Luca', nempe decima tertia, vei decinia quarta meiisis Octobris, cuni (lost quatiior vei quin(|ue dies ;cgrolans idem sanctus Maiachias diem obiif (]uarfo nonas Novembris Iioc i])so anno aefatis su;pquin(iungesimo (juarfo. De (]uo panegy- rim in die dcjiositionis, quae extaf, liabuif sanctiis Beriiardus eidem charifate coiijnncfissiiiius, ejiis- que s;inclitatis cultor addictissimus, atqiie virtu- Inni i>i;cdicator aiiiplissimus; cujiis el Vitam scri-

30

EUGENII III AXNTIS 4. — CHRISTI 11 'l><.

psii sicut fidelifer ifa et copiose nuctorc Hisinam. Extant ejusdcm S. Bernardi ad ipsum Malacbiani Epistolae tres', cum vidclicet ex Hibernia uiisisset sanctus Malacliias quosdam ex suis erudiendos in- sfitulionibus Cisierciensibus. Fuit inter alios unus ex iis nomine Cbrislianus, quem bene probatum idem Bernardus remisit in Hiberniam ad alios in- stituendos. Hic autem magnarum virtutum vir post mortem Malacliiae in locum ipsius in archi- episco[iafn successit ex abbafe nionasterii Mellifon- fis, ut Roberfus affirmat in Chronico : « Vir, in- quit, plurima sanctitate prasdltus, qui ejusdem sancti viri arcliidiaconusextiterat, etprimus abbas de Ordine Cisferciensi in Hibernia ahimnus (utdi- clum est) monasferii Claraevallensis ».

38. Contra Arnaldum clericorum rebellioni sludentem decreta. — Ca^ferum rediens Eugeniiis in Italiam, antequam Romam perveniret, Brixi.-c audivil. qua? prfefer alia execranda, ipso absente, iiovus hacreticus adversus Romanam Ecclesiam prajsumpsisset Arnaldns. Etenim parum sibi visum, Romanos laicos a Pontifice et cardinalibus sopa- rare qnaGsisse : clericos subditos eisdem cardinali- bus titulorum rectoribusab iis divellere laboravit. Quod et iisdem facile persuasit, negantibus scipsis esse subjectos, et obedire teneri. Adeoque error invahiit, utad ipsum eveliendum non satis virium, licef summoperelaboraverit, liabuerit idem Euge- uius pajia , sed successoriluis Hadriano , et post eum Alexandro Tertio fnerif iusudandum, ut ejus- modi inventum diaboli per nefarium hffiresiar- c:ham promulgatum adversus Romanam Ecclesiam prorsus auferrent. Qnorum trium Romanorum Ponfificum decreta simul posita in Codice Valicano hic tibi curavimus scribenda ; sic enim se habet :

« Eugenius TcrUiis, universo Romano clero, ut capellani promittaut obedientiam rectoribus li- tulorum.

a Fallax et invidus humani generis inimicus per Arnaldum scliismaticum, quasi iiermembrum proprium, hoc elfccit, ul quidam capellani unifa- tem Ecclesiie,qu;c seclionem non patitur, (luaritum in eis est, dividentes, ipsius Arnaldi sequantur er- lorem, et cardinalibus atque archipresbylcris suis obedientiam etreverentiam promiltere et cxhiberc debitam contradicanf. Ne igifur vires dare pra^fafi ■ichismafici [^ravis actionibus (ler silentium de ca;- lero videanuir, [ler pr.xsenlia vohis scri[)ta man- damus af(iue pr.Tcipimus , qiiatenus [iriTfntum Arnaldum, lan(|iiam schismalicum modis omni- bus devitefis. Quod si alit|ui clcrici Dei el sancfie Ecclesiai contem|itorcs, ejus errorem post jirffisen- tium acce[itioncm se(|ui [ira;sumpseriiit : scirevos volunius, ([uia tam (ifficio([uain hcneflcioEcclesia- slico reddcmus eos |ieuitus alienos. l>atum Brixia' idibus Juiii n.

« Idcm archipreshylerolituio Sancti-Marci. I e codem.

1 llcrn. Kp. r.ccxv. rr.ctvi. ccr.xvn.

« Su[)er controversia obedientifP exhibendae. qua; inter vos et ca[)ellanuiu de Pinea agilari di- gnoscitur : Ecclesia; Sancti-Marci pros[iicere cu- picntes, per |ir.i sentia vobis scripta mandamus, quafenus euni disfrictius monealis, ut secandum aiiti(iiiam et rationabilem consuetudinem vestra; Ecclesia; obedienliam promittere nullafenus con- tradicat. Si vero vesfris nionitis su[)er hoc ohedirc confcmpserit, sententiam, quam in ip?urn et prae- fatam Ecclesiam de Pinea juste tuleritis, nos au- ctore Deo ratain habebimus ».

« Hadrianus Quarfus recloribus Roinanae fra- ternitatis. De eodem.

39. « Ad audientiam nostram pervenit, quod clerici Sancfi-Petri ad Vincula in qiiadam ca[)ella sua, Eccl( sia, videlic(.'tSanctae-Maria' in Candialore, quia ejusdem Ecclesiffipopulusmanuui obedienti;c jam dictffi Ecclesiae presbytero, illi videlicet Sancti- Pefri exliiberi contradicit , divina prohibuerunt ofDcia celebrari. Qiiia igitur sustinere non possu- mus ncc debemus , ut Ecclesia Sancfi-Pefri ad Vincula suo jiire debeat defraudari per Aitosfolica vobis scri|)fa mandamus, quatenus [iraedictum po- pulum districte coinmonealis, ut a contradiclione illa penitus de cffitero cessel, et quod Ecciesia Sancti-Petri habet in caeferis suis capcilis, in ista ei subtrahere non praesumaf. Et nisi ab ejusmodi levifate cessaverif, interdictum voiumus reiaxari, ut in [)ra;(licfa EccIesiaSancta!-Mari;cofficia divina liceat ceiebrari. .\lioquin poeiiam, quam in officiis |)atiuntur, eos decernimussusfinere. Dafuni Bene- venti, XV kaiendas Aprilis ».

« Alexander, serviis servorum Dei , septem cardinahbus Sancti-Pefri, alque omnibus aliis ut capellae suis siiit subdita; titulis.

« lus Ecclesiarum a sanctis Pafribus canonice conslitutuni necessario ad memoriam compen- diose credimus revocandum ; quahter scilicet xxviii titulis , eorumque sacerdotibus lota Urbs disfri- buta sil, quatenus posteris nostris, quasi e[)ilogo coin|)rchensa, lucidiora sint : luni ([uia diligeiitia vuslra a iiostra digiiata est expelere parvitate, (]uid inde reconstituendum sentiremus : tuui quianostra niemoria iu faiifani capellae provecUe sunt elatio- nem, ut nullam penitus siiis tilulis reverenfiam exhibere dignenfur. Proiiide ([uod maloruinpeidi- tum iie sluduil incuria sacerdotum, iios summa curia, ut possibile , esf malricalibus reparemus Ecciesiis. Placuit fainen niliii de his temere deli- nire, scd diversorum Palruni senteiifiis, quoriim aiictorilas [)Iurimis a|i[)robata declaratnr Concilii.-;, ct ut in sanctis iiivcnitur canonibus, ad iisum |)ri- stiiium revocare. Ca[)cll;c igiiur, (]ua; jiiribus pro- priis liluloruni a sanctis !'atril)us adscribiintur, oiniii lalione suo subjugandic sunl ca[)iti, adeo ut (]uis(iMe cardinalis liaiid scciis aliiiuid iii cis, (lua; siiiit siio suhdila' tilulo. dis[»onat et judicct, (luam C[)isco|>i in suo episcopio facerc cognoscuntur. Si vero qihTiilnr iindc talis iisus Roinana" inoievil EccIcsiM" : Dioiivsiiim pa[)ani diliLcnlcr .illcnda-

EUGENU III ANNUS 4.

CHRISTl 1148.

31

mus dicenteni : Severo ciiiscoiio scribit, tlifciis : De Ecclesiis vero parocliianis, untle Apostolicani Setlein consulere voluisli , (|ualiler sint custo- tiioiula; per Ccriiubensein proviiiciani, ac sacenio- tibus tiivitlcnda', niliil tua; cbaritali potui nielius iiitiinare, quain ut sequaris, quod nos in Roinana Ecclesia nuper egisse cognoscilur. Ecclesias vero siiigulas singulis presbyteris dedimus, jtarocbias et ccemeteria eis divisimus, et unicuitine jus pro- prium babere slatuimus. Patet igitur Romaiiam prius babuisse Ecclesiam, qiiod episco|)i iiule adi- piscentes usque in bodiernum retinent diem, et quod omnes capellas suo subditas episcopio, (luasi jus proprium vendicant, ab bac Ecclesia accepere. Sed jam dignum est, ut quod socordia atqiie inso- lentia sacerdotum multis perdilum ivil lempori- bus, per illos qui a nobis acceperunt, ad nos re- deat ; et opersprelium esl, ut si quid a cajiite in membra descenderit , cum necesse sit , idem a membris in caput ascendat. Rescindatur itaque malorum usus sacerdotum, et quod episcopi de suo babeiit episcopio, qui boc de Romana accepe- runt Ecclesia : illud idein cardinales singulorum tilulorum de capellis suffi subditis Ecclesiffi lia- beaiit ». Hactenus de his in Codice, in qiio alii canones et decreta suinmorum Pontilicum legun- tur.

40. Legalio ad Danos per ISicolaum card. Albanensem. — Hoc eodem anno ab eodem Euge- nio papa legato a lalere inisso in Daniain Nicolao Anglico S. R. E. cardinali episcopo Albanensi, qui postea fuit Hadrianus papa Quartus ', ad eam pro- vinciaiii metropoli illusirandam, ab eoilem Conci- lium est habilum, de quo JoannesOIaus bis verbis uieminil : a Effecit Nicolaus ea legatione, ut apud Norvegianos arcbiepiscopalis sedes cuin plenitu- dine pontifieia; polestatis erigeretur : quod etiam anno Cbrisli millesimo cente^iiiio quadragesirno octavo apuu Sueones celebralo Lincopite Concilio provinciali peragere cupiens, Gulliis et Sueonibus de urbe et persona taiito muneri idonea concor- dare nequeunlibus, spe sua frustratus abscessit, ordiuato prins sanclo Henrico episcopo Upsalensi. Jam eniin Suecia tempore Amundi, fllii Olaui, Scbolkonung arcbiepiscopum ex Polonia acceperat, qui in controversiam cuin Gotliis et arcbiepiscopo Brcniensi de pneeminenlia devenerat. Gotbi eiiiiu potius Bremensi, quain Upsalensi arcbiepiscopo obediendum iiulabant. Ob quam dissensionem ar- chiepiscopalis dignilas in Suecia ad aliquot annos intermissa fuil. Pruinde NicolauSj ne ea legationis suae parte in tulo frustranlur, pallium arcbiepi- scopalis dignitalis aj.ud iEschillum Lundenscm arcbiepiscopum deposuisse (licitur, ut illi conferrct quein Golhi et Sueonts conforinibus suffragiis ele- gissent. Sed iiuUus Sueonum arebipi;esnluiii bac- tenus iuveutus est , qui se Ludensi ponlifici in accipiendis archiepiscopalibus insignibus submit-

' Joan. ulaus I. xvin. c. 17, IS. el 1. xu. c. (i.

lere suslmuerit. Et illa tilularisdignitas, si (|iiando concessa fuit, iu ^scliillo extinela evaiiuit». Et inferius addil', Upsalensem Ecclesiam confirma- tam esse metropolim ab Alexandro papa Tertio. Seripsit autem de ista legatione usque ad obiium Eugenii etiam Saxo Gramiualicus ^ Egit el de eadem Willelmus Neubrigensis '.

41. Emma?uiel imperator errorem siium cor- ricjcns dat conslitutionem pro immobilibus Eccle- sia; bonis. — Hoc eodem anno Rogerius Siciiiae rex ingentem parat classeni adversus Gra^corum imp. Emmauuelem : qui id audiens, et timens pri- mum omnium divinum sibi iiumen conciliare laborat, quod a se graviler offensum recenti deli- cto illo, quo gravissimam lotius imperii sui Eccle- siis persecutionem indixerat, male sibi conscius satis inlelligebat. Quodnam autein fueiit crimen hiijusmodi, quod adeo exiilcerasset conscientiam im|)eraloris, recenset ita Nicelas Clioniata', eam tantum peiiingens parteni faciuoris, quie spectaret ad monachos :

« Cum enim monachos possessionibus et nego- tiis tnrbatos, et tranquillitate animi et Dei cuitu excidere intelligerel, nulias eis vineas , nuUos agros, nuUas possessiones, quas nec eorum pro- fessio admiltit, assignavit : sed ex fisco tantum pendi jussit, quautum ad victum et cultum opus esset. Videtur nimirum iminodicam cupiditatem struendi monasteria improbasse , et exemplum prodere posteris voluisse, quo pacto templa con- denda, el qua) vivendi ratio eremilis pauperibus, et a terrenis rebus se abslrahenlibus proponenda sit. Tantum autem abfnit, ut eoruiii institutum iaiidarei, qui monasticam vitain professi et opibus affluunl, et multitudinecurarum magis distrahun- iur quam ii qui hujus vilae deiiciis occiipantur : ut sanclionem Nicephori Pbocae forlissimi et cor- datissimi imperatoris , olim abolitam de non augendis monasteriorum tatifundiis, quasi post- limiuio revocarit, neque patrem, avum, ca!teros- que cognatos suos onines, qui monasteriis ainplis- sima piffidia donarant, incusare destiteiit : non quod de suis opibus Deo aliquid consecrassent, sed qiiod rem bonam maie administrassent. Nam cum monachis habilahones in abditis et desertis locis, in autris et monlium cacuininibus assignandae essent : et Constantinopoiis tauquam Sirenum can- tus vitanda : gloriola duclos, incrustata sua sepul- chra et vario marmore exornata iis qui templa iiigrediantur, spectauda iiroposuisse, et mortuos quoque coronari se el hilari splendido^jue vultu conspici voiuisse, et iu foro ac triviis iuonasteria aedificasse : et ibi nullociini delectu virtutis, velut in cavea conclusisse eos, qui monachos uon ultra tonsum capillum, et mutatum babitum, promis- samque baibam exprimerent. Ilis igilur de causis, sive ut inouaslicam sanclimoiiiam mulantem, ac

' Joaii. Olaus I. xviii. c 17, 18. el i. \i\. c. 6. — ■• Saxo Lir.iii, I. XIV.— 3 Wil. Neubrig. 1. ii. c. 6.— » iNicel. in .Mauiiei. I. vii.

32

EUGEXII in AXNUS 4. — CHRISTI 1148.

poliiishuini tere proslrafain fulciret, sive nietuens, ne i()se ea facere diceretur, quae reprelieiideret, rationein a suis majoribus diversam est secu- tus». Haec Nicetas de his qua; spectareut ad mo- nachos.

42. At quantuinlibel hisce coloribus facti tur- pitudinem honestire curas?et, vcxalio, (\\\3S. juxla Isaiam',dat iiilellcctum auditui, reddidit ipsuin imperatorem prudenliorem ; conlinuoque piiravit inedicameutuni morbo, quo inflictum vulnus Ec- clesiEB sanaretur. Siciuidem Auream Bullam pro- mulfiandam curavit, quam ctiam ah effL-ctu medi- CATRiCEM apjiell.ivit. Est de ea , aliif(|ue eodem argumento conscriplis, mentio apud Tlieodorum Balsamonem, qui et recitat eas, quas et habes de- scriplas in Codice juris Orientalis, hoc prteposilo de tempore lilulo :

« Emifsa est Aurea Bulia imperatoris nostri domini Manuelis Comneni, inense Februario, Indi- ctione undecima, anno 6566 qu;L' Medicatrix dici- tur, utpote (jua; forlasse inedeatur tilulis et juribus omniuin Eccksiarum, quK claudicant, episcopa- tuuin scilicet, et metropolium , et ipsius magna) Ecclcsia', qua; etiam ad verhuin sic habet :

a Qui post Moysein fnit eletti illius populi imperator Jesus, Jeric-hunlis - festinansmimiinenta ac propugnacula diruere, sacerdotibus jussit in circuitu tuba canere, et sic mnroruin propugna- cula mirahiliter dejecit. Imperioautem ineo, qnod novo populo a Dco eleclo pra-esl, post illuin prin- cipem populi s(;rvatorem et diicein, alinm Moy- sein, inclylum dico iiniicrii mei dominum et geni- torem, Vfluli qiia-dam Jerichunlina nicenia, diruere properanli, comniunis Clirisliaiioruni iniinici pro- pugnaciila % Occidenlalis dico draconis, qui in Sicilia tyiannidein exercet, et illinc adversus Uo- inanum inipenum latenter prorepit, veluti spiri- talibus (|uibusdam tubis, antistitum Deum iiobis (|uotidie placanlium precibus, ad illuin diruendum :.djuvanlibus opusest. Sed et i[)se divinnsMoyses*, ijuando ciim Amalec pioelium comniisil, sacerdo- libus ulrimque iiinixus, sic euin fugavit et vicil. Sicut ille eigo, meiini quoque impeiium antisli- tum susteulaculo indigens, ad aciem adversus iiovuin hunc Amalec propositain, et veluti quam- dam lucis columnam novum huiic l?rael pnoce- denlem et ejus gressus dirigentein preces eorum babere volens, hanc praDsentem Auream bullain cmninm Ecclesiariim matrinovajSioii, Uei Sapieii- ti:e habitaculo, el iis qui sunt iii oiiinibus insulis, el in Oriente el Occidente aiitistitibus donavil , corum pro imp. ineo preces magis confirmans. Recle enim scit meuiii imperium, regem uoii ser- V ri permultam potenliam, elgigantem nonserva- tiiin iri in multitudine virtutis susc (roboris siii) : mciidax autem eqiius ad salutem, ul dicam cuiii Piopheta cl Psalmographo, el Dei Palre'.

' Iga. xxviii. — ' Jo9. VI. — ' Rogoriuia SiciliiB regciu liilelligii. - ' t.\ln\. XVII. — *• P.mI. xxxii.

/iS. M Volens eniiii, ut firmitas ct stabilitas Ec- clesiai (luie omnibus pra;e-t servelur, el oniuibus diclis antistitihus sanctaruin quse ubicumque sunt Ecdesiarum, et securitatem titulorum ac jnrium qu;c illis adsunt, in ipsorum iinmobiliiim deten- tione (possessione) firmius constiluens : et pra;terea corrigens, si quid in eorum juribus claudicet, el inero jure sit destilutum : et non soluiii hoc, sed cl si quod jus consequi debeat ad ejusinodi imino- hilium dominationem , detentionem (dominium. possessionem), el proprietatem, id fortasse prius factum non est; hanc in perii mei Bullain Auream, ejus quod deest, medicatricem illis tradidit, quoe veluli perfectum et integrum et omnino inconcus- suin jns ejus ostendit, per quam confirmat qui- dem et tutius facit, quodcumque jus adest sanclis Ecclesiis, eique quae illis praesidel, in i|>saruin immobilibus cujuscumquemodi fuerint, et ubi- cunKjiie ea sita sint : et quod bonum est, melius facit, imperii mei sentcnlia et calculo. Qiiiilquid autem est in eis, in quibuscuinque quis spectatuin id dixerit, sive in Aureis Biillis diversorum iinpe- peratorum, sive iu sigillis, sive iu simplicibus jus- sionihus, sive in resolutionibus, sive iu Aclis clau- dicans, el ali(]uatenus ab eo, quod est exactuin, el a debita consequentia deficiens regaliuin jussio- num et leguin corrigit; et decernit dictis sanctissi- mis Ecclesiis nulluin ex ea re pra;jiidicium in a;ternuin afferri : sed quod in eis est infiniium et imbecillum, esse firmissiinuin, et nulla jiiris allega- tione oppugnandum ab eo, qui velit aliqiiid pro fisco seu pulilico dicere, iitquod prasseuti iinperii mei Bulla Aurea confirmetur et valde corrohore- tiir. Et ut ex multis eorum, qua; cuipiam in ineu- tein veiiire possint, pauca qiiffidam imperiuin ineum memoria repetal : si forte donatio i|)sius parocchorum sit sine certa quantifate, aut mensura- riim teriiT, vel anlurgia alia innovarint in liujus- niodi possessionibus, forte quai ipsis donata non fiierunt , aut doiiata quideni fuerunt, jussiones autem de his factae nou sunt revocattc : vel in prius designatis donatis ipsis jiissiones de iirius dennilis non sunt revocatse : aut jussionum principalium, quac ipsi tribiitae sunt, aliquffi iiullo inodo insi- nualic fuerunt : aul fueruut quidein iusinuat;e iu aliquo secreto, non tanien competente : aut insi- nuafa; perierunf, exempla auleiu earum fiJe digiia reperiuntur, aiit Acta, quiB procedere debebant, non iirocesserunf, vel (]ua3 iiroccsserunt, noii suul insinuafa ; aut ijua; Ueri debuerunt rafionumcom- liufationes, facl;c nou sunt : aut forfe (luainlibet aliain ob cuusam, sive cx parle_, sive iii totuin jura Sicpe dictis sancfis Dei Ecclesiis, et inatri ouiniuin claudicaut, cf iiid-; firmitalem suam iion habeiit : etsi non (|ua; id facial causa nomiiialim exinessa sif : aut forte alia ipsis exliiberi dehucrunl jura de hujiismodiiinmobilibus, velut quibusdaiu onniiiio procedeiitibus iii iiisis, iiain si documenliiin do quo[)iam ex [lossessis a seimmobilibus nequa(|uaiii acqiiisieriiil, niliil n priPsenli Aurca; Biillie (.r.ilione

EUGENTI III ANNUS 4. — CHRISTI 1148.

33

juvabuntur, iniUa inre liaecunuiia, et()ua}cunii|iie aliacuipiainpro fiscocertanti iii iiientem(iuaiHlo(]ue venerint, lcedere unquain sanctissiinas Ecclesias, et SapienlifE Dei teinplum, reliquasque metropo- les, arcliiepisco|iatus, episcopatus poleruiit in iis immobilibus, quae (nt (iictiim est) ad ipsas iiertinent ex qualibuscumque documentis. Nam si niillum acquisiverunt unqiiam jus in aliquibus forte ini- mobilibus, quae habent, nuUam exprcesenli Aureae Bullae oratione sentient utililatem : sicut nec in quibus flscus ad hodiernum usque diein possessio- nem habuit ex justa quapiam causa. In his enim omnibus juris observabitur exacta disciplina. Si quis igitur voluerit per avaritiam, aut quampiam aliam causam ea contemnere , quse hac Aureae Bullae niei imperii oratione definita sunl ; primum quidein sanclae Trinitatis splendorem, cum ad tre- mendum sistemus tribunal, non conspiciat : exci- dat autem et Christianorum parte, ut Judas duo- denario. Et prster haec execralionem sibi couciliet primogenitorum sanctorum justorum etdeiferorum Patrum, qui ab aevo praemortui fuerunt ». Hacte- nus Bulla Aurea, Medicalrix nomine nuncupata. Recitat eamdein Theodorus Balsamon, alia tainen translatione latine redditam habens.

44. At ()uod generalim de omnibus Ecclesiis, ut imniobilia possidere possint, hoc anno st;ituit Emmanuel imperator, postea vero cavisse legeTO- luit de bonis immoliilibus magni templi ejusdem- (|ue primarii Sapienlice dicti. Exlat ipsa Constitu- tlo in eodem citato Codice ' juris Orientalis, incipit : « Et illi quidem antiquo et celebri Salo- inonis sapienliae teinplo, etc. » Atqne deinde ejus- dem generis, sed specialem pro bonisinimobilibus monastLTiorumconservandis firinam robustamque admodum edidit Constilutionem, cujus est exor- dium » : Imperialis mea sublimilas, etc. Habetur in eodem Codice % atque etiam apud Theodorum Balsamonem *. Sic igitur quod semel, peccasset, tri|ilici confessione (>ic noniinaverim tres de his Conslituliones ejiis) voluit delevisse, atque penitus abrogasse, exemplo paterno aclmonitus, qui quod deiiquisset in sacra vasa Ecclesiarum, belli tein- pore, sumens ea ad usum belli : continuo correxit Constitutione contraria promulgata, quam tomo superiori suo loco posuinius , specimen edens optiini principis, qui nequaquam, ut f)erversi, per- peram facta tueri voluerit, sed fuerit sanctione tri- l^Iici detestatus.

43. Successio patriarchce Constantinopolitani, et status Ecclesice Orientalis. — Qnod s|)ectat ad successionem Constantinopolitauce Ecclesiae epi- scoporum, hoc eodem anno Chariton patriarcha Constantinopolitanus, ubi sedisset mensibus unde- cini, inorilur. De successore quis fuerit, constat erratum in Graca Serie patriarcharnm, dum post Charitonem ponitur Theodosius, quem Niceta te- stante hquet tempore obitus Manuelis imp. vixisse

' Lib. II. can. 2. — - Ibid. c. 4. — ^ Iq Syn. Seplirao can. 12. Raron. — Tn>nis XIX.

aiino Domiiii milk^simo ccntcsimo octogesimo. At post Charitonem ponendum osse Lucam, Synodalia Acta significant, quibus manifustum est sub Ma- nuele Lucam sedisse : ex quibus corrigas eos, qui ante Michaeleni ponunt.

Hic cognomento dictus est Chrysoberges, cu- jus extant Acta Synodalia notata iudiclione decima quarta sub impcratore Comneno, qui est annus Redemptoris millesimus centesimus (|uin(juagesi- inus primus. Ita in Codice juiis Orienlalis, libro tertio. At sub qua Indictione decima quarla conti- gerit eam Synodum celebrari, cum sub ejusdem Emmanuelis imperio ejiisdem numerilndictionem contingat tertio repeli, ex annis ab origine mundi notatis a Balsamone constat, cum in Nomocanone Pholii titulo deciino tertio, De laicis, cap. 2, de eadeiii agens Synodo, celebratam dicit anno 6693, ita notato numero barbaris notis, in quibus erra- tum apparet, cum is annus tempora Manuelisimp. excedat, sub quo certuin est Synodum celebra- tam : unde puto restituendum 0675 loco 0693 , quo anno incidit posita ibi Indictio deciina quarta, eritque annus Redemptoris millesimus centesimus sexagesimus sextus. Sane quidein diu vixisse Lu- cam in sede patriarchali, argumento sunt ea, quae de ipso frequenler ingeril Tlieodorus Balsamon. Interim unum vcl alterum hic describemus me- moria dignum ex Synodi Actis : ac primum cum agit de canone octogesimo quinto sextae Synodi iu Trullo.

40. « Tempore autem sanctissinii patriarchae domini Lucae synodice atfuerunt Agareni, et cum ab eis postularelur ut baplizarentur, dixerunt, quod in suis regionibus antea baptizati fuerant. Et interrogali res[)onderunt esse consueludinem, ut omnes Agarenorum infantes ab orthodoxis sacer- dotibus baptizarentur; non tameii admissi fuerunt. Audierut enini quod baptismus, quein iiifideles a Christianis petunt, non bona aCfectione, et ortho- doxo i^roposilo pelilur, sed propter corporalem medicinam. Persuasum est enim Agarenis, fore ut sui liberi a daemone vexentur, et tanquam canes niale oleant, nisi baptismum Christianum asse- quantur, Quamobrem non ut omniuin animae sor- (iium mundatorem, divinaeque lucis et sanctifica- cationis praebitorein baptismum postulant , sed tanquam veneficium et incantationem. Quidam autem eorum dicebant se matres habere Orlho- doxas, seque earum cura ac studio fuisse baptiza- tos. Sed nec ii exauditi sunt, quoniam testes non adducebant, etc. »

47. Rursus autem, quo statu esset Orientalis Ecclesia hoc tempore, in his quaj spectant ad jura Ecclesiastica, ipsamque immunitatem Ecclesi;B et libertatem conservandam, ex eodem Theodoro Bal- samone videamus, ubi tractat de canone decimo quinto Concilii Carthaginensis, quo agitur de non Irahendo clerico ad laicorum tribunal. « Quibus ostenditur, ad ima prorsus demersa jam fuisse omnia Ecclesiastica privilegia, unde opus fuit, ul-

34

EirOEXII III AXNUS 4.

ciscente numine, imperatores privari imperio, et redigi in servituiem, ciim cogerent Ecclesiam sibi ipsis subjici servitute. Sed audi Tlieodorum : oHo- die autem, inquit, hsec negligenter; propter quam causam, nescio. Mulli enim non solum laici, sed etiam sacrati, episcnpos et clericos et monachosad civilia judicia atlrahunt, nec imperaloris quidem mandatum de ea re exhibentes, et neque incom- petentis judicis prBescriptio seu exceptio prodest iis qui rei aguntur. Eos enim cogunt vel invitos ju- dicio contendere; nec sacrati qui eos traxernnt, aliquid penilus damni sensere; sed nec monachi vel clerici, adversus quos in foro Ecclesiastico agi- tur, si id quidem recusaverint, civilem aulem exa- minationem petiverint, ulla in re pnniti sunt. Quemadmodum nec clerici, vel monachi, qui in saeculare judicium tracti sunt, et in eo liligare non recusarunt. Cum autem Pantepopus monachns ille Meletius, qui prwfectus monaslerii dictus est, ad Synodale judicium tractus, ipsum ul ?ibi non

CHRISTI i 1 'i8.

gratum recusasset, et causam ad sajculare judi- cium traduxisset per mandatum imperiale : san- ctissimus palriarcha dominus Lucas id aegre fe- rens, plurimum studium adhibuit, ut corrigeretur quod factum fnerat. Audivil antem a civilibus ju- dicibus, quod imperatoria potestas omnia facere polest; et quemadmodum primo loco potuit dare imperator judicem pro judicando episcopo, vel alio sacrato, adversus quem agitur; ita et per transpositionem judicium Ecclesiasticum ex legi- tima observatione in civile traduxerit. Sed etiani si is qui liic dicitur monasterii prffifectusexauditus est, Synodale judicium recusans, et sine praejudi- cio conservatiis est ». Hsec Theodorus de infelici statu Orientalis Ecclesife, sed imperii infelicissimo, cum ulciscens Dominiis tandem ab eorum impera- torum manibus evulsit imperium ; ut sciant prin- cipes Occidentales, pro ipsis rem agi ab episcopis, cum quod suum est vendicant ab eorum manibus censuris Ecclesiastlcis.

Arrin {lerifidi r.wco-Kiimann' Bfi41. — Anno yEra> Hispaa. 1186. — \nno Hegira; 'Ji^, inchoalo die 22 Maii, Fer. 7. — Ip^h Clirisii ( t4S. — Eugenii III pa|w 4. — Conradi HI reg. 11. Manuelis Coraneoi imp. 6.

I . Exfjeditio Eierosolymitaiia paritm fauxta. — Ad num. I. Poslquam crucesignalorum cxcr- citus Laodicsam pcrvenit, in montana eductus, Turcorum pariler et Graxorum circumseptiis in- sidiis, niense Januario cuirentis anni niagna parle disperiil. Acta est apud Salolliam a copiarnm re- liquiis Piiriflcalio heata? Maria?, qna> urbs, antiquis Atalia, memoralur Act. 14, v. 2-1. Capto deinde consiiio de peteiula Anliociiia ilinere mnritimo, per qiiinque hebdomadas exspi clati siint veiili fe- renles : Uim iiebdonuuiis tribus iter confecliiin, ap|iulsuiru|ue Anliochiam leria sexla post mediam Quadiagesimam, die meiisis Martii xix. Hinc dalic lillera', et regis, elOdonis de Diogilo ad Siigerium ahbatem. E|iit-lola rcgis ad Siigerium cst ordine xxxix inlcr cjiisdem Sugerii Epislolas, in qiia nar- rata refenintur. lUibiTlus de Monle vulgaliis in Chron. haic haliel : « Olisessa pertridiiuin Damasco a Fiantis, Germanis llierosoiymilaiiis, captisjam muris exlerioribus, qiii Imrtos ambiebanl, eiini in brcvi civitas capieiuia pularelur, dolo (iit aiunl) principuin Pakrsliiioriini, ulisidio removetur. Ea- claquc disccssione, rex Francorum et iniperator, iterum coiidicto die ud obsiilendam Ascaloiuin,

cuni suis Joppo conveniunt, sed Hierosolymilis minime juxlacondiclum occurrentibus, impeialor Constantiiiopolim navibus evLdiilnr, rex suis re- patrianlibus, cum paucis Hierosolymis per annum inoratur »,

2. FAigenius 111 templum S. Matthice Treviris dedicat. — A num. 2 ad 37. In Aetis SS. HoUan- dinnis ad diein xxiv mensis Februarii, qiio san- ctiis Matthias Apostolus colitur, referiintur Acta iiivenlionis corporis sancti Mallhiaj, et miraculo- riim ex Laniberto monacho Trevirensi, et cap. -t legitur : a Anno Dom. liicarnat. millcsimo cenlc- siiiio (|uadragesinio octavo, deceimovali amio ix, Indicl. XI, prajsidente A|iostoiico Eugenio ill Ho- manae Ecclesio! siimmo Pontitice, anno papalus sui III, iiuperii Conradi lil regis gloriosi seeuiido, regiii uiidecimo, venerabilis aiitein Adalheronis hiijus civilalis archiepiscopi anno xvi, deilicaliim esl hoc ni(inasleriiiiii ab codem veiierabili Aposlo- lico, et ab Adalberone archipra'sule, idibiis Janna- rii, elc. » Memoranliir ibideiii cardinalcs xiii (|ui pra!sentes fiuire.

3. Scripta S. llHdcgardis in Concilio Trcvi- rciisi eiaihinata. — Anle Concilium Rlienieiisc

EUfiENII III ANNUS 4. — CHRrsTI II '|S.

35

aliud Trever/s Eup;enins III celebravit, in qno scri- pta sancta) Eildegardis, qna; monasferium a;iud Bingium ad Rhenum fl., quatuor leucis a Mogun- tia dissilnni. cciistruxerat, discussa sunt. Rcm narrnt Baronius num. 3^2 et ?eq., sed nnlla Conciiii mentione facta, et cum Theodoro al)bate in Vita sanctffi Hildepardis, apud Surium ad diemxvii Se- ptemb., existimat lioc examenpost Concilinm Rhe- mense peractum. Verum ex dicendis liquebit, Theodorum et recentiores, qui eum hac in re seculi sunt, hallucinatum. Eildegardis unctione niagistra edocta niulta docebat, et non deerant, qui mulierem illusam aut illudentem publicarent variusque ille rumor, diversseque sententiae Eu- genium III adegere, ut rem Concilio examinaret, ut refert Tritliemius in Chron. Hirsaug. ad an- num MCi., loco scilicet non suo : a Synodum, in- quit, tam episcoporum quam cardinalium et ab- batum ibidem celebravit (nempe Treviris) ubi Henricus archiep. Moguntinus, et sanctus abbas Claraevallis Bernardus ipsi summo Pontitici mira- bilia, quoe Deus operabatur in famula sua Hilde- garde, Montis-Sancli-Ruperticonfessoris abbatissa, retulerunt. Quibus auditis pajia attonitus, et reni diligenlius investigare voleus, Virdunensem epi- scopum Aldeljertum cum aliis viris fide dignis mi- sit ad sanclani Hildegardem, ut cum huuHlitate et inansuetudine, siiie strepitu vel curiosilate, quid lerum esset, ab ipsa sciscitarentur. Qui cutn ad inonasterium, in quo degebat saiicta virgo, deve- nissent, et juxta conimissiouem Aposlolicam veri- tatem ab ipsa humiliter iuquirerent, illa simpli- citer quae de se erant , aperuit et legatos cum scriptis et libris revelatis sibi divinitus dimisit ». Ita TritbemiusexTheodoricoIaudato. Eugeuius ill licentiam ei concessit proferendi quaecumque per Spirilum sauctuin cognovisset, et eam ad scribeu- (lum auiinavit. Ipsamet Hildegardis in una ex suis Epistolis ait : « Scripla mea Eugenio papae, cum Treberl esset, allata sunt, qui ea gratanter coram pluribus legi fecit , ac per seipsum legit ; mul- tumque de gratia Dei confldens, benedictionem (juae cum litteris mihi mittens, prscepit, ut ea quae in visione viderem, vel audirem , scriptis allentius cominendarem ». Eae Eugenii ad Hilde- gardem lilteraerecitantur tom. xCoucil. pag. H28, sed post Conciliuni Rhemeuse.

4. In eo abbas Fuldemis depositus. — Biou- verus lib. 14 Annal. Trevir. num. 70, refert ex Ms. Fuldensi, el Conradi imp. Diplomate, in hac Synodo monasterii Fuldensiscongregationem Hen- rici abbatis sui nomen detulisse, etapud Eugenium eum accusasse, quod minus recte et salubriter Ec- clesiam illam adminislraret. Causa ab Eugenio cognita-, placuit Eenricum suo nuinere defungi, successore obveniente Marquardo, qui summa glo- ria monasterium illud rexit. Pontifex per tres ineuses Treviris moratus est, uti notarunt Biou- verus et Trithemius cilati, ac Sigonius lib. M de Reg. Ital. ideoque ab initio circiter nieusis Deceiii-

bris anni elapsi iisquend Mnrlium pra^sentis aiini. ri. Epocha Concilii Rhemensis. — Concilium enim Rhememe hoc anno nb eo celebrntum esse, testanlur Otfo Frisingensis in Friderico lib. 1, ca[i. F>fi. Clironogrnnhus Cntnlaunensis tom. i Bi- bliofh. Labbei, et fhronographus Rhemensis ibi- dem, quibus adde chronogrnphnm Snncli-Medardi Siiessionensis tom. ii Spicilepii et Robertiim de Mnute viilgatum. Veriim quidem est , Bnb-pum tom. II Universit. Paris. pag. 23"2, et Gervnsiurn in Chron. Concilium istud cum anno superiori nl- ligasse ; sed fundnmenta quibus innitiintur fri- vola, et ex iis, quae hoc et praecedenli anno in me- diiim addnximus, plane eversa. Chronographns Mailrosensis annum a Paschate incipiens nit, anno MCXLVii Eugenium papam magnum Concilium i?/;e/??w ad L^TARE Jerusalem, seu Dominicn quarta Quadragesima?, qua} hoc anno in diem Xll kalend. April. seu diem xii Marlii incidit. Huic Chrono- grapho consensit chronographus Rhemensis cita- tus. Roberlus vero de Monte vulgatus, et chrono- graphus Catalaunensis laudatus, qui illud XI kal. Aprilis collocant, a prioribus non discrepant, sed alii a die Dominicn, qun mos erat preces Deo fun- dere, alii a feria secunda insequenti, qua priina sessio fieri solita erat, illud exordiuutur. Illud Concilium, ut ex litferis Eugenii liquet, non om- nino generale fuit, sed Cisalpinre taufum Ecclesiae, licet passim generaleappellelur. Ex die porro, quo Conciliuni Rhemense inchoafum, colligitur illud ad pra^sentem annum omnino perlinere, cum su- periori die xxiii Martii Eugenius 111 Divione fue- rit, ut suo loco ostensum.

6. Canones in eo sanciti. — Canones xviii in hoc Synodo sanciti in quorum ultiino dicitur : (( Praesentis decreti aucforitate prscipimus , ut nullas omnino hominum ha>resiarchas, et eorum sequaces, qui in partibus Gasconia; aut Provinciae, vel alibi commorantur, manuteneat vel defendat : nec aliquis eis in terra sua receptaculum (ir;e- beat ». Iste canon apud Baronium num. 10 dicitur decimus septimus, quia in exemplari Vaticano, quo usus est, canones xvii et xviii in unum con- funduntur. Haeretici illi alii non erant, quam Hen- ricus, Eudo, sive Eon, et Apostolici, de quibus mox.

7. Ei intersunt episcopi Eispanice. — Epi- scopos HispaniarumConcilioRlienieiisi interfuisse, docet Sandovalius in AI[ihonso VII, fol. 196, aitque hunc Hispaniarum imperatorem Concilium Palen- tinum cum episcopis et proceribus suis celebrasse ^ra MCLXXXvi, anno scilicet Christi praesenti, et imprimis lectum fuisse Eugenii III papae Edictum, quo praecipiebatur, ut sese in Gallias ad celebran- dum Concilium generale Rhemis indictum , et examinandas ibidem quatuor theses exoticas Gil- berti Porretani episcopi, conterrent, prolato de iis judieio, ut vel per seipsos vel interventu gravium el doctoriim hominum illiid postea Rhemis operi- rcnl. Ad luec iu Epistola lxxiv ad Al[ihoiisuni

36

EUGENir III ANNUS 4. — CHRISTI 1148.

Hispaniaruin resem scripta. sub datum in terri- torioLmgonensi, V kal.Maii,?,e\i(\\c xxvu mensis Aprilis, ait Eugenius : a Quia episco()()S et al)l)ates regni tui ad vocationem noslram, lanquam devolus et humilis filius, Rhemensi interesse Concilio vo- luisti, benevolentiae tuffi gratias exhibentes, pre- ciim tuarum consideratione devicti, eos qui non venerunt, a suspensionis sentenlia relaxamus ». Quare plures Hispaniarum episcopi et abbates ad Concilium Rhemense venere. De pra3senlia ei^isco- poruin Hispania; in Concilio Rhemensi legendus Baronius nuni. 31.

8. Theobaldus archiepiscopus Cantuariensis male hahitus. — Gervasius in Chron. ad anniiin MCXLvn refert, Eugenium Hl Tlieobaldum Canlua- rieiisem archiep. scriptis et nuntiis cum cseteris episcopis Angliae vocasse, at ministros regis portus inaris observasse, ne archiepiscopus transtretaret. « Sed archiepiscopus Deum magis quam regem metuens , clanculo mare adiit, el vix tandem in cimba fracta transvectus vix terram tetigil , et domino papae se praesentavit ». Nam, ut sanctus Thomas Cantuariensis archiep. in Epistola cxxxvi ad Bosonem cardinalem scribit: « Theobaldus ad Concilium Rliemense venit, caeteris episcopis doini contra obedientiam remanentibus, exceptis tribus, qui de mandato regis venerunt, ut aliorum absen- tiain excusarent «>. Theobaldus soluto Concilio Cantuariam prospere pervenit; sed Stephanus rex eum Anglia celeriter exire coegit. Quare Theo- baldus in Franciam secessit. De hac istius pr^sulis vexatione loquitur Baronius niim. 36, jamque numero anteriori narrarat, Eugeniuui HI contro- versiam obortam inter Theobaldum etBernardum episcopum Sancti-Davidis ejus obedientiam refn- gientem componere laborasse, quod probat Baro- nius ex ejusdem papce Epistola, data Meldis tertio kalendas Julii, in ([iia ait: « B. Lucae festivitate proximi sequentis anni, tibi et ipsi (uempe Ber- nardo Menevensi seu Sancti-Davidis episcopo) diein praefiximiis, ul tiiuc piiTsenlibus |)artibus, de di- gnitate Ecclesia; Saiicti-David, el libertale sua, rei verilatein cognoscamus ». Haiic Epistolam ad liunc eliam annum revocanl Alfordus num. 10 et seq. et passiin alii. Sed non dubito, quin haliiicinati fuerint, et quin ea anno superiori, iit ibi dixiinus, data sil, cum ceito constet, Eugenium III hoc aiino die xxix mensis Junii, quod ea ad Theobal- dum archiep. Epistola Meldis in Gallia scri|)ta, jam in Italia fnisse. Ca;terum controversia illa inter Ecclesiam Cantuariensem cl Meneveiisem (luiabal adhuc siib Pontihcatu Innocentii III. Ber- iiardus cniin « ante dieiii a papa Eugenio pia3li- xuiii diem clausit supreiiium », iiKiuil canoiiicus Menevensis coa;laneus (iil exislimat Wailhonus in Anglia Sacra part. •! pag. G52) in Vita Davidis II episcopi Meneveiisis. Bernardiis aulem, ul videre esl apiid (iodvinum de pr;esiilibiis Aiiglia', lioc aniio obiit.

9. Eon hcrreticm damnatus. — lii Coiicilio

Rhemensi damnatus insanus haereticus de Britan- nia Armorica adduclus, « homo illitleratus et idiota, ludificatione dnemonum ita demeiitatus, ut cum sermone Gallico Eoji dicerelur, ad suam perso- nam pertinere crederet, quod in Ecclesiasticis exor- cisinis dicitur, scilicel per eum, qui venturus est judicarevivos et mortuos, etsaeculum periguem», ut iiiquil Willelmus Neubrigensis lib. 1, cap. 19; de qiio hccretico Baronius a num.2 ad 8 pluribus disserit , et Auctarium Gemblacense ad annos

MCXLVI et MCXLVIIl.

10. Gilberti Porrelani doctrina reprobata. — Damnatus et Gilbertus /'orre/fln!«episcopusPicta- viensis, cujus causa in Concilio Parisiensi ad Rhe- mense, ut anno superiori insinuavimus, remissa fuerat. De ea et de Gilberto Baronius a num. 13 ad 32 plura in medium adducit, (|uae apud eum legenda. Auditi praeterea nuntii jiinioris Germauice regis Henrici circa disseusionem ducum Poloniae, uti anno Mcxxxix, nuin. ult. videre est.

1 1 . Itinerarium Eugenii III post Concilium Rhemense. — Statutum etiam in lioc Concilio, ut omnes, qui essent deOrdineSaviiiiacensi, habitum Ordinis Cisterciensis, « sine mora, accepto man- dato, sumerent et conservarent », ut refert Serlo piissimus abbas Saviniacensis in sua Charta reci- tata toin. i Monastici Anglicaui pag. 871 et seq. Absoluto Concilio Rhemensi, Eugenius III adhuc per aliquot dies ea in urbe moratus est. Marlotus enim lib. 2 Hist. metropolis Rhemensis cap. 52. recitat Privilegium monasterio Sancti-Theoderici in ea urbe sili concessum, quod dicilur « daluin Rheinis per manum Guidonis S. R. E. diac. cardin. et cancellarii, XIV kal. Maii, Indict. ii, (legendum II,) Incarnat. Doin. anno mcxlviii, Pontiflc. Eu- genii anno iii, (legendiim anno iv). lude Catalau- num paucis leucis Rhemis dissitiim profectus est, ubi Odoni abbati monaslerii Sancti-Remigii Rlie- mis positi Privilegium largitus est : « datuni Catalauni per mauuin Giiidonis, elc. Xll kal. Maii, Indict. II, (legendum Iiulict. xi,) Incarnat. Doin. anno mcxlvui, Pontiflc. vero domini Eugenii III papic aniio quarto ». Exhibet iilud ibidem Marlo- tus cap. 53. CatalaunoLingonas venit, ubi III kal. Maii scripsit ad Sugeriuin abbatem, et ad cano- iiicos Sauctie-Genovefa; Epistolas ordine xiii et xiv toiu. X Concil. relatas, qua; suiil de reformationc canoiiicorum Sancta3-Genovef;e ad liuein p(!rdu- ceuda.

12. Ettgenius Cisterc. et Claramvallem inrisit. — Instabat tempus capituli generaiis Ordinis Ci- sterciensis : « Igitur », iiii|uit Godefridus, (Hiipr;e- sens fiiit, in Vila sancti Bernardi lib. i, cap. 7, « eodein anno apud Cisterciaiii ( paucis leucis Lingonis distans) juxta inoreni, abbatibus coiigre- gatis, pra'(lictus papa venerabilis adfiiit, non tam aucloritate Aiiostolica pra^sidens , quam fraterua charitale residens iiiler eos, (luasi uiiiis ex eis ». Iii eo Serlo abbiis Saviniacensis so el triginta suas abhatias Cislercio subdidit, ut refert .Manricus hoc

EUGENir III ANNUS 'i .

CHRISTl 1148.

37

anno ca[). 7, ubi abbatias illas eminieral. Is non legerat Chronicon Saviniacense a Baluzio lib. 2 Miscell. pag. 310 et seciq. postea editum, in quo qugedam alia hanc in rem referuntur. Anle(juam Lingonas etCisterciiim veniret, suosClaravallenses invisit: « Interim », ait Arnaldusabbas Bonffivaiiis, lib. 2 Vitcc S. Bernardi cap. 8, « celebrato Rhemis Concilio Claramvallem luimiliter visitat, et glo- riam Pontificatus Romani pauperum prtrsentat aspectibus. Mirabantur onmes in tanta alliludine humilitalem immobilcm, et in tam excellenti cul- mine propositi sancti permanere virtutem; ut alti- tudine sociata humilitas, pro ofQcio exterius splen- deat, et pro virtute nequaquam interius inanescat. Adhajrebat carni cjus laiiea tunica, diebus et no- ctibus cucullo vestitus , sic ibat , sic cubabat. Intus monachi habitum retinens, extra se Pontifi- ceni et vestibuset moribus exhibebat; rem diffici- lem agens, diversarum in uno homine proprietates exprimens personarum, segmentata ei circumfe- rebantur pulvinaria. Lectus palliisopertus, cortina ambiebaturpurpura, sedsi revolveres operimenta, inveuires superjectis laneis, coinplosa stramina, et paleas conglobatas. Homo in facie, Deus videt in corde : ipse vero bona coram Deo et hominibus providebat. AUoquilur fratres, non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria ; hor- tatur etconsolatur, et se inter eos fratrem et socium, non dominum exhibet vel magistrum. Cumque eum ibi morari diutius non pateretur magna eum prosequens comitantium multitndo, salutatis fra- tribus, iter in Italiam dirigens, abscessit », sed uon post aliquot menses, ut perperam scribit Manricus hoc anno cap. 6, num. 3, verum post aliquotdies, uf ex dictis dicendisque perspicuum est. Ex qui- bus tandem onmibus manifestum, eumdem Man- ricum, aliosque non bene scripsisse Eugeniumlll Concilium Treverense post Rhemense celebrasse, et Theodoricum abbatem Benedictinum, qui initio sequentis saeculi floruisse creditur, deceptum esse in vita sanctae Hildegardls, ubi id lilteris manda- vit ; quod mirum videri non debet, cum variis exemplis passim monstraverimus scriptores coeeta- neos in simiiibus quandoque errare.

13. E Galliis discedit. — A num. 37 ad 40. Eugenius III & Galliadiscessit ante diem decimum sextum mensisJunii,cunitom.xConcil.pag. 1059, recitetur ejus ad Sugerium abbatem Epistola, qua ei significat, se mutato consilio non jam monachos ad SancttE-Genovefae Parisiensis milti velle, sed canonicos regulares, quod et Sugerius executioni mandavit; Epistoia enim data est Vercellis X Vlkal. Julii. Qua eliam Epistola lucuienter probatur, Episloiam ejusdem Ponlificis Meldis III kalendas 7«//», diesciiicet xxixJuniiad Theobaidum Cantua- riensem archiep. missam, de qua mox egimus, non mense Junio currentis, sed antecedentis anni scriptam esse; cum hoc anno die iilo ampiius in Gallia Eugenius non fuerit,etex aliisejusEpistoIis constet, eum mense Julio et subsequentibus in

Italia cgisse. Interim Arnaldns ha;retictis,qm Ronu-c populum in clerum hactcnus armarat, cleruni ad- vlmsus seipsum commovebat, ct capeJlanos mini- stros Ecclesiarum, qu;c cardinalibus cesserant in titnlum ab eorum otiedientia retraliel)at, eosque inter se facliose dividebat, ut patetex E[)isloiis Eu- genii a Baronio recilatis.

U. Moritur S. Mnlachias archiep. Armachan.

— Post Eugenii e Gailia discessum sanctus Ma- lachias archiepiscopus Armachanus in Hibernia in Galliam venit pallium ab eo petiturus, sed Pontifex jam in Italiam perrexerat, ipseque Mala- cliias Claravalie mortuus est, « anno ab Incarna- tione Domini miilesimo centesimo quadragesimo octavo, quarto nonas Novembris », ut inquitdivus Bernardus in ejus Vita cap. ult.. Godefridus in Vita sancti Bernardi iib. 4, cap. 4, qui morti sancti Ma- lachia; praesens fuit, ait sanctum abbatem proejus transitu liostiam saiutarem offerentem, cum ejus mors sibi revelata fuisset, formam mutasse ora- tionis: « Et collectam, inqiiit, intiilit, quae ad san- ctorum pontiflcum celebritates, non ad commen- dationes defunctorum pertinet, ita dicens : Deus qui beatum Malacliiam pontificem sanctorum tuo- rum meritis coaequasti » ; visionem tamen illam nemini aperuisse. Quod exemplum magis miran- dum quam imitandum. « Anno mcxcii, canoni- zatio beati Malachia; » , inquit auctor Chronici Clarevallensis a Chiffietio editus, qui ab anno MCXLvii parvum suum, sed egregium Chronicon auspicatur, illudque ad annum mcxcii perducit. Illud tamen ab eo elucubratum post annum Mccxxiii Philippi Augusti Galiiarum regis emor- tuaiem ; cum an. mclxxix, de ejus coronatione, vivente patre facta, ioquens, dicat : « xliv circiter annis regnavit ». Indeque patet quanlum hai- lucinentur ii qui arbitianlur chronographos et historicos annisquibus desinunt Opera sua pnbii- casse.

15. Metropoles in Norvegia et Suecia erectce.

— Ad num. 40. Nicoiaus Anglicus cardinalis Alba- ncnsis, postea Hadrianus papa IV, legatus in Nor- vegiam missus , primum ibi archiepiscopatum erexit, Nidrosia sede archiepiscopaii sive metropo- litana constifuta. Quod etiani eum hoc anno, testa- tur Joannes Magnuslib. 18 Hist. Golhica; cap. 18, apud Sueones fecisse , ordinato sancto Benrico episcopo Upsalensi. Extat Vita sancti Henrici mar- lyris episcopi Upsaiensis in Actis SS. Boliandinnis ad diemxix mensis Januarii. Fuit hic sanctus vii Upsalensis Ecciesiae episcopus, totiusque Fm/an- dia Aposlolus et patronus. Upsala regum quondam sedes, postea Stochoimiam haud procui inde dissi- tam transiata.

16. Victorice Rogerii regis de Grcecis. — A num. 41 ad 45. Otto Frisingensis iib. 1 de gestis Friderici cap. 33, hoc anno habet : « Circa idem tempus Rogerius Siculus, aptatis in Apulia, Caia- bria et Sicilia, triremibus, (luas modo gaieas seu sagittas vulgo dicere solent, aliisque navibus bel-

38

EU6ENII III ANNUS 4.

CHRISTi 1148,

licis onerariis, classem in Graeciam destinat, [irse- fectis eis ducibiis strenuis, et in navali prtelio gnaris ». Curfolium forlissinuim Graeciae castrum expugnant. « Inde ad interiora Grajcia; progressi, Corinlham, Tliebas , Atlienas, antiqna nobilitate celebres expugnant, ac rnaxima ibidcni prixda di- repta, opitices etiam, qui sericos pannos texere solent, ob ignominiam imperatnris captivos dedu- cunt».De bis legen<lus Roberlus de Moute vul- gatus ad hunc Christi annum.

17. Series palriarcharum Constantinopolita- norum corrigitur. — Ad nuni. 45 et seqq. Baro- nius hoc anno Charitonis patriarchae Constan- linop. niortem consignat. Verum certum est, non Cliaritonem, sed Nicolaum III, Muzalonem di- clum, Ecclesiam Constantino[)olitanam rexisse, de cujus morte, sicuti et Charilunis inilio suo loco oermo erit.

18. Tortosa Saracenis erepta. — Hoc anno

Raimundus Bereiigarii^ Barcinonensiscomes, hujiis

nominisIV,et supremusAragonum (irinceps, Der-

tosami&u 7'or;osa?n juxta Iberuni fluvium sitani,

magni momenti oppidum, quo in universam Cata-

launiam Mauri ingredi poterant, die tricesima

mensis Decenibris cepit, ut Justinianus in Annal.

Genuensibus et Sandovalius in Alplionso VII nar-

rant. Terlia ejus porlio Genuensibus ob praE'clara

eorum facinora in eo bello patrala, tertia Willelmo

liaimundo Moncadce seneschaleo seu da[)ifero

altributa, aliaque tertia Willelmo dumino Mons-

pellii, qui in eam jus habebat ob donationtm sibi

ab eodem Raimundo comite ab anno mcxxxvi

factam, attributa fuit, ut docet Charta in castris

ante Torlosam locatis data, et recitata ab Ughello

tom. IV Italia; Sacra; col. H90 et seqq.: « EgoHai-

mundus Dei gratia comes Barcinonensis et princeps

Aragonensis et marchio, ob insignem fidein et

sinceram amiciliani strenuissiini [)opuIi Januensis,

dono et offerro majestati Dei et Ecclesiffi beati Lau-

rentii duas [)artes msula;, qua; sita est ante civi-

tatem TortoScE in ilumine Iberi, |)er consensum

doniini Guilleimi Montis|iessuIaiii, atiiue Guillelmi

Baimundi da[)iferi, ul [^ricdicta Ecclesiu habcat et

[iiovideat jure ha;reditario supiadictam insulaiii

l.bere elc. et siiie coiitradictioiie doiniiii Willelmi

Monlispessulani et (iliorum cjus (ha;c luo tertia

[)oriioiie ad dominos Moiis[)ellii [)ertmenle) et siiie

contradictione GuiiUlmi Kaimimdi dajiiferi, (et

ha;c pro secuiida alia portiune). Dat. iii obsitlioiie

TortosiiMneiiscNuvemb.,aiiiioDoinIii.car.MCXLViii,

liidict. XI », a iiieii-^e .laiiuaiio iiuTejita. Biiiiinui-

diis Barcinoncnsis comes supreiniim Tortosae domi- niiim sibi reservavit, indei|ue in Cliarta popula- tionis Tortosae in Appendice Marca; Hispanica; [lag. 1313 relata , annoque sequenti die festo sancti Aiidrea; data ait: « Ego Raimimdns Beren- garii G. D. comes Barcinonae, princeiis Aragonum, atque nerdiB el Tortosae marcliio ». In Gestis Comit. Barcinon. cap. 17 dicitnr, Raiinundum Berengarii Tortosae sedem episco[)alem instituisse, ciijus primus episcopus fuit Gaufredns ut infra videbinuis.

19. Abdelmumen rex Almohadum regnum Almorabilarum evertit. — Hoc etiam anno, ut refert Sandovaiius in Alphonso VII, fol. 147, cx veteribus documentis Aldemnn rex, ab aliis Abal- mon a|)|)ellatiis, qui alius non eslabAbdelmumen, Marochium sibi subjecit. et destruxit Almorabitas. Noveiriiis ait Abdelmunien anno Hegirae dxliii, post undecim mensium obsidionem Mar^ochium expugnasse, et non solum Ishac regem occidisse, sed etiam stragem innumerabilium personarum edidisse. Germanus quidem Robertns de Monte Almerice expugnationem anno mcxlvii collocat, Almeria; \ero, Sanlareni, et TortosjT; anno prcBte- rito, id est, anno mcxlvi, sed unius anni prochro- nismo, quod in narratione renim per hrcc lein- ])ora geslariim sx\)e huic chronograplio accidit. Indecine addit, Alphonsum Porlugalliae regem , freluin auxilio Anglorum, et Normannorum Ulis- siponem cepisse, quod tamen anno superiori con- tigit.

•2.0. Rex Cordubensis adversus Alphonsum VII rebellat. — Porro Abengamia Cordubensis rex, qui se Alphonso imperatori His|)aniarum dederat, et quem is Cordubae dominum sub praefecto Cliri- stiano, cui tributa solvebantur, constituerat, hoc anno rebellavit, uti narrat Sandovalius in AI- plionso VII, fol. 147, ex anliqiia Historia. Persua- dere conatus est proditor imperatori se euni iii [)ossessionem Giemiii, vulgo Jaen, munili o[)|)idi Vandalilia;, aliquot leucis a Cordiiba distanlis, inimissurum, si veniret. Veruiii [lassi non siint inagnates, ut sese imperator in discrimen conjice- ret, et comes Manrique de Lara, qui sese peri- culo cx|)onere voluit, vix urbem ingrcssus estcuin suis, ut carceri omnes iiiaiicipati fiieriiit, iibi dura scrvitute (iressi, usqiie ad Abeni/nmicE mortem liermansere. Sandovalins fol. 198 su[i|)onit liaec contigisse ante conveiilnmPaleiitiiiiini, luijiisauni initio coactum.

EUGENII III ANNUS 5. — CHRISTI 1149.

39

EUGENIl III ANNUS 5. — CHRISTI 1149.

1. Arnaldista; Eomani Eugeninm III perse- qimntur. — Setiiiitnr annus Redeniploris mille- simus centesinius quadragesinuis nonus, Indictione duodecima, quo res Eugenii papse Romanoruni Arnaldistarum agilationibus fluclnarunt, de qui- bus hfec tantum Robertus in Chronico : « Papa Eugenius in Itaham rcgressus , cum Romanis \ario e\entu confligit ». Praeter ha;c autem nihil : sicque inopia scriptoruni perobscurae hujus anni res gestae Eugenii cum Romanis remanserunt.

Quo anno Conradus rex, qui Hierosolymis anno prseterito fuerat, rediens, Constantinopolim se contuiit, ibique iniens fcedus cum Emmanuele imperatore adversus Rogerium Siciliae regem, ejus cum classe navigans, in Italiam venit, et quidem viribus militaribus consumpUs, exercilibus per- ditis, rebus ipsis longe aliter quam mente conce- pissel, contrariis eventibus deploratis. Quem cum Eugenius in Longobardiam pervenisse audivit, his est litteris consolatus ', quas recitat Otto Fri- singensis ejus in peregrinatione comes :

2. Eugenii III litterce ad Conradum regem. — Eugenius episcopus, servus servorum Dei, cha- rissimo in Christo filio Cnnrado, Dei gratia Roma- norum regi illustri, salutemet AposloUcam bene- dictionem.

« Cum in hoc mundo cuncta mutabilitalis ordo corrumpat; sicut nec prosperis elevari, ita nec frangi adversis, confuientes de divina misera- tione, debemus, quia Dci et hominum mediator admiranda disiiensatione consuevit omnem filium quem recipil adversitatibus flagellare, ut dum ipsum per amorem ad aeterna priemia vocat, prte- sens mundus ejus animum perturbaliones, quas ingerit, a seipso repellat , tantoque facilius ab hujus soeculi aniore recedat, quando magis imiiel- Hlur duni vocatur. Quod in Israelilico populo, Moyse vocante , et Pharaone signatur. Moyses namque tunc ad vocandum niissus esl , cuni Pharao duris eum oiieribus perurgebat, quatenus

' ApiiJ Otl. in Frid.l. i. c. 61.

alter vocando pertraheret, alter impelleret sa;- viendo ; ut piebs in servitio turpiter fixa, vel pro- vocata bonis, vel impulsa molestiis moveretur. Hoc itaque rationis debito incitati, discretionem tuam commonemus et exhortamur in Domino, quafenus tribulationes, quas tibi et exercitui tuo omnipotens Deus irrogavit, patienter supportes, et in eo spem tuam constituaSj qui quem vult per- mittit affligi, et confidentes in se misericorditer liberare consuevit. Si enim patientiam et humili- tatem in adversis perfecte tenueris, per desertum hujus vitffisubprotectionecolumnge nubiset ignis, id est, patientiae solatio et charitatis ardore, intre- pidus perduceris.

3. « Quia igitur personam tuam vera chart- tate diligimus, et de te valde confidimus, si post tuum reditum sine dilatione de his quae ad hono- rem sanclae Ecclesiae, et regni spectare noscuntnr, tecum mutuis potuissemus tractare colloquiis, nobis ulique gratum fuisset verum, quia id nobfs temporis qualilas denegavit, et de tua salute sumus soJliciti, quosdam de fratribus nostris, postquam te ail Longobardiae partes, auctore Domino, inco- lumem pervenisse accepimus, sicut pervenerabiles fratns nostros Artuvicum Bremensem archiepi- scopum, et Anselnuim Hamelburgensem episco- puin, tibi signiflcavimus, ad tuam serenitatem duximus destinandos, ut affectum et benevolen- tiam quam erga te gerimus, tibi exponerent; et quod de te audire cupimus, ipsorum relatione nosceremus. Quibus dedimus in mandalis, ut tibi tanquam charissimo fllio nostro et Catholico prin- cipi, atquc speciali Romanae sanct;r! Ecclesiae de- fensori, ipsius Ecclesiae slatum et nostrum expo- nerent. Qui siquidcm in Tusciam usque progressi, ex quo te ad Teutonicas parles pertransisse nove- runt, longitudineni via', et difflcultatem itineris jiropter astatis intcmperiem metuentes, ad no- stram praesentiam redierunt. Cajterumquiastalum tuum, et dilecti fllii noslri Henrici Junioris regis, quem post discessum tuum paterno affectu diie- ximus, et in posterum actione ejus prosperari in

40

EUGENII III AXXrS 5. — CHRISTI 1149.

Dnmino praoptamus, cognoscere cupimiis, cum fratres noslri propter aestatis fervorem laborem tanti itineris perficere non valuerint, per fidelem iiostrum Franconem latorem pracsenlinm, et Apo- stolica scripta tuam excellentiam visilantes, nobi- litatem tuam monemus et exbortamur in Domino, iiuatenus ea quae circa te et ipsum geruntur, et statum regni per eumdem Franconem nobis stu- deas intimare, et boc tempore devotionem, quam erga matrem tuam S. R. E. geris, ostendas, ut nostro respondere affectui congrue videaris, et B. Petri Apostolorum principis intercessionibus, cui te totum debes exponere, Creatoris noslri lar- giorem debeas gratiam promereri. Datum in Tu- sculano, octavo kalendns Julii ». Hkc de his quae ad Conradum in Germaniam redeuntem.

4. Ludovici reditus in Galliam. — Quod vero spectatad reditum Ludovici Francorum regis, mare naviganSj capitur a navibus Emmanuelis Constan- tinopolitani imperatoris, sed eripitur a classe regis Siciliae. Res gesta ita breviter narratur a Roberto de Monte in Appendice ad Sigebertum : a Ludo- vicus rex Francorum a Palaestina navigans, ut in tiatriam rediret, Graecorum naves incurrit. Cum- que ab eis imperatori Curfolium obsidenti praesen- tandus deducitur, Georgius dux navium regis Si- ciiiEB eos aggreditur, siquidem vastatis et spoliatis GrcTCorum provinciis, usque ad ipsam urbem re- giaui Constantinopolim accedens, sagittas aureas in palatium imperatorisejecerat, et incensissubur- banis, de fructu bortorum regis violenter tulerat. Unde rediens naves Graecoriim incurrit, captum Ludovicum regem eripuit, sed captos regisobtentu dimittit d. Et paulo post : « Ludovicus a Rogerio Siciliffi rege, necnon a papa bonorifice suscipitur, afque deducilur B. Hactenus ibi de reditu Ludo- vici. Qui ubi in Galliam pervenit, de nova expedi- lione cogitari copplum, de qua idem auctor hoc eodem anno in fine : a Habilis per Franciam con- ventibus, annuente etiam jiapa Eugenio, ut abbas ClaraEvallis Hierosnlymam ad alios provocandos mitlerelur : grandis iterum sermo de profeclione transmarina celebratur, sed per Cistercienses mo- nachos totum cassatur ». Quod enim infebx admo- dum extilisset prioris exitus, eamdem tenlare cx- pedilionem iterum, visum est admodum imporlu- num ac practer rationem.

b. De infelici exilu belli Bierosolymitani. S. Bernardus tum per se, tum per alios a calttm- niis vindicatur. — Quod igiliir Cistercienses mo- naclios ol)slitisse auctor affirmat, occasio illa fuil, (juodcuni prior expedilio male cessissct, in auclo- rcm ejus sanclum Bernardum oblo(|uentium om- nium lingurc convurtebantur, quasi sua prjedica- tione (d)sequenteni ipsi po|)ulum decepissct ; qiii eos ad interitum aljsqiie ulililate misisset. Quam- obrem liorum dctractione non parum ()uidi'in dcrogatum cst cxislimationi ejusdem sancli Ber- nardi ulriusquc cxercitus promotoris. Excusavit autcm cnm Otlo episcnpus Frisingensis iinu-- o\